β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) là chất chuyển hóa tự nhiên của amino acid leucine. Khoảng 5% leucine trong cơ thể được chuyển thành HMB, sau đó HMB có thể tham gia các đường chuyển hóa liên quan đến β-hydroxy-β-methylglutaryl coenzyme A, một tiền chất trong sinh tổng hợp cholesterol. HMB thường được bán dưới dạng thực phẩm bổ sung, phổ biến là HMB-Ca và HMB-FA, và được nghiên cứu trong bối cảnh phục hồi sau tập, giảm tổn thương cơ do tập luyện, khối cơ ở người lớn tuổi hoặc tình trạng mất cơ. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng còn không đồng nhất, hiệu quả không chắc chắn ở mọi nhóm người và HMB không phải thuốc điều trị bệnh. Người đọc không nên tự dùng HMB để điều trị sarcopenia, suy mòn cơ, ung thư, HIV/AIDS hoặc bệnh lý khác; cần hỏi bác sĩ/dược sĩ, đặc biệt khi có bệnh nền, đang dùng thuốc, mang thai, cho con bú hoặc dùng cho trẻ em. (ods.od.nih.gov)
Nội dung chính
- HMB là gì?: Chất chuyển hóa của leucine, một amino acid chuỗi nhánh. (ods.od.nih.gov)
- Vai trò sinh học: Có thể liên quan tổng hợp protein cơ, giảm phân hủy protein cơ và chuyển hóa thành tiền chất cần cho sinh tổng hợp cholesterol. (ods.od.nih.gov)
- Dạng thường gặp: HMB-Ca và HMB-FA. HMB-Ca chứa khoảng 13% calcium theo khối lượng; 3 g/ngày HMB-Ca bổ sung khoảng 400 mg calcium. (ods.od.nih.gov)
- Bằng chứng: Nghiên cứu cho kết quả khác nhau; có đồng thuận tương đối về khả năng hỗ trợ phục hồi sau tập đủ mạnh gây tổn thương cơ, nhưng không có đồng thuận chuyên gia cho dùng dài hạn. (ods.od.nih.gov)
- Liều nghiên cứu thường gặp: 1,5–6 g/ngày; thường dùng 3 g/ngày trong nghiên cứu. Đây không phải khuyến nghị tự dùng. (ods.od.nih.gov)
- An toàn: 3 g/ngày được dung nạp tốt trong các nghiên cứu ngắn hạn 3–8 tuần ở người lớn, nhưng dữ liệu ở trẻ vị thành niên và dùng dài hạn còn hạn chế. (ods.od.nih.gov)
- Phân loại: Thường là thực phẩm bổ sung ở một số thị trường; thực phẩm bổ sung không phải thuốc và không nhằm chẩn đoán, điều trị, chữa khỏi hoặc phòng bệnh. (ods.od.nih.gov)
Hoạt chất β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) là gì?
β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) là chất chuyển hóa của leucine. HMB được nghiên cứu vì có thể liên quan đến phục hồi cấu trúc tế bào cơ bị stress/tổn thương do vận động, tăng tổng hợp protein cơ và giảm phân hủy protein cơ. (ods.od.nih.gov)
β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB)
INN β-Hydroxy-β-methylbutyrate; beta-hydroxy-beta-methylbutyrate; hydroxymethylbutyrate. Thông tin INN chính thức.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | β-Hydroxy-β-methylbutyrate; beta-hydroxy-beta-methylbutyrate; hydroxymethylbutyrate. Thông tin INN chính thức. |
| Tên IUPAC | 3-hydroxy-3-methylbutanoic acid |
| Tên hóa học khác | 3-Hydroxyisovaleric acid | beta-Hydroxyisovaleric acid | Butanoic acid, 3-hydroxy-3-methyl- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | HMB; β-hydroxy-β-methylbutyric acid; 3-hydroxy-3-methylbutyric acid; 3-hydroxyisovaleric acid; hydroxymethylbutyrate; HMB-Ca; calcium beta-hydroxy-beta-methylbutyrate; HMB-FA; HMB free acid. (pubchem.ncbi.nlm.nih.gov) |
| Tên viết tắt | HMB |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 625-08-1 |
|---|---|
| UNII | 3F752311CD |
| PubChem CID | 69362 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C5H10O3 |
Dược động học của β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB)
Dược động học của HMB phụ thuộc dạng dùng. Dạng HMB-Ca và HMB-FA có khác biệt về tốc độ hấp thu và mức tăng nồng độ HMB huyết tương; ODS ghi HMB-FA có vẻ làm tăng nồng độ HMB huyết tương nhanh và cao hơn HMB-Ca, nhưng cần thêm nghiên cứu để so sánh tác động lâm sàng giữa hai dạng. (ods.od.nih.gov)
Giai đoạn I: Hấp thu
HMB được hấp thu sau uống. Một nghiên cứu dược động học ghi thời gian bán thải huyết tương khoảng 2,5 giờ và nồng độ HMB huyết tương trở về nền khoảng 9 giờ sau uống. Khi dùng HMB cùng glucose, tốc độ hấp thu có thể chậm hơn và nồng độ đỉnh xuất hiện muộn hơn. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối định lượng ở người theo từng dạng dùng. Một nghiên cứu so sánh dạng free acid gel với muối calcium HMB ghi dạng free acid tạo nồng độ huyết tương nhanh và cao hơn, nhưng dữ liệu không đủ để suy ra ưu thế lâm sàng chắc chắn cho mọi người dùng. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thông tin định lượng về thể tích phân bố và gắn protein huyết tương ở người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
HMB là chất chuyển hóa của leucine. Khoảng 5% leucine của cơ thể được chuyển thành HMB; HMB sau đó được chuyển hóa ở gan thành tiền chất β-hydroxy-β-methylglutaryl coenzyme A, cần cho sinh tổng hợp cholesterol. (ods.od.nih.gov)
Giai đoạn IV: Thải trừ
HMB được thải một phần qua nước tiểu; mức bài tiết có thể phụ thuộc liều và dạng dùng. Một nguồn dược động học ghi khoảng 70–85% HMB uống vào được giữ lại trong cơ thể để tiếp tục chuyển hóa. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải định lượng chuẩn ở người theo từng dạng HMB. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Một nghiên cứu dược động học ở người ghi thời gian bán thải huyết tương của HMB khoảng 2,5 giờ. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB)
Hoạt chất dinh dưỡng/ergogenic aid trong thực phẩm bổ sung; không phải thuốc điều trị bệnh trong các nguồn quản lý thuốc được tra cứu. HMB được nghiên cứu trong nhóm chất hỗ trợ vận động, phục hồi cơ và duy trì khối cơ. (ods.od.nih.gov)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Các cơ chế được giả thuyết gồm: hỗ trợ phục hồi cấu trúc màng tế bào cơ thông qua đường sinh tổng hợp cholesterol, hoạt hóa tổng hợp protein cơ và giảm phân hủy protein cơ. Đây là cơ chế sinh học được đề xuất, không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị chắc chắn trên từng cá nhân. (ods.od.nih.gov)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
HMB có thể ảnh hưởng cân bằng protein cơ theo hướng tăng tổng hợp và giảm phân hủy protein trong một số điều kiện nghiên cứu. ODS ghi có sự đồng thuận chung rằng HMB giúp tăng tốc phục hồi sau lượng và cường độ vận động đủ gây tổn thương cơ xương; tuy nhiên các nghiên cứu về sức mạnh, công suất, phì đại cơ và hiệu suất hiếu khí cho kết quả khác nhau. (ods.od.nih.gov)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB)
Chỉ định điều trị được phê duyệt theo nhãn thuốc/SmPC/label chính thức. Nếu HMB được lưu hành dưới dạng thực phẩm bổ sung, HMB không có chỉ định điều trị theo nghĩa của thuốc và không được dùng để chẩn đoán, điều trị, chữa khỏi hoặc phòng bệnh. (ods.od.nih.gov)
HMB được nghiên cứu trong phục hồi sau vận động, giảm tổn thương cơ do tập luyện, tăng/duy trì khối cơ, sức mạnh, hiệu suất thể lực, người lớn tuổi có nguy cơ mất cơ, sarcopenia, nằm bất động, suy mòn cơ liên quan bệnh mạn tính và các bối cảnh dinh dưỡng lâm sàng. Bằng chứng không đồng nhất: ODS ghi nhiều thử nghiệm có kết quả mâu thuẫn; EFSA năm 2011 kết luận chưa thiết lập được quan hệ nhân quả cho một số claim như tăng khối nạc, tăng sức mạnh, tăng sức bền, sửa chữa mô cơ và phục hồi nhanh hơn sau mệt mỏi cơ. (ods.od.nih.gov)
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ nghiên cứu và nguồn chuyên môn, không phải hướng dẫn tự dùng. Các nghiên cứu HMB thường dùng 1,5–6 g/ngày, phổ biến nhất là 3 g/ngày. ODS ghi ISSN gợi ý người lớn khỏe mạnh quan tâm HMB có thể dùng 1–2 g HMB-Ca trước tập 60–120 phút hoặc 1–2 g HMB-FA trước tập 30–60 phút, và tổng 3 g/ngày chia 3 lần trong ít nhất 2 tuần trước vận động cường độ cao để tối ưu hiệu ứng bảo vệ cơ; tuy nhiên ODS cũng ghi không có đồng thuận chuyên gia về giá trị và an toàn của việc dùng HMB nhiều tháng hoặc dài hơn. Cần hỏi bác sĩ/dược sĩ/chuyên gia dinh dưỡng thể thao trước khi dùng. (ods.od.nih.gov)
HMB thường dùng đường uống, có thể ở dạng viên, bột, dung dịch hoặc phối hợp trong sản phẩm dinh dưỡng. Người dùng cần đọc nhãn đúng sản phẩm, chú ý tổng lượng HMB, calcium từ HMB-Ca, các thành phần phối hợp như creatine, protein, vitamin, khoáng chất hoặc chất kích thích. Không tự dùng HMB để thay thế chế độ ăn, phục hồi chức năng, điều trị bệnh hoặc thuốc đang dùng. (ods.od.nih.gov)
Theo dõi dung nạp tiêu hóa, dị ứng, thay đổi huyết áp, phù, triệu chứng bất thường khi tập luyện, tổng lượng calcium nếu dùng HMB-Ca, và tương tác tiềm tàng từ các thành phần khác trong sản phẩm phối hợp. Người có bệnh thận, bệnh gan, bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa, người chuẩn bị phẫu thuật hoặc đang dùng thuốc nên thông báo cho bác sĩ/dược sĩ về mọi thực phẩm bổ sung đang dùng. (ods.od.nih.gov)
Cảnh báo và lưu ý về β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB)
Chống chỉ định chính thức theo nhãn thuốc/SmPC. Không dùng nếu từng quá mẫn với HMB hoặc bất kỳ thành phần nào của sản phẩm. Người có bệnh nền, đang dùng thuốc, phụ nữ có thai/cho con bú và trẻ em không nên tự dùng nếu chưa hỏi chuyên gia y tế. (ods.od.nih.gov)
ODS ghi không có tác dụng bất lợi đã biết trong phần tóm tắt về HMB; các nghiên cứu ngắn hạn 3 g/ngày trong 3–8 tuần ở người lớn không ghi nhận ảnh hưởng bất lợi trên sinh hóa máu, huyết học hoặc trạng thái cảm xúc. Tuy nhiên, dữ liệu dùng dài hạn và dữ liệu ở một số nhóm đặc biệt còn hạn chế; các sản phẩm phối hợp có thể gây tác dụng phụ do thành phần khác. (ods.od.nih.gov)
Tác dụng phụ nghiêm trọng đặc hiệu của HMB từ nguồn chính thống công khai. Cần ngừng dùng và đi khám nếu có phản ứng dị ứng, khó thở, sưng mặt/môi/lưỡi/họng, đau bụng nặng, nôn kéo dài, chóng mặt, đau ngực, phù, tiểu bất thường hoặc bất kỳ triệu chứng nặng nào sau khi dùng sản phẩm.
Không dùng HMB như thuốc điều trị mất cơ, sarcopenia, suy mòn cơ do ung thư, HIV/AIDS, sau phẫu thuật hoặc bệnh mạn tính nếu không có chỉ định/giám sát y tế. Không tự tăng liều, dùng kéo dài hoặc phối hợp nhiều sản phẩm tăng cơ/phục hồi cùng lúc. Vận động viên nên chọn sản phẩm có kiểm nghiệm độc lập vì thực phẩm bổ sung thể thao có nguy cơ sai nhãn hoặc lẫn chất không công bố; ODS cảnh báo một số sản phẩm tăng hiệu suất có thể chứa chất kích thích, steroid, chất giống hormone, thuốc kê đơn hoặc thuốc chưa được phê duyệt. (ods.od.nih.gov)
Dữ liệu quá liều HMB ở người. Khi dùng quá liều hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, cần ngừng sản phẩm, giữ lại nhãn/thành phần sản phẩm và liên hệ bác sĩ, cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc. Không tự xử trí bằng cách dùng thêm thuốc hoặc thực phẩm bổ sung khác.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng sản phẩm. Bảo quản theo nhãn/tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể, thường là nơi khô, mát, tránh ẩm, tránh nhiệt cao, đậy kín sau khi mở và để xa tầm tay trẻ em. Thông tin bảo quản chuẩn theo từng chế phẩm.
Đối tượng đặc biệt
ODS ghi an toàn và hiệu quả của HMB chưa được nghiên cứu ở trẻ vị thành niên. Không tự dùng HMB cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên nếu chưa có khuyến nghị của bác sĩ/chuyên gia dinh dưỡng. (ods.od.nih.gov)
Một số nghiên cứu ngắn hạn về HMB đã bao gồm người lớn tuổi 62–81 tuổi và ghi nhận 3 g/ngày trong 3–8 tuần được dung nạp tốt, nhưng không đồng nghĩa mọi người cao tuổi đều nên dùng. Người cao tuổi có bệnh thận, bệnh tim mạch, suy dinh dưỡng, nguy cơ té ngã, sarcopenia hoặc đang dùng nhiều thuốc cần được đánh giá y tế và dinh dưỡng toàn diện. (ods.od.nih.gov)
Dữ liệu an toàn của HMB ở phụ nữ có thai. ODS khuyến cáo thận trọng với thực phẩm bổ sung ngoài vitamin trước sinh chuẩn trong thai kỳ và chỉ dùng khi được chuyên gia y tế khuyến nghị. (ods.od.nih.gov)
Dữ liệu an toàn của HMB ở phụ nữ cho con bú. Không nên tự dùng HMB khi đang cho con bú nếu chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. (ods.od.nih.gov)
Dữ liệu an toàn, dược động học và hiệu chỉnh liều ở bệnh nhân suy gan. Người bệnh gan không nên tự dùng HMB hoặc sản phẩm phối hợp tăng cơ/phục hồi nếu chưa hỏi bác sĩ.
Thông tin về ảnh hưởng trực tiếp của HMB lên khả năng lái xe/vận hành máy móc. Nếu sản phẩm phối hợp có caffeine, chất kích thích, chất an thần hoặc thành phần khác, cần đánh giá theo thành phần đó và không lái xe/vận hành máy móc khi có triệu chứng bất thường.
Tương tác thuốc của β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB)
Tương tác thuốc đặc hiệu của HMB. Cần lưu ý sản phẩm chứa HMB thường có thể phối hợp nhiều thành phần khác; thực phẩm bổ sung nói chung có thể tương tác với thuốc kê đơn/không kê đơn và nên được khai báo với bác sĩ/dược sĩ. (ods.od.nih.gov)
Thắc mắc về hoạt chất β-Hydroxy-β-methylbutyrate (HMB)
HMB là chất chuyển hóa của leucine, một amino acid chuỗi nhánh. Khoảng 5% leucine trong cơ thể được chuyển thành HMB; HMB được nghiên cứu vì có thể liên quan đến tổng hợp protein cơ, giảm phân hủy protein cơ và phục hồi sau vận động gây tổn thương cơ. (ods.od.nih.gov)
Không nên xem HMB là thuốc điều trị mất cơ hoặc sarcopenia nếu sản phẩm không được cấp phép như thuốc với chỉ định tương ứng. HMB thường là thực phẩm bổ sung ở một số thị trường; thực phẩm bổ sung không phải thuốc và không nhằm chẩn đoán, điều trị, chữa khỏi hoặc phòng bệnh. (ods.od.nih.gov)
Không thể khẳng định HMB giúp tăng cơ chắc chắn cho mọi người. ODS ghi các nghiên cứu về HMB có kết quả khác nhau, khó dự đoán lợi ích cho từng cá nhân vì khác biệt về tuổi, tình trạng tập luyện, chế độ tập, liều, thời gian dùng và sản phẩm phối hợp. (ods.od.nih.gov)
Các nghiên cứu thường dùng 1,5–6 g/ngày, phổ biến nhất là 3 g/ngày. Đây chỉ là thông tin tham khảo từ nghiên cứu, không phải khuyến nghị tự dùng; người dùng nên hỏi bác sĩ/dược sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thể thao trước khi dùng, nhất là khi có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc. (ods.od.nih.gov)
HMB 3 g/ngày được ghi nhận dung nạp tốt trong các nghiên cứu ngắn hạn 3–8 tuần ở người lớn, nhưng dữ liệu ở trẻ vị thành niên, phụ nữ có thai/cho con bú và việc dùng nhiều tháng hoặc dài hơn còn hạn chế. Cần thận trọng với sản phẩm phối hợp và hỏi chuyên gia y tế trước khi dùng. (ods.od.nih.gov)

