Dưới đây là bài viết tổng quan về cắt liều thuốc say xe hay cắt liều say xe chi tiết mà mình áp dụng cho phòng khám của mình. Tỷ lệ thành công hầu như là chắc chắn và chưa có phản hồi thất bại nào.
Xin chào! Mình là Dược sĩ Tuấn – Tốt nghiệp trường Đại học Dược Hà Nội khóa 72. Hiện tại, mình đang làm quản lý tại Phòng khám Nội Tổng Quát Health Center. Công việc chính của mình về mảng Marketing với vị trí Chuyên Viên SEO Marketing. Mình quyết định lập trang web duocsituan.vn nhằm mục đích chia sẽ kinh nghiệm làm việc mà mình tích lũy được sau quảng thời gian làm việc tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
Sau quảng thời gian là việc tại công ty Dược cũng như các nhà thuốc thì mình nhận thấy chất lượng chuyên môn của dược sĩ nhà thuốc còn khá thấp. Hầu như các bạn cắt liều theo kiểu máy móc, rập khuôn chứ không tìm hiểu kĩ bản chất tình trạng mà bệnh nhân đang gặp phải.
Bản thân tác giả cũng từng gặp phải tình trạng như vậy nhưng do không có sách hay chương trình đạo tạo phổ biến. Do đó, mình quyết định sẽ viết ra trọn bộ các triệu chứng phổ biến thường gặp tại nhà thuốc và phòng khám từ cơ bản đến nâng cao. Từ việc đưa ra phác đồ cụ thể, phân tích từng loại thuốc trong đơn cho đến tìm hiểu cơ chế bệnh sinh và điều trị nguyên nhân.
Những vấn đề cần khai thác trong điều trị cắt liều say xe
Say tàu xe hay say xe là trạng thái rối loạn thường gặp ở tai trong gây ra bởi chuyển động liên tục của phương tiện di chuyển. Dẫn đến gây ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác thăng bằng và cảm giác định hướng của bệnh nhân. Ngoài ra, các yếu tố khác cũng gây ra say xe như: Ăn quá no, mệt mỏi, ngủ không đủ giấc và đặc biệt là môi trường không khí bị ô nhiễm làm nặng hơn vấn đề say xe, hay đôi khi chính nó là yếu tố dẫn đến say xe.
Nguyên nhân say tàu xe là gì?
Trước khi cắt liều say xe thì dược sĩ cần phải hiểu bản chất của nó. Nguyên nhân đơn giản bắt nguồn từ cái tên là do di chuyển bằng phương tiện.
Phân tích cụ thế
Sự xung đột của các luồng thông tin trực tiếp đến não bởi mắt, thụ thể áp lực, đường tiêu hóa, hệ thống cảm giác của cơ, khớp và cả hệ thống tiền đình cũng gây ra say xe. Hiện tượng say game (Simulator Sickness) cũng thường gặp ở 20-50% dân số. Hiện tượng này được giải thích là do mắt cảm thấy chuyện động nhanh, hỗn loạn, trong khi thụ thể tai trong và thụ thể cảm giác lại cảm nhận được điều đó.
Kết quả là não nhận được những luồng thông tin không khớp nhau. Việc đọc sách trên xe sẽ làm trầm trọng hơn cảm giác nôn và buồn nôn. Bởi vì mắt không nhận thấy có sự chuyển động nhưng thụ thể tai trong và thụ thể cảm giác lại cảm nhận được điều đó.
Triệu chứng say tàu xe
Các triệu chứng chung mà dược sĩ có thể khai thác trước khi cắt liều thuốc say xe bao gồm: Tiết nhiều nước bọt, nôn nao, cảm giác muốn nôn mửa, nôn mửa, lợm giọng, đau đầu, chóng mặt, toát mồ hôi lạnh và tím tái.
Ngừng nguyên nhân là cách tốt nhất trong cắt liều say xe khi bệnh nhân nôn. Có nghĩa là khi bệnh nhân đã xuống xe thì không cần phải cắt liều say xe nữa. Cảm giác lợm giọng, nôn nao, buồn nôn, sẽ tự biến mất sau 20′ – 1h.
Trong trường hợp bệnh nhân cần phải di chuyển thì nên cắt liều thuốc say xe tối thiểu trước là 30′ trước khi di chuyển (hoặc trước vài giờ đối với miếng dán). Bởi vì, khi bệnh nhân đã bắt đầu nôn thì có rất ít thuốc men hoặc phương pháp điều trị nào hiệu quả. Chỉ có thời điểm xe dừng lại để ăn cơm mới có đủ thời gian để uống thuốc say xe.
Khai thác chi tiết để cắt liều thuốc say xe hiệu quả
Độ tuổi
Cắt liều say tàu xe hay cắt liều say xe thường áp dụng cho trẻ em. Trẻ sơ sinh và trẻ em dưới 2 năm tuổi hiếm khi bị say tàu xe nên không cần điều trị. Tỷ lệ gặp phải say xe sẽ giảm đáng kể theo độ tuổi. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp là người lớn nhưng vẫn gặp phải cắt liều say xe. Các chế phẩm dùng trong phòng ngừa say xe trên thị trường rất đa dạng và phù hợp với mọi độ tuổi. Vì vậy, trong gia đình có trẻ nhỏ nên lựa chọn chế phẩm cẩn thận để dùng thuốc phù hợp.
Tiền sử say xe
Dược sĩ nên nắm chắc các thành viên trong gia đình đã từng bị say xe và có những biện pháp điều trị cần thiết cho họ. Từ đó có thể cân nhắc cắt liều say xe theo mức độ nặng hay nhẹ.
Phương tiện và thời gian đi lại
Cần tính toán chi tiết hành trình di chuyển mất bao lâu. Thông thường, cắt liều say xe sẽ có tác dụng trong khoảng 4-6 tiếng nên hành trình đi lại dài hơn cần phải uống thêm liều thứ 2.
Khi bệnh nhân đã nôn thì có rất ít thuốc có thể giúp họ trong lúc này. Do đó, dược sĩ phải hướng dẫn và cân nhắc kĩ cho bệnh nhân trước 1 chuyến hành trình dài để đạt hiệu quả tối đa. Trong trường hợp chuyến hành trình kéo dài hơn 6 tiếng thì có thể khuyên bệnh nhân dùng thêm 1 liều sau 6 tiếng để đạt hiểu quả tối đa.
Dược sĩ có thể giải thích các kiến thức chung về say xe để giảm mức độ tùy theo phương tiện đi lại mà bệnh nhân dự định đi. Ví dụ, trẻ nhỏ sẽ giảm cảm nhận hoặc giảm say xe nếu chúng thường xuyên được nhìn ra ngoài xe. Do đó, ba mẹ có thể kê cao ghế ngồi cho trẻ để chúng thuận lợi nhìn ra ngoài. Điều này trên thực tế khá hiệu quả và cho phép các cháu thấy gần với cảnh vật bên ngoài xe. Khả năng tập trung vào cảnh vật bên ngoài như vậy giúp cho bộ não của trẻ được ổn định thu nhận với các thông điệp mâu thuẫn.
Phác đồ điều trị cắt liều say xe
Điều trị: Kháng H1 + chống nôn + Vitamin B6 (có thể bổ sung 3B) + paracetamol nếu tiền sử say xe nặng + hoạt huyết dưỡng não nếu cần.
Đơn thuốc tham khảo
- Dimenhydrinat 50mg: 1-2 viên mỗi 4-6 giờ trước khi di chuyển.
- Domperidon 10mg: 1 viên (tối đa 60mg/ngày) hoặc viên nang gừng 500 viên/lần.
- Magie – Vitamin B6: 1 viên là đủ.
- Paracetamol 500mg nếu say nặng
Thường thì không cần đến hoạt huyết dưỡng não trong cắt liều say xe, trừ khi bệnh nhân có tiền sử say xe nặng đến rất nặng, vì khi say xe họ hay bị đau đầu. Trẻ em liều bằng nửa người lớn, hoặc theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Các thuốc khác thuộc nhóm kháng H1 cũng có tác dụng tương đương như Diphenhydramin.
Lưu ý: Ở những bệnh nhân có tiền sử hay bị say xe nặng, dùng đơn độc thuốc kháng H1 sẽ đảm bảo hiệu quả không bị bị nôn, dẫn đến say xe trong chuyến đi. Cần phải biết cách phối hợp với các thuốc khác như thuốc chống nôn.
@duocsituanqb Cắt liều say xe cat-lieu-say-xe #catlieusayxe #sayxe #catlieu #saytauxe #saytau
Một số mẹo nhỏ
- Bệnh nhân nên đặt vé xe sớm để được ưu tiên ngồi ghế phía trước xe giúp giảm xóc xe khi chạy, nếu đi tàu thì nên ngồi phía cuối tàu.
- Bệnh nhân không nên ăn quá no hoặc để quá đói, tránh uống nước có gas hoặc rượu bia vì các trường hợp này có thể gây kích thích niêm mạc dạ dày.
- Mùi xe hay khói thuốc cũng là tác nhân gây ra say xe. Vì thế, bệnh nhân nên đeo khẩu trang, nếu cần thiết thì có thể đeo 2 cái. Khẩu trang còn giúp cho bệnh nhân giảm cảm giác lợm giọng, buồn nôn và nôn.
- Nếu bệnh nhân di chuyển bằng xe giường nằm thì nên nằm nghiêng, gập bụng sẽ giúp giảm thiểu say xe và ít nôn hơn.
- Chỉ nên nhìn phía lên trước mặt, tránh nhìn ra sau hoặc hai bên đường để tránh cảm giác cảnh vật đang di chuyển ngược chiều với mình.
Phân tích chi tiết phác đồ điều trị cắt liều say xe
Thuốc kháng histamin
Thuốc kháng histamin dùng trong cắt liều say xe bao gồm: Dimenhydrinat, Cinnarizin (tương đối hiệu quả), Meclizin và Promethazin. Các thuốc này có tác dụng kháng Acetylcholin được cho là có hiệu quả phòng ngừa say tàu xe. Những hoạt chất này có khả năng gây buồn ngủ và hoạt chất Promethazin có tác dụng an thần mạnh nhất. Không nên cho trẻ em dưới 5 tuổi uống hoạt chất Cinnarizin, trong khi hoạt chất Meclizin có thể cho những trẻ trên 2 năm tuổi uống. Các hoạt chất này được khuyến nghị nên tránh dùng cho phụ nữ có thai.
Tác nhân anticholinergic
Chỉ thuốc kháng acetylcholin hyoscin hydrobromid sử dụng rộng rãi trong cắt liều say tàu xe, có thể cho trẻ em trên 3 tuổi. Thuốc kháng cholinergic có thể có các tác dụng phụ
như: gây buồn ngủ, nhìn mờ, khô miệng, táo bón và bí tiểu. Mặc dù các thuốc này thường không chắc có các tác dụng phụ như vậy ở liều sử dụng trong dạng thuốc OTC chống say tàu xe.
Trẻ em có thể cho dùng dạng viên ngậm vị ngọt để chống khô miệng.
Hyoscin hydrobromid, một loại thuốc kháng acetylcholin, được sử dụng rộng rãi để phòng ngừa say tàu xe, bao gồm cả ở trẻ em trên 3 tuổi. Tuy nhiên, thuốc này có thể gây ra một số tác dụng phụ như buồn ngủ, nhìn mờ, khô miệng, táo bón và bí tiểu. Mặc dù các tác dụng phụ này thường không phổ biến khi sử dụng ở liều thấp dạng thuốc không kê đơn (OTC), cần lưu ý đặc biệt khi kê cho các đối tượng nhạy cảm.
Đối với trẻ em, dạng viên ngậm vị ngọt có thể được lựa chọn để giảm tình trạng khô miệng. Hyoscin có thời gian tác dụng ngắn, kéo dài từ 1 đến 3 giờ, do đó phù hợp với các hành trình ngắn và cần được uống 20 phút trước khi khởi hành.
Lưu ý đối tượng cần thận trọng
- Người bị phì đại tuyến tiền liệt do nguy cơ gây bí tiểu.
- Bệnh nhân bị glaucom góc đóng do có thể làm tăng nhãn áp.
Thuốc kháng acetylcholin như hyoscin có thể tăng tác dụng phụ khi dùng cùng các thuốc có tác dụng kháng acetylcholin, bao gồm:
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng (như amitriptylin).
- Butyrophenon (như haloperidol).
- Phenothiazin (như chlorpromazin).
Do đó, dược sĩ cần kiểm tra kỹ tiền sử dùng thuốc của bệnh nhân trước khi cắt liều thuốc say xe.
Phương pháp tiếp cận thay thế cho say tàu xe
Gừng
Gừng đã được sử dụng từ lâu để giảm triệu chứng say tàu xe. Mặc dù các thử nghiệm lâm sàng về hiệu quả của gừng còn chưa thống nhất, nhưng gừng được cho là tác động chính lên đường tiêu hóa, thay vì ảnh hưởng đến trung tâm nôn ở não hay hệ thống tiền đình.
Không có liều lượng tiêu chuẩn, nhưng nhiều sản phẩm chứa gừng được bán trên thị trường có thể hỗ trợ chống say tàu xe. Đặc biệt, gừng là lựa chọn an toàn cho những người lái xe do không gây buồn ngủ. Ngoài ra, gừng cũng thích hợp cho phụ nữ mang thai cần giảm buồn nôn nhưng không thể sử dụng các thuốc kháng acetylcholin hoặc kháng histamin.
Vòng đeo tay tác dụng lên huyệt
Vòng đeo tay đàn hồi tạo áp lực lên huyệt ở mặt trong cổ tay cũng được cho là có tác dụng chống say tàu xe. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về hiệu quả của phương pháp này chưa rõ ràng. Dù vậy, vòng đeo tay có thể là một giải pháp hữu ích cho những người không muốn hoặc không thể sử dụng thuốc, đặc biệt là phụ nữ mang thai hoặc người lái xe.
Tổng kết
Trên đây là những thông tin cần thiết giúp dược sĩ có thể dễ dàng kiểm soát được tình trạng say xe. Giúp các dược sĩ có thể dễ dàng cắt liều say xe một cách dễ dàng và đạt hiểu quả nhanh chóng.
