Bạc sulfadiazin là thuốc kháng khuẩn dùng ngoài da, thường được bào chế dưới dạng kem 1%, tương ứng 10 mg hoạt chất trong mỗi gam kem. Theo nhãn thuốc được phê duyệt tại Hoa Kỳ, thuốc được dùng hỗ trợ phòng ngừa và điều trị nhiễm khuẩn vết thương ở người bị bỏng độ hai hoặc độ ba. Thuốc không phải lựa chọn mặc định cho mọi vết bỏng, vết trầy xước hoặc vết loét. Một số tổng quan nghiên cứu cho thấy ở bỏng nông hoặc bỏng bán phần, một số loại băng hiện đại có thể cho kết quả liền thương tốt hơn bạc sulfadiazin; lựa chọn điều trị cần dựa trên độ sâu, diện tích và tình trạng nhiễm khuẩn của vết bỏng. Thuốc có thể gây giảm bạch cầu, phản ứng da nặng, tán huyết ở người thiếu G6PD và vàng da nhân ở trẻ sơ sinh. Không nên tự mua, tự bôi hoặc kéo dài điều trị nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
Nội dung chính
- Bạc sulfadiazin là gì? Hợp chất kháng khuẩn dùng tại chỗ, gồm bạc liên kết với sulfadiazin.
- Dạng thường gặp: Kem 1%, chứa 10 mg bạc sulfadiazin trong mỗi gam kem.
- Chỉ định theo nhãn được dẫn: Điều trị hỗ trợ phòng ngừa và xử trí nhiễm khuẩn vết bỏng độ hai và độ ba.
- Có dùng cho mọi vết bỏng không? Không. Việc sử dụng phụ thuộc độ sâu, diện tích, vị trí và nguy cơ nhiễm khuẩn.
- Cách sử dụng: Sau khi làm sạch và cắt lọc phù hợp, bôi trong điều kiện vô khuẩn theo hướng dẫn chuyên môn.
- Tác dụng phụ đáng chú ý: Giảm bạch cầu, bỏng rát, phát ban, đổi màu da và viêm thận kẽ.
- Nguy cơ nghiêm trọng: Tán huyết, rối loạn huyết học, phản ứng da nặng, tổn thương gan hoặc thận.
- Không sử dụng: Phụ nữ gần ngày sinh hoặc đủ tháng, trẻ sinh non và trẻ sơ sinh dưới hai tháng theo nhãn được dẫn.
- Lưu ý: Không tự bôi lên bỏng rộng, bỏng sâu, vùng mặt, mắt hoặc niêm mạc.
Hoạt chất Bạc Sulfadiazin là gì?
Bạc sulfadiazin là thuốc kháng khuẩn dùng tại chỗ, được tạo thành từ bạc và sulfadiazin. Thuốc thường được bào chế dưới dạng kem 1% để sử dụng trong chăm sóc một số trường hợp bỏng.
Thuốc khác với sulfadiazin đường uống và không được dùng để điều trị nhiễm khuẩn toàn thân.
Bạc Sulfadiazin
INN Silver sulfadiazine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Bạc Sulfadiazin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Silver sulfadiazine |
| Tên chung quốc tế sửa đổi (INNM) | Sulfadiazine silver |
| Tên IUPAC | silver (4-aminophenyl)sulfonyl-pyrimidin-2-ylazanide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Silver sulfadiazine. Bạc sulfadiazin không đồng nghĩa với sulfadiazin đường uống, bạc nitrat, bạc nguyên tố hoặc bạc nano. |
| Tên viết tắt | SSD |
| Tên Latinh / tên dược điển | Sulfadiazinum argentum |
| Tên USAN | sulfadiazine, silver |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 22199-08-2 |
|---|---|
| UNII | W46JY43EJR |
| PubChem CID | 441244 |
| RxNorm CUI | 9793 |
| Công thức phân tử | C10H9AgN4O2S |
Dược động học của Bạc Sulfadiazin
Bạc sulfadiazin được dùng tại chỗ nhưng vẫn có thể được hấp thu toàn thân. Mức hấp thu thay đổi theo phần trăm diện tích cơ thể được bôi và mức độ tổn thương mô.
Ở người bị bỏng diện rộng, nồng độ sulfonamid trong huyết thanh có thể tiến gần nồng độ điều trị của sulfadiazin đường toàn thân. Vì vậy, thuốc bôi không nên được xem là hoàn toàn không có tác dụng toàn thân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Mức hấp thu bạc sulfadiazin phụ thuộc:
- Diện tích bề mặt cơ thể được điều trị.
- Độ sâu và mức tổn thương mô.
- Tình trạng hàng rào da.
- Lượng thuốc và thời gian sử dụng.
- Tá dược của từng chế phẩm.
Khi điều trị bỏng diện rộng, nhãn thuốc ghi nhận nồng độ sulfonamid trong huyết thanh có thể đạt khoảng 8–12 mg/dL, do đó cần theo dõi phù hợp.
| F · Sinh khả dụng | Không có giá trị sinh khả dụng tuyệt đối thống nhất cho bạc sulfadiazin bôi ngoài da. Dữ liệu định lượng đầy đủ theo diện tích và độ sâu vết bỏng: . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dữ liệu phân bố định lượng riêng của bạc và sulfadiazin sau khi bôi kem trên người: .
Khi hấp thu toàn thân đáng kể, thành phần sulfonamid có khả năng gây các phản ứng toàn thân tương tự thuốc sulfonamid; nguy cơ tăng khi bôi trên diện tích bỏng rộng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dữ liệu chuyển hóa định lượng riêng của bạc sulfadiazin sau khi bôi ngoài da: .
Không nên áp dụng trực tiếp dữ liệu chuyển hóa của sulfadiazin đường uống cho kem bạc sulfadiazin nếu không có nguồn xác nhận.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Nhãn thuốc yêu cầu theo dõi chức năng thận và tinh thể sulfonamid trong nước tiểu khi điều trị bỏng diện rộng, cho thấy phần sulfadiazin được hấp thu có liên quan đến quá trình thải trừ qua thận.
Tỷ lệ thải trừ chính xác của bạc và sulfadiazin sau khi bôi: .
| t½ · Thời gian bán thải | Không có thời gian bán thải thống nhất có thể áp dụng cho mọi diện tích và mức độ bỏng. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Tổng diện tích bề mặt cơ thể bị bỏng.
- Độ sâu của tổn thương.
- Tính toàn vẹn của da.
- Lượng thuốc được sử dụng.
- Tần suất bôi.
- Thời gian điều trị.
- Chức năng gan và thận.
- Tuổi người bệnh.
- Tá dược, đặc biệt propylene glycol trong một số chế phẩm.
Nếu chức năng gan hoặc thận suy giảm, khả năng đào thải có thể giảm và thuốc có nguy cơ tích lũy.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Bạc Sulfadiazin
Bạc sulfadiazin thuộc nhóm hóa trị liệu kháng khuẩn dùng tại chỗ trong da liễu. Hoạt chất có chứa thành phần sulfonamid nhưng cơ chế kháng khuẩn tại vết bỏng không được xem là hoàn toàn giống sulfadiazin dùng toàn thân.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế đầy đủ chưa được xác định hoàn toàn. Nhãn thuốc mô tả bạc sulfadiazin tác động lên màng và thành tế bào vi khuẩn để tạo tác dụng diệt khuẩn, đồng thời cơ chế này khác với bạc nitrat và sulfadiazin natri dùng riêng lẻ.
Một số tài liệu cho rằng ion bạc đóng vai trò quan trọng trong việc làm thay đổi tính thấm màng, cấu trúc tế bào và quá trình nhân bản của vi sinh vật. Đây chủ yếu là dữ liệu cơ chế và không đồng nghĩa thuốc phù hợp cho mọi nhiễm khuẩn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong các thử nghiệm in vitro được trình bày trong nhãn, bạc sulfadiazin có hoạt tính với nhiều vi khuẩn Gram âm, Gram dương và một số nấm men. Hoạt tính trong phòng thí nghiệm không tự động chứng minh lợi ích lâm sàng trên mọi loại vết thương.
Khả năng thấm qua lớp mô hoại tử của thuốc có thể hạn chế.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Bạc Sulfadiazin
Theo nhãn DailyMed được dẫn, kem bạc sulfadiazin 1% được chỉ định như một thuốc kháng khuẩn tại chỗ dùng hỗ trợ để phòng ngừa và điều trị nhiễm khuẩn vết thương ở người bị bỏng độ hai và độ ba.
Việc chăm sóc bỏng còn có thể bao gồm:
- Đánh giá độ sâu và diện tích bỏng.
- Xử trí sốc và kiểm soát đau.
- Làm sạch và cắt lọc mô.
- Bù dịch khi cần.
- Tiêm phòng uốn ván.
- Phẫu thuật hoặc ghép da trong trường hợp phù hợp.
Bạc sulfadiazin không thay thế các biện pháp xử trí bỏng toàn diện.
Bạc sulfadiazin đôi khi được sử dụng ngoài chỉ định cho:
- Một số vết loét mạn tính.
- Vết loét tì đè.
- Một số nhiễm khuẩn da hoặc vết thương không do bỏng.
Các mục đích trên không nằm trong chỉ định FDA được nêu trong nhãn DailyMed và bằng chứng có thể khác nhau theo loại vết thương. Người bệnh không nên tự sử dụng ngoài chỉ định.
Đối với bỏng nông và bỏng bán phần, tổng quan Cochrane ghi nhận bạc sulfadiazin thường liên quan đến kết quả liền thương kém hơn một số loại băng sinh học, băng phủ silicon hoặc băng chứa bạc hiện đại; chất lượng bằng chứng nhìn chung còn hạn chế.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo nhãn kem bạc sulfadiazin 1% được dẫn:
- Bôi từ một đến hai lần mỗi ngày.
- Phủ toàn bộ vùng bỏng bằng lớp kem dày khoảng 1/16 inch, tương đương khoảng 1,6 mm.
- Bôi bổ sung ngay nếu thuốc bị mất khỏi một vùng do vận động, thay băng hoặc thủy trị liệu.
- Điều trị có thể tiếp tục cho đến khi vết bỏng liền phù hợp hoặc sẵn sàng ghép da, trừ khi xuất hiện phản ứng bất lợi nghiêm trọng.
Đây là liều tham khảo từ một nhãn thuốc cụ thể, không phải hướng dẫn tự điều trị. Lượng thuốc và thời gian sử dụng phải do bác sĩ xác định theo diện tích và độ sâu vết bỏng.
- Vết bỏng cần được đánh giá, làm sạch và cắt lọc phù hợp trước khi bôi.
- Bôi thuốc trong điều kiện sạch hoặc vô khuẩn theo hướng dẫn.
- Phủ thuốc lên toàn bộ vùng cần điều trị.
- Có thể sử dụng băng nếu tình trạng người bệnh yêu cầu.
- Không dùng chung lọ kem giữa nhiều người bệnh.
- Không để đầu dụng cụ đã chạm vết thương tiếp xúc lại với phần thuốc còn lại.
- Tránh vùng mắt và niêm mạc.
- Không tự bôi lên bỏng rộng, bỏng sâu, bỏng điện, bỏng hóa chất hoặc bỏng ở mặt, bàn tay, bàn chân và cơ quan sinh dục.
- Không tự ngừng hoặc kéo dài điều trị nếu vết thương chưa được đánh giá lại.
Đối với bỏng diện rộng hoặc điều trị kéo dài, chuyên gia y tế có thể theo dõi:
- Công thức máu và số lượng bạch cầu trung tính.
- Chức năng thận.
- Xét nghiệm nước tiểu và tinh thể sulfonamid.
- Chức năng gan.
- Nồng độ sulfonamid trong huyết thanh.
- Điện giải và độ thẩm thấu huyết thanh nếu chế phẩm chứa propylene glycol.
- Dấu hiệu tán huyết ở người thiếu G6PD.
- Phát ban, tổn thương niêm mạc hoặc phản ứng da nặng.
- Dấu hiệu nhiễm nấm hoặc nhiễm khuẩn tiến triển.
- Quá trình biểu mô hóa và tình trạng mô hoại tử.
Cảnh báo và lưu ý về Bạc Sulfadiazin
Theo nhãn DailyMed được dẫn, chống chỉ định gồm:
- Quá mẫn với bạc sulfadiazin hoặc thành phần của chế phẩm.
- Phụ nữ mang thai đang gần ngày sinh hoặc đủ tháng.
- Trẻ sinh non.
- Trẻ sơ sinh trong hai tháng đầu đời.
Các chống chỉ định liên quan đến nguy cơ sulfonamid làm tăng bilirubin tự do và gây vàng da nhân ở trẻ sơ sinh.
Tiền sử dị ứng với một sulfonamid khác không được liệt kê như chống chỉ định tuyệt đối trong nhãn được dẫn, nhưng có khả năng mẫn cảm chéo và cần được bác sĩ đánh giá.
Các phản ứng đã được ghi nhận gồm:
- Giảm bạch cầu thoáng qua, chủ yếu giảm bạch cầu trung tính.
- Cảm giác nóng rát.
- Phát ban.
- Đổi màu da.
- Hồng ban đa dạng.
- Hoại tử da.
- Viêm thận kẽ.
Giảm bạch cầu thường đạt mức thấp nhất trong khoảng hai đến bốn ngày sau khi bắt đầu điều trị và có thể phục hồi sau đó; người bệnh vẫn cần được theo dõi theo đánh giá lâm sàng.
Do có thành phần sulfonamid và khả năng hấp thu toàn thân, các phản ứng nghiêm trọng có thể xảy ra, gồm:
- Mất bạch cầu hạt.
- Thiếu máu bất sản.
- Giảm tiểu cầu.
- Giảm bạch cầu.
- Thiếu máu tán huyết.
- Hội chứng Stevens–Johnson.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc.
- Viêm da tróc vảy.
- Viêm gan hoặc hoại tử tế bào gan.
- Độc tính trên thận.
- Phản vệ hoặc phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
Người bệnh cần được đánh giá ngay nếu xuất hiện sốt, đau họng, mệt bất thường, vàng da, nước tiểu sẫm, phát ban lan rộng, phỏng nước, bong da, loét miệng hoặc khó thở.
- Có khả năng mẫn cảm chéo với các sulfonamid khác.
- Người thiếu G6PD có nguy cơ tán huyết.
- Bôi trên diện tích rộng có thể làm nồng độ sulfadiazin trong máu đạt mức có ý nghĩa lâm sàng.
- Suy gan hoặc suy thận có thể làm tăng nguy cơ tích lũy.
- Có thể xuất hiện nhiễm nấm trong hoặc dưới lớp mô hoại tử.
- Một số chế phẩm chứa propylene glycol có thể ảnh hưởng đến độ thẩm thấu huyết thanh khi được hấp thu với lượng lớn.
- Thuốc có thể tạo lớp giả mài che khuất vết bỏng, gây khó khăn cho việc đánh giá mô.
- Bạc sulfadiazin có thể làm chậm tái biểu mô hóa trong một số loại bỏng; không nên dùng kéo dài sau khi vết thương đã bắt đầu liền nếu bác sĩ không chỉ định.
- Không dùng thuốc để trì hoãn việc khám đối với bỏng sâu, bỏng rộng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Quá liều tại chỗ hiếm gặp nhưng hấp thu toàn thân có thể đáng kể khi:
- Bôi trên diện tích bỏng rộng.
- Dùng lượng lớn hoặc kéo dài.
- Bôi gần mắt hoặc niêm mạc.
- Người bệnh suy gan hoặc suy thận.
- Chế phẩm chứa lượng đáng kể propylene glycol.
Xử trí có thể gồm ngừng hoặc giảm thuốc theo chỉ định, rửa bỏ phần thuốc còn lại, theo dõi công thức máu, điện giải, chức năng gan thận, nước tiểu và nồng độ sulfonamid. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ.
Thuốc giải độc đặc hiệu: .
Nhãn kem bạc sulfadiazin được dẫn hướng dẫn:
- Bảo quản ở nhiệt độ phòng từ 15–30°C.
- Đóng kín tuýp hoặc lọ sau khi sử dụng.
- Chỉ dùng ngoài da.
- Để xa tầm với của trẻ em.
- Không dùng thuốc đã hết hạn hoặc có biểu hiện biến đổi bất thường.
Điều kiện bảo quản của sản phẩm cụ thể tại Việt Nam phải tuân theo nhãn đi kèm.
Đối tượng đặc biệt
- Chống chỉ định ở trẻ sinh non.
- Chống chỉ định ở trẻ sơ sinh trong hai tháng đầu đời.
- Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập đầy đủ trong nhãn DailyMed được dẫn.
- Trẻ lớn hơn chỉ nên sử dụng khi bác sĩ chuyên khoa xác định phù hợp.
- Cần đặc biệt thận trọng với diện tích bỏng lớn, chức năng gan thận chưa hoàn thiện và nguy cơ thiếu G6PD.
Trong các nghiên cứu được nhãn dẫn, khoảng 7% người tham gia từ 65 tuổi trở lên; không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về độ an toàn hoặc hiệu quả so với người trẻ hơn. Tuy nhiên, không thể loại trừ khả năng một số người cao tuổi nhạy cảm hơn.
Cần lưu ý chức năng gan, thận, bệnh đồng mắc, diện tích bỏng và các thuốc đang sử dụng.
Không dùng bạc sulfadiazin cho phụ nữ đang gần ngày sinh hoặc đủ tháng vì nguy cơ sulfonamid gây vàng da nhân ở trẻ.
Ở các giai đoạn khác của thai kỳ, dữ liệu trên người còn hạn chế. Thuốc chỉ nên được cân nhắc khi bác sĩ xác định nhu cầu điều trị rõ ràng và lợi ích dự kiến vượt nguy cơ tiềm tàng. Không tự bắt đầu hoặc tự ngừng thuốc.
Chưa rõ bạc sulfadiazin có được bài tiết vào sữa mẹ hay không. Sulfonamid nói chung có thể đi vào sữa và có khả năng gây phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, đặc biệt trẻ sinh non, trẻ sơ sinh, trẻ vàng da hoặc thiếu G6PD.
Cần cân nhắc ngừng cho bú hoặc sử dụng phương án điều trị khác dựa trên tầm quan trọng của thuốc đối với người mẹ. Việc quyết định phải do bác sĩ thực hiện.
Nếu chức năng gan suy giảm, khả năng xử lý phần thuốc đã hấp thu có thể giảm và dẫn đến tích lũy. Cần đánh giá lại lợi ích – nguy cơ, đặc biệt khi điều trị bỏng rộng.
Khuyến cáo điều chỉnh liều định lượng ở người suy gan: .
Suy thận có thể làm giảm khả năng đào thải thành phần thuốc đã hấp thu và tăng nguy cơ tích lũy hoặc tinh thể sulfonamid trong nước tiểu.
Khi điều trị bỏng rộng, cần theo dõi chức năng thận và xét nghiệm nước tiểu. Khuyến cáo điều chỉnh liều định lượng: .
Không có bằng chứng cho thấy kem bạc sulfadiazin bôi trên diện tích nhỏ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc.
Dữ liệu nghiên cứu chuyên biệt: .
Không nên lái xe nếu người bệnh bị đau nhiều, sốt, chóng mặt, phản ứng dị ứng hoặc biến chứng toàn thân liên quan đến bỏng hay thuốc.
Tương tác thuốc của Bạc Sulfadiazin
- Bạc trong thuốc có thể làm bất hoạt một số enzyme tiêu protein dùng tại chỗ. Không nên phối hợp nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.
- Việc dùng đồng thời cimetidin đã được ghi nhận liên quan đến tỷ lệ giảm bạch cầu cao hơn.
- Khi phải dùng thuốc hoặc enzyme cắt lọc vết bỏng khác, cần làm sạch bạc sulfadiazin theo đúng quy trình vì thuốc có thể ảnh hưởng đến hoạt tính của một số sản phẩm dùng tại chỗ.
- Nguy cơ tác dụng toàn thân có thể tăng khi sử dụng trên diện tích lớn hoặc phối hợp thuốc gây suy tủy, nhưng dữ liệu tương tác định lượng: .
Thắc mắc về hoạt chất Bạc Sulfadiazin
Bạc sulfadiazin là thuốc kháng khuẩn dùng ngoài da, thường được bào chế dưới dạng kem 1%. Theo nhãn được dẫn, thuốc được sử dụng hỗ trợ phòng ngừa và điều trị nhiễm khuẩn vết bỏng độ hai và độ ba. Thuốc không phải sulfadiazin đường uống và không dùng để điều trị nhiễm khuẩn toàn thân.
Không nên tự bôi. Bỏng nhẹ, bỏng nông và bỏng bán phần có nhiều lựa chọn chăm sóc khác; một số tổng quan cho thấy các loại băng hiện đại có thể cho kết quả liền thương tốt hơn bạc sulfadiazin trong một số trường hợp. Vết bỏng cần được đánh giá theo độ sâu, diện tích, vị trí và nguy cơ nhiễm khuẩn.
Có khả năng mẫn cảm chéo giữa bạc sulfadiazin và các sulfonamid khác. Người từng bị phản vệ, hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc hoặc phản ứng nghiêm trọng với thuốc sulfa phải báo cho bác sĩ trước khi sử dụng. Không nên tự thử thuốc tại nhà.
Không dùng thuốc khi thai phụ gần ngày sinh hoặc đã đủ tháng do nguy cơ vàng da nhân ở trẻ. Trong các giai đoạn khác, thuốc chỉ được cân nhắc khi bác sĩ xác định lợi ích điều trị vượt nguy cơ tiềm tàng.
Theo nhãn được dẫn, thuốc có thể được dùng cho đến khi vết bỏng liền phù hợp hoặc sẵn sàng ghép da. Tuy nhiên, thời gian thực tế phải do bác sĩ quyết định. Không nên tiếp tục bôi khi vết thương đang biểu mô hóa, xuất hiện tác dụng phụ hoặc không còn chỉ định mà chưa được đánh giá lại.

