Rimantadine là thuốc kháng virus đường uống thuộc nhóm adamantane, còn gọi là thuốc ức chế kênh ion M2. Thuốc có hoạt tính đối với virus influenza A nhưng hầu như không có tác dụng với influenza B.[1] Theo nhãn thuốc tại Hoa Kỳ, rimantadine được phê duyệt để điều trị và dự phòng cúm A ở người lớn; ở trẻ từ 1–16 tuổi, thuốc chỉ có chỉ định dự phòng.[1] Tuy nhiên, chỉ định quản lý thuốc không đồng nghĩa với khuyến nghị sử dụng hiện hành. CDC cập nhật năm 2026 không khuyến nghị rimantadine để điều trị hoặc dự phòng cúm do tỷ lệ kháng adamantane rất cao ở các virus influenza A đang lưu hành.[2][3] WHO cũng ghi nhận phần lớn virus cúm lưu hành kháng adamantane và ưu tiên thuốc ức chế neuraminidase khi cần điều trị kháng virus.[4] Rimantadine là thuốc kê đơn; không nên tự mua, tự sử dụng hoặc áp dụng liều trên nhãn khi chưa có đánh giá chuyên môn.
Nội dung chính
- Rimantadine là thuốc kháng virus nhóm adamantane, tác động lên kênh M2 của virus cúm A.
- Hoạt chất từng liên quan đến dự phòng hoặc điều trị cúm A, nhưng hạn chế bởi tình trạng kháng thuốc.
- Cần dùng theo khuyến cáo hiện hành; không tự chọn thay cho thuốc cúm được bác sĩ khuyến nghị.
- Có thể gây chóng mặt, mất ngủ, buồn nôn, khó tập trung hoặc ảnh hưởng thần kinh ở người nhạy cảm.
- Báo bác sĩ/dược sĩ nếu có bệnh thận, bệnh gan, động kinh, người cao tuổi, thai kỳ hoặc dùng thuốc thần kinh.
Hoạt chất Rimantadine là gì?
Rimantadine là thuốc kháng virus cúm A dùng đường uống. Thuốc thuộc nhóm adamantane và tác động vào kênh proton M2 của virus, qua đó cản trở một giai đoạn sớm trong quá trình nhân lên của influenza A.[1][2] Rimantadine ít hoặc không có hoạt tính với influenza B.[1]
Rimantadine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Rimantadine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Rimantadine |
| Tên IUPAC | 1-(1-adamantyl)ethanamine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Rimantadine hydrochloride; rimantadine HCl. Flumadine là tên biệt dược, không phải tên hoạt chất khác.[1] |
| Tên Latinh / tên dược điển | Rimantadinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 13392-28-4 |
|---|---|
| UNII | 0T2EF4JQTU |
| PubChem CID | 5071 |
| RxNorm CUI | 9386 |
Dược động học của Rimantadine
Rimantadine được hấp thu sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh tương đối chậm, liên kết protein huyết tương khoảng 40%, chuyển hóa mạnh tại gan và thải qua nước tiểu dưới dạng thuốc mẹ cùng các chất chuyển hóa. Thời gian bán thải dài khoảng 25 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh và có thể tăng ở người cao tuổi, suy gan nặng hoặc suy thận nặng.[1]
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau một liều uống 100 mg ở người trưởng thành khỏe mạnh, nồng độ đỉnh trung bình là 74 ± 22 ng/mL và thời gian đạt đỉnh khoảng 6 ± 1 giờ.[1] Việc có thức ăn ảnh hưởng như thế nào đến mức phơi nhiễm theo nhãn hiện hành.
| F · Sinh khả dụng | Rimantadine được hấp thu tốt qua đường uống, nhưng nhãn DailyMed hiện hành không nêu một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối ở người.[1] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ liên kết protein huyết tương in vitro khoảng 40% ở nồng độ điều trị, chủ yếu gắn với albumin. Thể tích phân bố chính xác ở người theo nhãn hiện hành.[1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Rimantadine được chuyển hóa mạnh tại gan. Ba chất chuyển hóa hydroxyl hóa được tìm thấy trong huyết tương; thuốc mẹ, các chất chuyển hóa hydroxyl hóa và một chất chuyển hóa liên hợp chiếm khoảng 74% liều được tìm thấy trong nước tiểu trong 72 giờ.[1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu. Dưới 25% liều uống được bài tiết dưới dạng rimantadine không đổi.[1] Thẩm tách máu không đóng góp đáng kể vào độ thanh thải thuốc.[1]
| t½ · Thời gian bán thải | Sau một liều 100 mg, thời gian bán thải trung bình là 25,4 ± 6,3 giờ ở người trưởng thành 20–44 tuổi. Ở người khỏe mạnh 71–79 tuổi, giá trị trung bình là 32 ± 16 giờ.[1] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Nhãn hiện hành không cung cấp một giá trị độ thanh thải tuyệt đối chuẩn cho người trưởng thành khỏe mạnh. Ở suy gan nặng, độ thanh thải biểu kiến giảm khoảng 50%. Ở người thẩm tách máu có độ thanh thải creatinin 0–10 mL/phút, độ thanh thải biểu kiến giảm khoảng 40% so với người khỏe mạnh cùng độ tuổi.[1] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Người cao tuổi, đặc biệt người sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn, có thể đạt nồng độ ổn định cao hơn người trẻ từ 2–4 lần.[1]
- Suy gan nặng làm AUC tăng khoảng 3 lần, thời gian bán thải tăng khoảng 2 lần và độ thanh thải giảm khoảng 50%.[1]
- Suy thận nặng làm Cmax, Cmin và AUC khi dùng nhiều liều tăng lần lượt khoảng 75%, 82% và 81%; thời gian bán thải tăng khoảng 49%.[1]
- Suy thận nhẹ hoặc trung bình không tạo khác biệt có ý nghĩa lâm sàng về mức phơi nhiễm trong nghiên cứu trên nhãn, nhưng chất chuyển hóa vẫn có thể tích lũy và cần theo dõi.[1]
- Thẩm tách máu không loại bỏ rimantadine hiệu quả.[1]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Rimantadine
Rimantadine thuộc nhóm amin vòng adamantane và là thuốc ức chế kênh ion M2. Thuốc cùng nhóm với amantadine; tình trạng kháng chéo giữa rimantadine và amantadine đã được ghi nhận.[1][5]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế đầy đủ chưa được xác định hoàn toàn. Rimantadine được cho là gắn và ức chế kênh proton M2 của influenza A, làm cản trở quá trình tháo vỏ virus ở giai đoạn sớm của chu kỳ nhân lên.[1][2] Các đột biến tại vùng xuyên màng của M2, thường gặp nhất là S31N, có thể làm virus kháng rimantadine.[1]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Rimantadine ức chế sự nhân lên của một số chủng influenza A trong nuôi cấy tế bào nhưng ít hoặc không có hoạt tính với influenza B. Mối liên hệ định lượng giữa độ nhạy trong phòng thí nghiệm và đáp ứng lâm sàng chưa được xác lập.[1] Hiện nay, gần như toàn bộ virus influenza A mùa đang lưu hành tại Hoa Kỳ kháng adamantane, khiến hiệu quả lâm sàng dự kiến của rimantadine đối với cúm mùa rất hạn chế.[3]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Rimantadine
Theo nhãn Hoa Kỳ, rimantadine được phê duyệt cho:
- Điều trị bệnh do các chủng influenza A ở người từ 17 tuổi trở lên.
- Dự phòng influenza A ở người lớn.
- Dự phòng influenza A ở trẻ từ 1–16 tuổi.[1]
Điều trị nên được bắt đầu trong vòng 48 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng theo nhãn.[1] Tuy nhiên, CDC hiện không khuyến nghị rimantadine cho điều trị hoặc dự phòng cúm vì tỷ lệ kháng thuốc cao. Do đó, đây là chỉ định trên nhãn nhưng không phải lựa chọn điều trị thường quy theo khuyến cáo hiện hành.[2][3]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn DailyMed và chỉ dùng để mô tả thông tin quản lý thuốc. CDC hiện không khuyến nghị rimantadine điều trị hoặc dự phòng cúm mùa do mức độ kháng thuốc cao.[1][2][3] Không tự áp dụng liều.
| Đối tượng và mục đích | Liều trên nhãn |
|---|---|
| Người lớn từ 17 tuổi, dự phòng | 100 mg, ngày 2 lần |
| Người lớn từ 17 tuổi, điều trị | 100 mg, ngày 2 lần trong 7 ngày; bắt đầu sớm, ưu tiên trong 48 giờ đầu |
| Trẻ 1–9 tuổi, dự phòng | 5 mg/kg, ngày 1 lần; tối đa 150 mg/ngày |
| Trẻ 10–16 tuổi, dự phòng | Dùng liều người lớn theo nhãn |
| Trẻ dưới 1 tuổi | Chưa xác lập an toàn và hiệu quả |
| Trẻ từ 16 tuổi trở xuống, điều trị | Không có chỉ định điều trị trên nhãn |
| Suy gan nặng | Giảm còn 100 mg/ngày |
| Suy thận nặng, CrCl 5–29 mL/phút hoặc suy thận CrCl ≤10 mL/phút | Giảm còn 100 mg/ngày |
| Người cao tuổi tại cơ sở chăm sóc dài hạn | Giảm còn 100 mg/ngày |
Thời gian dự phòng được nghiên cứu từ 11 ngày đến 6 tuần ở người lớn và 5–6 tuần ở trẻ em. An toàn và hiệu quả dự phòng quá 6 tuần chưa được xác lập.[1] Việc lựa chọn thuốc kháng virus hiện nay phải dựa trên hướng dẫn và dữ liệu kháng thuốc cập nhật, không chỉ dựa vào liều cũ trên nhãn.[2][3]
Viên rimantadine được dùng đường uống theo đơn. Nhãn hiện hành không nêu yêu cầu bắt buộc phải uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Hỗn dịch 10 mg/mL chỉ được pha bởi dược sĩ từ viên 100 mg bằng tá dược và dụng cụ phù hợp trong tình huống đặc biệt; phải lắc nhẹ trước khi đo liều bằng dụng cụ định lượng.[1]
Không tự nghiền, pha hỗn dịch, thay đổi số lần dùng hoặc dùng thuốc còn lại từ đợt điều trị trước. Trước khi kê đơn, bác sĩ cần đối chiếu tình hình kháng adamantane vì CDC hiện không khuyến nghị rimantadine cho cúm mùa.[2][3]
- Theo dõi chóng mặt, mất ngủ, kích động, lú lẫn, rối loạn phối hợp động tác hoặc buồn ngủ.[1]
- Theo dõi hoạt động co giật ở người có tiền sử động kinh; ngừng thuốc và đánh giá y tế nếu xuất hiện co giật.[1]
- Đánh giá chức năng gan, chức năng thận và nguy cơ tích lũy ở người cao tuổi.[1]
- Theo dõi buồn nôn, nôn, đau bụng, khô miệng và chán ăn.[1]
- Đánh giá lại chẩn đoán nếu bệnh tiến triển, vì rimantadine không điều trị influenza B và không phòng ngừa bội nhiễm vi khuẩn.[1]
- Đối chiếu dữ liệu kháng virus hiện hành trước khi cân nhắc sử dụng.[1][3]
Cảnh báo và lưu ý về Rimantadine
Chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với thuốc nhóm adamantane, bao gồm rimantadine và amantadine.[1]
Các tác dụng không mong muốn thường gặp nhất trong thử nghiệm ở liều 200 mg/ngày liên quan đến hệ tiêu hóa và thần kinh. Tỷ lệ được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn: 2,8%.
- Mất ngủ: 2,1%.
- Chóng mặt: 1,9%.
- Nôn: 1,7%.
- Chán ăn: 1,6%.
- Khô miệng: 1,5%.
- Đau đầu: 1,4%.
- Đau bụng: 1,4%.
- Suy nhược: 1,4%.
- Căng thẳng hoặc bồn chồn: 1,3%.[1]
Các phản ứng ít gặp hơn gồm tiêu chảy, khó tiêu, buồn ngủ, giảm tập trung, mất điều hòa vận động, kích động, trầm cảm, phát ban, ù tai và khó thở.[1] Tần suất trong thử nghiệm không dự đoán chính xác nguy cơ ở từng người bệnh.
Các biến cố được báo cáo với tần suất dưới 0,3% ở liều khuyến nghị gồm co giật, ảo giác, lú lẫn, rối loạn dáng đi, ngất, nhịp tim nhanh, block tim, suy tim, tăng huyết áp và co thắt phế quản.[1] Báo cáo trong thử nghiệm không đồng nghĩa mọi biến cố đều có quan hệ nhân quả chắc chắn với rimantadine.
Người có tiền sử động kinh cần được theo dõi chặt; nhãn yêu cầu ngừng rimantadine nếu xuất hiện co giật.[1] Lú lẫn, ảo giác, mất ý thức, co giật, đau ngực, khó thở hoặc nhịp tim bất thường cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
- Rimantadine không được CDC khuyến nghị để điều trị hoặc dự phòng cúm mùa hiện nay do kháng adamantane phổ biến.[2][3]
- Thuốc chỉ có hoạt tính với influenza A, không phải influenza B.[1]
- Virus kháng rimantadine có thể xuất hiện trong quá trình điều trị, lây truyền và đồng thời kháng amantadine.[1]
- Thận trọng đặc biệt ở người có tiền sử động kinh; ngừng thuốc nếu xuất hiện co giật.[1]
- Suy gan, suy thận và tuổi cao làm tăng nguy cơ tích lũy hoặc tác dụng bất lợi.[1]
- Rimantadine không thay thế vaccine cúm.[1]
- Thuốc không phòng ngừa hoặc điều trị bội nhiễm vi khuẩn.[1]
- Cần tuân thủ khoảng cách với vaccine cúm sống giảm độc lực dùng qua đường mũi.[1]
Dữ liệu quá liều rimantadine trực tiếp còn hạn chế. Nhãn khuyến nghị điều trị hỗ trợ theo tình trạng lâm sàng.[1] Quá liều thuốc cùng nhóm amantadine từng liên quan đến kích động, ảo giác, loạn nhịp tim và tử vong; thông tin này không được xem là bằng chứng xác lập hoàn toàn cho rimantadine.[1]
Physostigmine tĩnh mạch từng được báo cáo mang tính giai thoại trong xử trí độc tính thần kinh trung ương do amantadine, nhưng không phải hướng dẫn để tự áp dụng và chưa được chứng minh riêng cho quá liều rimantadine.[1] Người nghi ngờ quá liều cần được đưa ngay đến cơ sở cấp cứu. Thẩm tách máu không loại bỏ rimantadine hiệu quả.[1]
Viên rimantadine hydrochloride nên được bảo quản ở 20–25°C theo nhãn DailyMed.[1] Hỗn dịch 10 mg/mL do dược sĩ pha bằng tá dược và chai chứa được quy định trên nhãn ổn định tối đa 14 ngày ở nhiệt độ phòng; các điều kiện bảo quản hoặc vật chứa khác chưa được nghiên cứu.[1] Không tự pha hoặc tiếp tục dùng hỗn dịch quá hạn.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Trẻ 1–16 tuổi: rimantadine có chỉ định dự phòng influenza A.
- Trẻ từ 1–9 tuổi: liều dự phòng trên nhãn là 5 mg/kg, ngày 1 lần, tối đa 150 mg.
- Trẻ 10–16 tuổi: dùng liều người lớn cho dự phòng.
- Trẻ dưới 1 tuổi: chưa xác lập an toàn và hiệu quả.
- Trẻ từ 16 tuổi trở xuống: chưa xác lập an toàn và hiệu quả trong điều trị cúm có triệu chứng, nên không có chỉ định điều trị trên nhãn.[1]
Các chỉ định này không làm thay đổi khuyến cáo hiện hành của CDC rằng không dùng rimantadine để dự phòng hoặc điều trị cúm do mức độ kháng thuốc cao.[2][3]
Người trên 65 tuổi có tỷ lệ tác dụng không mong muốn thần kinh trung ương và tiêu hóa cao hơn người trẻ. Nồng độ ở trạng thái ổn định trong một số người cao tuổi tại cơ sở chăm sóc dài hạn cao hơn 2–4 lần.[1] Phần sử dụng ở người cao tuổi trên nhãn đề xuất 100 mg/ngày; phần liều dùng đặc biệt nhấn mạnh giảm liều này ở người cao tuổi sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn.[1]
Cần đánh giá chức năng gan, thận, nguy cơ té ngã, lú lẫn và tương tác thuốc. Rimantadine hiện không được CDC khuyến nghị thường quy cho cúm mùa.[2][3]
Chưa có nghiên cứu đầy đủ và có đối chứng tốt về rimantadine ở phụ nữ mang thai. Dữ liệu trên động vật cho thấy độc tính đối với phôi hoặc con non ở một số mức liều; nhãn quy định chỉ cân nhắc khi lợi ích tiềm năng được đánh giá cao hơn nguy cơ đối với thai.[1]
CDC hiện không khuyến nghị rimantadine do kháng thuốc và xác định oseltamivir đường uống là lựa chọn ưu tiên khi điều trị cúm trong thai kỳ.[2] Thai phụ không nên tự sử dụng rimantadine hoặc trì hoãn khám khi nghi mắc cúm.
Chưa có dữ liệu công bố phù hợp về nồng độ rimantadine trong sữa người, nồng độ ở trẻ bú hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa. Nhãn nhà sản xuất quy định không dùng rimantadine cho người đang cho con bú do các tác động bất lợi được ghi nhận ở con non của chuột và sự tập trung thuốc trong sữa chuột.[1] LactMed cũng ghi nhận thiếu dữ liệu ở người và dẫn lại khuyến cáo không sử dụng của nhà sản xuất.[6]
Cần trao đổi với bác sĩ để lựa chọn thuốc có dữ liệu phù hợp hơn; không tự ngừng cho bú hoặc tự dùng thuốc.[1][6]
Ở bệnh gan mạn ổn định, dược động học sau một liều không thay đổi đáng kể trong nghiên cứu nhỏ. Ở suy gan nặng, AUC tăng khoảng 3 lần, thời gian bán thải tăng khoảng 2 lần và độ thanh thải biểu kiến giảm khoảng 50%.[1] Nhãn đề xuất giảm liều xuống 100 mg/ngày khi suy gan nặng và theo dõi tác dụng không mong muốn.[1]
Dữ liệu dùng nhiều liều ở suy gan còn hạn chế. Việc sử dụng càng cần thận trọng vì rimantadine hiện không được khuyến nghị thường quy cho cúm mùa.[2][3]
Trong nghiên cứu dùng nhiều liều, suy thận nhẹ hoặc trung bình không làm thay đổi có ý nghĩa lâm sàng Cmax, Cmin và AUC so với người khỏe mạnh. Ở suy thận nặng với CrCl 5–29 mL/phút, các thông số này tăng khoảng 75–82% và thời gian bán thải tăng khoảng 49%.[1]
Nhãn đề xuất giảm còn 100 mg/ngày khi CrCl 5–29 mL/phút hoặc suy thận với CrCl ≤10 mL/phút. Người suy thận ở mọi mức độ vẫn cần theo dõi vì các chất chuyển hóa có thể tích lũy. Thẩm tách máu không góp phần đáng kể vào độ thanh thải rimantadine.[1]
Nhãn không cung cấp một nghiên cứu chuyên biệt về khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Tuy nhiên, chóng mặt, buồn ngủ, giảm tập trung, mất điều hòa vận động, lú lẫn và ảo giác đã được báo cáo.[1] Người xuất hiện các triệu chứng này không nên lái xe, vận hành máy hoặc làm công việc cần tỉnh táo cho đến khi được đánh giá.
Tương tác thuốc của Rimantadine
- Acetaminophen dùng đồng thời làm giảm Cmax và AUC của rimantadine khoảng 11% trong một nghiên cứu trên người khỏe mạnh.[1]
- Aspirin làm giảm Cmax và AUC khoảng 10%.[1]
- Cimetidine ở trạng thái ổn định không làm thay đổi có ý nghĩa thống kê Cmax hoặc AUC trong dữ liệu của nhãn DailyMed hiện hành.[1]
- Vaccine cúm sống giảm độc lực dùng qua đường mũi có thể bị thuốc kháng virus làm giảm khả năng nhân lên. Vaccine này không nên dùng cho đến ít nhất 48 giờ sau khi ngừng rimantadine; rimantadine không nên dùng trong vòng 2 tuần sau vaccine, trừ khi có chỉ định y khoa.[1]
Không tự phối hợp hoặc ngừng thuốc giảm đau, thuốc dạ dày hay vaccine chỉ dựa trên các dữ liệu tương tác này; cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.[1]
Thắc mắc về hoạt chất Rimantadine
Rimantadine là thuốc kháng virus cúm A đường uống thuộc nhóm adamantane. Thuốc tác động vào kênh ion M2 và cản trở quá trình tháo vỏ virus ở giai đoạn sớm. Rimantadine ít hoặc không có hoạt tính với influenza B.[1][2]
Rimantadine vẫn có chỉ định điều trị cúm A ở người lớn trên nhãn Hoa Kỳ, nhưng CDC năm 2026 không khuyến nghị sử dụng để điều trị hoặc dự phòng cúm vì hầu hết virus influenza A mùa đang lưu hành kháng adamantane.[1][2][3] Người bệnh không nên tự dùng thuốc chỉ vì thấy chỉ định trên nhãn cũ hoặc thông tin trên mạng.
Không nên dùng rimantadine để điều trị cúm B. Thuốc có ít hoặc không có hoạt tính với influenza B vì đích tác dụng là kênh ion M2 của influenza A.[1][2]
Theo nhãn Hoa Kỳ, rimantadine chỉ được phê duyệt để dự phòng cúm A cho trẻ 1–16 tuổi; chưa có chỉ định điều trị cúm có triệu chứng cho trẻ từ 16 tuổi trở xuống. An toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 1 tuổi chưa được xác lập.[1] Tuy nhiên, CDC hiện không khuyến nghị dự phòng bằng rimantadine do kháng thuốc phổ biến.[2][3]
Virus cúm A đang lưu hành có tỷ lệ kháng rimantadine rất cao, nên thuốc có thể không mang lại hiệu quả dự kiến.[2][3] Thuốc còn có nguy cơ gây chóng mặt, mất ngủ, buồn nôn, lú lẫn hoặc co giật và cần giảm liều ở một số người suy gan, suy thận hoặc cao tuổi.[1] Bác sĩ cần lựa chọn thuốc dựa trên chẩn đoán, mức độ bệnh và khuyến cáo kháng virus hiện hành.

