Amantadin

Amantadin là hoạt chất có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương và từng được dùng như thuốc kháng virus cúm A. Trong thực hành hiện nay, Amantadin được biết đến nhiều hơn trong điều trị bệnh Parkinson, hội chứng Parkinson và phản ứng ngoại tháp do thuốc; một số dạng giải phóng kéo dài cũng được phê duyệt cho rối loạn vận động liên quan levodopa ở bệnh Parkinson tại một số thị trường. Dù nhãn thuốc cũ có nêu chỉ định cúm A, CDC hiện không khuyến nghị amantadin hoặc rimantadin để điều trị/dự phòng cúm mùa do mức kháng thuốc cao ở các virus cúm A lưu hành. Bài viết này chỉ cung cấp thông tin y khoa tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ, và không khuyến khích tự ý mua, dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 09/07/2026

Nội dung chính

  • Amantadin là gì?: Hoạt chất có tác dụng chống Parkinson và từng được dùng như thuốc kháng virus cúm A; cơ chế trong Parkinson chưa hoàn toàn rõ.
  • Mã ATC: N04BB01, nhóm dẫn chất adamantane dùng trong thuốc chống Parkinson.
  • Chỉ định trên nhãn thông thường: Parkinson/parkinsonism, phản ứng ngoại tháp do thuốc; một số nhãn còn ghi dự phòng/điều trị cúm A.
  • Lưu ý cúm A: CDC không khuyến nghị amantadin/rimantadin cho điều trị hoặc dự phòng cúm mùa do kháng thuốc cao.
  • Thải trừ: Chủ yếu thải qua nước tiểu; suy thận và tuổi cao làm tăng tích lũy thuốc.
  • Tác dụng phụ thường gặp: Buồn nôn, chóng mặt/choáng váng, mất ngủ; có thể gặp rối loạn tâm thần, lú lẫn, ảo giác, phù ngoại biên, hạ huyết áp tư thế.
  • Cảnh báo chính: Không tự ngừng thuốc đột ngột, đặc biệt ở người bệnh Parkinson; cần thận trọng với suy thận, bệnh tâm thần, co giật, suy tim/phù, glaucoma góc đóng chưa điều trị.

Hoạt chất Amantadin là gì?

Amantadin là hoạt chất tác động lên hệ thần kinh trung ương, được dùng trong một số tình huống liên quan Parkinson/parkinsonism và phản ứng ngoại tháp do thuốc. Hoạt chất này cũng có hoạt tính kháng virus cúm A theo nhãn cũ, nhưng hiện không được khuyến nghị thường quy cho cúm mùa do tình trạng kháng thuốc.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Amantadin

INN Amantadine

CAS 768-94-5 Công thức C10H17N

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Amantadin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Amantadine

Tên IUPAC

adamantan-1-amine

Tên hóa học khác

Tricyclo[3.3.1.13,7]decan-1-amine | 1-Adamantanamine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Amantadine hydrochloride; amantadin hydroclorid; 1-adamantanamine hydrochloride; 1-aminoadamantane. Dạng muối hydrochloride được mô tả là bột kết tinh trắng hoặc gần trắng, tan tự do trong nước.

Tên Latinh / tên dược điển

Amantadinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

768-94-5

UNII

BF4C9Z1J53

PubChem CID

2130

RxNorm CUI

620

Công thức phân tử

C10H17N

Dược động học của Amantadin

Amantadin hấp thu tốt qua đường uống, nồng độ tối đa trong huyết tương tăng theo liều đến khoảng 200 mg/ngày; liều cao hơn có thể làm nồng độ tối đa tăng hơn tỷ lệ. Thuốc chủ yếu được thải trừ dưới dạng không đổi qua nước tiểu bằng lọc cầu thận và bài tiết ống thận; dược động học bị ảnh hưởng rõ bởi chức năng thận và tuổi.

Giai đoạn I: Hấp thu

Amantadin hấp thu tốt qua đường uống. Sau liều uống 100 mg dạng viên nang mềm ở người trưởng thành khỏe mạnh, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng 3,3 ± 1,5 giờ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

. Nhãn chính thức được trích dẫn ghi “hấp thu tốt qua đường uống” nhưng không cung cấp tỷ lệ sinh khả dụng tuyệt đối trong phần dữ liệu được xác minh.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố sau tiêm tĩnh mạch được báo cáo khoảng 3–8 L/kg, gợi ý thuốc phân bố vào mô. Amantadin gắn protein huyết tương khoảng 67% trong khoảng nồng độ 0,1–2,0 mcg/mL.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Amantadin được thải trừ chủ yếu dưới dạng không đổi qua nước tiểu. Nhãn DailyMed ghi nhận 8 chất chuyển hóa trong nước tiểu người; một chất N-acetylated được định lượng trong nước tiểu và chiếm khoảng 5–15% liều dùng, nhưng đóng góp của chất này vào hiệu quả hoặc độc tính chưa rõ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thải trừ chủ yếu qua nước tiểu bằng lọc cầu thận và bài tiết ống thận. Ở người suy thận, độ thanh thải giảm đáng kể, thời gian bán thải tăng và thẩm tách máu chỉ loại bỏ amantadin với lượng không đáng kể.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Sau liều uống 100 mg ở người trưởng thành khỏe mạnh, thời gian bán thải trung bình khoảng 17 ± 4 giờ. Ở người cao tuổi, thời gian bán thải được báo cáo khoảng 29 ± 7 giờ. Khi độ thanh thải creatinin dưới 40 mL/phút/1,73 m², thời gian bán thải có thể tăng 2–3 lần hoặc hơn; ở bệnh nhân thẩm tách máu mạn tính, trung bình khoảng 8 ngày.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người trưởng thành khỏe mạnh dùng liều uống 100 mg, độ thanh thải biểu kiến qua huyết tương đường uống trung bình khoảng 0,28 ± 0,11 L/giờ/kg. Sau liều tĩnh mạch 5–25 mg ở người khỏe mạnh, độ thanh thải huyết tương được báo cáo khoảng 0,2–0,3 L/giờ/kg. Ở người cao tuổi khỏe mạnh, độ thanh thải biểu kiến giảm còn khoảng 0,10 ± 0,04 L/giờ/kg trong một nghiên cứu nhỏ.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Chức năng thận, tuổi cao, pH nước tiểu và một số thuốc ảnh hưởng thải trừ qua thận có thể làm thay đổi nồng độ amantadin. Nhãn thuốc ghi pH nước tiểu ảnh hưởng tốc độ thải trừ; nước tiểu acid có thể làm tăng thải trừ amantadin. Suy thận làm giảm thanh thải và tăng tích lũy thuốc.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Amantadin

Theo phân loại ATC, amantadine thuộc nhóm N04BB — dẫn chất adamantane, trong nhóm thuốc chống Parkinson. Về dược lý, nhãn thuốc mô tả amantadin vừa có tác dụng chống Parkinson vừa có hoạt tính kháng virus cúm A; cơ chế điều trị Parkinson chưa được xác định hoàn toàn.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Với virus cúm A, amantadin được cho là cản trở chức năng protein M2 của virus, từ đó ngăn giải phóng acid nucleic virus vào tế bào chủ; thuốc có rất ít hoặc không có hoạt tính với virus cúm B. Với Parkinson và phản ứng ngoại tháp, cơ chế chưa rõ hoàn toàn; dữ liệu gợi ý tác động trực tiếp/gián tiếp lên neuron dopamine và amantadin là chất đối kháng NMDA yếu, không cạnh tranh.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Amantadin có tác dụng trung ương liên quan hệ dopaminergic và thụ thể NMDA; trên lâm sàng có thể gây các tác dụng giống kháng cholinergic như khô miệng, bí tiểu, táo bón. Với cúm A, thuốc có cơ chế thuộc nhóm adamantane/M2 ion channel blocker nhưng tình trạng kháng thuốc làm hạn chế vai trò hiện nay.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Amantadin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Amantadin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Amantadin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Công thức cấu tạo của Adefovir Dipivoxil

Chlorpromazine có thể đối kháng tác dụng của Amantadine; phối hợp không được khuyến cáo.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Dược lực học: chẹn dopamine trung ương bởi chlorpromazine đối kháng tác dụng dopaminergic của thuốc điều trị Parkinson.

Ảnh hưởng:

Có thể làm nặng triệu chứng Parkinson hoặc giảm đáp ứng điều trị; đồng thời tăng nguy cơ hạ huyết áp, buồn ngủ và rối loạn vận động.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Tránh phối hợp khi có thể. Nếu bắt buộc, dùng liều thấp nhất có hiệu quả của từng thuốc và đánh giá chuyên khoa.

Triệu chứng Parkinson, vận động ngoại tháp, huyết áp tư thế, mức độ tỉnh táo và hiệu quả lâm sàng.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Amantadin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *