Amilorid hydroclorid là dạng muối hydrochloride của amiloride, một thuốc lợi tiểu giữ kali thường được dùng phối hợp với thuốc lợi tiểu thiazide hoặc thuốc lợi tiểu làm mất kali trong một số trường hợp suy tim sung huyết hoặc tăng huyết áp có nguy cơ hạ kali máu. Hoạt chất này tác động tại nephron xa, giúp giảm tái hấp thu natri và giảm thải kali. Nguy cơ quan trọng nhất là tăng kali máu, đặc biệt ở người suy thận, đái tháo đường, người cao tuổi hoặc khi dùng cùng thuốc/sản phẩm làm tăng kali. Bài viết này cung cấp thông tin y khoa trung lập về Amilorid hydroclorid, không khuyến khích tự ý mua, dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc. Mọi quyết định điều trị cần có ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Amilorid hydroclorid / Amiloride hydrochloride
- Nhóm dược lý: Thuốc lợi tiểu giữ kali; không phải chất đối kháng aldosterone
- Mã ATC: C03DB01 – amiloride, nhóm thuốc lợi tiểu giữ kali khác
- Đường dùng phổ biến: Đường uống
- Dạng dùng phổ biến: Viên nén 5 mg theo nhãn DailyMed; có dạng phối hợp với hydrochlorothiazide trong một số nhãn quốc tế
- Chỉ định được phê duyệt theo nhãn Hoa Kỳ: Dùng hỗ trợ cùng thiazide hoặc thuốc lợi tiểu làm mất kali trong suy tim sung huyết hoặc tăng huyết áp để điều chỉnh/phòng hạ kali máu ở người có nguy cơ
- Nguy cơ chính: Tăng kali máu, có thể nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng nếu không được xử trí
- Theo dõi cần thiết: Kali máu, điện giải, chức năng thận, BUN/creatinin; theo dõi chặt khi khởi trị, chỉnh liều hoặc có bệnh làm ảnh hưởng chức năng thận
- Lưu ý tuân thủ: Đây là thông tin tham khảo y khoa, không thay thế tư vấn chuyên môn và không phải lời khuyên tự dùng thuốc.
Hoạt chất Amilorid hydroclorid là gì?
Amilorid hydroclorid là hoạt chất lợi tiểu giữ kali. Thuốc làm tăng thải natri và nước ở mức độ tương đối yếu nhưng giúp giảm mất kali, đặc biệt khi dùng phối hợp với thuốc lợi tiểu làm mất kali như thiazide hoặc thuốc lợi tiểu quai.
Amilorid hydroclorid
INN Amiloride hydrochloride. INN của hoạt chất nền là amiloride; dạng muối thường gặp là amiloride hydrochloride.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Amilorid hydroclorid |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Amiloride hydrochloride. INN của hoạt chất nền là amiloride; dạng muối thường gặp là amiloride hydrochloride. |
| Tên chung quốc tế sửa đổi (INNM) | Amiloride hydrochloride |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Amiloride HCl; amiloride hydrochloride dihydrate; amiloride hydrochloride anhydrous theo một số nhãn thuốc. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Amiloridi hydrochloridum |
| Tên USAN | amiloride hydrochloride |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 17440-83-4 |
|---|---|
| UNII | FZJ37245UC |
| PubChem CID | 68540 |
| RxNorm CUI | 142424 |
| Công thức phân tử | C6H8ClN7O·HCl·2H2O |
Dược động học của Amilorid hydroclorid
Sau khi uống, amiloride thường bắt đầu tác dụng trong khoảng 2 giờ; tác dụng trên bài tiết điện giải đạt đỉnh khoảng 6–10 giờ và kéo dài khoảng 24 giờ. Nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt sau khoảng 3–4 giờ; thời gian bán thải huyết tương khoảng 6–9 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Amiloride dùng đường uống; nhãn thuốc ghi thuốc bắt đầu tác dụng trong khoảng 2 giờ, nồng độ đỉnh huyết tương đạt sau 3–4 giờ và tác dụng trên điện giải đạt đỉnh sau 6–10 giờ.
| F · Sinh khả dụng | . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
NCBI/StatPearls mô tả amiloride có phân bố ngoài mạch, thể tích phân bố cao khoảng 350–380 L và gắn protein huyết tương thấp dưới 40%. Thông tin định lượng trong nhãn DailyMed hiện không nêu chi tiết.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Amiloride hydrochloride không được chuyển hóa ở gan; thuốc được thải trừ dưới dạng không đổi qua thận.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 50% liều 20 mg amiloride hydrochloride được thải qua nước tiểu và khoảng 40% qua phân trong vòng 72 giờ; thuốc được thải trừ không đổi qua thận.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết tương được ghi nhận khoảng 6–9 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy giảm chức năng thận có thể làm tăng nguy cơ tích lũy thuốc và tăng kali máu. Vì thuốc không chuyển hóa qua gan, tích lũy do suy gan đơn thuần không được dự đoán, nhưng có thể xảy ra nếu xuất hiện hội chứng gan-thận.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Amilorid hydroclorid
Amilorid hydroclorid thuộc nhóm thuốc lợi tiểu giữ kali khác, không phải chất đối kháng aldosterone. Thuốc có tác dụng lợi tiểu, tăng thải natri và hạ huyết áp yếu hơn so với thiazide, nhưng có tác dụng bảo tồn kali.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Amiloride ức chế tái hấp thu natri tại ống lượn xa, ống góp vỏ và ống góp của thận. Việc giảm tái hấp thu natri làm giảm điện thế âm trong lòng ống thận, từ đó giảm bài tiết kali và hydrogen, giải thích tác dụng giữ kali của thuốc.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Thuốc có hoạt tính giữ kali ở bệnh nhân đang dùng thuốc lợi tiểu làm mất kali; tác dụng có thể cộng thêm một phần với thiazide. Nhãn DailyMed cũng ghi amiloride không phải chất đối kháng aldosterone và vẫn có tác dụng khi không có aldosterone.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Amilorid hydroclorid
Theo nhãn DailyMed, amiloride hydrochloride được chỉ định như điều trị hỗ trợ cùng thiazide hoặc thuốc lợi tiểu làm mất kali trong suy tim sung huyết hoặc tăng huyết áp nhằm giúp phục hồi kali máu ở người bị hạ kali máu do thuốc lợi tiểu, hoặc phòng hạ kali máu ở người có nguy cơ đặc biệt nếu hạ kali xảy ra, ví dụ người dùng digitalis hoặc có rối loạn nhịp tim đáng kể.
Một số tài liệu chuyên môn nêu các ứng dụng ngoài chỉ định hoặc đang nghiên cứu như cổ trướng kháng trị, hội chứng thận hư, đa niệu do lithium, hội chứng Liddle và nghiên cứu liên quan xơ nang; đây không phải chỉ định phê duyệt chung cho mọi bệnh nhân và cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá. StatPearls nhấn mạnh cần thêm thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng để xác nhận một số ứng dụng này.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dùng dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc, không dùng để tự điều trị. Nhãn DailyMed ghi amiloride hydrochloride thường được dùng cùng thức ăn; 1 viên 5 mg mỗi ngày có thể được thêm vào phác đồ thuốc lợi tiểu/hạ huyết áp làm mất kali, có thể tăng đến 10 mg/ngày nếu cần. Liều trên hai viên 5 mg mỗi ngày thường không cần thiết và có ít kinh nghiệm có kiểm soát; một số trường hợp hạ kali kéo dài có thể được bác sĩ cân nhắc tăng liều với theo dõi điện giải chặt chẽ.
Dùng theo đúng chỉ định của bác sĩ. Nhãn thuốc khuyến cáo dùng amiloride hydrochloride cùng thức ăn. Không tự ý dùng kèm chế phẩm bổ sung kali, muối thay thế chứa kali, chế độ ăn rất giàu kali hoặc thuốc lợi tiểu giữ kali khác nếu không có chỉ định và theo dõi y tế.
Cần theo dõi kali máu, điện giải, creatinin, BUN và chức năng thận, đặc biệt khi bắt đầu dùng, khi chỉnh liều thuốc lợi tiểu hoặc khi có bệnh cấp tính ảnh hưởng chức năng thận. Ở người nguy cơ cao, bác sĩ có thể cần theo dõi dấu hiệu tăng kali máu và điện tâm đồ nếu nghi ngờ rối loạn kali.
Cảnh báo và lưu ý về Amilorid hydroclorid
Chống chỉ định gồm: tăng kali máu, đặc biệt kali huyết thanh trên 5,5 mEq/L; đang dùng thuốc lợi tiểu giữ kali khác như spironolactone hoặc triamterene; dùng bổ sung kali hoặc muối thay thế chứa kali trừ trường hợp đặc biệt có giám sát; vô niệu; suy thận cấp hoặc mạn; bằng chứng bệnh thận do đái tháo đường; quá mẫn với thuốc.
Tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm buồn nôn/chán ăn, đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, nôn, đau đầu, yếu mệt, chóng mặt, chuột rút, phát ban, ngứa, khô miệng, tăng kali máu và các triệu chứng liên quan lợi tiểu hoặc bệnh nền.
Tăng kali máu là nguy cơ nghiêm trọng nhất; nếu không được xử trí, có thể gây biến chứng nặng. Dấu hiệu cảnh báo có thể gồm dị cảm, yếu cơ, mệt, liệt mềm chi, nhịp tim chậm, sốc và bất thường ECG. Một số biến cố hiếm/không chắc quan hệ nhân quả như bất thường chức năng gan, giảm bạch cầu trung tính, thiếu máu bất sản cũng được nêu trong nhãn; LiverTox ghi nhận tổn thương gan rõ trên lâm sàng do amiloride là hiếm.
Thận trọng cao ở người suy thận, đái tháo đường, người cao tuổi, người có nguy cơ toan chuyển hóa/toan hô hấp, bệnh tim phổi nặng hoặc bệnh gan nặng. Khi dùng cùng thuốc lợi tiểu khác, có thể xuất hiện hạ natri máu, hạ clo máu hoặc tăng BUN, nhất là khi mất dịch mạnh. Ở người có bệnh gan nặng, nhãn thuốc ghi nhận bệnh não gan, lú lẫn, run, hôn mê và vàng da tăng lên đã được báo cáo khi dùng thuốc lợi tiểu, gồm amiloride.
Nhãn DailyMed ghi chưa có dữ liệu quá liều ở người. Biểu hiện dự kiến có thể là mất nước và rối loạn điện giải. Xử trí gồm ngừng thuốc, theo dõi sát, điều trị triệu chứng và hỗ trợ; không có thuốc giải độc đặc hiệu; chưa rõ thuốc có thẩm tách được hay không. Nếu tăng kali máu xảy ra, cần biện pháp giảm kali máu theo chỉ định y tế.
Theo nhãn DailyMed, bảo quản viên nén ở nhiệt độ phòng có kiểm soát 15–30°C, trong bao bì kín, tránh ánh sáng theo định nghĩa USP.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả ở bệnh nhân nhi chưa được thiết lập theo nhãn DailyMed. Không tự ý dùng cho trẻ em; mọi sử dụng cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Cần thận trọng khi chọn liều do người cao tuổi thường có giảm chức năng thận, gan hoặc tim và dùng nhiều thuốc kèm. Thuốc được thải trừ đáng kể qua thận, nên nguy cơ độc tính có thể cao hơn khi suy giảm chức năng thận.
Nhãn cũ ghi Pregnancy Category B, nhưng cũng nêu chưa có nghiên cứu đầy đủ và kiểm soát tốt trên phụ nữ mang thai; do đó chỉ dùng trong thai kỳ khi thật sự cần thiết và có bác sĩ đánh giá lợi ích/nguy cơ.
Nhãn DailyMed ghi chưa biết amiloride có bài tiết vào sữa mẹ ở người hay không; nghiên cứu trên chuột cho thấy thuốc bài tiết vào sữa. LactMed cập nhật 15/11/2024 cho biết thông tin khi cho con bú còn rất hạn chế và có thể ưu tiên thuốc thay thế. Cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng.
Vì amiloride không chuyển hóa qua gan, tích lũy do suy gan đơn thuần không được dự đoán; tuy nhiên, có thể tích lũy nếu xuất hiện hội chứng gan-thận. Người có bệnh gan nặng cần thận trọng vì bệnh não gan và tăng vàng da đã được báo cáo khi dùng thuốc lợi tiểu.
Chống chỉ định trong vô niệu, suy thận cấp hoặc mạn và bệnh thận do đái tháo đường. Người có BUN trên 30 mg/100 mL hoặc creatinin huyết thanh trên 1,5 mg/100 mL, hoặc người đái tháo đường, không nên dùng nếu không có theo dõi thường xuyên và liên tục điện giải, creatinin và BUN.
Không tìm thấy cảnh báo chuyên biệt trong nguồn ưu tiên. Tuy nhiên, chóng mặt, yếu mệt, lú lẫn hoặc hạ huyết áp tư thế đã được báo cáo; nếu xuất hiện các triệu chứng này, cần tránh lái xe/vận hành máy móc và liên hệ nhân viên y tế.
Tương tác thuốc của Amilorid hydroclorid
Các tương tác quan trọng gồm: thuốc ức chế men chuyển ACE, thuốc chẹn thụ thể angiotensin II, cyclosporine, tacrolimus có thể tăng nguy cơ tăng kali máu; lithium thường không nên dùng cùng thuốc lợi tiểu do nguy cơ độc tính lithium; NSAID có thể làm giảm tác dụng lợi tiểu/hạ huyết áp và có thể ảnh hưởng kali, chức năng thận; indomethacin và thuốc lợi tiểu giữ kali đều có thể liên quan tăng kali. Không phối hợp với spironolactone, triamterene hoặc bổ sung kali nếu không có chỉ định và theo dõi chặt.
Thắc mắc về hoạt chất Amilorid hydroclorid
Amilorid hydroclorid là thuốc lợi tiểu giữ kali. Thuốc thường được dùng phối hợp với thuốc lợi tiểu làm mất kali trong một số trường hợp suy tim sung huyết hoặc tăng huyết áp có nguy cơ hạ kali máu. Nội dung này chỉ mang tính thông tin và không thay thế tư vấn của bác sĩ/dược sĩ.
Nhãn DailyMed ghi amiloride hydrochloride hiếm khi nên dùng đơn độc vì tác dụng lợi tiểu/hạ huyết áp yếu và nguy cơ tăng kali máu cao hơn khi không phối hợp thuốc lợi tiểu làm mất kali. Nếu cần dùng đơn độc, chỉ bác sĩ mới quyết định và phải theo dõi điện giải chặt chẽ.
Nguy cơ đáng lưu ý nhất là tăng kali máu. Nguy cơ này cao hơn ở người suy thận, đái tháo đường, người cao tuổi hoặc khi dùng cùng thuốc/sản phẩm làm tăng kali. Các dấu hiệu cảnh báo có thể gồm yếu cơ, mệt, dị cảm, nhịp tim chậm hoặc bất thường điện tim.
Không nên tự uống kali, dùng muối thay thế chứa kali hoặc ăn theo chế độ rất giàu kali khi đang dùng Amilorid hydroclorid, trừ khi bác sĩ chỉ định và theo dõi kali máu. Phối hợp này có thể làm kali máu tăng nhanh.
Phụ nữ có thai chỉ nên dùng khi bác sĩ đánh giá là thật sự cần thiết vì chưa có nghiên cứu đầy đủ, kiểm soát tốt trên người mang thai. Với phụ nữ cho con bú, dữ liệu còn hạn chế; nhãn thuốc chưa xác định thuốc có vào sữa mẹ ở người hay không và LactMed gợi ý có thể ưu tiên thuốc thay thế.

