Ung thư dạ dày là tình trạng tế bào ác tính phát triển trong dạ dày, phổ biến nhất là ung thư biểu mô tuyến từ niêm mạc. Giai đoạn sớm có thể không có triệu chứng hoặc chỉ gây đầy bụng, khó tiêu, đau thượng vị và chán ăn; khi tiến triển, người bệnh có thể sụt cân, thiếu máu, nôn, nuốt nghẹn hoặc xuất huyết tiêu hóa. Nguy cơ liên quan Helicobacter pylori kéo dài, viêm teo, dị sản ruột, hút thuốc, tiền sử gia đình và một số hội chứng di truyền. Nội soi kèm sinh thiết là bước trọng tâm để xác định bệnh; chụp hình ảnh và xét nghiệm HER2, PD-L1, MSI/MMR hoặc dấu ấn khác giúp lập kế hoạch điều trị. Phát hiện sớm mở rộng cơ hội cắt u qua nội soi hoặc phẫu thuật, trong khi bệnh tiến triển thường cần hóa trị, thuốc đích, miễn dịch và chăm sóc hỗ trợ.
Ung thư dạ dày là bệnh gì?
Ung thư dạ dày (Stomach Cancer) là tập hợp các khối u ác tính phát sinh từ mô của dạ dày. Phần lớn là ung thư biểu mô tuyến, bắt đầu từ các tế bào tuyến của niêm mạc; lymphoma, u mô đệm đường tiêu hóa, u thần kinh nội tiết và các loại hiếm khác là những thực thể riêng với cách điều trị khác.

Bệnh có thể phát triển từ viêm teo, dị sản ruột và loạn sản, nhưng không phải mọi người có tổn thương tiền ung thư đều sẽ mắc ung thư. Chẩn đoán đầy đủ phải xác định mô học, vị trí, độ xâm lấn, hạch, di căn và dấu ấn sinh học. Ung thư vùng nối dạ dày–thực quản đôi khi được phân loại theo hệ thống riêng tùy vị trí tâm khối u.
| Tên bệnh | Ung thư dạ dày |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Stomach cancer (Gastric cancer) |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ung thư biểu mô dạ dày; ung thư tuyến dạ dày khi mô bệnh học là adenocarcinoma |
| Mã ICD-10 | C16.9 – U ác tính của dạ dày, không xác định vị trí; có thể dùng mã C16.0–C16.8 khi xác định rõ vị trí giải phẫu. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh ung thư đường tiêu hóa; chuyên khoa Tiêu hóa, Ung bướu, Ngoại tiêu hóa và Giải phẫu bệnh. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Khối u bắt đầu tại dạ dày, thường từ lớp niêm mạc. Khi tiến triển, bệnh có thể xâm lấn thành dạ dày, hạch vùng, phúc mạc, gan, phổi, xương, buồng trứng hoặc cơ quan lân cận. |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính, không lây, thường tiến triển mạn tính. Phần lớn là ung thư biểu mô tuyến; diễn biến phụ thuộc giai đoạn, mô bệnh học, dấu ấn phân tử và thể trạng. |
| Mức độ phổ biến | Ung thư dạ dày thuộc nhóm ung thư thường gặp và gây tử vong quan trọng trên thế giới, tập trung nhiều tại châu Á. GLOBOCAN 2024 xếp bệnh trong nhóm năm ung thư phổ biến toàn cầu; tại Việt Nam bệnh cũng nằm trong nhóm năm ung thư thường gặp ở cả hai giới. |
| Bệnh có lây không? | Không. |
| Đường lây | Không áp dụng. Ung thư dạ dày không truyền từ người sang người; Helicobacter pylori là yếu tố nguy cơ nhiễm khuẩn có thể lây qua đường miệng–miệng hoặc phân–miệng. |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư dạ dày
Tổn thương niêm mạc kéo dài, đặc biệt do Helicobacter pylori, có thể gây viêm mạn, mất tuyến, dị sản ruột và tích lũy biến đổi di truyền hoặc biểu sinh. Tế bào bất thường vượt qua cơ chế kiểm soát tăng trưởng, hình thành loạn sản rồi ung thư xâm nhập. Một số thể liên quan virus Epstein–Barr, bất ổn vi vệ tinh, HER2 hoặc các đường tín hiệu khác.
Khi xuyên qua niêm mạc, tế bào ung thư xâm nhập cơ, thanh mạc, mạch bạch huyết và mạch máu; bệnh có thể lan hạch, gieo rắc phúc mạc hoặc di căn đến gan và cơ quan xa. Khối u gây chảy máu, hẹp, giảm ăn và phản ứng viêm, dẫn đến thiếu máu và suy mòn.
Phân loại mô học gồm ung thư biểu mô tuyến và các khối u hiếm khác. Phân loại Lauren chia ung thư tuyến thành thể ruột, thể lan tỏa và thể hỗn hợp. Theo vị trí, bệnh có thể ở tâm vị, thân vị, hang vị, môn vị hoặc lan rộng nhiều vùng. Hệ thống TNM đánh giá độ sâu xâm lấn, hạch vùng và di căn để xếp giai đoạn 0–IV.
Trong bệnh tiến triển, HER2, PD-L1, MSI/MMR, CLDN18.2 và một số bất thường phân tử có thể ảnh hưởng lựa chọn thuốc. Các phân loại này phải dựa trên mô bệnh học và xét nghiệm chuẩn hóa.
GLOBOCAN 2024 ghi nhận ung thư dạ dày thuộc nhóm năm ung thư phổ biến nhất và là nguyên nhân tử vong do ung thư quan trọng trên toàn cầu; phần lớn số ca tập trung tại châu Á. Nguy cơ tăng rõ theo tuổi và thường cao hơn ở nam giới. Tại Việt Nam, GLOBOCAN 2024 ước tính 12.373 ca mới, xếp bệnh trong nhóm năm ung thư thường gặp ở cả hai giới.
Số liệu quốc gia là ước tính từ hệ thống ghi nhận và mô hình hóa, không thay thế dữ liệu từng địa phương. Tỷ lệ mắc thay đổi theo Helicobacter pylori, hút thuốc, dinh dưỡng và chương trình phát hiện sớm.
Bệnh thường phát triển qua nhiều năm. Niêm mạc viêm kéo dài chịu tổn thương, các tuyến dạ dày có thể teo đi, chuyển thành biểu mô giống ruột và xuất hiện loạn sản. Khi tế bào loạn sản xuyên qua màng đáy, tổn thương trở thành ung thư xâm lấn. Ở thể lan tỏa di truyền, mất chức năng protein kết dính tế bào làm tế bào ung thư tách rời và lan thấm trong thành dạ dày mà không tạo khối rõ.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư dạ dày
Ung thư dạ dày hình thành do tích lũy nhiều biến đổi tế bào hơn là một nguyên nhân duy nhất. Helicobacter pylori mạn tính là căn nguyên quan trọng của chuỗi viêm teo–dị sản–loạn sản–ung thư. Một số trường hợp liên quan virus Epstein–Barr, viêm dạ dày tự miễn hoặc trào ngược mật sau phẫu thuật.
Nhóm di truyền chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng có ý nghĩa, gồm ung thư dạ dày lan tỏa di truyền do CDH1 hoặc CTNNA1, hội chứng Lynch, đa polyp tuyến gia đình và Peutz–Jeghers. Cần phân biệt yếu tố nguy cơ với nguyên nhân trực tiếp.
Yếu tố có thể thay đổi gồm Helicobacter pylori chưa điều trị, hút thuốc, ăn nhiều thực phẩm ướp muối hoặc chế biến sẵn, ít rau quả, béo phì đối với ung thư tâm vị và uống rượu mức cao. Yếu tố khó thay đổi gồm tuổi cao, nam giới, tiền sử gia đình, nguồn gốc từ vùng có tỷ lệ mắc cao, phẫu thuật dạ dày lâu năm và hội chứng di truyền.
Viêm teo, dị sản ruột, loạn sản, thiếu máu ác tính và polyp tuyến là tình trạng cần phân tầng nguy cơ.
Người có Helicobacter pylori kéo dài, viêm teo hoặc dị sản ruột lan rộng, loạn sản, tiền sử gia đình bậc một, hội chứng ung thư di truyền, thiếu máu ác tính, polyp tuyến hoặc đã phẫu thuật dạ dày nhiều năm cần đánh giá nguy cơ cao hơn. Người hút thuốc lâu năm, ăn nhiều muối và thịt chế biến, nam giới trung niên hoặc cao tuổi cũng cần chú ý.
Một yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh; quyết định nội soi dựa trên tổng hợp nhiều thông tin.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư dạ dày
Giai đoạn sớm thường không có triệu chứng đặc hiệu. Người bệnh có thể khó tiêu, đầy bụng sau ăn, đau âm ỉ thượng vị hoặc giảm ngon miệng, dễ nhầm với viêm hoặc loét. Khi khối u lớn hơn, sụt cân, nhanh no, mệt do thiếu máu, nôn hoặc khó nuốt có thể rõ dần.
Một số người biểu hiện lần đầu bằng xuất huyết tiêu hóa, tắc nghẽn đường ra dạ dày, báng bụng hoặc dấu di căn. Mức độ triệu chứng không phản ánh chính xác giai đoạn.
- Đau hoặc khó chịu thượng vị: âm ỉ, tái diễn hoặc kéo dài.
- Đầy bụng, nhanh no: ăn ít đã no và khó hoàn thành bữa.
- Chán ăn, sụt cân: giảm cân không chủ ý trong vài tuần hoặc tháng.
- Buồn nôn hoặc nôn: tăng sau ăn nếu khối u gây hẹp.
- Mệt, da xanh: liên quan thiếu máu hoặc dinh dưỡng kém.
- Phân đen hoặc nôn ra máu: gợi ý xuất huyết tiêu hóa.
- Nuốt nghẹn: thường gặp hơn khi tổn thương gần tâm vị.
- Khối vùng thượng vị hoặc đau lan ra lưng khi bệnh tiến triển.
- Báng bụng, vàng da hoặc đau xương do lan đến phúc mạc, gan hoặc xương.
- Hạch trên đòn trái, nốt quanh rốn hoặc khối buồng trứng là dấu hiệu di căn ít gặp nhưng quan trọng.
- Huyết khối tĩnh mạch tái diễn, sốt kéo dài hoặc hội chứng cận ung thư có thể xuất hiện.
Nên đặt lịch khám
Khó tiêu hoặc đau thượng vị kéo dài, nhanh no, giảm ngon miệng, sụt cân, thiếu máu chưa rõ nguyên nhân hoặc tiền sử gia đình ung thư dạ dày cần được đánh giá.Cần khám trong ngày
Phân đen, nôn có máu, nôn lặp lại, ăn uống giảm rõ, đau tăng nhanh hoặc yếu nhiều cần khám sớm tại cơ sở có khả năng nội soi.Cần tái khám sớm
Người đang điều trị phải liên hệ khi sốt, tiêu chảy kéo dài, mất nước, đau mới, giảm cân nhanh hoặc tác dụng không mong muốn làm gián đoạn ăn uống và thuốc.- Nôn ra nhiều máu, phân đen kèm chóng mặt, ngất, vã mồ hôi hoặc tụt huyết áp.
- Đau bụng dữ dội đột ngột, bụng cứng, khó thở hoặc sốt cao.
- Nôn liên tục, bụng trướng, không thể giữ nước hoặc thức ăn, tiểu rất ít.
- Lú lẫn, khó đánh thức, đau ngực, khó thở hoặc phản ứng dị ứng nặng trong điều trị.
Chẩn đoán Ung thư dạ dày
Chẩn đoán bắt đầu từ bệnh sử, yếu tố nguy cơ và khám toàn thân. Nội soi giúp quan sát tổn thương, ghi vị trí, kích thước và lấy nhiều mảnh sinh thiết. Giải phẫu bệnh xác định loại ung thư, độ biệt hóa và các xét nghiệm bổ sung.
Sau khi xác nhận mô học, chụp CT ngực–bụng–chậu đánh giá giai đoạn; siêu âm nội soi hữu ích cho một số u khu trú; nội soi ổ bụng thăm dò có thể được cân nhắc trước điều trị triệt căn khi nguy cơ gieo rắc phúc mạc cao. Kế hoạch nên được hội chẩn đa chuyên khoa.
Bác sĩ hỏi thời điểm khó tiêu, sụt cân, nôn, xuất huyết, lượng ăn, Helicobacter pylori, thuốc, phẫu thuật dạ dày và ung thư trong gia đình. Khám tập trung vào dinh dưỡng, da niêm nhợt, mất nước, hạch, khối hoặc đau bụng, gan to, báng bụng và phù.
Khám có thể bình thường ở giai đoạn sớm; vì vậy kết quả khám không loại trừ ung thư. Hạch trên đòn, báng bụng hoặc gan to cần đánh giá lan tràn nhưng không tự xác định giai đoạn.
Công thức máu tìm thiếu máu; ferritin và chỉ số sắt đánh giá mất máu hoặc thiếu dinh dưỡng. Chức năng gan, thận, điện giải, albumin và đông máu giúp chuẩn bị điều trị. Mẫu mô có thể được kiểm tra HER2, PD-L1, MSI/MMR và CLDN18.2 khi có khả năng thay đổi lựa chọn thuốc.
Một số người cần giải trình tự gen khối u hoặc tư vấn xét nghiệm di truyền dòng mầm. CEA và CA 19-9 không đủ nhạy, đặc hiệu để sàng lọc hoặc chẩn đoán đơn độc; chúng chỉ hỗ trợ theo dõi chọn lọc.
CT ngực–bụng–chậu có thuốc cản quang là phương tiện chính để đánh giá thành dạ dày, hạch, gan, phúc mạc và cơ quan xa. Siêu âm nội soi ước lượng độ sâu xâm lấn và hạch ở tổn thương khu trú.
PET-CT hữu ích trong một số thể u nhưng không bắt tốt mọi ung thư dạ dày; MRI dùng chọn lọc khi cần làm rõ gan, phúc mạc hoặc không thể dùng CT. Hình ảnh không thay thế sinh thiết.
Chẩn đoán xác định cần mô bệnh học từ sinh thiết nội soi hoặc mẫu phẫu thuật cho thấy tế bào ác tính của dạ dày. Báo cáo nên nêu loại mô học, độ biệt hóa và đặc điểm liên quan. Giai đoạn được xác định theo TNM dựa trên độ xâm lấn thành, hạch và di căn.
Với tổn thương rất sớm cắt qua nội soi, tính triệt căn còn phụ thuộc cắt nguyên khối, bờ cắt, độ sâu, biệt hóa, loét và xâm nhập mạch. Các tiêu chí này dành cho nhóm chuyên môn.
Điều trị Ung thư dạ dày
Mục tiêu điều trị dựa trên khả năng cắt bỏ và giai đoạn. Tổn thương niêm mạc rất sớm, nguy cơ hạch thấp có thể cắt qua nội soi. Bệnh khu trú thường cần phẫu thuật cắt dạ dày kèm nạo hạch và hóa trị quanh phẫu thuật hoặc bổ trợ. Xạ trị được dùng chọn lọc.
Bệnh không cắt được hoặc di căn được điều trị toàn thân theo thể trạng, HER2, PD-L1, MSI/MMR, CLDN18.2 và điều trị trước đó. Kiểm soát đau, chảy máu, tắc nghẽn và dinh dưỡng phải triển khai song song.
Hóa trị thường phối hợp fluoropyrimidine với platinum và có thể thêm taxane tùy bối cảnh. Thuốc kháng HER2 dùng cho u HER2 dương tính; liệu pháp miễn dịch có vai trò ở một số người dựa trên PD-L1, MSI/MMR hoặc phác đồ đã dùng. Thuốc nhắm CLDN18.2 hoặc đích khác chỉ phù hợp khi xét nghiệm và chỉ định được đáp ứng.
Thuốc chống nôn, giảm đau, điều trị thiếu máu hoặc nhiễm trùng được cá thể hóa. Không tự mua thuốc, thực phẩm bổ sung hay ngừng thuốc vì độc tính.
Cắt niêm mạc hoặc bóc tách dưới niêm mạc có thể điều trị một số ung thư rất sớm đáp ứng tiêu chí nguy cơ hạch thấp. Kỹ thuật cần bác sĩ nội soi can thiệp có kinh nghiệm và mẫu cắt phải được đánh giá mô học đầy đủ.
Trong bệnh tiến triển, nội soi có thể cầm máu, nong hẹp hoặc đặt stent; nút mạch được cân nhắc khi chảy máu không kiểm soát. Các thủ thuật này có nguy cơ chảy máu, thủng, hít sặc hoặc tái tắc.
Phẫu thuật triệt căn thường là cắt một phần hoặc toàn bộ dạ dày cùng hạch vùng, tùy vị trí và độ lan rộng. Mục tiêu là loại bỏ khối u với bờ âm tính trong khi bảo tồn chức năng tối đa.
Nguy cơ gồm chảy máu, rò miệng nối, nhiễm trùng, huyết khối, chậm làm rỗng, sụt cân, dumping và thiếu vitamin hoặc khoáng chất. Phẫu thuật giảm nhẹ chỉ cân nhắc khi cần kiểm soát tắc nghẽn, chảy máu hoặc thủng.
Đánh giá dinh dưỡng sớm giúp hạn chế suy mòn. Chuyên gia dinh dưỡng có thể hướng dẫn chia nhỏ bữa, tăng năng lượng và protein, điều chỉnh thức ăn theo mức tắc nghẽn hoặc sau cắt dạ dày. Nuôi ăn qua ống hay tĩnh mạch chỉ dùng khi có chỉ định.
Chăm sóc hỗ trợ còn gồm kiểm soát đau, buồn nôn, tiêu chảy, táo bón, mệt, mất ngủ và lo âu; phòng huyết khối; phục hồi vận động; hỗ trợ tâm lý và chăm sóc giảm nhẹ sớm.
Trong điều trị, bác sĩ theo dõi cân nặng, lượng ăn, mức hoạt động, đau, nôn, đại tiện, công thức máu, gan thận, điện giải và độc tính đặc hiệu. Hình ảnh đánh giá đáp ứng được thực hiện theo mốc của phác đồ.
Sau điều trị triệt căn, tái khám tập trung phát hiện triệu chứng tái phát, xử lý hậu quả phẫu thuật và thiếu sắt, vitamin B12, folate, vitamin D hoặc canxi. Sụt cân, đau mới, nuốt nghẹn, nôn hoặc chảy máu cần báo sớm.
Thời gian thay đổi theo giai đoạn. Cắt u nội soi có thể hoàn tất trong một đợt nhưng cần chờ mô bệnh học và theo dõi. Điều trị quanh phẫu thuật thường kéo dài nhiều tháng, gồm các chu kỳ thuốc trước và sau mổ cùng thời gian hồi phục. Điều trị bệnh di căn tiếp tục khi còn lợi ích và độc tính chấp nhận được.
Không thể cam kết một thời điểm khỏi bệnh. Suy dinh dưỡng, nhiễm trùng, giảm tế bào máu hoặc biến chứng có thể làm kéo dài kế hoạch.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng tại chỗ gồm xuất huyết, thiếu máu, hẹp môn vị, nuốt nghẹn, thủng và đau. Bệnh lan tràn có thể gây báng bụng, tắc ruột, vàng da, suy gan, tràn dịch, đau xương, huyết khối và suy mòn.
Điều trị có thể gây giảm tế bào máu, nhiễm trùng, viêm niêm mạc, buồn nôn, tiêu chảy, bệnh thần kinh ngoại biên hoặc độc tính cơ quan. Sau cắt dạ dày có thể gặp dumping, trào ngược mật và thiếu vi chất.
Tiên lượng phụ thuộc mạnh nhất vào giai đoạn, khả năng cắt bỏ hoàn toàn, hạch, mô học, đáp ứng và thể trạng. Ung thư giới hạn ở niêm mạc có cơ hội kiểm soát lâu dài cao hơn bệnh đã di căn. Dấu ấn phân tử có thể mở thêm lựa chọn nhưng không bảo đảm đáp ứng.
Số liệu sống còn của quần thể không dự đoán chính xác một cá nhân. Duy trì dinh dưỡng, hoàn thành điều trị phù hợp và xử trí sớm biến chứng giúp cải thiện khả năng dung nạp và chất lượng sống.
Bệnh có thể tái phát tại miệng nối, hạch, phúc mạc, gan hoặc cơ quan xa, đặc biệt khi giai đoạn ban đầu cao hoặc có đặc điểm mô học nguy cơ. Tái phát thường xuất hiện trong những năm đầu nhưng vẫn có thể muộn hơn.
Giảm nguy cơ dựa trên điều trị triệt căn đúng chỉ định, hoàn thành điều trị bổ trợ, không hút thuốc, duy trì dinh dưỡng và tái khám. Không có xét nghiệm máu hay thực phẩm nào bảo đảm ngăn tái phát.
Điều trị Helicobacter pylori khi được chẩn đoán, không hút thuốc, hạn chế thực phẩm quá mặn hoặc chế biến sẵn, duy trì cân nặng hợp lý và ăn đa dạng rau quả có thể giảm nguy cơ. Không lạm dụng rượu và bảo đảm an toàn thực phẩm cũng có lợi.
Người có tiền sử gia đình mạnh, hội chứng di truyền, viêm teo hoặc dị sản ruột lan rộng cần tư vấn nội soi theo nguy cơ. Sàng lọc đại trà không áp dụng giống nhau ở mọi quốc gia.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư dạ dày
Ưu tiên bữa nhỏ, mềm, giàu protein và năng lượng nếu nhanh no; lựa chọn cá, trứng, thịt nạc, sữa hoặc sản phẩm thay thế tùy dung nạp. Khi có hẹp, chuyên gia có thể khuyên thức ăn lỏng hoặc xay trong thời gian ngắn.
Sau cắt dạ dày, ăn chậm, nhai kỹ, tách nước khỏi bữa nếu dumping và theo dõi thiếu vi chất. Không dùng chế độ cực đoan, nhịn ăn hoặc sản phẩm quảng cáo chống ung thư thay điều trị.
Vận động nhẹ đến trung bình theo sức, như đi bộ và tập sức mạnh có hướng dẫn, giúp duy trì cơ và giảm mệt. Khi sốt, thiếu máu nặng, chóng mặt hoặc sau mổ sớm, cần giảm cường độ và tránh nâng nặng.
Ngủ đủ, nghỉ xen kẽ hoạt động và nhờ hỗ trợ công việc khi cần. Người dùng thuốc gây buồn ngủ, đau nhiều hoặc suy kiệt không nên lái xe.
Ghi cân nặng mỗi tuần, lượng ăn uống, số lần nôn, đại tiện, mức đau, nhiệt độ khi ớn lạnh và khả năng sinh hoạt. Theo dõi vết mổ, dấu mất nước và tác dụng không mong muốn theo hướng dẫn của cơ sở điều trị.
Không tự đánh giá đáp ứng bằng cảm giác hết đau. Sốt, chảy máu, khó thở, đau tăng, tiểu ít, lú lẫn hoặc không ăn uống được cần liên hệ y tế.
- Không trì hoãn nội soi khi có sụt cân, thiếu máu, xuất huyết hoặc triệu chứng báo động.
- Không tự dùng thuốc nam, thuốc không rõ thành phần hoặc thực phẩm bổ sung thay điều trị.
- Không tự ngừng thuốc chống ung thư, thuốc chống đông hoặc steroid.
- Không hút thuốc và không uống rượu khi dinh dưỡng kém hoặc điều trị có độc tính gan.
- Không ăn thực phẩm sống, ôi thiu khi miễn dịch suy giảm.
- Không nhịn ăn kéo dài để bỏ đói khối u.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ung thư dạ dày ở trẻ em rất hiếm. Đau bụng, nôn, thiếu máu hoặc sụt cân thường do nguyên nhân khác, nhưng cần đánh giá khi kéo dài hoặc có tiền sử gia đình hội chứng ung thư. Trẻ nghi ngờ bệnh phải được chuyển đến trung tâm ung bướu nhi và tiêu hóa nhi.
Điều trị dựa trên mô học, giai đoạn, sự phát triển và độc tính lâu dài; không thể áp dụng nguyên phác đồ người lớn. Tư vấn di truyền quan trọng khi bệnh xuất hiện rất sớm.
Người cao tuổi có thể biểu hiện bằng mệt, thiếu máu, giảm ăn hoặc suy giảm chức năng hơn là đau rõ. Đánh giá lão khoa, tự chăm sóc, nhận thức, dinh dưỡng, tim phổi, thận và thuốc giúp xác định cường độ điều trị.
Tuổi đơn thuần không phải lý do từ chối điều trị, nhưng nguy cơ mê sảng, té ngã, mất cơ, tương tác thuốc và biến chứng phẫu thuật cao hơn.
Ung thư dạ dày trong thai kỳ hiếm và triệu chứng dễ nhầm với nghén hoặc trào ngược. Sụt cân, nôn dai dẳng sau giai đoạn nghén, thiếu máu hoặc xuất huyết cần đánh giá. Nội soi có thể thực hiện khi lợi ích vượt nguy cơ.
Hình ảnh, phẫu thuật và thuốc chống ung thư phải được hội chẩn giữa ung bướu, tiêu hóa, sản khoa nguy cơ cao, gây mê và sơ sinh. Không tự ngừng hoặc trì hoãn điều trị.
Nhiều thuốc hóa trị, thuốc đích và miễn dịch có thể bài tiết vào sữa hoặc ảnh hưởng trẻ bú, nên có thể phải tạm ngừng cho bú trong điều trị và một khoảng sau liều cuối tùy hoạt chất. Thời gian cụ thể cần tra cứu từng thuốc.
Phẫu thuật hoặc nội soi không mặc định buộc ngừng cho bú lâu dài; quyết định phụ thuộc thuốc gây mê, giảm đau và tình trạng người mẹ.
Người ghép tạng, nhiễm HIV chưa kiểm soát hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng và độc tính cao hơn. Một số liệu pháp miễn dịch có thể gây thải ghép hoặc bùng phát bệnh tự miễn, nên cần phối hợp chuyên khoa nền.
Biểu hiện nhiễm trùng có thể không điển hình; sốt, rét run, khó thở, tiêu chảy hoặc tổn thương da cần báo sớm.
Bệnh tim, phổi, thận, gan, đái tháo đường, xơ gan hoặc bệnh tự miễn có thể giới hạn lựa chọn phẫu thuật và thuốc. Bác sĩ cần đánh giá chức năng cơ quan, đường huyết, nguy cơ chảy máu và tương tác với thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu.
Người có viêm dạ dày tự miễn, thiếu máu ác tính hoặc tiền sử phẫu thuật giảm cân cần kế hoạch dinh dưỡng và theo dõi vi chất riêng.
Sau cắt dạ dày, người bệnh cần tập thở, vận động sớm theo hướng dẫn và tăng dần chế độ ăn. Theo dõi sốt, đau tăng, chướng bụng, nôn, rỉ dịch vết mổ, tim nhanh hoặc khó thở để phát hiện rò, nhiễm trùng hay huyết khối.
Về lâu dài cần kiểm tra cân nặng, thiếu sắt, vitamin B12, folate, vitamin D, canxi và sức khỏe xương.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư dạ dày
Có. Ung thư dạ dày có thể xâm lấn sâu, lan hạch, gieo rắc phúc mạc hoặc di căn đến gan và cơ quan khác. Mức độ nguy hiểm khác nhau theo giai đoạn. Tổn thương còn ở niêm mạc có thể được cắt qua nội soi hoặc phẫu thuật với mục tiêu triệt căn, trong khi bệnh di căn thường cần điều trị kiểm soát lâu dài. Triệu chứng nhẹ không đồng nghĩa giai đoạn sớm, vì vậy sụt cân, thiếu máu, nôn, phân đen hoặc khó tiêu kéo dài cần được khám.
Một số trường hợp có thể điều trị triệt căn, đặc biệt khi khối u còn khu trú và được cắt bỏ hoàn toàn. Cơ hội kiểm soát lâu dài phụ thuộc độ sâu xâm lấn, hạch, di căn, mô học, dấu ấn sinh học, thể trạng và đáp ứng. Khi bệnh đã lan rộng, mục tiêu thường là kìm hãm khối u, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống. Không thể dự đoán kết quả chỉ từ tên bệnh; cần trao đổi với nhóm đa chuyên khoa về giai đoạn cụ thể.
Ung thư dạ dày không lây qua ăn uống, tiếp xúc, dùng chung đồ hoặc chăm sóc. Helicobacter pylori, một vi khuẩn làm tăng nguy cơ khi nhiễm kéo dài, có thể truyền giữa người với người, nhưng nhiễm vi khuẩn không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị ung thư. Gia đình không cần cách ly người bệnh. Người có triệu chứng hoặc tiền sử gia đình nên được tư vấn xét nghiệm Helicobacter pylori và nội soi theo nguy cơ.
Nên ưu tiên bữa nhỏ, giàu protein và năng lượng, ăn chậm, nhai kỹ và chọn dạng mềm hoặc lỏng khi có hẹp hay nhanh no. Sau phẫu thuật, cách chia bữa và bổ sung vitamin, khoáng chất cần theo chuyên gia dinh dưỡng. Hạn chế thực phẩm quá mặn, thịt chế biến, rượu và đồ không bảo đảm vệ sinh. Không cần kiêng hoàn toàn đường, thịt hoặc sữa nếu vẫn dung nạp; chế độ nhịn ăn hoặc sản phẩm quảng cáo có thể gây suy dinh dưỡng.
Cần cấp cứu khi nôn ra nhiều máu, phân đen kèm ngất hoặc choáng, đau bụng dữ dội đột ngột, bụng cứng, khó thở, lú lẫn hoặc nôn liên tục không giữ được nước. Trong quá trình điều trị, sốt, rét run, tiêu chảy nặng, tiểu ít, phát ban lan rộng hoặc khó thở cũng cần liên hệ ngay cơ sở điều trị. Không tự lái xe khi yếu hoặc choáng; gọi 115 hoặc nhờ người đưa đi.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

