Uracil là một base nitơ thuộc nhóm pyrimidine, có mặt tự nhiên trong RNA và thường bắt cặp với adenine. Khác với uridine, uracil không gắn với đường ribose; cũng không phải là fluorouracil, thuốc chống ung thư có cấu trúc tương tự nhưng tác dụng hoàn toàn khác. Trong cơ thể, uracil được chuyển hóa chủ yếu qua enzym dihydropyrimidine dehydrogenase, viết tắt là DPD. Nồng độ uracil huyết tương có thể được sử dụng trong đánh giá kiểu hình thiếu DPD trước khi điều trị một số fluoropyrimidine. Chưa xác minh được chỉ định thuốc độc lập cho uracil đơn thành phần. Ứng dụng dược lý nổi bật của chất này nằm trong thuốc phối hợp tegafur–uracil, trong đó uracil ức chế cạnh tranh sự phân hủy fluorouracil, giúp duy trì mức phơi nhiễm của thuốc chống ung thư. Vì đây là thuốc hóa trị phối hợp, liều dùng và dữ liệu an toàn của sản phẩm không được quy hoàn toàn cho riêng uracil.
Nội dung chính
- Base pyrimidine tự nhiên có trong RNA
- Công thức C4H4N2O2, khối lượng phân tử khoảng 112,09 g/mol
- Thành phần nền của uridine và các nucleotide uridine
- Chưa xác minh được chỉ định điều trị được phê duyệt
- Uracil được DPD chuyển thành dihydrouracil
- Nồng độ uracil huyết tương có thể hỗ trợ đánh giá thiếu DPD
- Thành phần của phối hợp tegafur–uracil, thường theo tỷ lệ mol 1:4
- Ức chế cạnh tranh DPD, làm giảm phân hủy fluorouracil
- Không đồng nhất uracil với uridine, UMP hoặc fluorouracil
- Ufur capsule chứa tegafur 100 mg và uracil 224 mg được gia hạn đăng ký năm 2024
Hoạt chất Uracil là gì?
Uracil là một base pyrimidine tự nhiên có trong RNA. Trong chuỗi RNA, uracil thường bắt cặp với adenine; trong DNA, thymine thường đảm nhiệm vị trí tương ứng. Khi uracil liên kết với ribose, hợp chất tạo thành được gọi là uridine.
Uracil
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Uracil |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Uracil |
| Tên IUPAC | 1H-pyrimidine-2,4-dione |
| Tên hóa học khác | 2,4(1H,3H)-Pyrimidinedione |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Pyrimidine-2,4(1H,3H)-dione; 2,4-pyrimidinedione; 2,4-dioxopyrimidine. |
| Tên viết tắt | Ura |
| Tên USAN | uracil |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 66-22-8 |
|---|---|
| UNII | 56HH86ZVCT |
| PubChem CID | 1174 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Uracil
Dược động học của uracil phụ thuộc mạnh vào hoạt tính DPD. Nghiên cứu dùng uracil đường uống cho thấy nồng độ, diện tích dưới đường cong và quá trình tạo dihydrouracil khác biệt rõ giữa người có hoạt tính DPD bình thường và người thiếu DPD.
Trong dữ liệu UFT, uracil được hấp thu nhanh, đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 1–2 giờ, gắn protein huyết thanh không đáng kể và có thời gian bán thải cuối khoảng 20–40 phút. Các thông số này được ghi nhận khi dùng phối hợp với tegafur, không phải uracil đơn trị.
Giai đoạn I: Hấp thu
Uracil được hấp thu tương đối nhanh qua đường tiêu hóa. Trong thuốc UFT, nồng độ đỉnh của uracil thường đạt trong vòng 1–2 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo làm giảm khoảng 66% AUC của uracil và làm giảm, trì hoãn nồng độ đỉnh so với dùng lúc đói.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của uracil đơn thành phần đường uống. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy uracil có thể được hấp thu sau đường uống, nhưng mức phơi nhiễm biến thiên đáng kể theo liều và hoạt tính DPD. Không có tỷ lệ sinh khả dụng chuẩn hóa để áp dụng cho mọi chế phẩm. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Trong dữ liệu dùng UFT ở trạng thái ổn định, thể tích phân bố biểu kiến đường uống trung bình của uracil khoảng 474 lít và mức gắn protein huyết thanh không đáng kể. Các thông số này không nên ngoại suy trực tiếp cho uracil dùng đơn độc hoặc liều khác.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Uracil được chuyển hóa chủ yếu qua con đường dị hóa pyrimidine. Bước đầu tiên và giới hạn tốc độ do DPD xúc tác, chuyển uracil thành 5,6-dihydrouracil. Chất này tiếp tục được chuyển hóa thành các chất trung gian rồi thành beta-alanine, carbon dioxide và các sản phẩm chứa nitơ.
Thiếu hoặc ức chế DPD có thể làm uracil tích tụ trong huyết tương.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Uracil được loại bỏ chủ yếu thông qua chuyển hóa nhanh theo con đường DPD thay vì thải nguyên vẹn. Một phần các chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu và carbon từ uracil có thể được thải qua hơi thở dưới dạng carbon dioxide. Tỷ lệ thải trừ định lượng của uracil nguyên vẹn.
| t½ · Thời gian bán thải | Tài liệu UFT ghi thời gian bán thải cuối của uracil khoảng 20–40 phút. Giá trị này được xác định trong bối cảnh sử dụng thuốc phối hợp tegafur–uracil và không phải thông số chuẩn hóa cho uracil đơn thành phần ở mọi liều. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa của uracil đơn thành phần. Hoạt tính DPD là yếu tố quyết định quan trọng đối với tốc độ thanh thải uracil; người thiếu DPD có mức phơi nhiễm uracil cao và kéo dài hơn. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học uracil gồm:
- Hoạt tính enzym DPD và biến thể của gen DPYD.
- Liều dùng.
- Sử dụng uracil đơn độc hay phối hợp với tegafur.
- Thức ăn, đặc biệt bữa ăn nhiều chất béo.
- Thời điểm lấy mẫu và điều kiện tiền phân tích khi định lượng uracil huyết tương.
- Chức năng gan, nơi diễn ra phần lớn chuyển hóa pyrimidine.
Ảnh hưởng riêng của suy gan và suy thận đối với uracil đơn thành phần chưa được xác định đầy đủ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Uracil
Uracil có hai vai trò cần được phân biệt:
- Vai trò sinh học: là base cấu tạo nên uridine và các nucleotide uridine tham gia tổng hợp RNA.
- Vai trò dược lý trong UFT: cạnh tranh với fluorouracil tại enzym DPD, làm chậm quá trình phân hủy fluorouracil được tạo ra từ tegafur.
Uracil không trực tiếp trở thành fluorouracil và không được xem là thuốc gây độc tế bào độc lập trong công thức này. Hiệu quả chống ung thư là hiệu quả của toàn bộ phối hợp tegafur–uracil, có thể kèm calcium folinate.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong thuốc tegafur–uracil:
- Tegafur được chuyển hóa thành fluorouracil.
- Uracil ức chế cạnh tranh và có tính hồi phục đối với DPD, enzym chính phân hủy fluorouracil.
- Việc giảm phân hủy giúp tăng và kéo dài nồng độ fluorouracil được tạo ra từ tegafur.
- Khi có calcium folinate, chất chuyển hóa folate hỗ trợ tăng tác dụng ức chế thymidylate synthase của fluorouracil.
Cơ chế này chỉ áp dụng trong bối cảnh thuốc phối hợp và không chứng minh uracil đơn độc có tác dụng điều trị ung thư.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học nổi bật của uracil trong UFT là ức chế cạnh tranh DPD, từ đó làm tăng mức phơi nhiễm fluorouracil. Mức độ tác động phụ thuộc tỷ lệ uracil–tegafur, liều, thức ăn và hoạt tính DPD của người bệnh.
Chưa có chỉ dấu dược lực học điều trị được chuẩn hóa cho uracil đơn thành phần.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Uracil
Chưa xác minh được chỉ định điều trị được phê duyệt cho uracil đơn thành phần.
Một SmPC UFT trước đây tại Ireland chỉ định thuốc phối hợp tegafur–uracil cùng calcium folinate trong điều trị bước đầu ung thư đại trực tràng di căn. Chỉ định này thuộc toàn bộ thuốc phối hợp và phải được đối chiếu với nhãn hiện hành tại quốc gia sử dụng.
Tại Việt Nam, quyết định gia hạn năm 2024 xác nhận thành phần và tình trạng đăng ký của Ufur capsule nhưng không trình bày chỉ định chi tiết trong danh mục.
Các ứng dụng nghiên cứu của uracil gồm:
- Đo nồng độ uracil nội sinh trong huyết tương để đánh giá kiểu hình thiếu DPD trước khi dùng fluorouracil, capecitabine hoặc tegafur.
- Nghiệm pháp nạp uracil đường uống để nghiên cứu khả năng phát hiện thiếu DPD.
- Uracil đánh dấu đồng vị trong nghiên cứu chuyển hóa pyrimidine.
- Nghiên cứu uracil trong DNA, sửa chữa DNA và sinh học ung thư.
EMA khuyến nghị có thể đánh giá thiếu DPD bằng đo uracil huyết tương hoặc xét nghiệm một số biến thể DPYD trước khi dùng fluoropyrimidine toàn thân. Nghiệm pháp nạp uracil đường uống vẫn là phương pháp nghiên cứu, không phải thuốc điều trị.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều điều trị của uracil đơn thành phần.
Trong nghiên cứu đánh giá DPD, uracil từng được dùng đường uống với liều 500 mg/m². Đây là liều nghiên cứu chẩn đoán và không phải khuyến nghị sử dụng thường quy.
SmPC UFT trước đây ghi liều người lớn của thuốc phối hợp là tegafur 300 mg/m²/ngày và uracil 672 mg/m²/ngày, chia ba lần, phối hợp calcium folinate. Đây là phác đồ hóa trị cũ của một thành phẩm cụ thể, không phải liều uracil đơn chất và không được tự áp dụng.
Uracil không nên được tự sử dụng như một chất bổ sung, thuốc chống ung thư hoặc xét nghiệm DPD tại nhà.
Đối với thuốc tegafur–uracil:
- Chỉ sử dụng theo đơn và phác đồ của bác sĩ ung bướu.
- Không tự thay đổi số viên, khoảng cách liều hoặc chu kỳ điều trị.
- Hướng dẫn về thức ăn phụ thuộc nhãn sản phẩm; SmPC UFT được tham khảo yêu cầu uống ít nhất một giờ trước hoặc sau bữa ăn vì thức ăn làm giảm hấp thu uracil và fluorouracil.
- Không dùng đồng thời sản phẩm uracil khác nhằm tăng tác dụng thuốc.
- Báo ngay khi có tiêu chảy, nôn, viêm miệng, sốt hoặc chảy máu bất thường.
Chưa có chương trình theo dõi tiêu chuẩn cho uracil đơn thành phần.
Khi dùng thuốc tegafur–uracil, người bệnh thường cần được theo dõi bởi bác sĩ có kinh nghiệm về thuốc gây độc tế bào, bao gồm:
- Công thức máu.
- Chức năng gan và thận.
- Tiêu chảy, nôn và mất nước.
- Viêm miệng, viêm niêm mạc.
- Dấu hiệu nhiễm trùng.
- Triệu chứng thần kinh hoặc tim mạch.
- Tương tác với thuốc đang sử dụng.
Việc đánh giá DPD phải được thực hiện theo quy trình chuyên môn trước khi dùng fluoropyrimidine phù hợp.
Cảnh báo và lưu ý về Uracil
Chống chỉ định riêng của uracil đơn thành phần.
SmPC UFT được tham khảo chống chỉ định thuốc phối hợp trong các trường hợp như quá mẫn với tegafur, uracil hoặc fluorouracil; mang thai; cho con bú; trẻ em; suy gan nặng; suy tủy; thiếu CYP2A6; thiếu hoặc nghi ngờ thiếu DPD; và dùng gần thời điểm thuốc ức chế DPD như brivudine. Các chống chỉ định này thuộc toàn bộ thuốc phối hợp, không được quy riêng cho uracil.
Tác dụng không mong muốn của uracil đơn thành phần và tần suất tương ứng.
Trong thuốc UFT phối hợp calcium folinate, các phản ứng thường gặp hoặc có ý nghĩa gồm tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng, mệt, viêm miệng, suy tủy, thay đổi men gan, phát ban và rụng tóc. Không thể xác định phản ứng nào do riêng uracil vì công thức còn chứa tegafur và tạo fluorouracil trong cơ thể.
Tác dụng phụ nghiêm trọng riêng của uracil đơn thành phần.
Thuốc tegafur–uracil có thể liên quan đến các phản ứng nghiêm trọng của fluoropyrimidine như:
- Tiêu chảy và mất nước nặng.
- Suy tủy, giảm bạch cầu hoặc tiểu cầu.
- Nhiễm trùng nghiêm trọng.
- Viêm niêm mạc nặng.
- Độc tính gan.
- Độc tính thần kinh, kể cả bệnh não chất trắng.
- Viêm phổi kẽ.
- Phản ứng da nghiêm trọng.
- Độc tính tim.
- Suy đa cơ quan.
Người thiếu DPD có nguy cơ độc tính fluoropyrimidine nghiêm trọng hoặc tử vong cao hơn.
- Uracil không phải uridine, uridine monophosphate hoặc uridine triacetate.
- Uracil không phải fluorouracil và không được dùng thay thế fluorouracil.
- Chưa xác minh được công dụng điều trị độc lập của uracil.
- Không tự dùng uracil để tăng tác dụng của thuốc ung thư.
- Không dùng uracil để phòng hoặc xử trí độc tính fluorouracil.
- Thuốc tegafur–uracil có nguy cơ độc tính nghiêm trọng và cần đánh giá DPD theo hướng dẫn phù hợp.
- Nồng độ uracil huyết tương chịu ảnh hưởng của điều kiện lấy, bảo quản mẫu và chức năng thận; kết quả phải được chuyên gia diễn giải.
- Không quy tác dụng phụ hoặc hiệu quả của UFT cho riêng uracil.
Quá liều uracil đơn thành phần.
Quá liều thuốc tegafur–uracil có thể làm tăng tần suất và mức độ buồn nôn, nôn, tiêu chảy, loét hoặc xuất huyết tiêu hóa và suy tủy. SmPC UFT không nêu thuốc giải độc đặc hiệu; xử trí gồm ngừng thuốc, điều trị hỗ trợ và theo dõi huyết học, chức năng cơ quan tại cơ sở y tế.
Khi uống nhầm hoặc quá liều thuốc phối hợp, không tự gây nôn và cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
Điều kiện bảo quản uracil nguyên liệu hoặc sản phẩm đơn thành phần.
SmPC UFT được tham khảo yêu cầu bảo quản viên nang không quá 25°C. Sản phẩm đang lưu hành phải được bảo quản theo đúng nhãn và tờ hướng dẫn đã được phê duyệt, giữ ngoài tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn, hiệu quả và liều dùng của uracil đơn thành phần ở trẻ em.
SmPC UFT được tham khảo nêu độ an toàn và hiệu quả của phối hợp UFT–calcium folinate chưa được xác lập ở trẻ em, thanh thiếu niên và trẻ sơ sinh; thuốc bị chống chỉ định trong các nhóm này theo tài liệu. Không được ngoại suy thông tin này sang mọi ứng dụng nghiên cứu của uracil.
Dữ liệu riêng về uracil đơn thành phần ở người cao tuổi.
Trong thử nghiệm UFT, người cao tuổi đã được đưa vào nghiên cứu nhưng cần theo dõi chặt chức năng gan, thận, tim, bệnh đồng mắc và các thuốc sử dụng đồng thời. Người cao tuổi có xu hướng gặp thiếu máu, tiêu chảy và viêm niêm mạc nhiều hơn trong dữ liệu thuốc phối hợp.
Dữ liệu an toàn của uracil đơn thành phần trong thai kỳ.
Thuốc tegafur–uracil chống chỉ định trong thai kỳ vì nguy cơ gây độc cho phôi thai và dị tật liên quan đến thuốc chống ung thư fluoropyrimidine. Cả người bệnh nam và nữ cần thực hiện biện pháp tránh thai theo hướng dẫn của nhãn thuốc và bác sĩ. Không quy nguy cơ của toàn bộ UFT cho uracil nội sinh tự nhiên.
Dữ liệu về uracil đơn thành phần và việc bài tiết vào sữa mẹ.
Thuốc phối hợp tegafur–uracil chống chỉ định trong thời kỳ cho con bú do khả năng gây phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ. Tài liệu tiền lâm sàng ghi nhận tegafur, uracil và fluorouracil được bài tiết vào sữa ở chuột, nhưng chưa xác định đầy đủ mức bài tiết ở người.
Dược động học và liều dùng uracil đơn thành phần ở người suy gan.
Gan là cơ quan quan trọng trong chuyển hóa uracil và fluoropyrimidine. SmPC UFT chống chỉ định thuốc phối hợp ở người suy gan nặng và yêu cầu theo dõi chức năng gan trong quá trình điều trị.
Dữ liệu sử dụng uracil đơn thành phần ở người đồng thời suy gan và suy thận.
Thuốc tegafur–uracil không nên được tự sử dụng ở nhóm này. Cần đánh giá chức năng gan, thận, DPD, công thức máu và nguy cơ tích lũy fluoropyrimidine trước khi điều trị.
Ảnh hưởng của uracil đơn thành phần đến khả năng lái xe và vận hành máy.
UFT chưa được chứng minh trực tiếp làm suy giảm khả năng lái xe, nhưng lú lẫn và các phản ứng thần kinh đôi khi được báo cáo. Không lái xe hoặc vận hành máy nếu có chóng mặt, lú lẫn, mệt nhiều, rối loạn ý thức hoặc triệu chứng thần kinh.
Tương tác thuốc của Uracil
Uracil là cơ chất tự nhiên và có thể cạnh tranh tại DPD. Khi được dùng với tegafur, uracil làm giảm phân hủy fluorouracil; vì vậy không được tự phối hợp uracil với fluorouracil, capecitabine, tegafur hoặc thuốc fluoropyrimidine khác.
Đối với UFT, các tương tác quan trọng được ghi nhận gồm:
- Brivudine và các chất ức chế DPD có thể làm tăng độc tính fluoropyrimidine, có khả năng tử vong.
- Warfarin có thể tăng thời gian prothrombin hoặc INR.
- Phenytoin có thể tăng nồng độ và gây ngộ độc.
- Chất ức chế hoặc cơ chất CYP2A6 có thể ảnh hưởng chuyển hóa tegafur.
- Thức ăn làm giảm mức phơi nhiễm uracil và fluorouracil.
Các tương tác này áp dụng cho thuốc phối hợp, không phải danh sách tương tác đầy đủ của uracil đơn chất.
Thắc mắc về hoạt chất Uracil
Uracil là một trong các base chính của RNA và thường bắt cặp với adenine. Trong DNA thông thường, thymine được sử dụng thay cho uracil. Uracil vẫn có thể xuất hiện bất thường trong DNA do cytosine bị khử amin hoặc do sai sót chuyển hóa nucleotide và thường được hệ thống sửa chữa DNA loại bỏ.
Không. Uracil là một base pyrimidine. Uridine là nucleoside được tạo thành khi uracil liên kết với đường ribose. Khi uridine gắn thêm phosphate, các nucleotide như UMP, UDP hoặc UTP được tạo thành. Không được tự quy đổi hàm lượng hoặc liều giữa các chất này.
Không. Fluorouracil, còn gọi là 5-FU, là dẫn chất fluor hóa của uracil và là thuốc chống ung thư. Uracil tự nhiên không có cùng tác dụng gây độc tế bào. Trong UFT, uracil giúp làm chậm phân hủy fluorouracil được tạo ra từ tegafur, chứ không tự chuyển thành fluorouracil.
Uracil là cơ chất tự nhiên của DPD. Khi hoạt tính DPD giảm, nồng độ uracil có thể tăng. EMA khuyến nghị có thể dùng định lượng uracil huyết tương để đánh giá kiểu hình thiếu DPD trước khi điều trị fluorouracil, capecitabine hoặc tegafur. Kết quả cần được diễn giải cùng quy trình lấy mẫu, chức năng thận và hướng dẫn chuyên môn.
Không có căn cứ để tự dùng uracil đơn thành phần điều trị ung thư. Uracil chỉ là một thành phần điều biến dược động học trong một số thuốc phối hợp với tegafur. Phác đồ này là hóa trị kê đơn, có nguy cơ gây độc tính nặng và phải được bác sĩ ung bướu chỉ định, theo dõi.

