Viêm phúc mạc (Peritonitis) là tình trạng lớp màng lót ổ bụng và bao phủ các cơ quan bị viêm, thường do vi khuẩn hoặc nấm xâm nhập sau thủng ruột, vỡ ruột thừa, rò đường mật, phẫu thuật, chấn thương, xơ gan có cổ trướng hoặc nhiễm trùng liên quan thẩm phân phúc mạc. Người bệnh thường đau bụng dữ dội, bụng căng cứng, sốt, buồn nôn, nhịp tim nhanh và ít tiểu; một số trường hợp ở người cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch chỉ biểu hiện mệt, lú lẫn hay tụt huyết áp. Viêm phúc mạc có thể nhanh chóng gây liệt ruột, nhiễm trùng huyết, sốc và suy đa cơ quan. Chẩn đoán cần xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh và phân tích dịch ổ bụng hoặc dịch thẩm phân khi phù hợp. Điều trị tại bệnh viện tập trung vào hồi sức, kháng sinh hoặc kháng nấm có chỉ định và kiểm soát nguồn bằng dẫn lưu hay phẫu thuật.
Viêm phúc mạc là bệnh gì?
Phúc mạc là màng mỏng gồm lớp lót thành bụng và lớp phủ nhiều cơ quan. Viêm phúc mạc xảy ra khi màng này bị kích thích bởi vi sinh vật, dịch tiêu hóa, mật, dịch tụy, máu hoặc chất hóa học. Thể nhiễm trùng phổ biến gồm viêm phúc mạc thứ phát do thủng hoặc hoại tử tạng; viêm phúc mạc tự phát ở người có cổ trướng mà không thấy lỗ thủng; và viêm liên quan thẩm phân phúc mạc. Viêm phúc mạc khác với đau bụng đơn thuần vì thường gây phản ứng toàn thân và nguy cơ suy cơ quan. Thuật ngữ cũng không đồng nghĩa hoàn toàn với nhiễm trùng trong ổ bụng: một nhiễm trùng có thể khu trú thành áp xe, còn viêm phúc mạc mô tả phản ứng lan trên bề mặt phúc mạc.

| Tên bệnh | Viêm phúc mạc |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Peritonitis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Viêm màng bụng; nhiễm trùng phúc mạc khi nguyên nhân do vi sinh vật |
| Mã ICD-10 | K65.9 cho viêm phúc mạc chưa xác định cụ thể; nhóm K65 áp dụng cho các thể viêm phúc mạc khác |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Cấp cứu ngoại khoa và nhiễm trùng tiêu hóa; bệnh của phúc mạc |
| Cơ quan ảnh hưởng | Phúc mạc lót thành bụng và phủ tạng là mô bị viêm; ruột, dạ dày, gan, đường mật, tụy, cơ quan sinh dục và toàn thân có thể bị ảnh hưởng tùy nguồn bệnh. |
| Tính chất bệnh | Có thể cấp hoặc kéo dài, nhiễm trùng hoặc hóa học, khu trú hoặc lan tỏa; không lây trực tiếp nhưng nguyên nhân nền có thể liên quan vi sinh vật. |
| Mức độ phổ biến | Là tình trạng nghiêm trọng gặp trong nhiều bệnh thủng tạng, nhiễm trùng ổ bụng, xơ gan có cổ trướng hoặc thẩm phân phúc mạc; tần suất tùy nhóm nguyên nhân. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng; viêm phúc mạc thường phát sinh từ nguồn nhiễm hoặc rò dịch bên trong cơ thể, không truyền qua tiếp xúc thông thường. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm phúc mạc
Khi vi khuẩn, nấm hoặc dịch kích thích vào khoang phúc mạc, tế bào miễn dịch giải phóng chất trung gian gây giãn mạch, tăng tính thấm và tiết dịch. Ruột giảm nhu động, dịch bị giữ trong ổ bụng và lòng ruột, dẫn đến mất nước tuần hoàn, rối loạn điện giải và chướng bụng. Độc tố và phản ứng viêm đi vào máu có thể gây nhiễm trùng huyết, rối loạn đông máu, tổn thương thận, phổi và tim. Mạc nối có thể khu trú nguồn thành áp xe; nếu không kiểm soát được, viêm lan tỏa toàn ổ bụng.
Viêm phúc mạc nguyên phát xuất hiện không có lỗ thủng rõ, thường ở người xơ gan có cổ trướng. Thể thứ phát do thủng, hoại tử hoặc rò từ tạng bụng và thường cần kiểm soát nguồn. Thể tertiary là nhiễm trùng dai dẳng hoặc tái phát sau điều trị, hay gặp ở người bệnh nặng. Ngoài ra còn phân loại khu trú hay lan tỏa, nhiễm trùng hay hóa học, và viêm liên quan thẩm phân phúc mạc; mỗi nhóm có xét nghiệm và điều trị khác nhau.
Viêm phúc mạc không phải một bệnh đơn nhất nên tần suất phụ thuộc nguyên nhân nền. Thể thứ phát gặp trong thủng dạ dày–ruột, viêm ruột thừa biến chứng, viêm túi thừa, thiếu máu ruột và biến chứng sau mổ. Viêm tự phát tập trung ở người xơ gan có cổ trướng; viêm liên quan thẩm phân xảy ra ở người điều trị suy thận bằng phương pháp này. Dữ liệu Việt Nam thường đến từ các nhóm bệnh viện và chưa đại diện cho toàn dân số.
Vi sinh vật có thể vào khoang phúc mạc qua lỗ thủng của dạ dày hoặc ruột, đường rò sau phẫu thuật, catheter thẩm phân, lan từ ổ áp xe hoặc hiếm hơn qua máu. Ở xơ gan có cổ trướng, vi khuẩn đường ruột có thể vượt hàng rào niêm mạc và đến dịch báng mà không có thủng. Dịch mật, tụy hay hóa chất gây viêm vô khuẩn ban đầu, sau đó dễ bị bội nhiễm.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm phúc mạc
Nguyên nhân nhiễm trùng thứ phát gồm thủng ruột do viêm ruột thừa, loét dạ dày tá tràng, viêm túi thừa, chấn thương, thiếu máu ruột, rò miệng nối hoặc nhiễm trùng đường mật. Viêm tự phát liên quan cổ trướng, đặc biệt trong xơ gan. Thẩm phân phúc mạc có thể đưa vi sinh vật vào qua kết nối hoặc catheter. Nguyên nhân không nhiễm gồm mật, dịch tụy, máu, nước tiểu hoặc hóa chất rò vào phúc mạc; những trường hợp này có thể nhanh chóng nhiễm khuẩn thứ phát.
Nguy cơ cao ở người có bệnh gây thủng tạng, phẫu thuật bụng gần đây, chấn thương, xơ gan và cổ trướng, thẩm phân phúc mạc, bệnh viêm ruột hoặc thiếu máu mạc treo. Đái tháo đường, suy dinh dưỡng, ung thư, dùng corticosteroid và suy giảm miễn dịch làm tăng nguy cơ nhiễm nặng. Kỹ thuật vô khuẩn không đúng khi chăm sóc catheter là yếu tố có thể thay đổi đối với viêm liên quan thẩm phân.
Người xơ gan có cổ trướng, bệnh nhân thẩm phân phúc mạc và người mới phẫu thuật tiêu hóa cần nhận biết dấu hiệu sớm. Trẻ sơ sinh, người cao tuổi, người đang hóa trị hoặc ghép tạng có thể không đau hoặc không sốt rõ. Người có đau bụng cấp kèm tiền sử loét, viêm túi thừa, bệnh Crohn hay chấn thương bụng cũng thuộc nhóm cần đánh giá thủng tạng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm phúc mạc
Viêm phúc mạc cấp thường khởi phát bằng đau tăng nhanh, người bệnh nằm yên vì cử động làm đau và bụng có thể căng cứng. Sốt, rét run, buồn nôn, nôn, chướng bụng và ngừng trung đại tiện xuất hiện khi ruột giảm nhu động. Thể tự phát ở xơ gan đôi khi chỉ gây sốt, đau nhẹ, lú lẫn hoặc chức năng thận xấu đi. Ở thẩm phân phúc mạc, dịch tháo ra đục là dấu hiệu quan trọng, kể cả khi đau chưa nhiều.
- Đau bụng liên tục hoặc lan rộng: thường tăng khi ho, hít sâu hoặc thay đổi tư thế.
- Bụng căng và phản ứng thành bụng: cơ bụng co bảo vệ vùng phúc mạc bị kích thích.
- Sốt, rét run và nhịp tim nhanh: phản ánh đáp ứng viêm hoặc nhiễm trùng.
- Buồn nôn, nôn và chán ăn: thường đi cùng liệt ruột và đau.
- Bí trung tiện, ít đại tiện: có thể do nhu động ruột giảm.
- Tiểu ít, khát và mệt lả: gợi ý mất dịch tuần hoàn hoặc tổn thương thận.
- Đau vai do dịch kích thích cơ hoành và dây thần kinh hoành.
- Lú lẫn hoặc ngủ gà là biểu hiện chính ở người cao tuổi hay xơ gan.
- Dịch thẩm phân đục, có sợi fibrin hoặc đau khi bơm tháo dịch.
- Hạ thân nhiệt thay vì sốt ở người suy giảm miễn dịch hoặc sốc nặng.
- Vàng da, rối loạn đông máu hoặc khó thở khi viêm gây suy cơ quan.
Cần khám trong ngày: đau bụng mới kèm sốt, chướng, nôn, bí trung đại tiện hoặc sau phẫu thuật bụng. Cần liên hệ đội thẩm phân ngay: dịch tháo ra đục, đau bụng hoặc sốt trong khi thẩm phân phúc mạc. Cần tái khám sớm: đang điều trị nhưng đau không giảm, sốt trở lại, lượng nước tiểu giảm hoặc vết mổ rỉ dịch.
- Gọi 115 khi đau bụng dữ dội lan rộng, bụng cứng, người bệnh không thể đứng thẳng hoặc cử động.
- Cấp cứu tức thì nếu có lú lẫn, thở nhanh, da lạnh, tím tái, tụt huyết áp, ngất hoặc tiểu rất ít.
- Không tự lái xe khi đau nhiều, yếu lả hoặc có dấu hiệu sốc; nhờ người hỗ trợ và mang theo danh sách thuốc.
- Không trì hoãn để ăn uống, uống thuốc giảm đau mạnh, thuốc xổ hay thử mẹo dân gian trước khi được đánh giá.
Chẩn đoán Viêm phúc mạc
Chẩn đoán bắt đầu bằng xác định người bệnh có mất ổn định hoặc nhiễm trùng huyết hay không, đồng thời tìm nguồn gây viêm. Khám bụng, xét nghiệm máu và CT thường được thực hiện song song ở thể thứ phát. Người có cổ trướng cần chọc dò dịch báng khi nghi nhiễm; người thẩm phân cần lấy dịch đúng kỹ thuật để đếm tế bào và nuôi cấy. Điều trị cấp cứu không nên chờ đủ mọi kết quả nếu người bệnh có sốc hoặc thủng tạng rõ.
Bác sĩ đánh giá đường thở, hô hấp, tuần hoàn, tri giác và dấu hiệu mất nước trước khi khám chi tiết bụng. Khám tìm phản ứng thành bụng, đau lan, chướng, nhu động ruột giảm, thoát vị nghẹt, vết mổ hoặc catheter nhiễm trùng. Tiền sử loét, phẫu thuật, xơ gan, thẩm phân, thuốc ức chế miễn dịch và thời điểm dùng kháng sinh định hướng nguyên nhân. Không hướng dẫn người bệnh tự làm nghiệm pháp dội đau.
Công thức máu, CRP, điện giải, chức năng gan thận, đường huyết, đông máu và lactate đánh giá viêm và suy cơ quan. Cấy máu được cân nhắc khi có sốt kèm hạ huyết áp, thở nhanh, lú lẫn hoặc nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc. Dịch ổ bụng, dịch áp xe hoặc dịch thẩm phân được đếm tế bào, nhuộm và nuôi cấy khi có thủ thuật kiểm soát nguồn. Ở cổ trướng, chọc dò sớm giúp nhận diện viêm phúc mạc tự phát.
CT bụng chậu thường giúp phát hiện khí tự do, vị trí thủng, thành ruột bất thường, dịch ổ bụng và áp xe. Siêu âm hữu ích để nhận diện dịch, bệnh đường mật, phụ khoa và hướng dẫn chọc dò; kết quả có thể hạn chế khi bụng chướng. X-quang ngực hoặc bụng đôi khi cho thấy khí dưới hoành nhưng không loại trừ bệnh nếu bình thường. MRI được cân nhắc trong thai kỳ hoặc khi cần tránh bức xạ và tình trạng cho phép.
Không có một bộ tiêu chuẩn duy nhất cho mọi thể viêm phúc mạc. Thể thứ phát được chẩn đoán dựa trên dấu hiệu kích thích phúc mạc cùng bằng chứng nguồn thủng, hoại tử hoặc nhiễm trùng trên hình ảnh hay phẫu thuật. Viêm tự phát và viêm liên quan thẩm phân có tiêu chí dựa vào số lượng bạch cầu đa nhân trong dịch và kết quả cấy theo hướng dẫn chuyên ngành. Các ngưỡng này phải được nhân viên y tế diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.
Điều trị Viêm phúc mạc
Ba trụ cột là hồi sức, điều trị kháng nhiễm và kiểm soát nguồn. Người bệnh được truyền dịch, theo dõi huyết động, hỗ trợ oxy và điều trị suy cơ quan khi cần. Viêm thứ phát do thủng hoặc hoại tử thường cần mổ hay dẫn lưu càng sớm càng phù hợp; viêm tự phát và viêm liên quan thẩm phân có phác đồ riêng. Mọi quyết định dựa trên nguyên nhân, mức độ sốc, khả năng phẫu thuật và nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.
Kháng sinh tĩnh mạch được chọn để bao phủ vi khuẩn Gram âm, Gram dương và kỵ khí tùy nguồn; nguy cơ nhiễm bệnh viện có thể đòi hỏi phổ khác. Kháng nấm chỉ dùng khi có yếu tố nguy cơ hoặc bằng chứng phù hợp. Thuốc vận mạch, giảm đau, chống nôn, insulin và dự phòng huyết khối có thể cần trong hồi sức. Kháng sinh phải được điều chỉnh theo cấy, chức năng thận gan và kiểm soát nguồn, không tự dùng theo đơn truyền miệng.
Dẫn lưu qua da dưới hướng dẫn hình ảnh phù hợp với một số ổ áp xe khu trú và có đường tiếp cận an toàn. Chọc dò dịch báng là thủ thuật chẩn đoán quan trọng ở người có cổ trướng; dịch thẩm phân được lấy từ hệ thống theo quy trình vô khuẩn. Ống dẫn lưu có thể tắc, chảy máu hoặc gây rò, nên cần theo dõi chuyên môn và không tự thao tác.
Phẫu thuật nhằm đóng lỗ thủng, cắt bỏ mô hoại tử, xử lý ruột thiếu máu, tháo mủ và rửa hoặc hút dịch nhiễm. Phương pháp nội soi hay mổ mở phụ thuộc nguồn bệnh, mức độ lan tỏa và tình trạng huyết động. Ở người bệnh rất nặng, có thể cần chiến lược mổ kiểm soát tổn thương hoặc mổ lại theo diễn tiến thay vì lịch cố định. Viêm tự phát không có nguồn thủng thường không cần phẫu thuật.
Hỗ trợ gồm theo dõi sát mạch, huyết áp, nước tiểu, cân bằng dịch, điện giải, dinh dưỡng và chức năng hô hấp. Ống thông dạ dày, thở máy, lọc máu hoặc chăm sóc hồi sức tích cực được dùng khi có chỉ định. Vận động và dinh dưỡng được khởi động khi huyết động ổn định và ruột cho phép; người bệnh nặng cần dự phòng loét, huyết khối và mất cơ.
Đáp ứng được đánh giá bằng huyết áp, tri giác, nhịp thở, lượng nước tiểu, đau, sốt, lactate và chức năng cơ quan. Sốt hoặc sốc kéo dài sau kiểm soát nguồn gợi ý còn ổ nhiễm, rò chưa đóng, mô hoại tử hoặc kháng sinh chưa phù hợp. Hình ảnh lặp lại, cấy lại và hội chẩn ngoại khoa–hồi sức được cân nhắc theo diễn tiến, không theo lịch máy móc.
Thời gian điều trị thay đổi lớn giữa viêm tự phát, viêm do thủng tạng, viêm sau mổ và viêm liên quan thẩm phân. Sau khi kiểm soát nguồn đầy đủ, kháng sinh thường được giới hạn theo hướng dẫn và đáp ứng thay vì kéo dài chỉ vì còn dấu viêm nhẹ. Phục hồi ruột, thận và thể lực có thể kéo dài nhiều tuần, nhất là sau sốc hoặc mổ lớn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Viêm phúc mạc có thể gây nhiễm trùng huyết, sốc, suy thận cấp, tổn thương phổi, rối loạn đông máu và suy đa cơ quan. Trong ổ bụng có thể hình thành áp xe, liệt ruột, dính ruột, rò tiêu hóa hoặc hội chứng tăng áp lực ổ bụng. Sau phẫu thuật có nguy cơ rò miệng nối, nhiễm trùng vết mổ và viêm phúc mạc tái phát; viêm thẩm phân lặp lại có thể làm tổn thương màng bụng.
Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân, tốc độ phát hiện, thời điểm kiểm soát nguồn và mức độ suy cơ quan. Người trẻ, nguồn nhiễm khu trú và được điều trị sớm thường thuận lợi hơn người có sốc, ung thư, xơ gan, suy giảm miễn dịch hoặc viêm sau mổ. Không thể dự đoán kết quả cá nhân chỉ từ tên bệnh; các chỉ số huyết động và đáp ứng trong những giờ đầu có giá trị quan trọng.
Viêm phúc mạc có thể tái phát nếu nguồn thủng hoặc rò chưa được xử lý, còn ổ áp xe, bệnh xơ gan tiến triển hoặc kỹ thuật thẩm phân bị nhiễm. Sau một đợt viêm liên quan thẩm phân, đội thận học đánh giá catheter, kỹ thuật kết nối và vi sinh vật gây bệnh. Phòng tái phát đòi hỏi điều trị nguyên nhân nền và tái khám, không chỉ dùng thêm kháng sinh.
Phòng thể thứ phát dựa vào điều trị sớm bệnh có nguy cơ thủng và chăm sóc hậu phẫu đúng. Người xơ gan cần theo dõi cổ trướng và dùng dự phòng kháng sinh chỉ khi bác sĩ chỉ định cho nhóm nguy cơ cụ thể. Người thẩm phân phúc mạc phải rửa tay, đeo khẩu trang, sát khuẩn và bảo quản dụng cụ theo chương trình đào tạo; báo ngay khi dịch đục hoặc kết nối bị nhiễm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm phúc mạc
Giai đoạn cấp thường phải nhịn ăn cho đến khi kế hoạch phẫu thuật và chức năng ruột được đánh giá. Dinh dưỡng được khởi động sớm khi an toàn, qua đường miệng, ống nuôi ăn hoặc đường tĩnh mạch nếu ruột chưa sử dụng được. Sau ổn định, chế độ ăn phụ thuộc bệnh nền như xơ gan, suy thận hay phẫu thuật ruột; không tự hạn chế đạm hoặc muối cực đoan.
Trong giai đoạn sốc hoặc đau nhiều, người bệnh cần nghỉ và được hỗ trợ di chuyển. Khi ổn định, ngồi dậy, tập thở và đi lại có giám sát giúp phòng mất cơ, viêm phổi và huyết khối. Sau xuất viện, tăng hoạt động từ từ theo sức chịu đựng; lao động nặng chỉ trở lại khi vết mổ, dinh dưỡng và chức năng cơ quan đã hồi phục.
Sau ra viện, theo dõi sốt, đau, chướng bụng, nôn, đại tiện, lượng nước tiểu và tình trạng vết mổ hoặc catheter. Người thẩm phân cần quan sát độ trong của dịch mỗi lần tháo và lưu số điện thoại đội điều trị. Đau tăng, sốt, dịch đục, lú lẫn, khó thở hoặc tiểu ít không phải dấu hiệu để chờ theo dõi thêm tại nhà.
- Không ăn uống hoặc tự dùng thuốc xổ khi đang đau bụng dữ dội chưa rõ nguyên nhân.
- Không che lấp triệu chứng bằng kháng sinh còn thừa hoặc thuốc giảm đau mạnh.
- Không tự chọc tháo dịch bụng, tháo áp xe hay thao tác catheter ngoài quy trình.
- Không trì hoãn cấp cứu khi có lơ mơ, thở nhanh, tụt huyết áp hoặc tiểu ít.
- Không tự ngừng thuốc xơ gan, suy thận hay thuốc sau mổ mà chưa trao đổi.
- Không bỏ qua dịch thẩm phân đục dù chưa sốt hoặc đau nhiều.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ em có thể biểu hiện bằng quấy khóc, bụng chướng, nôn, bỏ bú hoặc giảm hoạt động thay vì mô tả đau rõ. Nguyên nhân thay đổi theo tuổi, gồm viêm ruột thừa thủng, viêm ruột hoại tử ở sơ sinh hoặc nhiễm trùng sau mổ. Hồi sức dịch, kháng sinh và chỉ định phẫu thuật phải theo cân nặng, tuổi và hướng dẫn nhi khoa; không dùng phác đồ người lớn.
Người cao tuổi thường ít sốt, phản ứng thành bụng yếu và có thể chỉ lú lẫn, chán ăn hoặc tụt huyết áp. Họ dễ mất nước, suy thận và tương tác thuốc, trong khi nguồn bệnh như ung thư, thiếu máu ruột hoặc viêm túi thừa phổ biến hơn. Đánh giá sớm, CT phù hợp và phối hợp lão khoa–gây mê giúp cân bằng lợi ích phẫu thuật với tình trạng suy yếu.
Viêm phúc mạc trong thai kỳ đe dọa cả mẹ và thai vì nhiễm trùng, tụt huyết áp và nguy cơ sinh non. Siêu âm hoặc MRI thường được ưu tiên, nhưng không trì hoãn CT hay phẫu thuật cần thiết khi tình trạng nặng. Kháng sinh, hồi sức và can thiệp được lựa chọn qua phối hợp ngoại khoa, sản khoa, gây mê và hồi sức, không tự ngừng thuốc vì lo ảnh hưởng thai.
Khả năng tiếp tục cho bú phụ thuộc tình trạng người mẹ, thuốc đang dùng và nhu cầu hồi sức, chứ viêm phúc mạc không tự nó lây qua sữa. Nhiều thuốc gây mê và kháng sinh có thể dùng với theo dõi phù hợp, nhưng từng hoạt chất cần được kiểm tra. Không nên tự vắt bỏ sữa kéo dài hoặc ngừng thuốc quan trọng nếu chưa được bác sĩ và dược sĩ tư vấn.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ vi khuẩn đa kháng, nhiễm nấm, biểu hiện không điển hình và tử vong cao hơn. Ngưỡng lấy cấy, chẩn đoán hình ảnh, nhập hồi sức và điều trị kháng nấm có thể khác. Giảm bạch cầu làm dấu viêm mờ, vì vậy thay đổi huyết động, đau mới hoặc rối loạn tri giác phải được xem xét nghiêm túc.
Xơ gan quyết định nguy cơ viêm tự phát và làm lựa chọn dịch truyền, kháng sinh, albumin hoặc phẫu thuật phức tạp hơn. Suy thận ảnh hưởng liều thuốc; bệnh tim giới hạn bù dịch; đái tháo đường và suy dinh dưỡng cản trở lành vết thương. Thuốc chống đông và thuốc ức chế miễn dịch phải được đội điều trị điều chỉnh dựa trên nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng.
Viêm phúc mạc sau mổ có thể do rò miệng nối, tổn thương ruột bỏ sót hoặc ổ dịch nhiễm trùng. Dấu hiệu gồm đau không giảm, sốt trở lại, nhịp tim nhanh, bụng chướng, dịch dẫn lưu đổi màu hoặc suy cơ quan. Tình trạng này cần chụp và hội chẩn sớm; không nên quy mọi triệu chứng cho đau hậu phẫu thông thường.
Câu hỏi thường gặp về Viêm phúc mạc
Có. Viêm phúc mạc có thể làm vi khuẩn và chất gây viêm lan vào máu, dẫn đến nhiễm trùng huyết, sốc và suy nhiều cơ quan. Nguy cơ cao hơn khi nguồn thủng chưa được xử lý, người bệnh cao tuổi, xơ gan, suy giảm miễn dịch hoặc đến viện muộn. Đau lan toàn bụng, bụng cứng, lú lẫn, thở nhanh, da lạnh, ngất hay tiểu ít là dấu hiệu cấp cứu. Kết quả phụ thuộc lớn vào hồi sức và kiểm soát nguồn sớm, nên không chờ triệu chứng tự giảm.
Viêm phúc mạc không lây qua tiếp xúc thông thường, ăn chung hay hô hấp. Nó thường phát sinh khi vi sinh vật hoặc dịch tiêu hóa đi vào khoang phúc mạc từ một nguồn bên trong như thủng ruột, cổ trướng nhiễm trùng hoặc catheter thẩm phân. Một số vi sinh vật gây bệnh nền có thể có đường lây riêng, nhưng bản thân tình trạng viêm phúc mạc không truyền trực tiếp sang người chăm sóc. Vệ sinh tay đặc biệt quan trọng khi thao tác hệ thống thẩm phân hoặc chăm sóc vết mổ.
Nhiều trường hợp viêm phúc mạc thứ phát do thủng, hoại tử ruột, rò miệng nối hoặc vỡ ruột thừa cần phẫu thuật hay dẫn lưu để kiểm soát nguồn. Ngược lại, viêm phúc mạc tự phát ở người xơ gan và phần lớn viêm liên quan thẩm phân được điều trị theo phác đồ chuyên khoa, không mổ nếu không có nguồn ngoại khoa. Bác sĩ dựa vào CT, khám bụng, huyết động và đáp ứng điều trị để quyết định. Kháng sinh không thể thay thế đóng lỗ thủng khi nguồn rò vẫn còn.
Không có thời gian cố định cho mọi người. Thể nhẹ được kiểm soát nguồn tốt có thể cần liệu trình ngắn hơn, trong khi sốc, nhiều ổ áp xe, rò kéo dài hoặc suy cơ quan làm điều trị lâu hơn. Kháng sinh được điều chỉnh theo cấy và đáp ứng, không nên kéo dài chỉ vì người bệnh còn mệt. Thời gian hồi phục thể lực thường vượt quá thời gian dùng thuốc, nhất là sau mổ lớn hoặc hồi sức tích cực. Lịch tái khám do bệnh viện xác định theo nguyên nhân cụ thể.
Dịch tháo ra đục là dấu hiệu quan trọng, thường đi cùng đau bụng, sốt, buồn nôn hoặc cảm giác khó chịu khi bơm và tháo dịch. Khi thấy dịch đục, người bệnh nên liên hệ ngay đơn vị thẩm phân và giữ túi dịch theo hướng dẫn để xét nghiệm, không tự đổ bỏ hoặc tự pha kháng sinh. Điều trị sớm giúp bảo vệ màng bụng và catheter. Lú lẫn, tụt huyết áp, khó thở hoặc tiểu ít là dấu hiệu nặng cần cấp cứu, không chờ đến lịch khám.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

