Benzocaine là thuốc gây tê tại chỗ thuộc nhóm amino ester, chủ yếu được dùng trên da hoặc niêm mạc để làm giảm cảm giác đau trong thời gian ngắn. Hoạt chất này tác động bằng cách ức chế thuận nghịch kênh natri phụ thuộc điện thế ở màng tế bào thần kinh, từ đó cản trở dẫn truyền xung động cảm giác. Benzocaine có mặt trong nhiều dạng bào chế như gel, kem, dung dịch, viên ngậm và một số chế phẩm nha khoa; chỉ định, nồng độ và cách dùng khác nhau giữa từng sản phẩm. Nguy cơ an toàn quan trọng nhất là methemoglobin máu, tình trạng làm giảm khả năng vận chuyển oxy và có thể biểu hiện bằng da tái, xám hoặc xanh, khó thở, đau đầu, chóng mặt, mệt và tim đập nhanh. Không dùng benzocaine để giảm đau mọc răng cho trẻ nhỏ; đặc biệt tránh các sản phẩm dùng trong miệng ở trẻ dưới 2 tuổi. Thông tin dưới đây không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Benzocaine là gì? Thuốc gây tê tại chỗ thuộc nhóm amino ester.
- Cơ chế: Ức chế thuận nghịch kênh natri phụ thuộc điện thế, làm gián đoạn dẫn truyền xung động thần kinh.
- Tác dụng: Làm tê và giảm cảm giác đau tạm thời tại vị trí sử dụng; không điều trị nguyên nhân gây đau.
- Dạng dùng: Gel, kem, dung dịch, thuốc xịt, khí dung, viên hoặc viên ngậm, tùy từng thị trường và sản phẩm.
- Cảnh báo quan trọng: Có thể gây methemoglobin máu, một biến cố hiếm nhưng có khả năng đe dọa tính mạng.
- Trẻ em: Không dùng sản phẩm benzocaine đường miệng cho trẻ dưới 2 tuổi và không dùng để giảm đau mọc răng.
- Liều dùng: Không có một liều chung cho mọi sản phẩm; phải tuân theo nhãn thuốc và hướng dẫn của chuyên gia y tế.
- Phân loại tại Việt Nam: Phải xác định theo từng thuốc thành phẩm, số đăng ký và thông tin được Cục Quản lý Dược phê duyệt.
Hoạt chất Benzocaine là gì?
Benzocaine là thuốc gây tê tại chỗ nhóm ester. Thuốc làm giảm tạm thời khả năng cảm nhận đau tại vùng da hoặc niêm mạc tiếp xúc với thuốc. Benzocaine không điều trị nguyên nhân gây đau, viêm, nhiễm trùng hoặc tổn thương mô.
Benzocaine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Benzocaine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Benzocaine |
| Tên IUPAC | ethyl 4-aminobenzoate |
| Tên hóa học khác | 4-Aminobenzoic Acid Ethyl Ester | Ethyl p-aminobenzoate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Benzocain |
| Tên Latinh / tên dược điển | Benzocainum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 94-09-7 |
|---|---|
| UNII | U3RSY48JW5 |
| PubChem CID | 2337 |
| RxNorm CUI | 1399 |
| Công thức phân tử | C9H11NO2 |
Dược động học của Benzocaine
Benzocaine chủ yếu được sử dụng tại chỗ. Mức hấp thu toàn thân phụ thuộc vào dạng bào chế, nồng độ, lượng sử dụng, diện tích tiếp xúc, vị trí dùng và tình trạng da hoặc niêm mạc. Sau khi được hấp thu, benzocaine thuộc nhóm ester và có thể bị thủy phân nhanh bởi pseudocholinesterase trong huyết tương, tạo thành acid para-aminobenzoic. Các chất chuyển hóa chủ yếu được đào thải qua thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Benzocaine phát huy tác dụng tại vị trí bôi nhưng vẫn có thể được hấp thu vào tuần hoàn. Mức hấp thu có thể thay đổi đáng kể theo công thức sản phẩm, nồng độ, thời gian tiếp xúc và tình trạng mô. Dữ liệu định lượng chuẩn hóa cho từng dạng dùng: .
| F · Sinh khả dụng | Không có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối có thể áp dụng chung cho tất cả chế phẩm benzocaine dùng tại chỗ. Dữ liệu sinh khả dụng trên người theo từng đường dùng và dạng bào chế: . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi hấp thu, sự phân bố của thuốc gây tê tại chỗ có liên quan đến tưới máu mô và hệ số phân bố giữa mô và máu. Dữ liệu phân bố định lượng chuyên biệt của benzocaine ở người còn hạn chế: .
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Benzocaine là thuốc gây tê nhóm ester, được thủy phân trong huyết tương nhờ pseudocholinesterase, tạo thành acid para-aminobenzoic — PABA.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các chất chuyển hóa của benzocaine chủ yếu được đào thải qua nước tiểu. Một phần nhỏ có thể được thải qua phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Dữ liệu thời gian bán thải thống nhất, có thể áp dụng chung cho mọi dạng benzocaine dùng tại chỗ: . |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Dữ liệu độ thanh thải định lượng có thể áp dụng chung cho benzocaine ở người: . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có khả năng làm thay đổi mức phơi nhiễm toàn thân gồm:
- Nồng độ và tổng lượng benzocaine.
- Diện tích và vị trí sử dụng.
- Niêm mạc hoặc da bị tổn thương, viêm, phù nề hay nhiễm trùng.
- Tần suất và thời gian sử dụng.
- Công thức, tá dược và dạng bào chế.
- Hoạt tính pseudocholinesterase.
- Tuổi và bệnh tim phổi đi kèm.
Không nên dùng trên diện rộng, dùng nhiều lần hoặc kéo dài hơn hướng dẫn với giả định rằng thuốc dùng ngoài không được hấp thu.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Benzocaine
Benzocaine thuộc nhóm thuốc gây tê tại chỗ loại amino ester. Khác với thuốc gây tê nhóm amide, các thuốc nhóm ester thường được chuyển hóa bằng quá trình thủy phân trong huyết tương và có thể tạo ra chất chuyển hóa liên quan đến PABA.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Benzocaine đi qua màng tế bào thần kinh ở dạng không ion hóa, sau đó gắn và ức chế kênh natri phụ thuộc điện thế. Việc giảm dòng ion natri ngăn cản quá trình khử cực và lan truyền điện thế hoạt động, từ đó làm gián đoạn dẫn truyền tín hiệu đau. Tác dụng này có tính thuận nghịch.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Benzocaine tạo tác dụng gây tê khu trú và tạm thời tại vị trí tiếp xúc. Thời gian khởi phát và mức độ gây tê phụ thuộc vào nồng độ, công thức sản phẩm, vị trí sử dụng và tình trạng mô. Một tài liệu chuyên khảo ghi nhận chế phẩm 20% có thể bắt đầu tác dụng nhanh, nhưng thông số này không được dùng để suy rộng cho mọi sản phẩm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Benzocaine
Chỉ định phải được xác định theo nhãn của từng sản phẩm. Những mục đích sử dụng được ghi nhận gồm:
- Gây tê tạm thời tại niêm mạc miệng trong một số thủ thuật nha khoa nhỏ.
- Giảm đau tạm thời do kích ứng hoặc tổn thương nhẹ tại da hoặc niêm mạc.
- Gây tê bề mặt trước một số thao tác hoặc thủ thuật y khoa.
- Một số chế phẩm dùng cho họng, nha khoa hoặc vùng hậu môn tùy công thức và chỉ định đã được phê duyệt.
Ví dụ, một nhãn DailyMed của gel benzocaine 20% quy định chỉ dùng tại niêm mạc miệng theo hướng dẫn của nha sĩ để giảm đau tạm thời trong các thủ thuật nha khoa nhỏ. Chỉ định này không được tự động áp dụng cho sản phẩm khác.
Một số tài liệu chuyên môn đề cập benzocaine trong gây tê bề mặt trước các thủ thuật đường thở hoặc trong các chế phẩm làm giảm độ nhạy tại chỗ ở nam giới. Tuy nhiên, việc một ứng dụng được nhắc đến trong y văn không đồng nghĩa ứng dụng đó đã được phê duyệt cho mọi sản phẩm hoặc tại Việt Nam.
Danh mục nghiên cứu lâm sàng đang tiến hành và tình trạng dùng ngoài chỉ định tại Việt Nam: .
Liều dùng và cách sử dụng
Không có một liều benzocaine chung cho mọi dạng bào chế và vị trí sử dụng. Liều phụ thuộc vào:
- Nồng độ hoạt chất.
- Dạng gel, kem, dung dịch, viên ngậm hoặc thuốc xịt.
- Vị trí sử dụng.
- Tuổi người dùng.
- Chỉ định được phê duyệt.
- Diện tích và tình trạng vùng cần dùng thuốc.
Ví dụ, nhãn của một gel benzocaine 20% dùng trong nha khoa hướng dẫn chỉ bôi lượng cần thiết lên niêm mạc miệng và không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi. Đây chỉ là thông tin của sản phẩm cụ thể, không phải liều chung cho benzocaine.
Người dùng không nên tự tính liều theo phần trăm nồng độ, tự tăng số lần bôi hoặc phối hợp nhiều sản phẩm cùng chứa benzocaine.
- Đọc đầy đủ nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.
- Chỉ dùng đúng vị trí và đúng đường dùng được ghi trên nhãn.
- Dùng lượng nhỏ nhất cần thiết theo hướng dẫn.
- Không để thuốc tiếp xúc với mắt; nếu tiếp xúc, rửa bằng nước.
- Không nuốt thuốc nếu sản phẩm chỉ được chỉ định dùng tại chỗ.
- Không dùng trên diện rộng, vết thương sâu hoặc vùng nhiễm trùng nếu chưa được chuyên gia y tế đánh giá.
- Không dùng để điều trị đau mọc răng ở trẻ em.
- Không sử dụng sản phẩm benzocaine dùng trong miệng cho trẻ dưới 2 tuổi.
- Không dùng kéo dài hơn thời gian trên nhãn; một số nhãn gel nha khoa giới hạn không quá 7 ngày nếu không có chỉ định của bác sĩ.
Theo dõi:
- Đau, đỏ, sưng, rát hoặc kích ứng tăng lên tại vị trí dùng.
- Phát ban, phù hoặc dấu hiệu dị ứng.
- Da, môi hoặc móng tay chuyển tái, xám hoặc xanh.
- Khó thở, đau đầu, chóng mặt, mệt bất thường hoặc tim đập nhanh.
- Triệu chứng không cải thiện, tái phát nhanh hoặc kéo dài hơn thời gian ghi trên nhãn.
Ngừng dùng và tìm trợ giúp y tế khẩn cấp khi có dấu hiệu nghi ngờ methemoglobin máu.
Cảnh báo và lưu ý về Benzocaine
Tùy nhãn sản phẩm, các trường hợp chống chỉ định hoặc không nên sử dụng có thể gồm:
- Quá mẫn với benzocaine.
- Tiền sử phản ứng dị ứng nghiêm trọng với thuốc gây tê tại chỗ nhóm ester như procaine hoặc butacaine.
- Dị ứng với PABA.
- Sản phẩm dùng trong miệng ở trẻ dưới 2 tuổi.
- Dùng để giảm đau do mọc răng.
- Tiền sử methemoglobin máu hoặc tình trạng làm tăng nguy cơ này, trừ khi được bác sĩ đánh giá và giám sát.
Danh sách chống chỉ định chính xác phải lấy từ tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể.
Các phản ứng được ghi nhận có thể gồm:
- Kích ứng, nóng rát hoặc khó chịu tại vị trí dùng.
- Đỏ, phù hoặc phát ban.
- Phản ứng dị ứng.
- Chóng mặt hoặc buồn ngủ.
- Hạ huyết áp, chậm nhịp tim hoặc các biểu hiện thần kinh – tim mạch khi phơi nhiễm toàn thân đáng kể.
Tần suất của từng phản ứng phụ thay đổi theo sản phẩm, nồng độ và cách dùng.
Methemoglobin máu là cảnh báo nghiêm trọng nhất. Tình trạng này làm giảm khả năng vận chuyển oxy của hemoglobin và có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh đã từng sử dụng benzocaine trước đó mà không gặp vấn đề.
Dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Da, môi hoặc móng tay tái, xám hay xanh.
- Khó thở.
- Đau đầu.
- Chóng mặt hoặc choáng váng.
- Mệt mỏi, thiếu năng lượng.
- Tim đập nhanh.
Trường hợp nặng có thể dẫn đến lú lẫn, co giật, rối loạn nhịp tim, hôn mê hoặc tử vong nếu không được xử trí kịp thời.
Các biến cố nghiêm trọng khác có thể gồm phản vệ, co giật và độc tính thần kinh hoặc tim mạch do thuốc gây tê tại chỗ.
Thận trọng đặc biệt ở người:
- Có tiền sử methemoglobin máu.
- Thiếu men G6PD.
- Có bệnh phổi mạn tính, giảm chức năng hô hấp hoặc thiếu oxy.
- Có bệnh động mạch vành, rối loạn nhịp hoặc bệnh tim đáng kể.
- Cao tuổi hoặc có nhiều bệnh nền.
- Có tổn thương, phù nề, viêm hoặc nhiễm trùng tại vùng bôi.
- Đang dùng dapsone, nitrate hoặc thuốc có khả năng gây methemoglobin máu.
Không nên cho rằng việc bôi ngoài da đồng nghĩa với không có nguy cơ toàn thân.
Quá liều, nuốt nhầm hoặc sử dụng quá mức benzocaine có thể gây methemoglobin máu, co giật, hạ huyết áp, rối loạn nhịp tim, suy hô hấp hoặc ngừng tim.
Khi nghi ngờ quá liều:
- Ngừng sử dụng benzocaine.
- Gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.
- Mang theo bao bì, nhãn và thông tin về lượng thuốc đã sử dụng.
- Không tự gây nôn và không tự điều trị tại nhà.
Methemoglobin máu có thể cần oxy, theo dõi chuyên sâu và điều trị bằng methylene blue đường tĩnh mạch do bác sĩ thực hiện. Việc lựa chọn thuốc giải độc phải xét đến mức độ nặng và các yếu tố như thiếu G6PD.
Bảo quản theo đúng nhãn của từng sản phẩm, tránh xa tầm tay trẻ em.
Ví dụ, một nhãn gel benzocaine nha khoa quy định bảo quản ở 15–30°C và tránh đông lạnh. Điều kiện này không mặc nhiên áp dụng cho tất cả sản phẩm benzocaine.
Điều kiện bảo quản chung cho mọi dạng bào chế: .
Đối tượng đặc biệt
FDA cảnh báo không sử dụng sản phẩm benzocaine không kê đơn dùng trong miệng cho trẻ dưới 2 tuổi và không dùng benzocaine để giảm đau mọc răng. Nguy cơ chính là methemoglobin máu, có thể nghiêm trọng hoặc tử vong.
Với trẻ từ 2 tuổi trở lên, tuổi tối thiểu, nồng độ, số lần dùng và thời gian dùng vẫn phải tuân theo nhãn cụ thể. Không tự áp dụng liều người lớn cho trẻ em.
Người cao tuổi có thể có nguy cơ biến chứng cao hơn, đặc biệt khi đồng thời mắc bệnh phổi, hen, khí phế thũng, viêm phế quản hoặc bệnh tim. Nên dùng thận trọng và tránh sử dụng quá mức hoặc trên diện rộng.
Khuyến cáo điều chỉnh liều cụ thể theo tuổi: .
Dữ liệu an toàn đầy đủ của benzocaine trong thai kỳ còn hạn chế. Một số nhãn thuốc yêu cầu phụ nữ có thai hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng. Không nên tự dùng, đặc biệt trên diện rộng, niêm mạc tổn thương hoặc trong thời gian kéo dài.
Dữ liệu nghiên cứu trực tiếp trong thời kỳ cho con bú còn hạn chế. Không bôi benzocaine trực tiếp lên vú hoặc núm vú vì trẻ có thể nuốt phải thuốc. Cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng và tránh để vùng bôi tiếp xúc với miệng hoặc da của trẻ.
Nhãn sản phẩm và các tài liệu được rà soát không đưa ra khuyến cáo điều chỉnh liều thống nhất cho người suy gan. Do mức hấp thu thay đổi theo cách dùng và sản phẩm, cần thận trọng nếu sử dụng trên diện rộng hoặc kéo dài.
Khuyến cáo liều cụ thể: .
Các chất chuyển hóa của benzocaine chủ yếu được đào thải qua thận, nhưng chưa có khuyến cáo điều chỉnh liều thống nhất cho người suy thận trong nhãn sản phẩm được rà soát.
Khuyến cáo liều cụ thể: .
Benzocaine dùng đúng tại chỗ thường nhằm tạo tác dụng khu trú. Tuy nhiên, chóng mặt, buồn ngủ, khó thở hoặc thiếu oxy có thể xảy ra khi có phản ứng bất lợi hoặc methemoglobin máu.
Không lái xe hoặc vận hành máy móc nếu xuất hiện chóng mặt, buồn ngủ, mệt bất thường, khó thở hoặc bất kỳ triệu chứng toàn thân nào.
Tương tác thuốc của Benzocaine
Cần đặc biệt thận trọng khi benzocaine được sử dụng cùng các thuốc hoặc chất có khả năng oxy hóa hemoglobin và gây methemoglobin máu.
Các tương tác được tài liệu chuyên môn đề cập gồm:
- Dapsone: có thể làm tăng nguy cơ methemoglobin máu.
- Các dẫn xuất nitrate: có thể làm tăng nguy cơ methemoglobin máu.
- Các thuốc hoặc hóa chất oxy hóa khác: nguy cơ có thể cộng gộp.
Người bệnh cần cung cấp cho bác sĩ hoặc dược sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và sản phẩm dùng ngoài đang sử dụng.
Danh sách tương tác đầy đủ theo từng sản phẩm: .
Thắc mắc về hoạt chất Benzocaine
Benzocaine là thuốc gây tê tại chỗ nhóm amino ester. Thuốc tạm thời làm giảm dẫn truyền tín hiệu đau ở vùng da hoặc niêm mạc tiếp xúc bằng cách ức chế kênh natri phụ thuộc điện thế. Benzocaine không điều trị nguyên nhân gây đau.
Không. FDA cảnh báo không dùng benzocaine để giảm đau mọc răng và không sử dụng sản phẩm benzocaine dùng trong miệng cho trẻ dưới 2 tuổi. Benzocaine có thể gây methemoglobin máu nghiêm trọng, trong khi thuốc bôi thường bị rửa trôi khỏi nướu nhanh và lợi ích trong mọc răng hạn chế.
Các dấu hiệu gồm da, môi hoặc móng tay tái, xám hay xanh; khó thở; đau đầu; chóng mặt; mệt bất thường và tim đập nhanh. Khi xuất hiện các triệu chứng này, phải ngừng dùng và tìm trợ giúp y tế khẩn cấp.
Thời gian dùng phụ thuộc vào sản phẩm và chỉ định. Một số nhãn gel benzocaine nha khoa yêu cầu không dùng quá 7 ngày nếu không có chỉ định của bác sĩ. Không nên dùng kéo dài để che lấp đau, viêm hoặc nhiễm trùng chưa được chẩn đoán.
Dữ liệu an toàn còn hạn chế nên cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng. Khi cho con bú, không bôi benzocaine lên vú hoặc núm vú và không để trẻ tiếp xúc với vùng đã bôi thuốc.

