Benzydamine là hoạt chất chống viêm không steroid tác dụng chủ yếu tại chỗ, thường được bào chế dưới dạng benzydamine hydrochloride để dùng ở miệng và họng. Hoạt chất có đặc tính giảm đau, chống viêm và gây tê nhẹ tại vùng tiếp xúc; không phải là kháng sinh và không điều trị nguyên nhân của mọi trường hợp đau họng. Tùy sản phẩm và quốc gia, Benzydamine có thể xuất hiện dưới dạng dung dịch súc miệng, xịt niêm mạc miệng–họng hoặc viên ngậm; một số thị trường còn có dạng dùng ngoài da hay đường âm đạo. Chỉ định, độ tuổi, liều và thời gian dùng khác nhau giữa từng nhãn thuốc. Người dùng không nên tự suy diễn liều từ sản phẩm này sang sản phẩm khác, đặc biệt ở trẻ em, người có tiền sử hen hoặc dị ứng aspirin/NSAID, phụ nữ mang thai và cho con bú. Nội dung dưới đây chỉ cung cấp thông tin y khoa tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Benzydamine là gì?: Thuốc chống viêm không steroid tác dụng tại chỗ, có đặc tính giảm đau và gây tê nhẹ.
- Dạng thường gặp: Dung dịch súc miệng, xịt niêm mạc miệng–họng và viên ngậm; dạng dùng thay đổi theo thị trường.
- Công dụng chính: Giảm triệu chứng đau và viêm tại miệng, họng hoặc sau một số thủ thuật răng miệng.
- Có phải kháng sinh không?: Không. Benzydamine không thuộc nhóm kháng sinh.
- Lưu ý quan trọng: Liều, độ tuổi sử dụng và chống chỉ định phụ thuộc từng sản phẩm; không tự dùng kéo dài hoặc tự áp dụng liều của nhãn thuốc khác.
- Khi cần hỗ trợ y tế: Khi có khó thở, phù mặt–môi–lưỡi, phát ban lan rộng, triệu chứng nặng hơn hoặc không cải thiện.
- Benzydamine dùng tại niêm mạc thường tạo nồng độ thuốc cao ở vị trí sử dụng nhưng mức hấp thu toàn thân thấp hơn đáng kể so với đường uống. Tuy nhiên, hấp thu thấp không đồng nghĩa không có nguy cơ phản ứng dị ứng, co thắt phế quản hoặc quá liều khi nuốt lượng lớn.
Hoạt chất Benzydamine. là gì?
Benzydamine là thuốc chống viêm không steroid tác dụng chủ yếu tại chỗ, có thêm đặc tính giảm đau và gây tê nhẹ. Hoạt chất thường được dùng dưới dạng benzydamine hydrochloride trong các chế phẩm dành cho miệng và họng.
Benzydamine.
INN Benzydamine là tên chung quốc tế được khuyến cáo. Dạng muối thường được dùng trong thuốc là benzydamine hydrochloride.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Benzydamine. |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Benzydamine là tên chung quốc tế được khuyến cáo. Dạng muối thường được dùng trong thuốc là benzydamine hydrochloride. |
| Tên IUPAC | 3-(1-benzylindazol-3-yl)oxy-N,N-dimethylpropan-1-amine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Benzydaminum — tên Latin trong danh mục INN; benzydamine hydrochloride; benzydamine HCl. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Benzydaminum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 642-72-8 |
|---|---|
| UNII | 4O21U048EF |
| PubChem CID | 12555 |
| RxNorm CUI | 1425 |
| Công thức phân tử | C19H23N3O |
Dược động học của Benzydamine.
Dược động học của Benzydamine phụ thuộc rõ rệt vào đường dùng. Thuốc được hấp thu tốt khi uống, trong khi hấp thu toàn thân sau khi súc miệng hoặc súc họng thấp hơn đáng kể. Vì phần lớn sản phẩm hiện nay hướng đến tác dụng tại chỗ, không nên áp dụng trực tiếp các thông số của đường uống hoặc đường tĩnh mạch để dự đoán nồng độ sau khi xịt hoặc súc miệng.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, Benzydamine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa và có thể đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 2–4 giờ. Sau khi dùng dung dịch súc miệng hoặc súc họng, nồng độ tại chỗ có thể cao nhưng mức hấp thu toàn thân tương đối thấp.
| F · Sinh khả dụng | Một nghiên cứu dược động học nhỏ trên người khỏe mạnh ghi nhận sinh khả dụng toàn thân trung bình khoảng 87% sau khi uống Benzydamine. Thông số này không đại diện cho sinh khả dụng của dạng xịt, súc miệng hoặc viên ngậm. Sinh khả dụng tuyệt đối của từng dạng dùng tại chỗ. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Benzydamine có xu hướng tập trung tại mô viêm. Một nghiên cứu sau dùng đường tĩnh mạch ước tính thể tích phân bố khoảng 110 lít; SmPC của dung dịch súc miệng ghi nhận tỷ lệ gắn protein huyết tương dưới 20%. Các dữ liệu này chủ yếu phản ánh phơi nhiễm toàn thân và không nên dùng để tự điều chỉnh liều tại chỗ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Benzydamine được chuyển hóa thông qua các quá trình oxy hóa, liên hợp và khử alkyl. Benzydamine N-oxide được ghi nhận là một trong các chất chuyển hóa chính.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua thận. Một SmPC ghi nhận khoảng một nửa lượng Benzydamine có thể được bài tiết dưới dạng không đổi qua thận, với khoảng 10% liều được thải trong 24 giờ đầu; phần còn lại được chuyển hóa, chủ yếu thành N-oxide.
| t½ · Thời gian bán thải | Các nguồn báo cáo thông số khác nhau tùy thiết kế nghiên cứu và đường dùng: thời gian bán thải cuối khoảng 8 giờ sau truyền tĩnh mạch trong một nghiên cứu, trong khi SmPC ghi nhận khoảng 13 giờ sau đường uống. Thời gian bán thải riêng của từng dạng dùng tại chỗ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Một nghiên cứu trên người khỏe mạnh sau truyền tĩnh mạch ghi nhận độ thanh thải toàn thân khoảng 160 ml/phút. Chưa có đủ dữ liệu để chuyển thông số này thành khuyến cáo điều chỉnh liều cho các dạng dùng tại chỗ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Benzydamine.
Benzydamine là dẫn xuất indazole và là một bazơ yếu. Thuốc khác với nhiều NSAID kiểu aspirin ở chỗ chỉ ức chế mạnh cyclooxygenase hoặc lipoxygenase ở nồng độ tương đối cao. Tác dụng lâm sàng của các chế phẩm miệng–họng chủ yếu liên quan đến hoạt tính chống viêm, giảm đau và gây tê tại vị trí sử dụng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế của Benzydamine chưa được quy về một đích tác dụng duy nhất. Các cơ chế được mô tả gồm:
- Giảm tổng hợp một số cytokine tiền viêm, đặc biệt TNF-α và IL-1β.
- Ổn định màng tế bào và lysosome.
- Hạn chế quá trình bùng nổ oxy hóa và phóng thích hạt của bạch cầu trung tính.
- Ức chế tổng hợp prostaglandin ở mức độ yếu hơn nhiều NSAID truyền thống.
- Tương tác với các kênh cation, góp phần tạo tác dụng gây tê tại chỗ.
Không nên diễn giải cơ chế này thành cam kết rằng thuốc điều trị được mọi nguyên nhân gây đau hoặc viêm họng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Khi dùng tại chỗ, Benzydamine tác động lên các biểu hiện của phản ứng viêm như đau, phù nề, tiết dịch và hình thành mô hạt. Thuốc có thể tạo tác dụng giảm đau khi cơn đau liên quan đến viêm và gây tê nhẹ tại vùng tiếp xúc. Tác dụng lên sốt hoặc các biểu hiện viêm toàn thân không phải là đặc tính nổi bật của dạng dùng tại chỗ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Benzydamine.
Tùy SmPC và quốc gia, các chế phẩm Benzydamine dùng tại miệng–họng có thể được phê duyệt để giảm triệu chứng đau và viêm trong những tình trạng như:
- Viêm họng hoặc tình trạng đau, viêm ở miệng và họng.
- Loét áp-tơ hoặc một số dạng loét niêm mạc miệng.
- Đau họng sau cắt amidan hoặc sau đặt ống thông mũi–dạ dày.
- Đau và viêm sau thủ thuật nha khoa.
- Loét hoặc viêm niêm mạc miệng liên quan xạ trị, nếu nằm trong chỉ định của sản phẩm cụ thể.
Danh sách trên không thay thế chỉ định ghi trong tờ hướng dẫn sử dụng của thuốc đang dùng. Đau họng do nhiễm khuẩn, áp-xe, bệnh lý đường thở hoặc nguyên nhân nghiêm trọng khác có thể cần biện pháp điều trị khác.
Benzydamine đã được nghiên cứu và được hướng dẫn MASCC/ISOO đề cập trong dự phòng viêm niêm mạc miệng ở một số nhóm người bệnh ung thư đầu–cổ điều trị bằng xạ trị hoặc hóa xạ trị. Phạm vi khuyến cáo phụ thuộc phác đồ, liều xạ trị và bối cảnh điều trị. Việc được đề cập trong hướng dẫn chuyên ngành không đồng nghĩa đây là chỉ định đã được phê duyệt cho mọi sản phẩm hoặc tại Việt Nam; chỉ nên áp dụng theo phác đồ của bác sĩ ung bướu.
Các ứng dụng thực nghiệm khác, chẳng hạn ảnh hưởng lên hủy cốt bào hoặc các đường truyền tín hiệu viêm trong nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa phải là chỉ định điều trị thông thường.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây là ví dụ từ một số SmPC và không được dùng để thay thế tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể:
- Dung dịch súc miệng Benzydamine hydrochloride 0,15%: một SmPC hướng dẫn người lớn và người từ 13 tuổi súc hoặc súc họng với 15 ml mỗi 1,5–3 giờ khi cần, sau đó nhổ bỏ. Không dùng liên tục quá 7 ngày nếu không có giám sát y tế.
- Xịt niêm mạc miệng–họng 0,15%: một số SmPC hướng dẫn người lớn và người cao tuổi dùng 4–8 nhát xịt mỗi 1,5–3 giờ. Liều cho trẻ em phụ thuộc tuổi, cân nặng, thiết kế bơm xịt và nhãn sản phẩm.
- Viên ngậm: hàm lượng, thành phần phối hợp và liều dùng thay đổi giữa các sản phẩm; không áp dụng liều của viên ngậm phối hợp cho thuốc đơn chất hoặc ngược lại.
Không tự tăng số lần dùng, không tự dùng kéo dài và không tự tính liều cho trẻ nhỏ.
- Dung dịch súc miệng phải được nhổ bỏ sau khi sử dụng; không nuốt nếu nhãn thuốc không cho phép.
- Một số dung dịch được dùng nguyên chất; nếu gây châm chích, SmPC có thể cho phép pha loãng với nước. Chỉ thực hiện khi tờ hướng dẫn của chính sản phẩm có nội dung này.
- Với thuốc xịt, hướng đầu xịt vào vùng cần điều trị và tránh tiếp xúc với mắt.
- Không dùng chung đầu xịt với người khác.
- Không tự dùng quá 7 ngày, trừ khi có hướng dẫn và theo dõi của chuyên gia y tế.
- Kiểm tra thành phần tá dược, vì một số sản phẩm chứa ethanol, paraben, propylene glycol, hương liệu hoặc chất tạo ngọt.
Theo dõi mức độ đau, sưng, khó nuốt và các dấu hiệu kích ứng tại chỗ. Ngừng sử dụng và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu triệu chứng nặng hơn, không cải thiện, châm chích kéo dài hoặc xuất hiện phát ban. Cần được hỗ trợ y tế ngay khi có khó thở, khò khè, co thắt vùng họng, phù môi–lưỡi–mặt hoặc dấu hiệu phản vệ.
Cảnh báo và lưu ý về Benzydamine.
Chống chỉ định chung được ghi nhận trong các SmPC là quá mẫn với Benzydamine hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm. Các chống chỉ định khác có thể phụ thuộc dạng bào chế, độ tuổi và tình trạng thai kỳ; phải kiểm tra tờ hướng dẫn của từng thuốc.
Các phản ứng được ghi nhận gồm:
- Tê hoặc giảm cảm giác trong miệng.
- Cảm giác châm chích, nóng rát hoặc đau tại chỗ.
- Ngứa, mề đay, phát ban.
- Phản ứng nhạy cảm với ánh sáng.
- Phản ứng quá mẫn.
Tê nhẹ hoặc châm chích có thể liên quan đến tác dụng gây tê tại chỗ, nhưng nếu kéo dài hoặc gây khó chịu rõ rệt nên ngừng thuốc và xin tư vấn.
Các phản ứng hiếm hoặc chưa xác định được tần suất nhưng có thể nghiêm trọng gồm:
- Phản vệ.
- Phù mạch.
- Co thắt phế quản.
- Co thắt thanh quản.
Người có khó thở, khò khè, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng cần ngừng thuốc và được hỗ trợ y tế khẩn cấp.
- Không khuyến cáo sử dụng tùy tiện ở người có tiền sử quá mẫn với aspirin hoặc các NSAID khác.
- Benzydamine có thể khởi phát co thắt phế quản ở người đang mắc hoặc từng mắc hen phế quản.
- Tránh để thuốc tiếp xúc với mắt.
- Ngừng dùng nếu bệnh nặng hơn hoặc không cải thiện.
- Kiểm tra tá dược có nguy cơ gây dị ứng hoặc kích ứng, như methyl parahydroxybenzoate, propylene glycol, ethanol và hương liệu.
- Đau họng kèm khó thở, không nuốt được, chảy dãi, sốt cao, cứng cổ, phát ban hoặc triệu chứng kéo dài cần được khám thay vì tiếp tục tự điều trị triệu chứng.
Ngộ độc toàn thân khó xảy ra khi dùng đúng các chế phẩm tại chỗ, nhưng có thể xuất hiện nếu nuốt lượng lớn. SmPC ghi nhận nguy cơ ngộ độc đáng kể chủ yếu khi vô tình uống lượng Benzydamine lớn, khoảng trên 300 mg.
Biểu hiện có thể gồm buồn nôn, nôn, đau bụng, kích ứng thực quản, chóng mặt, kích động, lo âu, dễ cáu gắt hoặc ảo giác. Không có thuốc giải độc đặc hiệu; xử trí chủ yếu là theo dõi và điều trị hỗ trợ tại cơ sở y tế, đồng thời duy trì đủ dịch khi phù hợp. Khi nghi ngờ quá liều, không tự xử trí tại nhà hoặc tự gây nôn.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng sản phẩm:
- Một SmPC của dung dịch súc miệng yêu cầu bảo quản không quá 25°C và sử dụng trong vòng 6 tháng sau khi mở.
- Một SmPC của thuốc xịt ghi không cần điều kiện nhiệt độ đặc biệt nhưng không được đông lạnh và sử dụng trong vòng 6 tháng sau khi mở.
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên bao bì và tờ hướng dẫn sử dụng. Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Giới hạn tuổi thay đổi đáng kể theo dạng thuốc:
- Một SmPC của dung dịch súc miệng 0,15% không cho dùng ở trẻ từ 12 tuổi trở xuống.
- Một số thuốc xịt 0,15% có hướng dẫn dùng cho trẻ em, nhưng liều phụ thuộc tuổi hoặc cân nặng.
- Một số viên ngậm chống chỉ định ở trẻ dưới 6 tuổi.
Không được áp dụng giới hạn tuổi hoặc liều của thuốc xịt cho dung dịch súc miệng, viên ngậm hoặc sản phẩm có thiết kế bơm khác. Trẻ nhỏ chỉ nên dùng theo đúng nhãn thuốc và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Một số SmPC của dạng xịt và súc miệng tại chỗ cho phép người cao tuổi dùng liều như người lớn do lượng thuốc sử dụng tại chỗ tương đối nhỏ. Tuy nhiên, vẫn cần xem xét khả năng nuốt thuốc, bệnh đồng mắc, dị ứng và khả năng thao tác đúng với thiết bị xịt.
Dữ liệu lâm sàng ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. Không nên tự dùng Benzydamine trong thai kỳ.
Một SmPC cập nhật năm 2025 cảnh báo rằng từ tuần thai thứ 20, việc dùng thuốc ức chế tổng hợp prostaglandin có thể liên quan đến thiểu ối do rối loạn chức năng thận thai nhi và nguy cơ co thắt ống động mạch. SmPC này chống chỉ định thuốc xịt Benzydamine trong ba tháng cuối thai kỳ và khuyến cáo ở giai đoạn sớm hơn chỉ dùng khi thật sự cần thiết, với liều thấp nhất và thời gian ngắn nhất theo quyết định của bác sĩ.
Khuyến cáo thai kỳ có thể khác giữa các sản phẩm và quốc gia; phải tuân theo tờ hướng dẫn của thuốc cụ thể và bác sĩ sản khoa.
Chưa có đủ thông tin về mức bài tiết Benzydamine hoặc chất chuyển hóa vào sữa mẹ. Các SmPC được tham khảo khuyến cáo không sử dụng trong thời kỳ cho con bú, trừ khi bác sĩ đánh giá việc dùng thuốc là thiết yếu. Không nên tự dùng chỉ vì thuốc được sử dụng tại chỗ.
Các SmPC của dạng súc miệng và xịt tại chỗ ghi nhận Benzydamine không ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Nếu xuất hiện chóng mặt, phản ứng dị ứng hoặc triệu chứng bất thường, không nên lái xe cho đến khi tình trạng được đánh giá.
Tương tác thuốc của Benzydamine.
Các SmPC được tham khảo cho dung dịch súc miệng và xịt Benzydamine 0,15% ghi nhận chưa biết tương tác thuốc có ý nghĩa. Điều này không chứng minh rằng tương tác hoàn toàn không thể xảy ra, đặc biệt với sản phẩm phối hợp chứa thêm hoạt chất khác. Người đang dùng nhiều thuốc, thuốc chống viêm khác hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính nên cung cấp danh sách thuốc cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Benzydamine.
Benzydamine là thuốc chống viêm không steroid tác dụng chủ yếu tại chỗ, có đặc tính giảm đau và gây tê nhẹ. Thuốc thường được bào chế dưới dạng benzydamine hydrochloride để sử dụng ở miệng và họng.
Không. Benzydamine thuộc nhóm thuốc chống viêm và giảm đau tại chỗ, không thuộc nhóm kháng sinh. Thuốc không thay thế kháng sinh trong trường hợp có nhiễm khuẩn cần điều trị đặc hiệu.
Nhiều nhãn thuốc dùng tại miệng–họng giới hạn thời gian tự sử dụng liên tục không quá 7 ngày. Nếu triệu chứng không cải thiện, nặng hơn hoặc tái diễn, người bệnh cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tiếp tục tự dùng. Thời gian chính xác phải theo sản phẩm cụ thể.
Có thể dùng một số dạng thuốc cho trẻ em, nhưng giới hạn tuổi và liều khác nhau rõ rệt giữa thuốc xịt, dung dịch súc miệng và viên ngậm. Ví dụ, một dung dịch súc miệng 0,15% không dùng cho trẻ từ 12 tuổi trở xuống, trong khi một số thuốc xịt có hướng dẫn riêng cho trẻ. Không tự quy đổi liều giữa các sản phẩm.
Không nên tự dùng. Dữ liệu thai kỳ và cho con bú còn hạn chế; một số SmPC chống chỉ định dạng xịt trong ba tháng cuối thai kỳ và chỉ cho sử dụng ở các giai đoạn khác hoặc khi cho con bú nếu bác sĩ đánh giá là thật sự cần thiết.

