Amphotericin B

Amphotericin B là thuốc kháng nấm nhóm polyene, thường dùng trong điều trị nhiễm nấm xâm lấn hoặc nhiễm nấm tiến triển có thể đe dọa tính mạng. Thuốc gắn vào ergosterol trên màng tế bào nấm, làm thay đổi tính thấm màng và có thể gây chết tế bào nấm. Amphotericin B có nhiều dạng bào chế như dạng deoxycholate thông thường, dạng liposomal và dạng phức hợp lipid; các dạng này không được hoán đổi liều mg-theo-mg vì khác nhau về dược động học, dược lực học và độc tính. Nguy cơ quan trọng cần theo dõi là độc tính trên thận, rối loạn điện giải và phản ứng liên quan truyền. Người bệnh không tự ý mua, dùng hoặc ngừng thuốc; việc sử dụng cần do bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 09/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Amphotericin B
  • Nhóm dược lý: Thuốc kháng nấm polyene; kháng sinh kháng nấm có nguồn gốc từ Streptomyces nodosus
  • Mã ATC chính: J02AA01 – amphotericin B, nhóm thuốc kháng nấm dùng toàn thân; ATC/DDD cũng có A07AA07 cho amphotericin B dùng đường uống trong nhiễm khuẩn/nấm đường ruột
  • Dạng dùng quan trọng: Amphotericin B deoxycholate, liposomal amphotericin B, amphotericin B lipid complex, amphotericin B cholesteryl sulfate complex
  • Đường dùng phổ biến: Tiêm truyền tĩnh mạch đối với nhiễm nấm nặng/xâm lấn
  • Chỉ định theo nhãn dạng thường: Nhiễm nấm tiến triển, có khả năng đe dọa tính mạng như aspergillosis, cryptococcosis, blastomycosis, candidiasis hệ thống, coccidioidomycosis, histoplasmosis, zygomycosis/mucormycosis và sporotrichosis
  • Chỉ định theo nhãn dạng liposomal: Điều trị kinh nghiệm nhiễm nấm nghi ngờ ở bệnh nhân sốt giảm bạch cầu trung tính, viêm màng não do Cryptococcus ở người nhiễm HIV, một số nhiễm Aspergillus/Candida/Cryptococcus không đáp ứng hoặc không dung nạp amphotericin B deoxycholate, và leishmaniasis nội tạng
  • Lưu ý sống còn: Không thay thế các dạng amphotericin B theo mg/mg; cần xác minh đúng tên chế phẩm và liều trước khi dùng
  • Nguy cơ chính: Độc tính thận, hạ kali máu, hạ magnesi máu, phản ứng truyền, thiếu máu, độc tính tim/phổi khi quá liều hoặc truyền nhanh
  • Thông điệp an toàn: Chỉ dùng dưới giám sát y tế, theo dõi chức năng thận, điện giải, công thức máu, gan và phản ứng truyền

Hoạt chất Amphotericin B là gì?

Amphotericin B là thuốc kháng nấm polyene dùng chủ yếu trong các nhiễm nấm nặng, tiến triển hoặc đe dọa tính mạng. Thuốc có thể kìm nấm hoặc diệt nấm tùy nồng độ đạt được trong dịch cơ thể và mức độ nhạy cảm của nấm.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Amphotericin B

CAS 1397-89-3 Công thức C47H73NO17

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Amphotericin B

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Amphotericin B

Tên IUPAC

(1R,3S,5R,6R,9R,11R,15S,16R,17R,18S,19E,21E,23E,25E,27E,29E,31E,33R,35S,36R,37S)-33-[(2R,3S,4S,5S,6R)-4-amino-3,5-dihydroxy-6-methyloxan-2-yl]oxy-1,3,5,6,9,11,17,37-octahydroxy-15,16,18-trimethyl-13-oxo-14,39-dioxabicyclo[33.3.1]nonatriaconta-19,21,23,25,27,29,31-heptaene-36-carboxylic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

Amphotericin B deoxycholate, amphotericin B sodium deoxycholate, liposomal amphotericin B, amphotericin B liposome, amphotericin B lipid complex, amphotericin B cholesteryl sulfate complex, AmB.

Tên viết tắt

AmB

Tên Latinh / tên dược điển

Amphotericinum B

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

1397-89-3

UNII

7XU7A7DROE

PubChem CID

5280965

RxNorm CUI

732

Công thức phân tử

C47H73NO17

Dược động học của Amphotericin B

Dược động học của Amphotericin B phụ thuộc mạnh vào dạng bào chế. Với amphotericin B deoxycholate, thuốc gắn protein huyết tương cao trên 90%, phân bố vào một số dịch/mô nhưng nồng độ trong dịch não tủy thường thấp, thải trừ rất chậm qua thận và có thể phát hiện trong nước tiểu nhiều tuần sau khi ngừng thuốc. Với dạng liposomal, nhãn AmBisome ghi dược động học không tương đương với các sản phẩm amphotericin B khác, thời gian bán thải trung bình trong khoảng liều nghiên cứu là 7–10 giờ theo nồng độ trong 24 giờ, nhưng pha thải trừ cuối có thể dài hơn do tái phân bố từ mô.

Giai đoạn I: Hấp thu

Amphotericin B dùng toàn thân chủ yếu qua đường tiêm truyền tĩnh mạch. Dữ liệu StatPearls ghi thuốc được dùng đường tiêm do hấp thu đường uống kém; thuốc không hấp thu phù hợp qua đường uống hoặc tiêm bắp để điều trị toàn thân.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Với các chế phẩm tiêm truyền tĩnh mạch, khái niệm sinh khả dụng hấp thu qua đường tiêu hóa không áp dụng theo cách dùng đường uống. Amphotericin B hấp thu đường uống kém và không dùng đường uống để đạt tác dụng toàn thân; số liệu sinh khả dụng tuyệt đối cho các dạng không tiêm.

Giai đoạn II: Phân bố

Với amphotericin B deoxycholate, thuốc gắn protein huyết tương trên 90%, nồng độ trong dịch não tủy thường không quá 2,5% nồng độ huyết tương và ít thấm vào dịch kính hoặc dịch ối bình thường. StatPearls cũng ghi thuốc đạt nồng độ cao ở gan, lách, tủy xương, thận và phổi; dạng liposomal có mô hình phân bố khác với dạng thường.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Đường chuyển hóa của amphotericin B deoxycholate chưa được mô tả đầy đủ trong nhãn DailyMed. Với AmBisome, nhãn ghi đường chuyển hóa sau dùng AmBisome chưa được biết. StatPearls nêu bằng chứng hiện tại cho thấy amphotericin B không chuyển hóa ở gan.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Amphotericin B deoxycholate được thải trừ rất chậm qua thận; khoảng 2–5% liều được thải dưới dạng có hoạt tính sinh học, thuốc có thể phát hiện trong nước tiểu ít nhất 7 tuần sau khi ngừng, và tổng lượng bài xuất qua nước tiểu trong 7 ngày khoảng 40% lượng thuốc truyền. Với AmBisome, nhãn ghi bài tiết amphotericin B sau dùng AmBisome chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Với amphotericin B deoxycholate, nhãn DailyMed ghi thời gian bán thải huyết tương ban đầu khoảng 24 giờ, sau đó là thời gian bán thải thải trừ khoảng 15 ngày. Với AmBisome, thời gian bán thải trung bình dựa trên nồng độ trong khoảng 24 giờ là 7–10 giờ, còn khi đo đến 49 ngày sau liều, thời gian bán thải trung bình là 100–153 giờ, có thể phản ánh tái phân bố chậm từ mô.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Với AmBisome, bảng dược động học trong nhãn ghi độ thanh thải trung bình theo liều dao động khoảng 11–51 mL/giờ/kg trong các nhóm liều nghiên cứu; nhãn cũng ghi độ thanh thải trung bình ở trạng thái ổn định độc lập với liều. Số liệu độ thanh thải định lượng cho amphotericin B deoxycholate trong nguồn nhãn ưu tiên.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Dạng bào chế là yếu tố quan trọng nhất vì dạng thường, liposomal và lipid complex khác nhau về dược động học, dược lực học và liều dùng. Suy thận làm tăng rủi ro độc tính và cần theo dõi chức năng thận thường xuyên; ảnh hưởng của suy gan lên dược động học AmBisome chưa rõ. Trẻ em có thể có biến thiên dược động học cao và một số dữ liệu cho thấy trẻ có thể thanh thải thuốc khỏi huyết tương nhanh hơn người lớn.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Amphotericin B

Amphotericin B thuộc nhóm polyene antifungal. Dạng deoxycholate là chế phẩm thông thường, trong khi các dạng liposomal/lipid được phát triển để thay đổi phân bố mô và giảm độc tính thận so với dạng thông thường trong nhiều bối cảnh.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Amphotericin B gắn vào sterol, đặc biệt là ergosterol, trong màng tế bào nấm nhạy cảm. Sự gắn kết này làm thay đổi tính thấm màng, tạo kênh ion và gây rò rỉ các thành phần nội bào, dẫn đến tổn thương hoặc chết tế bào nấm; độc tính trên tế bào người có thể liên quan việc màng tế bào người cũng chứa sterol.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Amphotericin B có hoạt tính in vitro với nhiều loài nấm như Histoplasma capsulatum, Coccidioides immitis, Candida spp., Blastomyces dermatitidis, Cryptococcus neoformans, Sporothrix schenckii, Mucor mucedo và Aspergillus fumigatus; thuốc không có tác dụng trên vi khuẩn, rickettsiae và virus. Kết quả nhạy cảm in vitro không luôn tương quan trực tiếp với đáp ứng lâm sàng, nên lựa chọn thuốc cần dựa trên chẩn đoán, tác nhân, vị trí nhiễm, tình trạng miễn dịch và hướng dẫn điều trị.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Amphotericin B

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Amphotericin B

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Amphotericin B

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Cidofovir

Amphotericin B được nhãn cidofovir nêu cụ thể là thuốc có độc tính thận chống chỉ định dùng đồng thời.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp độc tính thận; amphotericin B có thể gây giảm mức lọc cầu thận và rối loạn điện giải, làm tăng nguy cơ độc tính cidofovir.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ suy thận cấp, tăng creatinine, hạ kali/hạ magnesi và tổn thương ống thận.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp; ngừng amphotericin B ít nhất 7 ngày trước cidofovir khi có thể và cân nhắc thuốc kháng nấm thay thế.

Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, kali, magnesi, bicarbonate và lượng nước tiểu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml Concentrate for Solution for Infusion | Sections 4.3–4.5: nephrotoxicity and concomitant nephrotoxic agents | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Amphotericin B

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 10 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *