Cắt liều viêm họng

Thực hành cắt liều cho Dược sĩ

Chủ đề: Đau họng cấp (viêm họng hoặc viêm amidan cấp)

Đau họng cấp thường do virus và tự cải thiện trong khoảng một tuần, nhưng nhiệm vụ quan trọng nhất của Dược sĩ là phân biệt trường hợp có thể giảm triệu chứng tại nhà thuốc với tình trạng cần xét nghiệm, khám khẩn hoặc cấp cứu. Khai thác tập trung vào tuổi, thời gian khởi phát, khả năng nuốt uống, khó thở, sốt, đau lệch bên, bệnh nền, thai kỳ và thuốc đang dùng. Người bệnh nhẹ, còn uống được và không có cờ đỏ có thể được tư vấn bù dịch, tránh khói thuốc và chọn một thuốc giảm đau phù hợp.

Kháng sinh không dùng thường quy cho mọi ca đau họng; điểm Centor, McIsaac hoặc FeverPAIN chỉ hỗ trợ xác định ai nên được xét nghiệm. Khó thở, thở rít, chảy dãi, không nuốt được, giọng ngậm hột thị, sưng cổ hoặc toàn trạng xấu đòi hỏi chuyển khám ngay. Theo dõi đúng mốc giúp tránh bỏ sót biến chứng và lạm dụng nhiều thuốc.

Bài trong series
Số 7
Loại bài
Hướng dẫn xử trí tại nhà thuốc
Trạng thái
Đã kiểm duyệt
Loại nguồn bằng chứng chính
Kinh nghiệm thực hành
Phiên bản
2
Đối tượng đọc:Dược sĩ nhà thuốc/cộng đồng
01

Sàng lọc và phân loại ban đầu

Xác định người bệnh phù hợp để tư vấn ban đầu tại nhà thuốc và nhận diện trường hợp cần chuyển khám.

Tiêu chí phù hợp để xử trí ban đầu tại nhà thuốc

  • Người lớn hoặc trẻ em đủ tuổi dùng chế phẩm dự kiến theo nhãn; trẻ dưới 3 tuổi không mặc định thuộc phạm vi tự chăm sóc
  • Đau họng khởi phát cấp, thường không quá 3 ngày và chưa kéo dài quá khoảng 1 tuần
  • Mức độ nhẹ đến trung bình, người bệnh vẫn nói chuyện, ăn mềm và uống được
  • Có thể kèm ho nhẹ, sổ mũi hoặc khàn tiếng ngắn ngày gợi ý nhiễm virus đường hô hấp trên
  • Không khó thở, không thở rít, không chảy dãi và không mất khả năng nuốt
  • Không sưng cổ tiến triển, không đau lệch một bên dữ dội, không há miệng hạn chế và không giọng ngậm hột thị
  • Không sốt cao kéo dài, không rét run dữ dội, không lừ đừ và không dấu mất nước
  • Không suy giảm miễn dịch, bệnh nền mất bù hoặc tiền sử biến chứng thấp tim cần đánh giá bác sĩ
  • Không đang dùng carbimazole hoặc thuốc có cảnh báo mất bạch cầu hạt khi xuất hiện đau họng, sốt hay loét miệng
  • Không mang thai hoặc cho con bú cần dùng thuốc ngoài lựa chọn đã được nhân viên y tế xác nhận phù hợp
  • Không tái phát nhiều đợt, không khàn tiếng kéo dài và không có khối vùng miệng hoặc cổ
  • Người bệnh đồng ý theo dõi, hiểu mốc đánh giá lại và có khả năng đi khám khi triệu chứng nặng lên

Tiêu chí loại trừ tự chăm sóc và cần chuyển khám

Tiêu chí loại trừ tự chăm sóc và cần chuyển khám
Dấu hiệu hoặc tình huốngLý do không phù hợp tự chăm sócHướng xử trí hoặc nơi chuyển khám
Khó thở, thở rít, tím tái hoặc nói từng từCó thể tắc nghẽn đường thở hoặc nhiễm trùng sâu vùng cổGọi cấp cứu 115 hoặc chuyển cấp cứu ngay
Không nuốt được nước bọt, chảy dãi hoặc không uống đượcNguy cơ tắc nghẽn, áp xe, viêm nắp thanh quản hoặc mất nướcChuyển cấp cứu ngay
Đau lệch một bên dữ dội, giọng ngậm hột thị, há miệng hạn chế hoặc lưỡi gà lệchGợi ý áp xe quanh amidanKhám tai mũi họng trong ngày
Sưng cổ nhanh, cứng cổ, đau cổ sâu hoặc đau lan tai kèm sốtCó thể nhiễm trùng khoang sâu vùng cổKhám cấp cứu trong ngày
Lừ đừ, lú lẫn, tụt huyết áp, rét run hoặc diễn biến xấu nhanhCó thể nhiễm trùng nặng hoặc nhiễm khuẩn huyếtCấp cứu ngay
Mất nước, tiểu ít, chóng mặt khi đứng hoặc trẻ không uống đượcNguy cơ biến chứng do thiếu dịchKhám trong ngày
Trẻ dưới 3 tuổi, đặc biệt có sốt hoặc bú kémBiểu hiện liên cầu và bệnh nặng có thể không điển hìnhBác sĩ nhi khoa đánh giá
Thai kỳ có sốt cao, mất nước, khó nuốt hoặc cần dùng NSAID, kháng sinh hay thuốc tại chỗ chưa rõ an toànCần cân nhắc mẹ và thaiLiên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ lâm sàng
Suy giảm miễn dịch, hóa trị, ghép tạng, HIV tiến triển hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịchNgưỡng biến chứng thấpKhám trong ngày
Đang dùng carbimazole và xuất hiện đau họng, sốt, loét miệng hoặc mệt nhiềuCó thể mất bạch cầu hạtNgừng thuốc theo cảnh báo nhãn và đi khám, xét nghiệm công thức máu ngay
Dùng nhiều thuốc, chống đông, bệnh gan thận nặng, loét hoặc xuất huyết tiêu hóaNguy cơ cao với thuốc giảm đau thông thườngBác sĩ hoặc Dược sĩ lâm sàng đánh giá trước dùng
Không cải thiện sau khoảng 1 tuần, nặng lên sau 24–48 giờ hoặc tái phát nhiều lầnCần đánh giá chẩn đoán khác và xét nghiệm khi phù hợpĐặt lịch khám sớm
Khàn tiếng trên 3 tuần, loét miệng hoặc khối vùng cổ trên 3 tuầnCần loại trừ tổn thương cấu trúc hoặc ác tínhKhám tai mũi họng sớm

Quy trình sàng lọc và ra quyết định nhanh

  1. Xác định tuổi, thời điểm khởi phát, mức độ đau và khả năng nuốt uống.
  2. Loại trừ khó thở, chảy dãi, thở rít, nhiễm trùng nặng và biến chứng quanh amidan.
  3. Rà soát thai kỳ, bệnh nền, dị ứng, thuốc đang dùng và nguy cơ mất bạch cầu hạt.
  4. Nhận diện triệu chứng virus rõ; khi nghi liên cầu, dùng thang điểm để hỗ trợ quyết định chuyển xét nghiệm, không dùng điểm số để tự kê kháng sinh.
  5. Ưu tiên uống đủ dịch, nghỉ ngơi, tránh khói thuốc và chọn một thuốc giảm đau phù hợp nếu cần.
  6. Chỉ cân nhắc thuốc tại chỗ đúng tuổi, đúng nhãn và giải thích lợi ích thường ở mức khiêm tốn.
  7. Đặt mốc đánh giá lại trong 24–48 giờ nếu đau nhiều, hoặc sớm hơn khi diễn biến xấu.
  8. Chuyển khám nếu không bắt đầu cải thiện trong khoảng 1 tuần, xuất hiện cờ đỏ hoặc nghi cần kháng sinh.
02

Nhận diện tình trạng và chẩn đoán phân biệtLàm rõ định nghĩa, nguyên nhân, biểu hiện thường gặp và những tình trạng cần phân biệt.

Nhận diện tình trạng và chẩn đoán phân biệt

Định nghĩa, phạm vi và đối tượng áp dụng

Đau họng cấp là cảm giác đau, rát hoặc khó chịu ở hầu họng, thường tăng khi nuốt và có thể đi kèm viêm họng hoặc viêm amidan. Phần lớn đợt cấp liên quan đến virus đường hô hấp và tự cải thiện trong khoảng một tuần; một tỷ lệ nhỏ do liên cầu nhóm A hoặc nguyên nhân khác cần đánh giá và điều trị đặc hiệu.

Đỏ họng, amidan sưng hoặc có dịch tiết không đủ để xác định chắc chắn virus hay vi khuẩn. Vai trò tại nhà thuốc là nhận diện người bệnh có thể xử trí triệu chứng an toàn, phát hiện trường hợp cần xét nghiệm hoặc khám bác sĩ, và tránh biến đau họng thành một công thức kháng sinh–corticoid áp dụng cho mọi người.

Nguyên nhân, yếu tố liên quan và cơ chế

Nguyên nhân thường gặp: virus cảm lạnh, cúm, SARS-CoV-2 và các virus hô hấp khác; liên cầu nhóm A là nguyên nhân vi khuẩn quan trọng nhưng không chiếm đa số. Các nguyên nhân khác gồm viêm thanh quản, tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng, trào ngược, kích ứng do khói thuốc hoặc không khí khô, nấm Candida và tổn thương niêm mạc.

Cơ chế: nhiễm trùng hoặc kích ứng hoạt hóa đáp ứng viêm tại niêm mạc hầu họng, làm tăng tưới máu, phù nề và nhạy cảm của đầu tận thần kinh nên gây đau khi nuốt. Khói thuốc, mất nước, nói nhiều và thở miệng có thể làm nặng cảm giác rát. Corticosteroid hít có thể góp phần gây khàn tiếng hoặc Candida miệng; carbimazole và một số thuốc gây giảm bạch cầu có thể khiến đau họng trở thành dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng.

Triệu chứng và diễn tiến thường gặp

Triệu chứng và diễn tiến thường gặp
Triệu chứng hoặc dấu hiệuĐặc điểm gợi ýThời điểm hoặc diễn tiếnÝ nghĩa thực hành
Đau hoặc rát họngTăng khi nuốt, mức độ nhẹ đến vừaKhởi phát trong vài giờ đến vài ngàyTriệu chứng trung tâm cần lượng giá mức độ và khả năng uống
Đỏ họng hoặc amidan sưngCó thể có hoặc không có dịch tiếtXuất hiện cùng đợt đau họngKhông tự phân biệt chắc chắn virus với liên cầu
Ho, sổ mũi hoặc khàn tiếngThường đi kèm cảm lạnhSớm trong đợt bệnhGợi ý nguyên nhân virus khi biểu hiện rõ
Sốt và đau mỏiMức độ thay đổiThường trong 1–3 ngày đầuCần đánh giá toàn trạng, mất nước và nhóm nguy cơ
Hạch cổ trước đauCó thể gặp trong nhiễm liên cầu hoặc virusTrong giai đoạn cấpLà một thành phần của thang điểm lâm sàng, không phải chẩn đoán độc lập
Hơi thở hôi hoặc khó chịu khi ănDo viêm, khô miệng hoặc giảm uốngTrong đợt cấpHỗ trợ tư vấn bù dịch và vệ sinh miệng

Tình trạng cần phân biệt và dấu hiệu gợi ý

Tình trạng cần phân biệt và dấu hiệu gợi ý
Tình trạng cần phân biệtDấu hiệu gợi ý hoặc phân biệtNguy cơ nếu bỏ sótHướng xử trí của Dược sĩ
Viêm nắp thanh quản hoặc tắc nghẽn đường thởThở rít, chảy dãi, khó thở, tư thế ngồi chúi ngườiĐe dọa đường thởKhông khám họng sâu tại nhà thuốc, gọi cấp cứu
Áp xe quanh amidan hoặc nhiễm trùng khoang sâu cổĐau một bên, giọng ngậm hột thị, há miệng hạn chế, sưng cổCó thể lan rộng và gây tắc nghẽnChuyển tai mũi họng hoặc cấp cứu trong ngày
Viêm họng liên cầu nhóm A hoặc tinh hồng nhiệtKhởi phát đột ngột, sốt, hạch cổ trước đau, không ho, có thể phát ban dạng giấy nhámNguy cơ biến chứng và lây truyềnChuyển cơ sở có khả năng đánh giá, xét nghiệm và kê đơn
Tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùngMệt nhiều, hạch lan tỏa, amidan xuất tiết, thanh thiếu niên hoặc người trẻNguy cơ lách to và phát ban khi dùng aminopenicillinKhám và xét nghiệm; không tự dùng amoxicillin
Cúm hoặc COVID-19Sốt, đau mỏi, ho, tiếp xúc dịch tễCó thể cần thuốc kháng virus sớm ở nhóm nguy cơHướng dẫn xét nghiệm hoặc khám theo bối cảnh
Nấm Candida miệng họngMảng trắng ở lưỡi, nướu hoặc niêm mạc, dễ tái phát ở suy giảm miễn dịch hoặc dùng steroid hítCó thể phản ánh bệnh nền hoặc kỹ thuật dùng thuốc chưa đúngKhám nếu lan rộng, tái phát hoặc không rõ nguyên nhân
Viêm thanh quảnKhàn tiếng nổi bật, ho khan, đau họng nhẹTrẻ nhỏ có nguy cơ croupNghỉ giọng; chuyển khám nếu thở rít hoặc khàn tiếng kéo dài
Trào ngược hoặc kích ứng không nhiễm trùngRát họng tái diễn, ợ nóng, nặng buổi sáng, liên quan khói thuốcDễ bị điều trị kháng sinh không cần thiếtTư vấn tránh kích thích và khám nếu kéo dài
03

Khai thác, phân tầng nguy cơ và chuyển khám

Khai thác thông tin, phân tầng mức độ, phát hiện dấu hiệu cảnh báo và xác định thời điểm chuyển khám.

Câu hỏi khai thác và mục đích đánh giá

Câu hỏi khai thác và mục đích đánh giá
Câu hỏi cần khai thácMục đích đánh giáCâu trả lời hoặc dấu hiệu đáng loHướng xử trí tiếp theo
Người bệnh bao nhiêu tuổi và cân nặng bao nhiêu?Xác định nguy cơ và dạng thuốc phù hợpTrẻ dưới 3 tuổi, trẻ bú kém hoặc người cao tuổi yếuHạ ngưỡng chuyển khám
Đau họng bắt đầu khi nào và diễn tiến nhanh hay từ từ?Xác định đợt cấp và thang điểm lâm sàngNặng nhanh trong vài giờ hoặc kéo dài trên 1 tuầnĐánh giá cờ đỏ hoặc chuyển khám
Mức đau bao nhiêu trên thang 0–10?Phân loại mức độ và theo dõi đáp ứngĐau dữ dội hoặc tăng nhanhKhám trong ngày nếu kèm dấu bất thường
Có nuốt được nước, thức ăn mềm và nước bọt không?Đánh giá đường thở và mất nướcKhông nuốt được, chảy dãi, tiểu ítCấp cứu hoặc khám trong ngày
Có khó thở, thở rít, tím tái hoặc nói khó không?Loại trừ tắc nghẽn đường thởCó bất kỳ dấu hiệu nàoGọi cấp cứu 115
Đau hai bên hay lệch một bên? Có há miệng hạn chế hoặc giọng ngậm hột thị không?Sàng lọc áp xe quanh amidanĐau một bên dữ dội, trismus, giọng thay đổiTai mũi họng trong ngày
Có sốt, rét run, phát ban hoặc lừ đừ không?Đánh giá nhiễm trùng toàn thân và tinh hồng nhiệtSốt cao kéo dài, phát ban, rét run, lừ đừKhám trong ngày hoặc cấp cứu
Có ho, sổ mũi, khàn tiếng, loét miệng hoặc viêm kết mạc không?Tìm triệu chứng virus rõKhông có triệu chứng virus nhưng sốt và hạch cổ đauCân nhắc điểm số và chuyển xét nghiệm
Có hạch cổ đau, amidan sưng hoặc dịch tiết không?Ước tính nguy cơ liên cầuNhiều tiêu chí cùng xuất hiệnKhông tự kê kháng sinh; chuyển đánh giá
Có tiếp xúc người mắc liên cầu, cúm hoặc COVID-19 không?Đánh giá dịch tễTiếp xúc gần hoặc ổ dịchHướng dẫn xét nghiệm và cách ly phù hợp
Đã từng thấp tim, viêm cầu thận sau liên cầu hoặc đau họng tái phát chưa?Nhận diện nguy cơ biến chứngCó tiền sử hoặc nhiều đợt tái phátBác sĩ đánh giá sớm
Có thai, cho con bú hoặc đang cố gắng mang thai không?Chọn thuốc an toànCó thai và dự định dùng NSAID hoặc thuốc tại chỗXin ý kiến chuyên môn
Có bệnh gan, thận, loét dạ dày, hen do NSAID, suy tim, rối loạn đông máu hoặc suy giảm miễn dịch không?Rà soát chống chỉ địnhCó bệnh nặng hoặc mất bùKhông tự xử trí bằng thuốc thông thường
Đang dùng thuốc gì, đặc biệt carbimazole, hóa trị, chống đông, methotrexate, lithium, steroid hoặc nhiều sản phẩm cảm cúm?Phát hiện tương tác và dấu hiệu cảnh báo do thuốcCarbimazole kèm đau họng hoặc trùng paracetamol/NSAIDNgừng theo cảnh báo nhãn hoặc điều chỉnh và chuyển khám
Đã dùng biện pháp hoặc thuốc gì, liều bao nhiêu và có đỡ không?Kiểm tra dùng đúng và tránh trùng hoạt chấtDùng quá liều, nhiều sản phẩm phối hợp hoặc không đáp ứngĐánh giá độc tính và chuyển khám khi cần
Triệu chứng ảnh hưởng ngủ, ăn uống, học tập hoặc làm việc thế nào?Đánh giá chức năng và mục tiêu điều trịKhông thể sinh hoạt hoặc uống đủKhám sớm
Phân tầng mức độ và nguy cơ

Nhẹ: đau rát nhưng vẫn ăn uống và sinh hoạt gần bình thường, không khó thở, không sốt cao kéo dài, không dấu mất nước và không yếu tố nguy cơ lớn. Có thể bắt đầu bằng chăm sóc nền tảng và một lựa chọn giảm đau phù hợp.

Trung bình: đau ảnh hưởng ăn, ngủ hoặc công việc nhưng vẫn uống được; có thể sốt, hạch cổ hoặc amidan viêm. Dược sĩ cần đánh giá nguy cơ liên cầu, bệnh nền và thuốc đang dùng, đặt mốc theo dõi trong 24–48 giờ và chuyển cơ sở có xét nghiệm khi phù hợp.

Nặng: không nuốt được, chảy dãi, khó thở, thở rít, đau lệch một bên dữ dội, giọng thay đổi, sưng cổ, mất nước, toàn trạng xấu hoặc diễn tiến nhanh. Không tiếp tục xử trí tại nhà thuốc; ưu tiên chuyển khám khẩn hoặc cấp cứu.

Dấu hiệu cảnh báo cần chuyển khám

Dấu hiệu cảnh báo cần chuyển khám
Dấu hiệu cảnh báoNguy cơ có thể liên quanMức độ khẩn cấpHướng xử trí
Khó thở, tím tái, nói từng từ hoặc co kéo hô hấpTắc nghẽn đường thở hoặc nhiễm trùng nặngCấp cứu ngayGọi 115, không trì hoãn để thử thuốc
Thở rít hoặc âm thở caoHẹp đường thở trên, croup hoặc viêm nắp thanh quảnCấp cứu ngayGiữ người bệnh bình tĩnh và chuyển cấp cứu
Không nuốt được nước bọt, chảy dãi hoặc phải nhổ nước bọtTắc nghẽn, áp xe hoặc viêm nắp thanh quảnCấp cứu ngayKhông cho ăn uống cưỡng ép
Triệu chứng rất nặng và xấu đi nhanhNhiễm trùng sâu, nhiễm khuẩn huyết hoặc biến chứng khácCấp cứu ngayGọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu
Đau họng lệch một bên dữ dội, giọng ngậm hột thị, há miệng hạn chế hoặc lưỡi gà lệchÁp xe quanh amidanKhám trong ngàyChuyển tai mũi họng hoặc cấp cứu
Sưng cổ tiến triển, cứng cổ, đau cổ sâu hoặc hạn chế quay cổÁp xe cạnh hầu, sau hầu hoặc LemierreKhám trong ngàyChuyển cơ sở có chẩn đoán hình ảnh và tai mũi họng
Lừ đừ, lú lẫn, ngất, rét run dữ dội hoặc dấu tuần hoàn kémNhiễm trùng toàn thân hoặc nhiễm khuẩn huyếtCấp cứu ngayGọi 115
Không uống được, tiểu ít, nước tiểu sẫm, khô môi hoặc chóng mặt tư thếMất nướcKhám trong ngàyBù dịch chỉ khi nuốt an toàn
Phát ban lan tỏa kèm sốt hoặc lưỡi đỏTinh hồng nhiệt, phản ứng thuốc hoặc nhiễm trùng hệ thốngKhám trong ngàyKhông tự dùng kháng sinh
Suy giảm miễn dịch, hóa trị, ghép tạng hoặc dùng ức chế miễn dịch kèm đau họng và sốtNguy cơ nhiễm trùng nặng và biểu hiện không điển hìnhKhám trong ngàyLiên hệ cơ sở đang điều trị
Đang dùng carbimazole kèm đau họng, sốt, loét miệng, bầm tím hoặc mệt nhiềuMất bạch cầu hạtKhám trong ngàyNgừng thuốc theo cảnh báo nhãn và xét nghiệm công thức máu khẩn
Trẻ dưới 3 tuổi có sốt, bú kém, khó đánh thức hoặc hô hấp bất thườngBệnh nặng có thể không điển hìnhKhám trong ngày hoặc cấp cứuBác sĩ nhi khoa đánh giá
Đau họng kéo dài không bắt đầu cải thiện sau khoảng 1 tuầnChẩn đoán khác, biến chứng hoặc nhiễm trùng cần đánh giáKhám trong 24–48 giờKhám bác sĩ
Khàn tiếng, loét miệng hoặc khối vùng miệng hoặc cổ kéo dài trên 3 tuầnTổn thương cấu trúc hoặc ác tínhĐặt lịch khám sớmTai mũi họng hoặc răng hàm mặt
Đau họng tái phát nhiều đợt hoặc kèm sụt cân, vã mồ hôi đêmBệnh nền, nhiễm trùng mạn hoặc bệnh hệ thốngĐặt lịch khám sớmKhám chuyên khoa phù hợp

Chỉ định và thời điểm chuyển khám

Chỉ định và thời điểm chuyển khám
Tiêu chí chuyển khámMức độ khẩn cấpThời điểm chuyểnCơ sở y tế phù hợp
Có bất kỳ dấu hiệu đe dọa đường thở hoặc suy tuần hoànNgay lập tứcKhoa cấp cứu hoặc gọi 115Không trì hoãn vì thủ tục hoặc thử thuốc tại nhà thuốc
Nghi áp xe quanh amidan, áp xe sâu cổ hoặc viêm nắp thanh quảnTrong ngày, ưu tiên khẩnTai mũi họng hoặc khoa cấp cứuKhông chọc, nặn hoặc cố khám sâu
Toàn trạng rất xấu, sốt cao kéo dài, phát ban nghi tinh hồng nhiệt hoặc mất nướcTrong ngàyCơ sở khám bệnh có bác sĩ và xét nghiệmMang danh sách thuốc đang dùng
Đang dùng carbimazole hoặc thuốc gây giảm bạch cầu kèm đau họng và sốtTrong ngàyCơ sở có xét nghiệm huyết họcThực hiện đúng cảnh báo ngừng thuốc trên nhãn
Nguy cơ liên cầu trung bình hoặc cao nhưng không có dấu virus rõSớm trong 24–48 giờCơ sở có RADT, cấy họng hoặc bác sĩ đánh giáĐiểm số chỉ hỗ trợ quyết định xét nghiệm
Không bắt đầu cải thiện sau khoảng 1 tuần hoặc nặng lên sau 24–48 giờ điều trị triệu chứngTrong 24–48 giờBác sĩ đa khoa hoặc tai mũi họngRà soát dùng thuốc và chẩn đoán phân biệt
Đau họng tái phát, khàn tiếng hoặc tổn thương vùng miệng cổ kéo dài trên 3 tuầnĐặt lịch sớmTai mũi họng hoặc chuyên khoa phù hợpCần đánh giá nguyên nhân cấu trúc và nguy cơ ác tính
Thai kỳ, trẻ nhỏ, người cao tuổi yếu, suy gan thận hoặc đa bệnh lý cần dùng thuốc ngoài lựa chọn an toàn rõ ràngTrước khi dùng thuốcBác sĩ hoặc Dược sĩ lâm sàngKhông tự nội suy liều
04

Ra quyết định và hướng xử trí

Lựa chọn hướng xử trí theo tình huống, ưu tiên an toàn và tránh áp dụng một công thức thuốc cố định.

Mục tiêu tư vấn và xử trí ban đầu

  • Giảm đau và sốt đến mức người bệnh có thể uống, ăn mềm, ngủ và sinh hoạt
  • Duy trì đủ dịch và phòng mất nước
  • Nhận diện sớm người bệnh cần xét nghiệm liên cầu hoặc điều trị đặc hiệu
  • Tránh kháng sinh, corticosteroid, kháng histamin và phối hợp nhiều thuốc khi không có chỉ định
  • Giảm nguy cơ quá liều do trùng paracetamol hoặc phối hợp nhiều NSAID
  • Hạn chế lây truyền bằng vệ sinh tay, che ho và không dùng chung đồ uống
  • Đặt mốc đánh giá lại và chuyển khám trước khi biến chứng tiến triển
Nguyên tắc tư vấn và xử trí ban đầu

Nền tảng là uống đủ dịch, nghỉ ngơi, tránh khói thuốc và dùng một thuốc giảm đau phù hợp khi triệu chứng ảnh hưởng chức năng. Paracetamol thường là lựa chọn đơn giản; ibuprofen có thể cân nhắc khi phù hợp và không có nguy cơ tiêu hóa, thận, tim mạch, hen do NSAID hoặc thai kỳ.

Thuốc ngậm hoặc xịt có hoạt chất có thể giảm đau thêm một mức nhỏ ở một số người, nhưng phải đúng tuổi, đúng dạng bào chế và không thay thế đánh giá cờ đỏ. Không phối hợp nhiều sản phẩm chỉ vì đau nhiều; trước hết kiểm tra liều, kỹ thuật dùng và nguyên nhân.

Kháng sinh chỉ dành cho người được bác sĩ chẩn đoán hoặc xác nhận nhiễm liên cầu theo chiến lược xét nghiệm và hướng dẫn phù hợp. Corticosteroid toàn thân không phải lựa chọn thường quy tại nhà thuốc; kháng histamin chỉ có vai trò khi có triệu chứng dị ứng đi kèm. Đánh giá lại sớm khi đau nặng, và chuyển khám nếu xấu đi hoặc không cải thiện trong khoảng một tuần.

Quy trình quyết định hướng xử trí

Bước 1. Loại trừ tình trạng nguy hiểm

Nếu khó thở, thở rít, chảy dãi, không nuốt được, sưng cổ nhanh, toàn trạng xấu hoặc đau một bên kèm giọng ngậm hột thị và há miệng hạn chế, ngừng quy trình bán thuốc và chuyển cấp cứu hoặc tai mũi họng trong ngày.

Bước 2. Xác định nhóm nguy cơ

Ghi nhận tuổi, thai kỳ, bệnh gan thận, loét tiêu hóa, hen do NSAID, suy giảm miễn dịch, tiền sử thấp tim, dị ứng và toàn bộ thuốc đang dùng. Đau họng ở người dùng carbimazole kèm sốt hoặc loét miệng là tình huống cần xét nghiệm máu khẩn, không phải đau họng thông thường.

Bước 3. Phân biệt hội chứng virus rõ với nghi liên cầu

Ho, sổ mũi, khàn tiếng, loét miệng hoặc viêm kết mạc rõ làm tăng khả năng virus. Khi không có dấu virus rõ, có thể dùng Centor, McIsaac hoặc FeverPAIN để ước tính nguy cơ và quyết định ai cần xét nghiệm; điểm số không thay thế xét nghiệm hoặc quyền kê đơn.

Bước 4. Chọn xử trí triệu chứng

  • Nếu đau nhẹ: ưu tiên dịch, nghỉ, tránh kích thích và theo dõi.
  • Nếu đau hoặc sốt ảnh hưởng sinh hoạt: chọn paracetamol, hoặc ibuprofen khi phù hợp; không dùng đồng thời nhiều sản phẩm trùng hoạt chất.
  • Nếu người từ 12 tuổi muốn thuốc tại chỗ: có thể cân nhắc viên ngậm flurbiprofen trong tối đa 3 ngày nếu không có chống chỉ định NSAID; lựa chọn khác phải theo đúng nhãn chế phẩm.
  • Benzydamine có thể dùng theo nhãn sản phẩm phù hợp tuổi; lưu ý tê, kích ứng và nguy cơ co thắt phế quản ở người có tiền sử hen.

Bước 5. Quản lý kháng sinh và thuốc kê đơn

Không bán kháng sinh hoặc corticosteroid toàn thân như một phần của công thức cắt liều. Người bệnh có xét nghiệm liên cầu dương tính hoặc được bác sĩ chẩn đoán mới dùng kháng sinh theo đơn; penicillin hoặc amoxicillin thường là lựa chọn đầu tay trong hướng dẫn quốc tế, nhưng lựa chọn cụ thể phải theo quy định và kháng thuốc địa phương.

Bước 6. Theo dõi

Đánh giá giảm đau sau liều đầu và khả năng uống trong ngày. Hẹn kiểm tra sau 24–48 giờ khi đau nhiều hoặc có yếu tố nguy cơ; đi khám nếu triệu chứng xấu nhanh, xuất hiện cờ đỏ hoặc không bắt đầu cải thiện trong khoảng một tuần.

Hướng xử trí theo từng tình huống

Hướng xử trí theo từng tình huống
Tình huống người bệnhHướng xử trí đề xuấtĐiều kiện áp dụngĐiểm cần kiểm tra an toànKhi nào phải chuyển khám
Người lớn đau họng nhẹ kèm ho và sổ mũi, vẫn uống đượcDịch, nghỉ, tránh khói; paracetamol khi cầnKhông cờ đỏ, không bệnh gan nặng, không trùng hoạt chấtGiới hạn liều và thời gian; không kháng sinhKhám nếu nặng lên hoặc không cải thiện khoảng 1 tuần
Người lớn đau vừa, không ho, sốt và hạch cổ trước đauĐánh giá điểm lâm sàng và chuyển cơ sở có xét nghiệm liên cầuKhông có biến chứng đường thởKhông tự bán kháng sinh dựa vào mủ amidanKhám trong 24–48 giờ hoặc sớm hơn nếu xấu
Người từ 12 tuổi đau họng đơn thuần, muốn thuốc tại chỗCân nhắc viên ngậm flurbiprofen hoặc chế phẩm khác theo nhãnKhông dị ứng NSAID, loét tiêu hóa, bệnh thận nặng, thai kỳ hoặc dùng NSAID khácTối đa 3 ngày với flurbiprofen; ngừng nếu kích ứngKhám nếu đau tăng hoặc nuốt kém
Người có tăng huyết áp, suy thận hoặc đang dùng chống đôngƯu tiên biện pháp không dùng thuốc và xem xét paracetamol sau rà soátKhông bệnh gan nặng, không uống rượu nhiều, không trùng thuốcTránh NSAID nếu chưa được đánh giáKhám nếu cần giảm đau kéo dài
Đang dùng carbimazole, đau họng và sốtKhông cắt liều triệu chứng đơn thuầnCảnh báo mất bạch cầu hạt theo nhãnNgừng carbimazole theo cảnh báo và xét nghiệm máu khẩnChuyển khám trong ngày
Đau lệch một bên, giọng ngậm hột thị, há miệng hạn chếKhông bán thuốc trì hoãnNghi áp xe quanh amidanNguy cơ đường thở và nhiễm trùng sâuTai mũi họng hoặc cấp cứu trong ngày
Đã dùng đúng thuốc giảm đau 48 giờ nhưng đau tăng và uống kémRà soát liều, trùng thuốc và chẩn đoán phân biệt; không tự thêm kháng sinh hoặc corticoidCần khám trực tiếpNguy cơ mất nước hoặc biến chứngKhám trong ngày
05

Lựa chọn thuốc và kiểm tra an toàn

Rà soát lựa chọn thuốc, liều dùng, chống chỉ định, tương tác và giới hạn sử dụng theo từng người bệnh.

Lựa chọn thuốc hoặc biện pháp theo người bệnh

Lựa chọn thuốc hoặc biện pháp theo người bệnh
Thuốc, hoạt chất hoặc biện phápVai trò trong xử tríKhi có thể cân nhắcKhi không nên sử dụngLưu ý tư vấn và theo dõi
ParacetamolGiảm đau và hạ sốtLựa chọn đầu tay khi đau hoặc sốt ảnh hưởng sinh hoạtQuá mẫn, quá liều hoặc bệnh gan nặng chưa được đánh giáKiểm tra tất cả sản phẩm phối hợp chứa paracetamol
Ibuprofen đường uốngGiảm đau, hạ sốt và chống viêmNgười từ 12 tuổi không có chống chỉ định và thích NSAIDLoét hoặc xuất huyết tiêu hóa, suy thận/gan/tim nặng, hen do NSAID, mất nước, ba tháng cuối thai kỳDùng liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhất
Flurbiprofen 8,75 mg viên ngậmGiảm đau tại chỗ ngắn hạnNgười trên 12 tuổi, đau họng không biến chứng và không dùng NSAID khácChống chỉ định hoặc nguy cơ NSAID, thai kỳ, loét tiêu hóa, suy thận/gan/tim nặngLợi ích triệu chứng; tối đa 3 ngày theo SmPC tham khảo
Benzydamine dùng tại miệng họngGiảm đau và kháng viêm tại chỗKhi chế phẩm được phê duyệt đúng chỉ định và độ tuổiQuá mẫn; thận trọng hen hoặc nhạy cảm aspirin/NSAIDCó thể gây tê, châm chích hoặc kích ứng
Viên ngậm có thuốc tê hoặc sát khuẩnLàm dịu và giảm đau mức nhỏNgười đủ tuổi ngậm an toàn, dùng theo nhãnTrẻ có nguy cơ hóc, dị ứng, tổn thương niêm mạc rộngKhông lạm dụng và không ăn uống nóng khi họng còn tê
Penicillin hoặc amoxicillinĐiều trị viêm họng liên cầu đã được xác nhận hoặc bác sĩ chẩn đoánCó chỉ định kê đơn phù hợpNhiễm virus, dị ứng beta-lactam hoặc chưa đánh giá chẩn đoánKhông dùng dự phòng cho đau họng thông thường
Kháng sinh thay thế khi dị ứng penicillinĐiều trị liên cầu theo phác đồ bác sĩChỉ khi dị ứng được phân loại và có đơnTự chọn macrolid hoặc cephalosporin không xét kiểu dị ứng và kháng thuốcKháng macrolid thay đổi theo địa phương
Corticosteroid toàn thânCó thể giảm đau trong một số nghiên cứu nhưng không phải xử trí thường quyChỉ do bác sĩ cân nhắc trong tình huống chọn lọcTự dùng hoặc lặp liều, đái tháo đường mất kiểm soát, nhiễm trùng chưa đánh giáBằng chứng không đồng nhất và có nguy cơ che lấp diễn biến
Kháng histaminChỉ điều trị triệu chứng dị ứng đi kèmCó hắt hơi, ngứa mũi, chảy mũi dị ứng rõĐau họng cấp đơn thuầnCó thể gây khô niêm mạc hoặc buồn ngủ tùy hoạt chất
Vitamin C, kẽm hoặc alpha chymotrypsinKhông phải điều trị chuẩn cho đau họng cấpChỉ cân nhắc khi có chỉ định khác hoặc thiếu hụt được đánh giáDùng thay cho đánh giá cờ đỏ hoặc kháng sinh khi cầnKhông đưa vào công thức cố định

Liều theo nguồn tham chiếu và cách sử dụng

Liều theo nguồn tham chiếu và cách sử dụng
Thuốc hoặc hoạt chấtĐối tượng áp dụngLiều theo nguồn tham chiếuCách và đường dùngThời điểm sử dụngThời gian sử dụngNhãn hoặc chuyên khảo tham chiếu
Paracetamol 500 mgNgười lớn, người cao tuổi và người từ 15 tuổi theo SmPC tham khảo500–1.000 mg mỗi 4–6 giờ khi cần; tối đa 4 lần và 4.000 mg trong 24 giờUốngKhi đau hoặc sốt, cách liều ít nhất 4 giờKhông quá 3 ngày nếu chưa được tư vấn lại; liều thấp hơn có thể cần ở người dưới 50 kg, suy gan, suy thận, suy dinh dưỡng hoặc uống rượuSmPC paracetamol 500 mg; đối chiếu nhãn thuốc tại Việt Nam
Ibuprofen 200 mgNgười lớn và người từ 12 tuổi theo SmPC tham khảo200–400 mg tối đa 3 lần mỗi ngày; cách ít nhất 4 giờ; tối đa 1.200 mg trong 24 giờUống với nước, có thể cùng hoặc sau ănKhi cần giảm đau hoặc sốtNgắn nhất có thể; trẻ vị thành niên cần khám nếu quá 3 ngày, người lớn nếu quá 10 ngày, nhưng đau họng nên đánh giá sớm hơn khi không cải thiệnSmPC ibuprofen 200 mg; đối chiếu nhãn thuốc tại Việt Nam
Flurbiprofen 8,75 mg viên ngậmNgười lớn và trẻ trên 12 tuổi1 viên ngậm tan chậm mỗi 3–6 giờ khi cần; tối đa 5 viên trong 24 giờNgậm tại miệngDi chuyển viên trong miệng khi tan, không nhai nuốt nguyênTối đa 3 ngàySmPC flurbiprofen 8,75 mg; chỉ áp dụng khi chế phẩm tại Việt Nam có nhãn tương ứng
Benzydamine 0,15% xịt miệng họngNgười lớn và người cao tuổi4–8 nhát xịt mỗi 1,5–3 giờ theo nhãn tham khảoXịt niêm mạc miệng họngTránh mắt, không hít sâu khi xịtTheo thời gian trên nhãn; khám nếu kéo dài hoặc không đáp ứngSmPC benzydamine 0,15%; đối chiếu nhãn chế phẩm cụ thể
Benzydamine 0,15% xịt miệng họngTrẻ 6–12 tuổi4 nhát xịt mỗi 1,5–3 giờ theo nhãn tham khảoXịt niêm mạc miệng họng có người lớn giám sátTránh mắt và nguy cơ hít sặcTheo thời gian trên nhãnSmPC benzydamine 0,15%; không tự nội suy sang chế phẩm khác
Benzydamine 0,15% xịt miệng họngTrẻ dưới 6 tuổi1 nhát cho mỗi 4 kg cân nặng, tối đa 4 nhát mỗi lần, mỗi 1,5–3 giờ theo SmPC tham khảoXịt niêm mạc có giám sátChỉ dùng khi nhãn sản phẩm tại Việt Nam cho phép và Dược sĩ xác minh cân nặngTheo thời gian trên nhãnSmPC benzydamine 0,15%; ưu tiên đánh giá bác sĩ ở trẻ nhỏ
Penicillin VTrẻ em có viêm họng liên cầu được xác nhận và có đơn250 mg mỗi 12 giờ hoặc mỗi 8 giờ trong 10 ngày theo CDCUốngDùng đúng giờ và hoàn thành liệu trình10 ngàyCDC 2025; thuốc kê đơn, bác sĩ quyết định
Penicillin VThanh thiếu niên và người lớn có viêm họng liên cầu được xác nhận và có đơn250 mg mỗi 6 giờ hoặc 500 mg mỗi 12 giờ trong 10 ngày theo CDCUốngDùng đúng giờ và hoàn thành liệu trình10 ngàyCDC 2025; thuốc kê đơn, đối chiếu hướng dẫn Việt Nam
AmoxicillinNgười bệnh có viêm họng liên cầu được xác nhận và có đơn50 mg/kg một lần mỗi ngày, tối đa 1.000 mg, hoặc 25 mg/kg mỗi 12 giờ, tối đa 500 mg mỗi liều, trong 10 ngày theo CDCUốngDùng đúng giờ; không dùng khi nghi tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng nếu chưa đánh giá10 ngàyCDC 2025; thuốc kê đơn, bác sĩ quyết định

Chống chỉ định và trường hợp không sử dụng

Chống chỉ định và trường hợp không sử dụng
Thuốc hoặc nhóm thuốcChống chỉ định hoặc trường hợp không dùngNguy cơ chínhHướng xử trí
ParacetamolQuá mẫn với hoạt chất hoặc tá dược; tránh dùng vượt liều và tránh trùng nhiều sản phẩmTổn thương gan nặng, phản ứng da nghiêm trọng hoặc ngộ độcKhông cấp thêm; chuyển cấp cứu ngay nếu quá liều dù chưa có triệu chứng
Ibuprofen và NSAID đường uốngDị ứng aspirin/NSAID, hen hoặc mày đay do NSAID, loét hoặc xuất huyết tiêu hóa tái diễn, xuất huyết do NSAID trước đây, suy tim nặng, suy gan hoặc suy thận nặng, ba tháng cuối thai kỳXuất huyết, co thắt phế quản, suy thận và biến cố tim mạchChọn phương án khác hoặc chuyển bác sĩ
Flurbiprofen viên ngậmCác chống chỉ định của NSAID, tiền sử loét hoặc chảy máu tiêu hóa, suy tim/gan/thận nặng, ba tháng cuối thai kỳTác dụng toàn thân của NSAID vẫn có thể xảy raKhông dùng
BenzydamineQuá mẫn với benzydamine hoặc tá dượcPhản ứng dị ứng tại chỗ hoặc toàn thânNgừng và đánh giá y tế
Thuốc tê tại chỗQuá mẫn, tổn thương niêm mạc rộng hoặc trẻ không thể ngậm an toànDị ứng, tê quá mức, cắn lưỡi hoặc sặcKhông dùng hoặc chọn dạng khác
Penicillin hoặc amoxicillinTiền sử phản vệ hoặc quá mẫn tức thì với beta-lactamPhản vệ có thể đe dọa tính mạngBác sĩ chọn phác đồ thay thế; không thử lại tại nhà thuốc

Thận trọng và yếu tố cần rà soát

Thận trọng và yếu tố cần rà soát
Thuốc hoặc nhóm thuốcĐối tượng hoặc tình trạng cần lưu ýNguy cơ chínhCách xử lý
ParacetamolSuy gan, suy thận, cân nặng dưới 50 kg, suy dinh dưỡng, mất nước, nhiễm trùng nặng hoặc uống rượu nhiềuTăng nguy cơ độc gan hoặc toan chuyển hóa hiếm gặp khi dùng kéo dàiGiảm liều hoặc kéo dài khoảng cách theo nguồn chuyên môn và chuyển bác sĩ nếu nguy cơ cao
Ibuprofen và NSAIDNgười cao tuổi, tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh thận, hen, bệnh viêm ruột, mất nước hoặc dùng lợi tiểuXuất huyết tiêu hóa, giữ nước, tăng huyết áp, suy thận hoặc co thắt phế quảnDùng liều thấp nhất ngắn nhất hoặc tránh
Flurbiprofen viên ngậmCó bệnh tiêu hóa, tim mạch, gan thận, người cao tuổi hoặc đang dùng NSAID khácTác dụng không mong muốn toàn thân và tương tácKhông coi viên ngậm là hoàn toàn chỉ tác dụng tại chỗ
BenzydamineHen hoặc quá mẫn với aspirin/NSAIDCó thể gây co thắt phế quảnDùng thận trọng và ngừng nếu khò khè
Thuốc tê hoặc viên ngậmĐái tháo đường, trẻ em, người khó nuốt hoặc có nguy cơ sặcĐường, tê họng và hócKiểm tra tá dược, độ tuổi và kỹ năng ngậm
Kháng sinhDị ứng, suy thận, tiền sử tiêu chảy do Clostridioides difficile hoặc dùng thuốc tương tácPhản ứng dị ứng, độc tính và kháng thuốcChỉ dùng theo đơn và theo dõi

Tác dụng không mong muốn và cách xử trí

Tác dụng không mong muốn và cách xử trí
Thuốc hoặc nhóm thuốcTác dụng không mong muốnMức độ hoặc tần suấtTư vấn hoặc hướng xử trí
ParacetamolBuồn nôn hoặc phát ban hiếm; phản ứng da nặng, phản vệ và độc gan rất hiếm nhưng nghiêm trọngThường nhẹ đến nghiêm trọng tùy biểu hiệnNgừng và đi khám khi phát ban, phù, khó thở; quá liều cần cấp cứu ngay
Ibuprofen và NSAIDKhó tiêu, đau thượng vị, buồn nônThường gặp và thường nhẹUống liều thấp nhất; ngừng nếu đau bụng đáng kể
Ibuprofen và NSAIDXuất huyết tiêu hóa, phản ứng dị ứng, co thắt phế quản, suy thận, phù hoặc phản ứng da nặngNghiêm trọngNgừng và cấp cứu khi nôn máu, đi ngoài phân đen, khó thở, phù mặt hoặc tiểu ít
Flurbiprofen viên ngậmKích ứng miệng, thay đổi vị giác, buồn nôn hoặc đau bụngNhẹ đến trung bìnhNgừng nếu kích ứng kéo dài; đánh giá như NSAID khi có dấu toàn thân
BenzydamineTê, châm chích hoặc nóng rát vùng miệng họngThường nhẹ và thoáng quaPha loãng nếu nhãn cho phép hoặc ngừng khi khó chịu nhiều
BenzydamineCo thắt phế quản hoặc phản ứng quá mẫnHiếm nhưng nghiêm trọngNgừng và đi cấp cứu nếu khó thở
Thuốc tê tại chỗTê lưỡi họng, thay đổi vị giác, dị ứng; benzocaine có nguy cơ methemoglobin máu hiếm gặpCó thể nghiêm trọngTránh quá liều; cấp cứu khi tím tái, khó thở hoặc mệt bất thường
Kháng sinhTiêu chảy, buồn nôn, phát ban; phản vệ hoặc tiêu chảy nặng hiếm gặpTừ nhẹ đến nghiêm trọngDùng đúng đơn; ngừng và cấp cứu khi phản vệ, liên hệ bác sĩ khi tiêu chảy nặng

Tương tác thuốc cần rà soát

Tương tác thuốc cần rà soát
Thuốc hoặc hoạt chất đang cân nhắcThuốc hoặc nhóm thuốc tương tácHậu quả lâm sàngMức độ cần lưu ýCách xử lý
ParacetamolCác sản phẩm cảm cúm hoặc giảm đau chứa paracetamolCộng liều dẫn đến độc ganNghiêm trọng khi quá liềuKiểm tra hoạt chất trên toàn bộ đơn và bao bì
ParacetamolWarfarin hoặc coumarin khi dùng đều đặn kéo dàiCó thể tăng tác dụng chống đông và nguy cơ chảy máuTrung bình đến nghiêm trọngLiều ngắn thỉnh thoảng ít ảnh hưởng hơn; người dùng thường xuyên cần theo dõi INR
ParacetamolFlucloxacillin ở người bệnh nặng, suy thận, suy dinh dưỡng hoặc nhiễm trùngNguy cơ toan chuyển hóa khoảng trống anion cao do pyroglutamateHiếm nhưng nghiêm trọngChỉ phối hợp khi có chỉ định và theo dõi
Ibuprofen hoặc flurbiprofenThuốc chống đông, kháng kết tập tiểu cầu hoặc SSRITăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóaNghiêm trọngTránh tự dùng; bác sĩ hoặc Dược sĩ lâm sàng đánh giá
Ibuprofen hoặc flurbiprofenACEI, ARB và thuốc lợi tiểuGiảm tưới máu thận và tăng nguy cơ suy thận, đặc biệt khi mất nướcNghiêm trọngTránh ở người mất nước; theo dõi chức năng thận
Ibuprofen hoặc flurbiprofenLithium hoặc methotrexateCó thể tăng nồng độ và độc tínhNghiêm trọngKhông tự phối hợp
Ibuprofen hoặc flurbiprofenCorticosteroid đường toàn thânTăng nguy cơ loét và xuất huyết tiêu hóaTrung bình đến nghiêm trọngTránh phối hợp không cần thiết
Kháng sinh macrolidThuốc kéo dài QT hoặc nhiều thuốc chuyển hóa qua CYPTăng nguy cơ loạn nhịp hoặc độc tính thuốcCó thể nghiêm trọngBác sĩ lựa chọn theo tương tác và kháng thuốc địa phương

Phối hợp thuốc cần tránh

Phối hợp thuốc cần tránh
Phối hợp cần tránhNguy cơ lâm sàngLý do hoặc hậu quảHướng xử trí hoặc phương án thay thế
Hai hoặc nhiều sản phẩm cùng chứa paracetamolQuá liều và độc ganTên thương mại khác nhau dễ che giấu trùng hoạt chấtChỉ giữ một nguồn paracetamol và tính tổng liều 24 giờ
Ibuprofen cùng flurbiprofen, aspirin giảm đau hoặc NSAID khácTăng xuất huyết tiêu hóa, suy thận và phản ứng quá mẫnCộng tác dụng NSAID mà không tăng lợi ích tương xứngChọn một NSAID duy nhất hoặc dùng paracetamol khi phù hợp
NSAID cùng thuốc chống đông hoặc kháng kết tập tiểu cầu mà không được đánh giáTăng nguy cơ chảy máuTác dụng trên niêm mạc và đông máuTránh tự dùng, xin ý kiến chuyên môn
Kháng sinh cùng corticosteroid và kháng histamin như công thức cố địnhChe lấp triệu chứng, tăng tác dụng phụ và thúc đẩy dùng kháng sinh không hợp lýKhông dựa trên chẩn đoán cá thể hóaLoại bỏ công thức; xử trí theo triệu chứng và nguyên nhân
Nhiều viên ngậm hoặc xịt họng khác hoạt chất cùng lúcTăng kích ứng, tê và nguy cơ quá liềuKhó xác định sản phẩm gây phản ứngChọn một chế phẩm, dùng đúng nhãn
Amoxicillin khi nghi tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùngNguy cơ phát ban cao và không điều trị được nguyên nhân virusDễ nhầm với dị ứng penicillinChuyển khám và xét nghiệm trước dùng

Thời gian dùng, giới hạn tự chăm sóc và mốc đánh giá lại

Thời gian dùng, giới hạn tự chăm sóc và mốc đánh giá lại
Thuốc hoặc biện phápThời gian sử dụng thông thườngGiới hạn trước khi đánh giá lạiHướng xử trí khi vượt mốc
Paracetamol tự chăm sócDùng khi cần trong thời gian ngắnTối đa 3 ngày trước khi đánh giá lại nếu vẫn cần dùng liên tụcKiểm tra nguyên nhân, liều và bệnh gan thận
Ibuprofen tự chăm sócDùng liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhấtTrẻ vị thành niên tối đa 3 ngày; người lớn không quá 10 ngày theo SmPC tham khảo, nhưng đau họng cần đánh giá sớm hơn nếu không cải thiệnNgừng hoặc chuyển khám
Flurbiprofen 8,75 mg viên ngậmTối đa 3 ngàyĐánh giá lại sớm nếu vẫn đau hoặc cần dùng đủ liều tối đaKhông kéo dài hoặc phối hợp NSAID khác
Benzydamine hoặc thuốc tại chỗTheo nhãn chế phẩm cụ thểĐánh giá lại nếu cần dùng kéo dài hoặc không cải thiện trong vài ngàyLoại trừ bệnh khác và kích ứng do thuốc
Kháng sinh điều trị liên cầuTheo đủ liệu trình được kê, thường 10 ngày với penicillin hoặc amoxicillin trong hướng dẫn CDCKhông tự rút ngắn, kéo dài hoặc lặp lạiLiên hệ người kê đơn nếu không đáp ứng hoặc có tác dụng phụ
Biện pháp tự chăm sóc tổng thểTheo dõi trong đợt cấpNếu không bắt đầu cải thiện sau khoảng 1 tuầnKhám bác sĩ
Phân loại kê đơn, không kê đơn và giới hạn tư vấn

Tại Việt Nam, từ ngày 1/7/2025 việc xác định thuốc kê đơn hoặc không kê đơn cần đối chiếu thông tin phân loại do Cục Quản lý Dược công bố, số đăng ký lưu hành và nhãn hoặc tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt của từng sản phẩm. Không dùng tình trạng OTC của một chế phẩm ở nước ngoài để mặc định cho sản phẩm tại Việt Nam.

Paracetamol và một số chế phẩm ibuprofen có thể có sản phẩm được phân loại không kê đơn, nhưng giới hạn hàm lượng, dạng bào chế, độ tuổi và chỉ định phải kiểm tra trên sản phẩm cụ thể. Kháng sinh và corticosteroid toàn thân là thuốc kê đơn và chỉ được sử dụng theo chỉ định phù hợp. Tình trạng lưu hành và phân loại có thể thay đổi; Dược sĩ cần tra cứu cơ sở dữ liệu hiện hành trước khi cấp phát.

06

Tư vấn, chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừaHướng dẫn chăm sóc hỗ trợ, sử dụng thuốc an toàn và phòng ngừa tái phát hoặc làm nặng triệu chứng.

Tư vấn, chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừa

Biện pháp chăm sóc không dùng thuốc

Biện pháp chăm sóc không dùng thuốc
Biện phápCách thực hiệnLợi ích dự kiếnGiới hạn và lưu ý an toàn
Uống đủ dịchChia nhiều ngụm nước mát hoặc ấm tùy dễ chịuGiảm khô rát và phòng mất nướcKhông ép uống khi người bệnh không nuốt được
Súc họng nước muối ấmNgười lớn và trẻ đủ khả năng súc rồi nhổ, dùng dung dịch không quá mặnCó thể làm dịu và làm sạch dịch tiếtKhông nuốt; không dùng cho trẻ dễ sặc
Thức ăn mềm, mát hoặc ấmChọn cháo, súp, sữa chua hoặc thức ăn dễ nuốtDuy trì năng lượng và giảm đau khi ănTránh đồ quá nóng, cay, chua nếu kích ứng
Nghỉ giọng và ngủ đủHạn chế nói to, la hét và khạc họngGiảm kích thích thanh quản và hỗ trợ hồi phụcKhàn tiếng kéo dài cần khám
Tăng ẩm không khíDùng máy tạo ẩm sạch hoặc tránh phòng quá khôGiảm khô niêm mạcVệ sinh máy để tránh nấm và vi khuẩn
Tránh khói thuốc, thuốc lá điện tử và rượuNgừng tiếp xúc trong đợt bệnh và tư vấn cai thuốcGiảm kích ứng và nguy cơ kéo dài triệu chứngChuyển chương trình hỗ trợ cai thuốc khi sẵn có
Vệ sinh tay và che hoRửa tay, dùng khăn giấy, không dùng chung cốc hoặc dụng cụ ănGiảm lây virus và liên cầuKhông thay thế cách ly theo hướng dẫn bệnh truyền nhiễm
Nghỉ học hoặc làm khi sốt hoặc toàn trạng xấuỞ nhà đến khi đủ khỏe; nếu điều trị liên cầu, theo hướng dẫn bác sĩ về thời điểm trở lạiGiảm lây truyền và giúp hồi phụcTuân thủ quy định địa phương

Hướng dẫn sử dụng và tư vấn cho người bệnh

Dùng thuốc: kiểm tra tên hoạt chất, hàm lượng, khoảng cách liều và tổng liều 24 giờ. Không dùng đồng thời nhiều thuốc cảm cúm chứa paracetamol; không phối hợp ibuprofen, flurbiprofen hoặc NSAID khác. Thuốc ngậm phải để tan chậm và chỉ dùng khi đủ tuổi ngậm an toàn.

Theo dõi: ghi nhận mức đau, sốt, khả năng uống và số lần dùng thuốc. Ngừng thuốc và đi khám khi phát ban, phù mặt, khó thở, đau bụng dữ dội, nôn máu, phân đen, tiểu ít hoặc chóng mặt nhiều. Quá liều paracetamol cần cấp cứu ngay dù người bệnh còn cảm thấy bình thường.

Đi khám: đi cấp cứu khi khó thở, thở rít, chảy dãi hoặc không nuốt được. Khám trong ngày khi đau một bên dữ dội, giọng thay đổi, sưng cổ, mất nước, toàn trạng xấu hoặc đang dùng carbimazole kèm sốt và đau họng. Đánh giá lại nếu đau tăng sau 24–48 giờ hoặc không bắt đầu cải thiện trong khoảng một tuần.

Phòng ngừa tái phát và điều cần tránh

Phòng ngừa tái phát và điều cần tránh
Yếu tố hoặc hành viKhuyến cáo phòng ngừaLý doĐối tượng cần lưu ý
Khói thuốc và thuốc lá điện tửTránh hoàn toàn trong đợt bệnh và khuyến khích cai thuốcLàm khô, kích ứng và kéo dài triệu chứngNgười hút thuốc và trẻ phơi nhiễm thụ động
Dùng chung cốc, thìa, bàn chải hoặc khănKhông dùng chung và vệ sinh bề mặt thường chạmGiảm lây qua dịch tiếtGia đình, trường học và nơi ở đông người
Ho hoặc hắt hơi không cheChe bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay và rửa tayGiảm phát tán giọt bắnMọi người bệnh
Tự dùng kháng sinh còn thừaKhông dùng và không chia sẻ thuốcCó thể sai chỉ định, sai liều và tăng kháng thuốcMọi người, đặc biệt gia đình có trẻ nhỏ
Lạm dụng thuốc ngậm có đườngChọn sản phẩm phù hợp và vệ sinh răng miệngGiảm nguy cơ sâu răng và tăng đường huyếtNgười đái tháo đường và dùng nhiều lần
Kỹ thuật dùng corticosteroid hít không đúngSúc miệng sau dùng và kiểm tra buồng đệm khi phù hợpGiảm Candida và khàn tiếngNgười hen hoặc COPD
Thiếu ngủ và mất nướcNghỉ đủ và uống đềuHỗ trợ niêm mạc và khả năng hồi phụcNgười sốt hoặc làm việc trong môi trường khô
07

Lưu ý theo từng nhóm người bệnhĐiều chỉnh tư vấn theo tuổi, thai kỳ, chức năng gan thận, bệnh đồng mắc và khả năng lái xe.

Lưu ý theo từng nhóm người bệnh

Lưu ý khi tư vấn cho trẻ em

Trẻ em cần đánh giá theo tuổi và toàn trạng. Trẻ dưới 3 tuổi không áp dụng thang điểm liên cầu như người lớn và không mặc định xử trí tại nhà thuốc; trẻ dưới 5 tuổi có sốt cần được phân loại theo hướng dẫn sốt ở trẻ nhỏ. Trẻ khó thở, thở rít, chảy dãi, bú kém, lừ đừ hoặc mất nước phải chuyển khám khẩn.

Không dùng aspirin cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên trong bệnh do virus. Không cho viên ngậm khi trẻ chưa đủ khả năng ngậm an toàn. Liều paracetamol, ibuprofen và thuốc tại chỗ phải dựa trên cân nặng, tuổi, dạng bào chế và nhãn đã được phê duyệt; không bẻ hoặc nội suy viên người lớn khi chưa có nguồn. Khi nghi liên cầu, trẻ từ 3 tuổi trở lên có thể cần RADT hoặc cấy họng; kháng sinh chỉ dùng theo chẩn đoán và đơn.

Lưu ý khi tư vấn cho người cao tuổi

Người cao tuổi có thể biểu hiện nhiễm trùng không điển hình và dễ mất nước. Cần hỏi kỹ bệnh tim, tăng huyết áp, loét tiêu hóa, suy gan thận, thuốc chống đông, lợi tiểu, ACEI hoặc ARB và các thuốc không kê đơn đang dùng.

NSAID làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, suy thận, giữ nước và biến cố tim mạch; nếu phải dùng cần liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhất, nhưng nhiều người nên ưu tiên phương án khác. Paracetamol cũng cần giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách ở người nhẹ cân, suy dinh dưỡng, uống rượu, suy gan hoặc suy thận. Ngưỡng chuyển khám thấp hơn khi người bệnh yếu, lú lẫn, uống kém hoặc triệu chứng tiến triển.

Sử dụng trong thai kỳ và cho con bú

Thai kỳ: ưu tiên biện pháp không dùng thuốc. Paracetamol có thể được cân nhắc khi cần ở liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất sau khi kiểm tra bệnh gan, liều dùng và sản phẩm phối hợp. Tránh ibuprofen và các NSAID trong thai kỳ trừ khi bác sĩ chỉ định; chống chỉ định trong ba tháng cuối và có nguy cơ từ khoảng tuần 20 trở đi. Không dùng viên ngậm flurbiprofen hoặc sản phẩm chứa iodine khi chưa được đánh giá.

Cho con bú: paracetamol thường là lựa chọn ưu tiên; ibuprofen có thể dùng trong nhiều trường hợp nhưng nên kiểm tra với nhân viên y tế. An toàn của thuốc tại chỗ phụ thuộc hoạt chất, liều và nhãn sản phẩm. Đau họng kèm sốt cao, mất nước, khó nuốt hoặc cần kháng sinh phải được bác sĩ đánh giá; không kết luận bất kỳ lựa chọn nào an toàn tuyệt đối.

Điều chỉnh lựa chọn ở người suy gan hoặc suy thận

Suy gan: tránh tự dùng paracetamol ở bệnh gan nặng, uống rượu nhiều, suy dinh dưỡng hoặc nhiễm trùng nặng nếu chưa được đánh giá; có thể cần giảm tổng liều và kéo dài khoảng cách. NSAID và flurbiprofen chống chỉ định trong suy gan nặng.

Suy thận: paracetamol có thể cần kéo dài khoảng cách liều khi chức năng thận giảm. NSAID và flurbiprofen có thể làm giảm tưới máu thận, đặc biệt khi mất nước, dùng lợi tiểu, ACEI hoặc ARB; tránh trong suy thận nặng và thận trọng ở suy thận nhẹ đến vừa. Người bệnh thiểu niệu, phù, mất nước hoặc chức năng thận không rõ nên chuyển bác sĩ trước khi dùng thuốc.

Bệnh đồng mắc, đa thuốc và nguy cơ tương tác

Ở người loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, hen do aspirin/NSAID, suy tim, tăng huyết áp khó kiểm soát, bệnh thận, bệnh gan hoặc rối loạn đông máu, tránh tự chọn NSAID. Người dùng warfarin, thuốc kháng kết tập tiểu cầu, SSRI, lợi tiểu, ACEI/ARB, lithium hoặc methotrexate cần rà soát tương tác trước dùng.

Đái tháo đường và suy giảm miễn dịch làm hạ ngưỡng chuyển khám khi sốt, mất nước hoặc nhiễm trùng nặng. Thuốc kháng histamin không nên thêm thường quy vì có thể gây khô miệng, buồn ngủ và tăng nguy cơ té ngã ở người cao tuổi; chỉ dùng khi có triệu chứng dị ứng thực sự. Luôn kiểm tra thuốc cảm cúm phối hợp để tránh trùng paracetamol, NSAID hoặc hoạt chất an thần.

Ảnh hưởng đến sự tỉnh táo, lái xe và vận hành máy

Paracetamol, ibuprofen và các lựa chọn giảm đau đơn thành phần thường không ảnh hưởng đáng kể đến lái xe khi dùng đúng liều. Tuy nhiên, chóng mặt, mệt, phản ứng dị ứng hoặc toàn trạng nhiễm trùng có thể làm giảm khả năng lái xe.

Thuốc kháng histamin an thần và một số sản phẩm cảm cúm phối hợp có thể gây buồn ngủ, giảm phản xạ hoặc nhìn mờ; không lái xe hay vận hành máy cho đến khi biết rõ đáp ứng. Thuốc gây tê tại chỗ có thể làm tê họng, vì vậy tránh ăn uống nóng và thận trọng với hoạt động cần nuốt an toàn ngay sau dùng.

08

Theo dõi và đánh giá lại

Đặt mốc theo dõi rõ ràng, nhận diện thất bại xử trí và không tự tăng liều hoặc phối hợp thêm thuốc.

Thời gian bắt đầu tác dụng dự kiếnThuốc giảm đau đường uống có thể bắt đầu cho tác dụng trong khoảng 30–60 phút, nhưng thời gian và mức giảm đau thay đổi theo chế phẩm, bữa ăn và từng người. Thuốc tại chỗ có thể tạo cảm giác dịu hoặc tê sớm hơn, song lợi ích thường giới hạn và không phản ánh nguyên nhân đã được điều trị.
Thời điểm đánh giá lạiĐánh giá mức đau, sốt và khả năng uống sau liều đầu trong cùng ngày. Tái đánh giá sau 24–48 giờ nếu đau vừa đến nhiều, có nguy cơ liên cầu hoặc bệnh nền; đi khám ngay khi xuất hiện cờ đỏ. Nếu không bắt đầu cải thiện sau khoảng 1 tuần, cần khám bác sĩ thay vì tiếp tục đổi hoặc phối hợp thuốc.

Nội dung cần theo dõi sau tư vấn

Nội dung cần theo dõi sau tư vấn
Nội dung cần theo dõiCách đánh giáThời điểm hoặc tần suấtDấu hiệu cần đánh giá lại
Mức đau họngChấm điểm 0–10 và so với trước dùngTrước và 1–2 giờ sau thuốc, sau đó mỗi ngàyĐau tăng nhanh hoặc đau một bên dữ dội
Khả năng nuốt và uốngSố cốc uống, có nuốt nước bọt và ăn mềm được khôngMỗi vài giờ trong ngày đầu khi đau nhiềuChảy dãi, không uống được hoặc tiểu ít
Nhiệt độ và toàn trạngĐo nhiệt độ khi có sốt, quan sát tỉnh táo và rét run2–3 lần mỗi ngày hoặc khi xấuSốt cao kéo dài, lừ đừ hoặc lú lẫn
Hô hấpQuan sát khó thở, thở rít, co kéo và màu daLiên tục khi có triệu chứngBất kỳ khó thở hoặc tím tái
Tổng liều thuốcGhi giờ và hàm lượng của mọi sản phẩmMỗi lần dùngTrùng paracetamol, dùng hai NSAID hoặc vượt liều
Tác dụng phụĐau bụng, phân đen, phát ban, phù, khò khè, chóng mặt, tiểu ítMỗi ngày và sau liều mớiPhản vệ, xuất huyết, suy thận hoặc phản ứng da nặng
Dấu hiệu nhiễm liên cầu hoặc biến chứngSốt, hạch cổ, phát ban, đau lệch bên, giọng thay đổiMỗi lần đánh giá lạiTăng điểm nguy cơ hoặc xuất hiện biến chứng
Tiến triển theo thời gianSố ngày bệnh và xu hướng tốt lên hay xấu điHằng ngàyKhông cải thiện khoảng 1 tuần hoặc tái phát

Dấu hiệu cải thiện mong đợi

Dấu hiệu cải thiện mong đợi
Dấu hiệu cải thiệnMốc thời gian dự kiếnÝ nghĩaHướng xử trí tiếp theo
Giảm đau có ý nghĩa để uống và ăn mềmTrong ngày đầuXử trí triệu chứng có lợiTiếp tục liều thấp nhất khi cần
Giảm sốt và cải thiện tỉnh táoTrong 24–48 giờToàn trạng ổn hơnTiếp tục theo dõi, không cần thêm thuốc nếu không cần
Duy trì lượng nước tiểu và không dấu mất nướcLiên tụcUống đủ và nuốt an toànDuy trì bù dịch
Không xuất hiện khó thở, chảy dãi, đau lệch bên hoặc sưng cổTrong suốt đợt bệnhChưa có dấu biến chứngTiếp tục kế hoạch theo dõi
Nhu cầu thuốc giảm dầnSau 2–3 ngàyĐợt bệnh có xu hướng tự hồi phụcGiảm hoặc ngừng thuốc khi không cần
Triệu chứng bắt đầu cải thiệnTrong khoảng 1 tuầnPhù hợp diễn biến thường gặpTiếp tục hồi phục và phòng lây

Khi nào ngừng thuốc, đổi biện pháp hoặc chuyển khám

Khi nào ngừng thuốc, đổi biện pháp hoặc chuyển khám
Dấu hiệu hoặc tình trạngThuốc hoặc biện pháp liên quanHướng xử tríLý do
Phát ban, phù mặt, khó thở hoặc khò khè sau thuốcBất kỳ thuốc nàoNgừng và cấp cứuNghi phản ứng quá mẫn
Nôn máu, phân đen hoặc đau bụng dữ dộiIbuprofen, flurbiprofen hoặc NSAIDNgừng và cấp cứuNghi xuất huyết hoặc loét tiêu hóa
Tiểu ít, phù, chóng mặt nhiều hoặc mất nướcNSAIDNgừng và khám trong ngàyNguy cơ suy thận
Đã dùng hoặc nghi dùng quá liều paracetamolParacetamolNgừng và đến cấp cứu ngay dù chưa có triệu chứngĐộc gan có thể xuất hiện muộn
Tê họng quá mức, sặc hoặc kích ứng tăngThuốc tê hoặc benzydamineNgừng và đổi sang biện pháp không dùng thuốcNguy cơ chấn thương hoặc hít sặc
Không giảm đau có ý nghĩa sau dùng đúng hoặc cần tăng liều liên tụcMọi thuốc giảm triệu chứngKhông tự tăng hay phối hợp; đánh giá lại chẩn đoánCó thể sai nguyên nhân hoặc vượt phạm vi
Xuất hiện khó thở, chảy dãi, giọng ngậm hột thị, sưng cổ hoặc toàn trạng xấuMọi biện phápNgừng tự xử trí và chuyển cấp cứu hoặc khám trong ngàyCờ đỏ mới xuất hiện
Đã đạt thời gian tối đa trên nhãn mà vẫn còn triệu chứngThuốc tự chăm sócNgừng hoặc không lặp lại trước khi được đánh giáTránh kéo dài che lấp bệnh
Đánh giá lại khi không cải thiện

Khi không đáp ứng, trước hết xác nhận người bệnh đã dùng đúng hoạt chất, liều, khoảng cách và dạng bào chế; kiểm tra trùng paracetamol, phối hợp nhiều NSAID, thuốc ngậm dùng sai kỹ thuật hoặc bỏ qua bù dịch. Rà soát lại thời điểm khởi phát, khả năng nuốt, triệu chứng virus, điểm nguy cơ liên cầu, thuốc đang dùng và các chẩn đoán phân biệt như áp xe, tăng bạch cầu đơn nhân, Candida, cúm hoặc COVID-19.

Không tự tăng liều, thêm kháng sinh, corticosteroid hoặc đổi liên tiếp nhiều thuốc để che triệu chứng. Chuyển khám trong ngày nếu đau tăng, uống kém, sốt cao, toàn trạng xấu hoặc có bệnh nền nguy cơ; khám sớm nếu không bắt đầu cải thiện sau khoảng một tuần. Bất kỳ dấu hiệu đường thở hoặc biến chứng sâu vùng cổ nào đều cần cấp cứu.

Chỉ định chuyển khám sau thời gian theo dõi

Chỉ định chuyển khám sau thời gian theo dõi
Tình trạng sau theo dõiThời điểm chuyển khámMức độ khẩn cấpCơ sở y tế phù hợp
Khó thở, thở rít, chảy dãi hoặc không nuốt được sau theo dõiNgay lập tứcCấp cứu ngayKhoa cấp cứu hoặc gọi 115
Đau một bên tăng, giọng ngậm hột thị, há miệng hạn chế hoặc sưng cổTrong ngàyKhẩnTai mũi họng hoặc khoa cấp cứu
Sốt cao kéo dài, lừ đừ, phát ban hoặc mất nướcTrong ngàyKhẩnCơ sở khám bệnh có xét nghiệm
Đang dùng carbimazole và xuất hiện sốt, loét miệng hoặc đau họngTrong ngàyKhẩnCơ sở có công thức máu
Đau không giảm hoặc nặng hơn sau 24–48 giờ dù dùng đúngTrong 24–48 giờKhám sớmBác sĩ đa khoa hoặc tai mũi họng
Không bắt đầu cải thiện sau khoảng 1 tuầnTrong 24–48 giờKhám sớmBác sĩ đa khoa
Khàn tiếng, loét miệng hoặc khối vùng cổ kéo dài trên 3 tuầnĐặt lịch sớmKhông cấp cứu nếu ổn định nhưng cần đánh giáTai mũi họng hoặc răng hàm mặt
Đau họng tái phát nhiều đợtĐặt lịch khámKhám chuyên khoaTai mũi họng hoặc miễn dịch tùy bối cảnh
09

Tình huống thực hành tại nhà thuốcCác tình huống minh họa cách Dược sĩ khai thác, phân tầng nguy cơ và ra quyết định trong phạm vi nhà thuốc.

Tình huống thực hành tại nhà thuốc

Tình huống 1: phù hợp xử trí ban đầu tại nhà thuốc

Tình huống

Nam 28 tuổi đau rát họng 2 ngày, kèm sổ mũi và ho nhẹ. Không sốt cao, vẫn uống và ăn mềm được, không bệnh nền và không dùng thuốc thường xuyên.

Khai thác

Dược sĩ hỏi khả năng nuốt, khó thở, đau lệch bên, thuốc đã dùng, dị ứng và tiếp xúc dịch tễ. Không có cờ đỏ; triệu chứng virus rõ và nguy cơ liên cầu thấp.

Đánh giá

Đau họng cấp có thể xử trí ban đầu tại nhà thuốc. Kháng sinh và corticosteroid không có chỉ định dựa trên thông tin hiện tại.

Quyết định của Dược sĩ

Tư vấn uống đủ dịch, tránh khói thuốc, nghỉ ngơi và dùng paracetamol khi đau theo nhãn sau khi kiểm tra không trùng hoạt chất. Hẹn đánh giá lại nếu đau tăng sau 24–48 giờ hoặc không cải thiện trong khoảng một tuần.

Bài học thực hành

Triệu chứng virus rõ giúp giảm xét nghiệm và kháng sinh không cần thiết, nhưng chỉ sau khi đã kiểm tra đầy đủ khả năng nuốt và cờ đỏ.

Tình huống 2: có dấu hiệu cảnh báo cần chuyển khám

Tình huống

Nữ 34 tuổi đau họng 3 ngày, hôm nay đau lệch bên phải tăng nhanh, sốt, nói giọng ngậm hột thị và khó há miệng. Người bệnh xin mua kháng sinh và corticoid giống lần trước.

Khai thác

Dược sĩ ghi nhận người bệnh vẫn thở được nhưng nuốt nước bọt khó, đau lan tai và cổ bên phải. Không cố quan sát sâu hoặc chạm vào vùng họng.

Đánh giá

Các dấu hiệu gợi ý áp xe quanh amidan hoặc nhiễm trùng sâu vùng cổ, vượt phạm vi xử trí tại nhà thuốc và có nguy cơ ảnh hưởng đường thở.

Quyết định của Dược sĩ

Không bán công thức thuốc trì hoãn. Hướng dẫn người bệnh đến khoa tai mũi họng hoặc khoa cấp cứu trong ngày; nếu xuất hiện khó thở, chảy dãi hoặc diễn biến xấu nhanh thì gọi 115.

Bài học thực hành

Đau một bên, giọng thay đổi và há miệng hạn chế quan trọng hơn việc amidan có mủ hay không; quyết định đúng là chuyển khám, không phải tăng số thuốc.

Tình huống 3: nhóm người bệnh đặc biệt hoặc vấn đề liên quan đến thuốc

Tình huống

Nam 52 tuổi đang dùng carbimazole điều trị cường giáp, xuất hiện đau họng, sốt 38,5°C, loét miệng và mệt nhiều từ hôm qua. Người bệnh nghĩ bị cảm và muốn mua paracetamol cùng kháng sinh.

Khai thác

Dược sĩ xác nhận tên thuốc, thời gian dùng, triệu chứng sốt, loét miệng, bầm tím và thuốc khác. Người bệnh không khó thở nhưng toàn trạng mệt.

Đánh giá

Đau họng và sốt khi dùng carbimazole có thể là dấu hiệu mất bạch cầu hạt, phản ứng hiếm nhưng đe dọa tính mạng. Điều trị triệu chứng đơn thuần có thể làm chậm xét nghiệm.

Quyết định của Dược sĩ

Hướng dẫn ngừng carbimazole theo cảnh báo nhãn và đến cơ sở y tế trong ngày để làm công thức máu, đồng thời mang theo toàn bộ thuốc. Không tự dùng lại carbimazole cho đến khi bác sĩ cho phép.

Bài học thực hành

Danh sách thuốc đang dùng là một phần của phân loại đau họng; cùng một triệu chứng có thể là nhiễm virus nhẹ hoặc tín hiệu cảnh giác dược khẩn.

FAQ

Câu hỏi thường gặp

Đau họng trường hợp nào có thể xử trí ban đầu tại nhà thuốc?

Có thể cân nhắc xử trí ban đầu khi đau họng mới xuất hiện, mức độ nhẹ đến trung bình, người bệnh vẫn uống và ăn mềm được, không khó thở, không chảy dãi, không đau lệch một bên dữ dội và không có bệnh nền nguy cơ cao. Dược sĩ vẫn phải hỏi tuổi, thai kỳ, thuốc đang dùng, dị ứng và thời gian mắc bệnh. Xử trí thường gồm uống đủ dịch, tránh khói thuốc và chọn một thuốc giảm đau phù hợp. Người bệnh cần biết mốc đánh giá lại và đi khám ngay khi triệu chứng xấu nhanh hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo.

Khi nào đau họng cần đi khám ngay?

Đi cấp cứu khi khó thở, thở rít, tím tái, không nuốt được nước bọt, chảy dãi hoặc triệu chứng nặng lên nhanh. Khám trong ngày nếu đau lệch một bên kèm giọng ngậm hột thị, há miệng hạn chế, sưng cổ, mất nước, sốt cao kéo dài, lừ đừ hoặc phát ban. Người suy giảm miễn dịch và người đang dùng carbimazole có sốt hoặc loét miệng cũng cần đánh giá khẩn. Nếu đau họng không bắt đầu cải thiện sau khoảng một tuần, tái phát nhiều lần hoặc khàn tiếng kéo dài trên 3 tuần, nên đặt lịch khám chuyên khoa.

Có nên dùng kháng sinh ngay khi amidan có mủ?

Không. Dịch tiết hoặc mủ amidan có thể gặp trong cả nhiễm virus và nhiễm liên cầu, nên quan sát họng đơn thuần không đủ để quyết định kháng sinh. Khi không có triệu chứng virus rõ, bác sĩ có thể dùng thang điểm lâm sàng để xác định ai nên làm xét nghiệm nhanh hoặc cấy họng. Kháng sinh được dùng khi nhiễm liên cầu được xác nhận hoặc bác sĩ đánh giá có chỉ định phù hợp. Tự dùng amoxicillin trong tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng còn có thể gây phát ban, vì vậy không dùng đơn cũ hoặc thuốc còn thừa.

Thuốc giảm đau họng nên dùng trong bao lâu?

Dùng liều thấp nhất có hiệu quả và trong thời gian ngắn nhất. Paracetamol tự chăm sóc nên được đánh giá lại nếu vẫn phải dùng liên tục sau khoảng 3 ngày. Ibuprofen ở thanh thiếu niên cần khám nếu dùng quá 3 ngày; ở người lớn nhãn có thể cho phép dài hơn, nhưng đau họng không cải thiện cần được xem lại sớm. Viên ngậm flurbiprofen 8,75 mg thường giới hạn tối đa 3 ngày theo SmPC tham khảo. Không kéo dài thuốc chỉ vì chưa hết đau; cần khám nếu nặng lên hoặc không bắt đầu cải thiện trong khoảng một tuần.

Đau họng không đỡ sau 48 giờ thì nên làm gì?

Trước hết kiểm tra người bệnh đã dùng đúng liều, đúng khoảng cách và có trùng paracetamol hoặc phối hợp nhiều NSAID hay không. Đánh giá lại khả năng uống, sốt, đau lệch bên, giọng thay đổi, sưng cổ, phát ban, khó thở và thuốc đang dùng. Không tự thêm kháng sinh hoặc corticosteroid để làm giảm triệu chứng nhanh. Khám trong ngày nếu đau tăng, uống kém, toàn trạng xấu hoặc có bệnh nền nguy cơ; đi cấp cứu khi có dấu đường thở. Nếu triệu chứng ổn định nhưng chưa cải thiện, cần hẹn khám và xét nghiệm khi phù hợp.

Nguồn

Tài liệu tham khảo

Đã có 5 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *