Bismuth

Bismuth là nguyên tố hóa học có ký hiệu Bi và số nguyên tử 83. Trong dược phẩm, bismuth không thường được sử dụng như kim loại nguyên chất mà dưới dạng các hợp chất như bismuth subsalicylate hoặc bismuth subcitrate. Mỗi hợp chất có chỉ định, liều dùng và cảnh báo riêng. Bismuth subsalicylate có thể được dùng ngắn hạn để giảm tiêu chảy và một số triệu chứng khó chịu ở dạ dày; bismuth subcitrate thường xuất hiện trong phác đồ phối hợp điều trị nhiễm Helicobacter pylori. Các thuốc chứa bismuth có thể làm phân hoặc lưỡi chuyển màu đen tạm thời. Tuy nhiên, phân đen cũng có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa nên cần đánh giá nếu kèm chóng mặt, đau bụng hoặc nôn ra máu. Không tự thay thế các muối bismuth cho nhau, không tự xây dựng phác đồ diệt H. pylori và không dùng kéo dài nếu chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bismuth là gì? Nguyên tố hóa học ký hiệu Bi, số nguyên tử 83
  • Dược chất thường gặp: Bismuth subsalicylate; bismuth subcitrate; bismuth subcitrate potassium
  • Có phải một hoạt chất duy nhất không? Không. “Bismuth” là tên gọi chung; phải xác định chính xác hợp chất
  • Công dụng: Phụ thuộc hợp chất: giảm tiêu chảy/khó chịu dạ dày hoặc phối hợp điều trị H. pylori
  • Đường dùng thường gặp: Đường uống
  • Dạng dùng: Hỗn dịch uống, viên nhai, viên nén hoặc viên nang phối hợp
  • Tác dụng phụ đặc trưng: Phân hoặc lưỡi sẫm màu tạm thời
  • Nguy cơ quan trọng: Độc tính thần kinh khi dùng quá mức/kéo dài; độc tính salicylate với bismuth subsalicylate
  • Trẻ em: Bismuth subsalicylate có cảnh báo hội chứng Reye; giới hạn tuổi tùy sản phẩm
  • Thai kỳ/cho con bú: Cần tránh hoặc chỉ dùng khi chuyên gia y tế đánh giá, tùy hợp chất
  • Lưu ý: Không tự dùng bismuth để xây dựng phác đồ diệt H. pylori

Hoạt chất Bismuth là gì?

Bismuth là một nguyên tố hóa học. Trong y khoa, thuật ngữ “thuốc Bismuth” thường chỉ các hợp chất chứa bismuth được bào chế để tác động tại đường tiêu hóa.

Hai dạng thường được đề cập là:

  • Bismuth subsalicylate: dùng ngắn hạn trong một số trường hợp tiêu chảy và khó chịu dạ dày.
  • Bismuth subcitrate: thường được dùng như thành phần của phác đồ phối hợp điều trị nhiễm H. pylori.
CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Bismuth

CAS 7440-69-9 Công thức Bi

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Bismuth

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Bismuth

Tên IUPAC

bismuth

Tên khác / tên đồng nghĩa

Các tên liên quan có thể gặp:
Bismuth.
Bi.
Bismuth subsalicylate.
Bismuth subcitrate.
Colloidal bismuth subcitrate.
Bismuth subcitrate potassium.
Tripotassium dicitratobismuthate hoặc bismuth tripotassium dicitrate.
Bismuth subgallate.
Bismuth subnitrate.

Các tên trên không đồng nghĩa hoàn toàn về chỉ định, hàm lượng hoặc độ an toàn và không được tự thay thế cho nhau.

Tên Latinh / tên dược điển

Bismuthum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

7440-69-9

UNII

U015TT5I8H

PubChem CID

5359367

RxNorm CUI

1599

Công thức phân tử

Bi

Dược động học của Bismuth

Dược động học thay đổi đáng kể theo hợp chất.

Với bismuth subsalicylate, thuốc được thủy phân gần như hoàn toàn trong đường tiêu hóa thành bismuth và acid salicylic. Dưới 1% lượng bismuth được hấp thu toàn thân, trong khi hơn 80% acid salicylic từ viên nhai được hấp thu. Phần bismuth đã hấp thu có thời gian tồn tại tương đối dài và được thải trừ chủ yếu qua thận và đường mật.

Với bismuth subcitrate potassium trong chế phẩm phối hợp, nồng độ bismuth có thể tích lũy trong đợt điều trị nhiều liều; thức ăn làm giảm hấp thu toàn thân, còn omeprazole có thể làm tăng hấp thu bismuth.

Giai đoạn I: Hấp thu

Bismuth thường được hấp thu toàn thân với tỷ lệ thấp, nhưng mức hấp thu thay đổi theo dạng hợp chất, công thức thuốc, thức ăn và thuốc dùng đồng thời.

Trong một nghiên cứu với chế phẩm phối hợp chứa bismuth subcitrate potassium, thức ăn làm giảm AUC của bismuth khoảng 60%. Omeprazole có thể làm tăng mức hấp thu bismuth, do đó tác động của thuốc giảm acid không thể suy rộng giống nhau cho mọi chế phẩm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng chung cho “Bismuth”.

  • Với bismuth subsalicylate, dưới 1% lượng bismuth của liều uống được hấp thu vào tuần hoàn.
  • Phần salicylate của bismuth subsalicylate được hấp thu nhiều hơn; nhãn FDA ghi nhận hơn 80% acid salicylic được hấp thu từ dạng viên nhai.
  • Sinh khả dụng tuyệt đối của tất cả dạng bismuth subcitrate: .

Giai đoạn II: Phân bố

Bismuth được hấp thu có thể phân bố trong cơ thể và liên kết mạnh với protein huyết tương. Nhãn FDA của bismuth subsalicylate ghi nhận mức gắn protein huyết tương của bismuth trên 90%. Bismuth cũng có thể liên kết hoặc phân bố vào tế bào máu, góp phần làm thời gian bán thải trong máu dài hơn trong một số nghiên cứu.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Bismuth subsalicylate được thủy phân trong đường tiêu hóa thành:

  • Bismuth.
  • Acid salicylic.

Acid salicylic được chuyển hóa rộng rãi; khoảng 10% có thể được thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu theo dữ liệu trên nhãn FDA. Quá trình chuyển hóa của các muối bismuth khác không hoàn toàn giống nhau.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Bismuth đã hấp thu được thải trừ chủ yếu qua đường tiểu và đường mật. Phần lớn bismuth không hấp thu được đào thải qua phân. Acid salicylic từ bismuth subsalicylate được chuyển hóa và thải qua thận.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải thay đổi theo hợp chất và phương pháp đo:

  • Với bismuth hấp thu từ bismuth subsalicylate, nhãn FDA mô tả thời gian bán thải trung gian khoảng 5–11 ngày và thời gian bán thải cuối khoảng 21–72 ngày.
  • Với bismuth subcitrate potassium trong một chế phẩm phối hợp, thời gian bán thải cuối biểu kiến được ước tính khoảng 21–90 giờ trong huyết tương và 192–605 giờ trong máu.
  • Acid salicylic sau một liều bismuth subsalicylate 525 mg có thời gian bán thải cuối khoảng 2–5 giờ.

Các thông số trên không được dùng để quy đổi liều giữa các sản phẩm.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Nhãn FDA của bismuth subsalicylate ghi nhận độ thanh thải qua thận của bismuth trung bình khoảng 50 ± 18 mL/phút trong dữ liệu được trình bày.

Giá trị độ thanh thải chung cho mọi hợp chất bismuth: .

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Loại muối hoặc phức hợp bismuth.
  • Dạng bào chế.
  • Thức ăn.
  • Thuốc ức chế acid như omeprazole.
  • Chức năng thận.
  • Thời gian và tổng liều điều trị.
  • Việc dùng lặp lại hoặc dùng kéo dài.
  • Thành phần salicylate của bismuth subsalicylate.

Omeprazole đã được ghi nhận làm tăng hấp thu bismuth trong chế phẩm phối hợp bismuth subcitrate potassium, trong khi thức ăn làm giảm mức hấp thu toàn thân.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Bismuth

Bismuth có thể thuộc các nhóm sau tùy hợp chất và mục đích sử dụng:

  • Thuốc chống tiêu chảy.
  • Chất hấp phụ hoặc bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa.
  • Thuốc dùng trong bệnh loét dạ dày – tá tràng.
  • Thành phần có hoạt tính kháng H. pylori trong phác đồ phối hợp.
  • Thuốc giảm triệu chứng khó tiêu hoặc khó chịu dạ dày đối với một số chế phẩm bismuth subsalicylate.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế phụ thuộc hợp chất.

Bismuth subsalicylate

Bismuth subsalicylate được thủy phân thành bismuth và acid salicylic. Tác dụng chống tiêu chảy được cho là liên quan đến giảm dòng dịch và điện giải vào ruột, giảm viêm tại ruột và tác động lên một số tác nhân gây tiêu chảy.

Bismuth trong phác đồ điều trị H. pylori

Các hợp chất bismuth có hoạt tính tại chỗ đối với niêm mạc và H. pylori. Trong thực hành hiện nay, bismuth subcitrate hoặc bismuth subsalicylate được phối hợp với thuốc ức chế acid và kháng sinh; không nên coi bismuth dùng đơn độc là một phác đồ diệt H. pylori đầy đủ.

Cơ chế phân tử đầy đủ của bismuth đối với H. pylori: .

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Các tác dụng dược lực học có thể gồm:

  • Tác động tại chỗ trên niêm mạc đường tiêu hóa.
  • Giảm bài tiết dịch và điện giải vào lòng ruột đối với bismuth subsalicylate.
  • Tác dụng bảo vệ niêm mạc của một số hợp chất bismuth.
  • Hoạt tính chống H. pylori khi được sử dụng trong phác đồ phối hợp.
  • Làm phân và lưỡi sẫm màu do tạo các hợp chất bismuth màu tối trong đường tiêu hóa.

Màu đen tạm thời do thuốc thường vô hại, nhưng không được tự kết luận mọi trường hợp phân đen đều do bismuth.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Bismuth

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Bismuth

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Bismuth

Tương tác phụ thuộc hợp chất và chế phẩm.

Bismuth subsalicylate

Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi đang dùng:

  • Thuốc chống đông hoặc thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu.
  • Thuốc khác chứa aspirin hoặc salicylate.
  • Thuốc điều trị đái tháo đường.
  • Thuốc điều trị gout.
  • Một số thuốc điều trị viêm khớp.

Bismuth và tetracycline

Các sản phẩm chứa bismuth có thể ảnh hưởng đến hấp thu một số thuốc. Trong phác đồ phối hợp cố định, cách dùng đã được thiết kế và đánh giá theo đúng nhãn; không tự tách, đổi thời điểm hoặc phối hợp ngoài phác đồ.

Thuốc giảm acid

Omeprazole và ranitidine đã được ghi nhận làm tăng hấp thu bismuth trong dữ liệu về bismuth subcitrate potassium. Ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc sản phẩm và phác đồ.

Xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh

Bismuth hấp thụ tia X và có thể ảnh hưởng đến một số thủ thuật chẩn đoán hình ảnh đường tiêu hóa. Cần thông báo cho nhân viên y tế về việc đang dùng thuốc chứa bismuth.

Thắc mắc về hoạt chất Bismuth

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 6 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *