Dạ dày của chúng ta là một “thùng chứa axit” cực mạnh, đủ sức hòa tan cả kim loại để tiêu hóa thức ăn. Thế nhưng, tại sao dạ dày lại không tự tiêu hóa chính nó? Đó là nhờ một lớp hàng rào niêm mạc bảo vệ vô cùng vững chắc. Tuy nhiên, khi cán cân giữa yếu tố bảo vệ và yếu tố tấn công bị phá vỡ, lớp niêm mạc này sẽ bị bào mòn, dẫn đến căn bệnh “quốc dân” mang tên: Viêm loét dạ dày tá tràng.
Là một Dược sĩ lâm sàng, tôi gặp vô số bệnh nhân vật vã vì những cơn đau tức thượng vị lúc nửa đêm, hay lo lắng tột độ khi nôn ra máu. Sự chủ quan, thói quen tự ý mua thuốc giảm đau và ăn uống sai cách đang khiến căn bệnh này ngày càng trẻ hóa và để lại những biến chứng tàn khốc.
Bài viết bách khoa toàn thư dưới đây (khoảng 3000 chữ) sẽ bóc tách mọi ngóc ngách của bệnh viêm loét dạ dày tá tràng, từ cơ chế bệnh sinh sâu xa nhất cho đến phác đồ dùng thuốc chuẩn mực, giúp bạn làm chủ sức khỏe hệ tiêu hóa của mình.
1. Viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh gì?

Để hiểu rõ căn bệnh này, chúng ta cần phân định rạch ròi vị trí giải phẫu. Đường tiêu hóa trên bao gồm thực quản, dạ dày (nơi nhào trộn thức ăn bằng axit) và tá tràng (đoạn ruột non đầu tiên nối liền ngay dưới dạ dày).
Bệnh viêm loét dạ dày tá tràng (Peptic Ulcer Disease – PUD) là tình trạng tổn thương lớp niêm mạc lót bên trong dạ dày hoặc tá tràng.
Về mặt bệnh học, vết loét được xác định khi sự tổn thương (vết trợt) xâm nhập sâu qua lớp cơ niêm của thành ống tiêu hóa. Điều này phân biệt vết loét với các vết viêm trợt thông thường (vết trợt chỉ nằm ở lớp nông trên bề mặt và không chạm tới lớp cơ niêm).
Vị trí xuất hiện điển hình nhất là ở thân/hang vị dạ dày (gọi là loét dạ dày) hoặc nằm ở vài cm đầu tiên của đoạn tá tràng (gọi là loét tá tràng).
Kích thước của ổ loét rất đa dạng, có thể chỉ nhỏ như đầu tăm (vài mi-li-mét) nhưng cũng có thể rộng đến vài cm, tạo thành một hố sâu trên thành dạ dày.
Bệnh lý này không từ một ai. Loét có thể xảy ra ở bất cứ độ tuổi nào, từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cho đến người già, nhưng tần suất mắc phải phổ biến nhất là ở những người lớn đang trong độ tuổi trung niên.
2. Cơ chế bệnh sinh của viêm loét dạ dày tá tràng

Dưới góc độ Dược lâm sàng, bệnh loét dạ dày tá tràng không phải do “ăn chua” hay “bỏ bữa” sinh ra, mà nó là kết quả của sự mất cân bằng sinh lý học nghiêm trọng. Cơ chế bệnh sinh của nó được ví như một “Cán cân sinh lý”, gồm hai phe đối lập:
Phe tấn công (Axit HCl và enzyme Pepsin): Axit clohydric (HCl) do tế bào viền tiết ra để tiêu diệt vi khuẩn và phân cắt thức ăn. Pepsin là enzyme tiêu hóa protein. Nếu chúng quá mạnh, chúng sẽ ăn mòn chính dạ dày.
Phe phòng thủ (Chất nhày, Bicarbonate, Prostaglandin và Lưu lượng máu): Tế bào biểu mô tiết ra một lớp chất nhày (Mucus) đặc quánh và ion Bicarbonate có tính kiềm để trung hòa axit ngay tại bề mặt niêm mạc. Prostaglandin là hormone nội sinh giúp duy trì lưu lượng máu tưới dồi dào, mang oxy và dưỡng chất để tế bào niêm mạc liên tục tái tạo.
Khi cán cân bị phá vỡ: Bệnh lý xảy ra khi H. pylori và các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) làm phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên này, đồng thời cản trở quá trình phục hồi niêm mạc bình thường. Khi mất đi lớp áo giáp nhày và giảm lượng máu nuôi dưỡng, lớp niêm mạc biểu mô sẽ lộ ra, khiến chúng trở nên cực kỳ nhạy cảm và dễ bị tổn thương bởi axit dạ dày hơn bao giờ hết. Axit sẽ “luộc” chín các tế bào, gây viêm, trợt và tiến triển thành hố loét.
3. Giai đoạn tiến triển của loét dạ dày tá tràng
Ổ loét không hình thành chỉ sau một đêm. Nó là một quá trình diễn tiến kéo dài qua nhiều giai đoạn tổn thương mô học:
Giai đoạn Xung huyết – Viêm (Inflammation): Tác nhân gây hại (HP hoặc NSAID) bắt đầu tấn công. Niêm mạc dạ dày ửng đỏ, sưng nề, các mạch máu giãn trướng. Lúc này bệnh nhân thường có cảm giác đầy bụng, khó tiêu mờ nhạt.
Giai đoạn Trợt niêm mạc (Erosion): Lớp niêm mạc ngoài cùng bắt đầu bị bào mòn nông, lộ ra các điểm trầy xước đỏ rực. Tổn thương lúc này chưa vượt qua lớp cơ niêm. Bệnh nhân bắt đầu cảm thấy đau rát, ợ chua.
Giai đoạn Loét cấp tính (Acute Ulcer): Axit ăn sâu qua lớp cơ niêm, tạo thành một cái “hố” thực sự. Bờ ổ loét thường sắc nét, đáy loét phủ lớp giả mạc màu trắng hoặc xám. Cơn đau thượng vị lúc này xuất hiện rõ rệt, quặn thắt và có tính chu kỳ.
Giai đoạn Loét mạn tính (Chronic Ulcer): Nếu không được điều trị, ổ loét sẽ tái đi tái lại. Quá trình viêm – loét – xơ hóa diễn ra vòng quanh, làm bờ ổ loét xơ cứng, sần sùi. Lúc này, nguy cơ đối mặt với các biến chứng tử thần là cực kỳ cao.
4. Một số nguyên nhân gây ra bệnh viêm loét dạ dày tá tràng
Trái ngược với lầm tưởng của dân gian, căng thẳng (stress) hay đồ ăn cay nóng chỉ là yếu tố làm “nặng thêm” triệu chứng, chứ không phải nguyên nhân tạo ra ổ loét. Y học thực chứng đã chỉ mặt gọi tên những thủ phạm chính sau:
4.1. “Kẻ thù số 1”: Vi khuẩn Helicobacter pylori (HP)
Vi khuẩn H. pylori có khả năng sinh tồn kỳ diệu trong môi trường axit đậm đặc của dạ dày nhờ tiết ra enzyme urease (tạo ra một đám mây amoniac kiềm bao bọc quanh nó). Chúng chui rúc vào lớp nhày, bám vào tế bào biểu mô và tiết ra độc tố gây viêm hoại tử.
Theo dữ liệu lâm sàng, nhiễm H. pylori hiện diện ở khoảng 50% số bệnh nhân bị loét tá tràng, và chiếm từ 30% đến 50% số bệnh nhân bị loét dạ dày.
Minh chứng rõ nhất cho sự nguy hiểm của HP là: Nếu vi khuẩn H. pylori bị tiêu diệt hoàn toàn, chỉ có khoảng 10% số bệnh nhân bị tái phát bệnh loét dạ dày tá tràng. Ngược lại, nếu chỉ được điều trị bằng các loại thuốc ức chế axit đơn thuần mà không diệt khuẩn, tỷ lệ tái phát lên tới 70%.
4.2. Lạm dụng Thuốc chống viêm không steroid (NSAID)
Đây là nguyên nhân gây loét phổ biến thứ hai và đang ngày càng gia tăng ở người cao tuổi (nhóm người hay dùng thuốc đau khớp). Các thuốc NSAID (như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac …) hoạt động bằng cách ức chế enzyme COX-1, từ đó cản trở cơ thể tổng hợp prostaglandin. Mất prostaglandin, dạ dày ngừng tiết chất nhày và máu tưới niêm mạc bị cắt giảm.
Hiện nay, thuốc NSAID đang chiếm tới > 50% số trường hợp gây ra viêm loét dạ dày.
4.3. Hút thuốc lá và Rượu bia
Hút thuốc lá: Là một yếu tố nguy cơ được xác nhận gây ra loét và thúc đẩy các biến chứng của loét. Hút thuốc làm giảm khả năng tưới máu, làm giảm khả năng lành vết loét và làm tăng tỷ lệ tái phát bệnh. Đặc biệt, nguy cơ này có sự tương quan trực tiếp với số điếu thuốc mà bệnh nhân đã hút mỗi ngày.
Rượu bia: Mặc dù rượu là một chất kích thích mạnh mẽ làm tăng quá trình bài tiết axit, nhưng y học hiện tại không có dữ liệu chính xác để liên kết giữa lượng rượu tiêu thụ với quá trình phát triển vết loét mới, hoặc làm trì hoãn quá trình lành vết loét. (Tuy nhiên, dược sĩ luôn khuyên bệnh nhân đang bị loét đang chảy máu phải kiêng rượu để không làm xói mòn thêm niêm mạc).
4.4. Hội chứng Zollinger-Ellison (U tiết Gastrin)
Rất hiếm gặp, xảy ra khi bệnh nhân có một khối u ở tụy hoặc tá tràng tiết ra quá nhiều hormone gastrin. Lượng gastrin dư thừa này kích thích dạ dày bơm axit liên tục không ngừng nghỉ, gây ra hàng loạt ổ loét cứng đầu.
5. Một số triệu chứng của bệnh viêm loét dạ dày tá tràng

Biểu hiện lâm sàng của bệnh có một phổ rất rộng. Nó phụ thuộc mật thiết vào vị trí của vết loét cũng như độ tuổi của bệnh nhân. Đáng sợ là, nhiều bệnh nhân (đặc biệt là bệnh nhân cao tuổi hoặc người dùng thuốc NSAID) có rất ít triệu chứng, hoặc thậm chí hoàn toàn không có triệu chứng báo trước cho đến khi bị thủng dạ dày. Trên thực tế, chỉ có khoảng một nửa số bệnh nhân biểu hiện triệu chứng rõ ràng.
Đau là triệu chứng phổ biến và điển hình nhất. Cơn đau thường khu trú ở vùng thượng vị (vùng ức bụng trên rốn), thường có tính chất mạn tính và tái phát nhiều lần. Dưới đây là cách Dược sĩ lâm sàng phân định các cơn đau:
5.1. Cơn đau loét điển hình (Phân biệt Dạ dày & Tá tràng)
Đối với Loét Dạ Dày:
Các triệu chứng thường không tuân theo một quy luật cố định.
Khác với suy nghĩ ăn vào sẽ êm bụng, đôi khi ở bệnh nhân loét dạ dày, việc ăn uống lại làm cơn đau trở nên trầm trọng hơn là làm giảm đau. Axit tiết ra để tiêu hóa thức ăn cọ xát trực tiếp vào ổ loét trên thành dạ dày gây rát buốt.
Đặc biệt, nếu vết loét nằm ở hang môn vị, cơn đau thường đi kèm với các triệu chứng giống như tắc nghẽn (như chướng bụng, buồn nôn, nôn mửa). Điều này là do niêm mạc bị phù nề và tạo sẹo co rút làm hẹp đường thoát thức ăn.
Đối với Loét Tá Tràng:
Loét tá tràng có xu hướng gây ra những cơn đau dai dẳng hơn.
Cơn đau có tính chu kỳ rất rõ rệt: Khi bệnh nhân thức dậy thường không có cảm giác đau. Cơn đau bắt đầu xuất hiện vào giữa buổi sáng, sau đó giảm bớt đi nhờ vào thức ăn (thức ăn và dịch tụy kiềm tính giúp trung hòa bớt axit). Tuy nhiên, cơn đau lại tái diễn lại vào khoảng 2 đến 3 giờ sau khi ăn (khi dạ dày đẩy một lượng lớn axit xuống tá tràng trống rỗng).
Dấu hiệu đặc trưng: Cơn đau bụng do loét tá tràng thường khiến bệnh nhân phải thức giấc vào ban đêm (thường là 1-2 giờ sáng do axit tiết ra nhiều nhất lúc ngủ). Đây là một yếu tố lâm sàng rất quan trọng để gợi ý hướng chẩn đoán đến loét tá tràng.
5.2. Cơn loét không điển hình
Không phải ai cũng chỉ đau rát thượng vị.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, triệu chứng đau rất khó xác định. Thay vào đó, nôn mửa, quấy khóc do đau bụng nhiều lần, hoặc biến chứng thủng/xuất huyết có thể là những dấu hiệu đầu tiên được nhận thấy.
Ở người lớn, nếu đau vùng thượng vị đột ngột lan xuyên ra sau lưng, đó không còn là cơn đau thông thường. Đau lan ra lưng thường là dấu hiệu cảnh báo vết loét (đặc biệt là loét ổ sau tá tràng) đã đục thủng thành tá tràng và xuyên thấu vào tuyến tụy.
6. Biến chứng của bệnh viêm loét dạ dày tá tràng gây nguy hiểm
Bệnh loét dạ dày tá tràng nếu chỉ đau thì không chết người, nhưng những biến chứng cấp tính của nó là những tình trạng cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp.
6.1. Xuất huyết tiêu hóa (Chảy máu dạ dày)
Đây là biến chứng phổ biến nhất của bệnh loét dạ dày tá tràng. Ổ loét ăn mòn đứt một mạch máu dưới niêm mạc, gây chảy máu từ mức độ nhẹ đến nặng, ồ ạt.
Triệu chứng: Nôn ra máu tươi hoặc dịch nôn có bã đen như bã “cà phê” (máu đã bị axit dạ dày biến đổi). Đại tiện ra phân có máu tươi hoặc phân đen quánh, nhầy dính (đại tiện máu đen).
Hậu quả: Do mất máu nhanh, bệnh nhân sẽ rơi vào trạng thái mệt mỏi, hạ huyết áp tư thế, ngất xỉu, khát nước liên tục và vã mồ hôi lạnh do sốc mất máu.
6.2. Thủng tự do (Perforation)
Đây là tai biến thảm khốc nhất. Vết loét thủng hoàn toàn vào khoang phúc mạc, không được các mô dính khu trú lại. Tình trạng này thường xảy ra ở thành trước của tá tràng, hoặc ít gặp hơn là ở dạ dày. Dịch vị chứa đầy axit, pepsin và thức ăn ồ ạt tràn vào ổ bụng, gây viêm phúc mạc cấp tính.
Triệu chứng: Bệnh nhân đau bụng cấp tính, đột ngột, dữ dội như dao đâm ở vùng thượng vị, sau đó nhanh chóng lan rộng khắp toàn ổ bụng. Cơn đau lan đến góc phần tư dưới phải và đôi khi lan đến một hoặc cả hai bên vai. Bệnh nhân ôm bụng nằm im lìm vì thậm chí hít thở sâu cũng làm đau tăng lên. Sờ vào bụng thấy cơ thành bụng co cứng lại (cứng như gỗ) và mất âm thanh nhu động ruột.
Hậu quả: Bệnh nhân có thể rơi vào sốc nhiễm trùng nhiễm độc nặng, mạch nhanh, tụt huyết áp và tiểu ít. Tình trạng này bắt buộc phải mổ cấp cứu ngay lập tức, càng trì hoãn tiên lượng sống càng kém.
6.3. Xuyên thấu (Thủng bít)
Khác với thủng tự do, xuyên thấu xảy ra khi loét đâm thủng thành dạ dày/tá tràng nhưng vị trí thủng được bao bọc bởi các tổ chức dính xung quanh. Dịch dạ dày rò rỉ vào một vùng được giới hạn bởi các chỗ dính này (gọi là lỗ thủng có giới hạn). Vết loét có thể đâm xuyên vào không gian liền kề (như túi nhỏ hơn) hoặc đục thẳng vào một cơ quan khác (ví dụ: tuyến tụy, gan).
Triệu chứng: Cơn đau trở nên rất dữ dội, dai dẳng và không còn đáp ứng với thuốc giảm tiết axit. Cơn đau lan đến các vị trí khác ngoài bụng (thường là lan ra sau lưng khi loét sau tá tràng xuyên vào tụy) và có sự thay đổi đau theo tư thế.
6.4. Tắc đường ra của dạ dày (Hẹp môn vị)
Ổ loét mạn tính ở vị trí gần môn vị (van nối dạ dày với tá tràng) tái đi tái lại gây ra sẹo xơ cứng, co thắt hoặc phù nề viêm, khiến môn vị bị tắc nghẽn. Thức ăn ứ đọng lại trong dạ dày không thể xuống ruột non.
Triệu chứng: Bệnh nhân nôn rất nhiều và tái phát nhiều lần. Đỉnh điểm của cơn nôn thường xảy ra vào cuối ngày, và thường là nôn ra thức ăn cũ sau bữa ăn cuối cùng hơn 6 tiếng. Kèm theo đó là chứng chán ăn, đầy bụng, chướng bụng kéo dài sau khi ăn.
Hậu quả: Nôn ói kéo dài gây sụt cân nghiêm trọng, mất nước và rối loạn điện giải (nhiễm kiềm).
6.5. Ung thư dạ dày
Bệnh nhân có vết loét dạ dày có liên quan đến vi khuẩn H. pylori sẽ bị gia tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư dạ dày từ 3 đến 6 lần về sau này trong cuộc đời. Vì vậy, việc điều trị tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn là nguyên tắc sống còn để ngăn ngừa loét tái phát và dập tắt mầm mống ung thư sau này. (Lưu ý: Không có sự gia tăng nguy cơ ung thư ở các ổ loét gây ra do các căn nguyên khác như NSAID).
7. Phương pháp chẩn đoán bệnh viêm loét dạ dày tá tràng
Khi bệnh nhân có dấu hiệu đau dạ dày, Dược sĩ luôn khuyên người bệnh đi khám tiêu hóa để chẩn đoán chính xác nhất bằng các cận lâm sàng sau:
Nội soi ống tiêu hóa trên (Endoscopy): Đây là tiêu chuẩn vàng. Bác sĩ đưa một ống mềm có camera qua miệng vào dạ dày. Nội soi không chỉ giúp nhìn rõ vết loét (kích thước, vị trí, đang chảy máu hay không) mà còn cho phép bấm sinh thiết hoặc lấy mẫu tế bào học từ các thương tổn ở dạ dày.
Sinh thiết loại trừ ung thư: Đối với loét dạ dày, việc phân biệt giữa bệnh loét đơn thuần và ung thư dạ dày thể loét là cực kỳ quan trọng. Ung thư dạ dày có thể biểu hiện các triệu chứng y hệt loét thông thường. Do đó, bắt buộc phải sinh thiết loại trừ ung thư, đặc biệt là ở những bệnh nhân > 60 tuổi, có biểu hiện sụt cân hoặc có các triệu chứng nặng/khó chữa. (Đối với loét tá tràng, tỷ lệ ác tính rất thấp nên việc sinh thiết tá tràng thường không cần thiết).
Xét nghiệm chẩn đoán H. pylori: Khi phát hiện thấy vết loét qua nội soi, việc làm xét nghiệm test nhanh Urease (CLO test) từ mảnh sinh thiết để tìm vi khuẩn HP là thủ tục bắt buộc.
Đo nồng độ Gastrin huyết thanh: Nếu bệnh nhân có nhiều ổ loét, loét phát triển ở các vị trí bất thường (như sau hành tá tràng), loét không đáp ứng với điều trị, hoặc có kèm theo triệu chứng tiêu chảy nổi bật/sút cân, bác sĩ sẽ nghĩ đến bệnh u bài tiết gastrin (gastrinoma). Khi đó, việc đo lường nồng độ gastrin huyết thanh là cần thiết.
Chụp X-quang/CT Scanner: Đối với biến chứng thủng dạ dày, chụp X-quang ngực và bụng tư thế đứng nhạy cảm nhất để phát hiện có “khí tự do dưới cơ hoành” hay không. Thủng bít (xuyên thấu) thì thường cần phải chụp CT hoặc MRI để xác định chẩn đoán.
8. Một số cách điều trị bệnh viêm loét dạ dày tá tràng
Dưới góc nhìn của Dược sĩ lâm sàng, điều trị viêm loét dạ dày tá tràng là một nghệ thuật phối hợp thuốc. Mục tiêu không chỉ là làm lành vết loét tạm thời, mà phải triệt tiêu mầm bệnh để tránh tái phát.
8.1. Các nhóm thuốc điều trị bệnh viêm loét dạ dày tá tràng
Các phương pháp nội khoa sử dụng một số nhóm thuốc làm giảm độ axit và thuốc bảo vệ niêm mạc:
Thuốc ức chế tiết axit (Chủ lực): Bao gồm thuốc ức chế bơm proton (PPI – như Omeprazole, Esomeprazole, Rabeprazole) và thuốc đối kháng thụ thể histamine-2 (H2RA – như Famotidine, Cimetidine). Các thuốc này khóa trực tiếp các “máy bơm” axit trên tế bào viền, tạo môi trường kiềm tính cho niêm mạc phục hồi. Đặc biệt đối với loét tá tràng, việc ngăn chặn quá trình bài tiết axit về ban đêm là điều cực kỳ quan trọng.
Thuốc bảo vệ niêm mạc: Các loại thuốc như Sucralfat, Bismuth đóng vai trò như một “lớp thạch cao”, phủ một màng bảo vệ nhầy lên trên đáy vết loét, ngăn không cho axit cọ xát vào mô tổn thương. (Một loại thuốc khác là Misoprostol – một dạng prostaglandin tổng hợp, thường dùng cho loét do NSAID để tăng tiết nhày).
Thuốc kháng sinh (Chỉ dùng khi có HP): Amoxicillin, Clarithromycin, Metronidazole, Tetracycline, Bismuth.
8.2. Phác đồ điều trị viêm loét dạ dày tá tràng
Điều trị loét dạ dày và loét tá tràng hiện đại đòi hỏi một nguyên tắc kép: (1) Diệt trừ H. pylori khi có sự hiện diện của vi khuẩn này, và (2) Giảm độ axit của dạ dày.
Nếu loét có vi khuẩn HP: Bệnh nhân phải tuân thủ nghiêm ngặt Phác đồ tiệt trừ HP (Triple hoặc Quadruple therapy). Thường là sự kết hợp của 1 thuốc PPI (uống ngày 2 lần) + 2 đến 3 loại kháng sinh (như Amoxicillin + Clarithromycin, hoặc Tetracycline + Metronidazole + Bismuth) uống liên tục từ 10 – 14 ngày. Sự tuân thủ là sinh tử, vì nếu uống ngắt quãng, vi khuẩn sẽ kháng thuốc ngay lập tức. Nếu diệt HP thất bại, nguy cơ tái phát loét sau 3 năm lên tới > 50%.
Nếu loét do NSAID: Phải ngừng ngay thuốc chống viêm NSAID. Sử dụng thuốc PPI kéo dài từ 4 – 8 tuần để làm lành vết loét. Đối với những bệnh nhân bắt buộc phải dùng tiếp NSAID (do bệnh khớp nặng) sau khi đã bị loét, họ là những người cần được điều trị dài hạn bằng thuốc PPI hoặc Misoprostol để dự phòng.
8.3. Điều trị Phẫu thuật
Với sự phát triển vượt bậc của các loại thuốc ức chế axit mạnh và kháng sinh diệt HP, số lượng bệnh nhân cần phải phẫu thuật cắt dạ dày đã giảm đi đáng kể. Hiện nay, phẫu thuật (như cắt một phần dạ dày, cắt dây thần kinh phế vị để giảm tiết axit) chỉ được chỉ định khi xảy ra các tình huống cấp cứu như: thủng dạ dày, tắc nghẽn lối ra dạ dày, chảy máu ồ ạt không kiểm soát được bằng nội soi, hoặc vết loét liên tục tái phát không đáp ứng với thuốc.
Lưu ý: Phẫu thuật dạ dày có thể để lại nhiều hệ lụy cho tiêu hóa (lên đến 30% bệnh nhân gặp phải). Các biến chứng sau mổ bao gồm:
Sút cân (do dạ dày bị cắt nhỏ, bệnh nhân no sớm).
Tiêu hóa kém, đi ngoài phân mỡ, thiếu máu do thiếu sắt hoặc thiếu Vitamin B12 (do mất yếu tố nội sinh). Bệnh nhân cắt dạ dày toàn bộ cần tiêm bắp bổ sung vitamin B12.
Hội chứng dạ dày rỗng nhanh chóng (Dumping syndrome): Chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn ngay sau khi ăn do thức ăn tụt quá nhanh xuống ruột non.
Hạ đường huyết phản ứng: Xảy ra vài giờ sau ăn do tụy tiết quá nhiều insulin.
9. Phòng ngừa và Chế độ sinh hoạt cho bệnh nhân viêm loét dạ dày tá tràng
Việc dùng thuốc chỉ giải quyết phần ngọn, để phòng ngừa loét tái phát, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt chế độ sinh hoạt (Bổ trợ điều trị):
Cai thuốc lá tuyệt đối: Nên ngừng hút thuốc hoàn toàn. Khói thuốc là sát thủ làm tăng tái phát loét.
Kiêng cữ bia rượu: Ngừng sử dụng rượu, hoặc chỉ giới hạn ở việc hạn chế đến một lượng nhỏ rượu pha loãng.
Quản lý chế độ ăn (Diet): Đáng ngạc nhiên là, y học hiện đại không có bằng chứng nào cho thấy việc thay đổi chế độ ăn uống sẽ làm giảm tốc độ lành vết loét hoặc ngăn ngừa tái phát một cách thần kỳ. Vì vậy, thay vì kiêng khem khắc nghiệt đến mức suy dinh dưỡng, nhiều bác sĩ và dược sĩ khuyến nghị bệnh nhân chỉ nên loại bỏ (tránh ăn) những thực phẩm nào trực tiếp gây ra cảm giác khó chịu, cồn cào cho chính cơ thể mình (như ớt, tiêu, đồ chua bọc gia vị).
Chia nhỏ bữa ăn: Đặc biệt với những người bị đầy trướng hoặc đã phẫu thuật dạ dày, việc ăn các bữa ăn nhỏ hơn, thường xuyên hơn và giảm lượng carbohydrate sẽ làm giảm áp lực co bóp lên thành dạ dày.
Quản lý Stress: Tránh thức khuya, giảm bớt căng thẳng công việc để thần kinh thực vật không kích thích dạ dày tăng tiết axit.
Cẩn trọng với thuốc giảm đau: Không bao giờ tự ý mua thuốc trị đau xương khớp mà không hỏi ý kiến Dược sĩ. Hãy ưu tiên dùng Paracetamol (không hại dạ dày) thay vì các thuốc NSAID. Nếu bắt buộc dùng NSAID, phải uống lúc no và kèm theo thuốc bảo vệ dạ dày.
Bệnh viêm loét dạ dày tá tràng hoàn toàn có thể chữa khỏi dứt điểm nếu bạn hiểu rõ nguyên nhân, kiên trì theo đuổi phác đồ tiệt trừ HP và thay đổi lối sống khoa học. Hãy lắng nghe cơ thể và thăm khám nội soi tiêu hóa ngay khi có những cơn đau bất thường vùng thượng vị.
Tài liệu tham khảo
- https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10350-peptic-ulcer-disease
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/peptic-ulcer/symptoms-causes/syc-20354223
- https://en.wikipedia.org/wiki/Peptic_ulcer_disease

