Tăng áp phổi do bệnh phổi (Pulmonary Hypertension Due to Lung Disease) là tình trạng áp lực và sức cản trong tuần hoàn phổi tăng do tổn thương nhu mô phổi, phá hủy giường mao mạch, thiếu oxy kéo dài hoặc giảm thông khí. Đây là nhóm 3 trong phân loại tăng áp phổi, thường gặp ở COPD, bệnh phổi kẽ, xơ phổi, khí phế thũng, hội chứng giảm thông khí và một số bệnh phổi phát triển. Người bệnh thường khó thở khi gắng sức, mệt, giảm khả năng đi bộ, đau ngực, choáng hoặc phù chân khi thất phải bắt đầu suy. Triệu chứng dễ bị quy hoàn toàn cho bệnh phổi nền nên chẩn đoán thường chậm. Siêu âm tim giúp sàng lọc, nhưng thông tim phải là phương pháp xác nhận huyết động khi kết quả có thể thay đổi điều trị. Kiểm soát bệnh phổi, điều chỉnh thiếu oxy và phục hồi là nền tảng; thuốc đặc hiệu tăng áp phổi chỉ dùng chọn lọc tại trung tâm chuyên sâu.
Tăng áp phổi do bệnh phổi là bệnh gì?
Tăng áp phổi do bệnh phổi (Pulmonary Hypertension Due to Lung Disease) là một hội chứng huyết động trong đó áp lực động mạch phổi tăng chủ yếu do bệnh nhu mô, bệnh đường thở, thiếu oxy mạn hoặc giảm thông khí. Nó khác tăng áp động mạch phổi nhóm 1, nơi tổn thương mạch phổi là bệnh chính; ở nhóm 3, bệnh phổi và rối loạn trao đổi khí thường là yếu tố chi phối.

Tình trạng có thể nhẹ và tương ứng mức độ bệnh phổi, hoặc nặng hơn dự kiến, làm khó thở và suy thất phải nổi bật. Bác sĩ phải phân biệt với tăng áp phổi do bệnh tim trái, huyết khối mạn, bệnh mô liên kết hoặc nhiều cơ chế cùng lúc. Việc phân nhóm đúng quan trọng vì thuốc có lợi trong nhóm 1 không tự động có lợi cho nhóm 3.
| Tên bệnh | Tăng áp phổi do bệnh phổi |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Pulmonary Hypertension Due to Lung Disease and/or Hypoxia |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tăng áp phổi nhóm 3; pulmonary hypertension associated with lung diseases and/or hypoxia; group 3 pulmonary hypertension |
| Mã ICD-10 | I27.2 – Tăng áp phổi thứ phát khác theo ICD-10 WHO; ICD-10-CM có mã I27.23 cho tăng áp phổi do bệnh phổi và thiếu oxy. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh mạch máu phổi; tăng áp phổi nhóm 3; biến chứng của bệnh hô hấp mạn |
| Cơ quan ảnh hưởng | Động mạch phổi và thất phải; bệnh nền đồng thời ảnh hưởng nhu mô phổi, đường thở, trao đổi khí và khả năng gắng sức. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng mạn tính, không lây; là biến chứng của bệnh phổi hoặc thiếu oxy kéo dài, có thể tiến triển và gây suy tim phải. |
| Mức độ phổ biến | Mức độ phổ biến tăng ở giai đoạn tiến triển của COPD, bệnh phổi kẽ, xơ phổi, khí phế thũng kết hợp xơ phổi và một số rối loạn giảm thông khí. Tăng áp phổi nặng không tương xứng với bệnh phổi ít gặp hơn. |
| Bệnh có lây không? | Không. Bệnh phổi nền có thể có nguyên nhân lây hoặc không lây, nhưng tăng áp phổi là hậu quả huyết động và không truyền từ người sang người. |
| Đường lây | Không áp dụng. |
Tổng quan chuyên môn về Tăng áp phổi do bệnh phổi
Thiếu oxy phế nang gây co mạch phổi nhằm chuyển máu khỏi vùng thông khí kém. Khi kéo dài, co mạch trở thành tái cấu trúc với dày lớp giữa, tăng sinh nội mạc và giảm khả năng giãn mạch. COPD, khí phế thũng và xơ phổi còn phá hủy giường mao mạch, làm diện tích tuần hoàn phổi giảm.
Viêm, stress cơ học, tăng độ nhớt máu, tăng áp lực lồng ngực và giảm thông khí có thể góp phần. Sức cản mạch phổi tăng khiến thất phải phì đại rồi giãn, giảm cung lượng tim khi gắng sức và cuối cùng suy tim phải. Một số người có kiểu mạch máu nổi trội, mức tăng áp không tương xứng với tổn thương phổi.
- Bệnh phổi tắc nghẽn hoặc khí phế thũng: điển hình là COPD tiến triển.
- Bệnh phổi hạn chế: xơ phổi vô căn, bệnh phổi kẽ do mô liên kết hoặc nguyên nhân khác.
- Kiểu hỗn hợp: khí phế thũng kết hợp xơ phổi và các bệnh vừa tắc nghẽn vừa hạn chế.
- Hội chứng giảm thông khí: béo phì giảm thông khí, bệnh thành ngực hoặc thần kinh–cơ khi thiếu oxy là cơ chế chính.
- Thiếu oxy không kèm bệnh nhu mô rõ: phơi nhiễm độ cao kéo dài và một số rối loạn hiếm.
- Bệnh phổi phát triển: loạn sản phế quản–phổi và bất thường phát triển phổi ở trẻ.
Tăng áp phổi nhẹ khá thường gặp ở bệnh phổi tiến triển, nhưng tỷ lệ thay đổi theo quần thể, tiêu chuẩn và việc có thông tim phải hay không. Ở COPD nặng và bệnh phổi kẽ giai đoạn cuối, nguy cơ tăng rõ; tăng áp phổi nặng chỉ chiếm một nhóm nhỏ nhưng ảnh hưởng tiên lượng lớn.
Tần suất tăng theo tuổi vì COPD và xơ phổi phổ biến hơn. Bệnh phổi kẽ do tự miễn có thể gặp ở người trẻ hơn và nữ nhiều hơn tùy bệnh nền. Dữ liệu đại diện cho Việt Nam còn hạn chế.
Bệnh không hình thành qua một đường lây. Quá trình bắt đầu từ tổn thương phổi hoặc thông khí kém, dẫn đến thiếu oxy, co mạch, mất mao mạch và tái cấu trúc mạch phổi. Một số người có thêm viêm, huyết khối tại chỗ, rối loạn chức năng nội mô hoặc tăng áp lực lồng ngực. Các cơ chế tích lũy theo thời gian và cuối cùng làm thất phải quá tải.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tăng áp phổi do bệnh phổi
- Bệnh đường thở và khí phế thũng: COPD, khí phế thũng nặng và một số bệnh phế quản mạn.
- Bệnh phổi kẽ: xơ phổi vô căn, bệnh phổi kẽ do mô liên kết, bụi phổi, sarcoidosis có cơ chế phức tạp.
- Giảm thông khí và thiếu oxy: béo phì giảm thông khí, bệnh thần kinh–cơ, biến dạng lồng ngực, phơi nhiễm độ cao kéo dài.
- Bệnh phát triển phổi: loạn sản phế quản–phổi, thiểu sản phổi và một số dị tật bẩm sinh.
- Kiểu phối hợp: khí phế thũng kết hợp xơ phổi hoặc nhiều bệnh cùng tồn tại.
- Có thể thay đổi: hút thuốc, tiếp xúc bụi và khói nghề nghiệp, thiếu tuân thủ oxy, béo phì, ít vận động và điều trị bệnh phổi chưa tối ưu.
- Khó thay đổi: tuổi cao, bệnh phổi kẽ tiến triển, loạn sản phế quản–phổi, biến dạng lồng ngực hoặc bệnh thần kinh–cơ.
- Yếu tố thúc đẩy: đợt cấp COPD, nhiễm trùng, thuyên tắc phổi, thiếu máu, rối loạn nhịp, sống ở độ cao và ngưng thở khi ngủ chưa điều trị.
Người có COPD hoặc bệnh phổi kẽ nặng, cần oxy dài hạn, giảm DLCO rõ, giảm oxy khi gắng sức, khó thở tăng không tương xứng, dấu suy thất phải hoặc suy giảm nhanh khả năng đi bộ cần được đánh giá. Trẻ sinh non có loạn sản phế quản–phổi, người béo phì giảm thông khí và người bệnh thần kinh–cơ cũng là nhóm nguy cơ.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tăng áp phổi do bệnh phổi
Triệu chứng tiến triển từ từ và chồng lấp với bệnh phổi nền. Ban đầu, người bệnh chỉ khó thở khi đi nhanh hoặc leo cầu thang; sau đó giảm quãng đường đi bộ, mệt, hồi hộp và cần dừng nghỉ thường xuyên. Khi cung lượng tim giảm, có thể choáng hoặc ngất khi gắng sức.
Giai đoạn suy thất phải gây phù chân, tăng cân do dịch, đầy bụng, chán ăn và tĩnh mạch cổ nổi. Một đợt xấu đi đột ngột gợi ý nhiễm trùng, đợt cấp bệnh phổi, thuyên tắc phổi, rối loạn nhịp hoặc suy tim.
- Khó thở khi gắng sức: thường tăng dần và vượt mức dự kiến từ chức năng phổi.
- Mệt và giảm sức bền: do giảm cung lượng tim và trao đổi khí kém.
- Giảm oxy: xuất hiện khi vận động, ngủ hoặc cả lúc nghỉ ở bệnh tiến triển.
- Hồi hộp hoặc nhịp tim nhanh: có thể phản ánh bù trừ hoặc rối loạn nhịp.
- Phù mắt cá và cẳng chân: thường là dấu suy thất phải muộn.
- Ho và triệu chứng bệnh phổi nền: đờm, khò khè hoặc ho khan tùy COPD hay bệnh phổi kẽ.
- Đau ngực kiểu đè nặng khi gắng sức.
- Choáng hoặc ngất, đặc biệt khi vận động.
- Khàn tiếng do động mạch phổi giãn chèn dây thần kinh quặt ngược, rất hiếm.
- Ho ra máu, cần loại trừ nguyên nhân khác.
- Bụng chướng, chán ăn, đau hạ sườn phải do sung huyết gan.
Nên đặt lịch khám: khó thở hoặc mệt tăng dần dù bệnh phổi được điều trị, giảm quãng đường đi bộ, phù nhẹ hoặc cần oxy nhiều hơn. Cần khám trong ngày: phù tăng, tăng cân nhanh, đau ngực mới, SpO2 giảm, đánh trống ngực kéo dài hoặc khó thở xuất hiện khi nghỉ. Cần tái khám sớm: sau đợt cấp, thay đổi oxy, bắt đầu thuốc tăng áp phổi hoặc khi có tác dụng phụ.
- Ngất hoặc gần ngất kèm khó thở, đau ngực hay hồi hộp.
- Khó thở dữ dội khi nghỉ, tím hoặc SpO2 giảm rõ.
- Đau ngực kéo dài, vã mồ hôi hoặc tụt huyết áp.
- Phù tăng nhanh, bụng chướng, tiểu ít hoặc lú lẫn.
- Ho ra máu, nhịp tim rất nhanh hoặc triệu chứng xấu đột ngột.
Chẩn đoán Tăng áp phổi do bệnh phổi
Bác sĩ đánh giá bệnh phổi nền, mức khó thở, oxy, khả năng gắng sức và các nguyên nhân tăng áp phổi khác. Xét nghiệm chức năng phổi, CT ngực, siêu âm tim, ECG, BNP/NT-proBNP và test đi bộ giúp ước lượng nguy cơ. Vì siêu âm có thể kém chính xác ở phổi tăng khí, kết quả luôn cần đặt trong bối cảnh.
Thông tim phải là tiêu chuẩn xác nhận khi chẩn đoán sẽ ảnh hưởng điều trị, ghép phổi hoặc thuốc đặc hiệu. Đồng thời phải loại trừ bệnh tim trái và huyết khối tắc mạch phổi mạn.
Bác sĩ hỏi tốc độ tiến triển, mức vận động, oxy, hút thuốc, nghề nghiệp, ngáy, buồn ngủ, bệnh mô liên kết và tiền sử huyết khối. Khám tìm tím, ngón tay dùi trống, tiếng P2 mạnh, tiếng thổi hở ba lá, thất phải đập mạnh, tĩnh mạch cổ nổi, phù, gan to và dấu bệnh phổi. Dấu khám có thể kín đáo ở giai đoạn sớm.
- Khí máu và oxy xung: xác định giảm oxy, tăng carbon dioxide và nhu cầu oxy.
- BNP hoặc NT-proBNP: hỗ trợ đánh giá căng thất phải nhưng bị ảnh hưởng bởi tuổi, thận và bệnh tim.
- Công thức máu, chức năng thận, gan, tuyến giáp và sắt: tìm yếu tố làm nặng khó thở và chuẩn bị điều trị.
- Tự kháng thể: thực hiện khi nghi bệnh mô liên kết hoặc nguyên nhân nhóm khác.
- Test đi bộ 6 phút: đánh giá chức năng, giảm oxy khi gắng sức và theo dõi xu hướng.
- Thông tim phải: đo trực tiếp áp lực, cung lượng tim và sức cản mạch phổi.
CT ngực độ phân giải cao mô tả mức khí phế thũng, xơ hóa, tổn thương mạch và nguyên nhân bệnh phổi. Động mạch phổi to gợi ý nhưng không xác nhận tăng áp. Siêu âm tim ước tính áp lực, đánh giá kích thước và chức năng thất phải, van tim và bệnh tim trái.
Xạ hình thông khí–tưới máu hoặc CT mạch được dùng để loại trừ huyết khối tắc mạch mạn khi phù hợp. MRI tim có thể định lượng thất phải tại trung tâm chuyên sâu.
Tăng áp phổi được xác nhận bằng thông tim phải khi áp lực động mạch phổi trung bình lớn hơn 20 mmHg. Kiểu tiền mao mạch thường có áp lực bít động mạch phổi không quá 15 mmHg và sức cản mạch phổi lớn hơn 2 Wood units. Để xếp nhóm 3, bác sĩ phải chứng minh bệnh phổi hoặc thiếu oxy là cơ chế chính và loại trừ nhóm 1, bệnh tim trái, huyết khối mạn hoặc cơ chế đa yếu tố.
Ngưỡng huyết động không tự xác định nguyên nhân và không nên dùng để tự diễn giải siêu âm.
Điều trị Tăng áp phổi do bệnh phổi
Nền tảng là tối ưu bệnh phổi, cải thiện oxy và giảm gánh thất phải. Điều trị gồm bỏ thuốc lá, thuốc hô hấp phù hợp, điều trị đợt cấp, oxy dài hạn khi đủ chỉ định, hỗ trợ giảm thông khí, phục hồi chức năng và kiểm soát bệnh kèm. Người bệnh có dấu nguy cơ cao nên được chuyển trung tâm tăng áp phổi.
Thuốc đặc hiệu chỉ dùng sau phân nhóm chính xác. Đánh giá ghép phổi sớm ở người bệnh phổi tiến triển và tăng áp phổi đáng kể có thể tránh bỏ lỡ thời điểm.
Thuốc giãn phế quản, thuốc chống xơ hóa, corticosteroid hoặc thuốc miễn dịch được dùng theo bệnh phổi nền, không phải trực tiếp cho mọi tăng áp phổi. Thuốc lợi tiểu giúp giảm sung huyết thất phải nhưng cần theo dõi thận, điện giải và huyết áp.
Treprostinil dạng hít có thể cân nhắc ở tăng áp phổi liên quan bệnh phổi kẽ đã xác nhận. PDE5 inhibitor chỉ được cân nhắc chọn lọc ở PH-ILD nặng tại trung tâm chuyên môn. Các thuốc nhóm endothelin, riociguat và nhiều liệu pháp PAH không được dùng thường quy cho nhóm 3 vì bằng chứng hạn chế hoặc nguy cơ có hại.
Thông tim phải vừa chẩn đoán vừa hỗ trợ phân tầng nguy cơ; nghiệm pháp giãn mạch cấp không áp dụng thường quy như ở PAH vô căn. Oxy, thông khí không xâm nhập hoặc điều trị CPAP/BiPAP được dùng nếu có giảm oxy, giảm thông khí hoặc ngưng thở khi ngủ. Trong suy hô hấp cấp, đặt nội khí quản có nguy cơ tụt huyết áp và suy thất phải, cần đội hồi sức có kinh nghiệm.
Ghép phổi hoặc ghép tim–phổi là lựa chọn cho một số người bệnh tiến triển dù điều trị tối ưu, tùy tuổi, bệnh kèm và tiêu chuẩn trung tâm. Phẫu thuật giảm thể tích phổi hoặc can thiệp van nội phế quản ở khí phế thũng phải đánh giá rất thận trọng vì tăng áp phổi có thể làm tăng nguy cơ. Không có phẫu thuật trực tiếp sửa các tiểu động mạch phổi lan tỏa.
Phục hồi chức năng hô hấp, tư vấn dinh dưỡng, tiêm chủng, điều trị thiếu sắt hoặc thiếu máu, hỗ trợ tâm lý và lập kế hoạch hoạt động giúp cải thiện chất lượng sống. Oxy được kê theo mức giảm oxy nghỉ, gắng sức hoặc khi ngủ. Người bệnh cần hướng dẫn du lịch, chuyến bay, độ cao và thiết bị oxy; không tự thay đổi lưu lượng.
Đây thường là tình trạng mạn tính cần quản lý lâu dài. Oxy, phục hồi chức năng, thuốc bệnh phổi nền và theo dõi có thể kéo dài nhiều năm. Đáp ứng chức năng với một can thiệp được đánh giá sau vài tuần đến vài tháng, nhưng tiến triển phụ thuộc tốc độ bệnh phổi và chức năng thất phải. Không có thời hạn điều trị chung hoặc cam kết đảo ngược hoàn toàn.
Đây thường là tình trạng mạn tính cần quản lý lâu dài. Oxy, phục hồi chức năng, thuốc bệnh phổi nền và theo dõi có thể kéo dài nhiều năm. Đáp ứng chức năng với một can thiệp được đánh giá sau vài tuần đến vài tháng, nhưng tiến triển phụ thuộc tốc độ bệnh phổi và chức năng thất phải. Không có thời hạn điều trị chung hoặc cam kết đảo ngược hoàn toàn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Suy thất phải: phù, sung huyết gan, giảm cung lượng tim và suy thận.
- Rối loạn nhịp: cuồng nhĩ, rung nhĩ hoặc nhịp nhanh làm huyết động xấu nhanh.
- Giảm oxy nặng: đặc biệt trong đợt cấp, nhiễm trùng, chuyến bay hoặc độ cao.
- Hạn chế vận động và suy mòn: làm giảm độc lập và chất lượng sống.
- Biến chứng điều trị: tụt huyết áp, rối loạn điện giải, chảy máu hoặc trao đổi khí xấu nếu thuốc không phù hợp.
Sự hiện diện của tăng áp phổi thường làm tiên lượng COPD và bệnh phổi kẽ xấu hơn, đặc biệt khi thất phải suy hoặc sức cản mạch phổi cao. Tiên lượng phụ thuộc bệnh nền, mức oxy, huyết động, khả năng gắng sức, tuổi và bệnh kèm.
Điều trị thiếu oxy, kiểm soát bệnh phổi, phục hồi chức năng và chuyển tuyến đúng thời điểm có thể cải thiện triệu chứng và giảm biến cố. Không thể dự đoán tuổi thọ cá nhân chỉ từ áp lực siêu âm.
Tăng áp phổi mạn không “tái phát” theo từng đợt như nhiễm trùng, nhưng triệu chứng có thể nặng lên sau đợt cấp COPD, viêm phổi, thuyên tắc, rối loạn nhịp hoặc ngừng oxy. Sau khi ổn định, huyết động có thể cải thiện một phần nhưng tổn thương mạch và bệnh phổi vẫn tồn tại. Phòng đợt mất bù là mục tiêu quan trọng.
- Không hút thuốc và tránh khói, bụi, khí độc nghề nghiệp.
- Điều trị sớm và đúng bệnh phổi nền, dùng thiết bị hít đúng kỹ thuật.
- Tuân thủ oxy hoặc hỗ trợ thông khí khi đã được kê.
- Tiêm chủng cúm, COVID-19 và phế cầu theo khuyến cáo.
- Duy trì vận động trong chương trình phục hồi phù hợp và kiểm soát cân nặng.
- Điều trị ngưng thở khi ngủ, thiếu máu, huyết khối và bệnh tim kèm.
- Tránh tự dùng thuốc PAH hoặc thuốc giảm cân có nguy cơ.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tăng áp phổi do bệnh phổi
Chế độ ăn nên đủ năng lượng và đạm để tránh mất cơ, nhưng không quá nhiều muối nếu có phù hoặc suy thất phải. Lượng dịch được cá thể hóa theo thận, phù, thuốc lợi tiểu và huyết áp; không tự hạn chế nước cực đoan. Chia nhỏ bữa giúp giảm đầy bụng và khó thở. Người thừa cân giảm thông khí cần giảm cân có giám sát, tránh chế độ ăn cấp tốc.
Vận động đều trong giới hạn triệu chứng thường có lợi, ưu tiên phục hồi hô hấp hoặc chương trình có giám sát. Khởi đầu bằng đi bộ, xe đạp nhẹ và tập sức cơ; dừng khi đau ngực, choáng, gần ngất hoặc khó thở bất thường. Tránh gắng sức đột ngột, nâng vật rất nặng, tắm quá nóng và độ cao lớn nếu chưa được đánh giá. Oxy khi tập chỉ dùng theo đơn.
Ghi lại quãng đường đi bộ, mức khó thở, SpO2 theo hướng dẫn, nhịp tim, cân nặng sáng, phù chân và lượng oxy sử dụng. Tăng cân nhanh kèm phù gợi ý giữ dịch. Máy đo oxy có sai số và không thay thế đánh giá lâm sàng. Báo bác sĩ khi giảm khả năng hoạt động, cần nhiều oxy hơn, xuất hiện ngất, đau ngực, phù hoặc tiểu ít.
- Không tự dùng sildenafil, tadalafil, bosentan, riociguat hoặc thuốc tăng áp phổi khác.
- Không tự tăng thuốc lợi tiểu hoặc giảm nước mạnh khi phù.
- Không ngừng oxy vì thấy đỡ hơn hoặc tăng oxy vượt kế hoạch.
- Không hút thuốc, dùng thuốc lá điện tử hoặc tiếp xúc khói bụi kéo dài.
- Không tập nặng đến mức choáng, đau ngực hoặc gần ngất.
- Không đi máy bay hoặc lên cao khi giảm oxy chưa được đánh giá.
- Không trì hoãn khám khi khó thở tăng nhanh vì có thể là đợt cấp, thuyên tắc hoặc suy tim phải.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ, tăng áp phổi nhóm 3 thường liên quan loạn sản phế quản–phổi, thiểu sản phổi, bệnh phổi kẽ trẻ em, giảm thông khí hoặc dị tật thành ngực. Triệu chứng có thể là bú kém, chậm tăng cân, tím, thở nhanh hoặc ngất. Siêu âm và thông tim cần đội tim–phổi nhi; thuốc, oxy và mục tiêu phát triển phải cá thể hóa theo tuổi.
Người cao tuổi thường có COPD, xơ phổi, bệnh tim trái và nhiều nguyên nhân tăng áp phổi đồng thời. Triệu chứng có thể bị che bởi ít vận động. Cần đánh giá té ngã, suy thận, hạ huyết áp, đa thuốc và khả năng dùng thiết bị hít hoặc oxy. Mục tiêu tập trung vào chức năng, kiểm soát triệu chứng và tránh nhập viện.
Thai kỳ làm tăng thể tích tuần hoàn và gánh thất phải, nên tăng áp phổi đáng kể có nguy cơ cao cho mẹ và thai. Người bệnh nên được tư vấn trước mang thai tại trung tâm tăng áp phổi và sản khoa nguy cơ cao. Nhiều thuốc có hạn chế thai kỳ; không tự ngừng hoặc tiếp tục thuốc. Nếu có thai ngoài kế hoạch, cần liên hệ chuyên khoa sớm để đánh giá cá thể.
Oxy và nhiều thuốc bệnh phổi có thể dùng khi cho bú, nhưng thuốc tăng áp phổi có dữ liệu khác nhau. Bác sĩ và dược sĩ cần đánh giá từng hoạt chất, mức phơi nhiễm ở trẻ và lợi ích điều trị cho mẹ. Không tự bỏ thuốc, giảm oxy hoặc ngừng cho bú mặc định. Khả năng chăm trẻ cũng cần cân nhắc nếu mẹ dễ ngất hoặc thiếu oxy.
Người suy giảm miễn dịch có thể mắc bệnh phổi kẽ, nhiễm trùng mạn hoặc biến chứng ghép dẫn đến tăng áp phổi. Nhiễm trùng và độc tính thuốc dễ làm tình trạng xấu nhanh. Cần phối hợp chuyên khoa ghép, truyền nhiễm và tăng áp phổi; thuốc miễn dịch và thuốc mạch phổi có tương tác đáng kể.
Bệnh tim trái, huyết khối tắc mạch mạn, bệnh mô liên kết, suy thận, gan, béo phì và ngưng thở khi ngủ có thể cùng góp phần. Việc quy toàn bộ tăng áp cho bệnh phổi có thể bỏ sót cơ chế điều trị được. Đánh giá đa cơ chế giúp chọn oxy, lợi tiểu, chống đông, hỗ trợ thông khí và thuốc chuyên biệt an toàn hơn.
Người có tăng áp phổi do bệnh phổi có nguy cơ suy hô hấp, tụt huyết áp và suy thất phải quanh phẫu thuật. Cần đánh giá trước mổ về oxy, chức năng thất phải, thuốc, nguy cơ huyết khối và loại gây mê. Sau mổ phải kiểm soát đau, tránh giảm oxy, tăng carbon dioxide, quá tải dịch và bất động kéo dài.
Câu hỏi thường gặp về Tăng áp phổi do bệnh phổi
Có thể nguy hiểm vì tăng sức cản mạch phổi làm thất phải phải làm việc quá mức, lâu dài dẫn đến suy tim phải, ngất và giảm cung lượng tim. Mức nguy hiểm phụ thuộc bệnh phổi nền, mức giảm oxy và huyết động. Khó thở khi nghỉ, ngất, đau ngực, tím, tụt huyết áp hoặc phù tăng nhanh là dấu hiệu cấp cứu. Đánh giá sớm có thể giúp tìm đợt cấp hoặc nguyên nhân khác còn điều trị được.
Phần lớn là tình trạng mạn và không thể đảo ngược hoàn toàn nếu bệnh phổi đã xơ hóa hoặc phá hủy. Tuy nhiên, điều trị bệnh nền, bỏ thuốc lá, oxy khi có chỉ định, hỗ trợ giảm thông khí và phục hồi chức năng có thể giảm triệu chứng và làm chậm mất bù. Một số nguyên nhân có thể cải thiện đáng kể nếu được xử lý sớm. Ghép phổi là lựa chọn cho nhóm chọn lọc, không phù hợp với mọi người.
Không nên tự dùng. Thuốc có lợi trong tăng áp động mạch phổi nhóm 1 nhưng ở nhóm 3 có thể không hiệu quả, gây tụt huyết áp hoặc làm máu đi nhiều hơn đến vùng phổi thông khí kém. PDE5 inhibitor chỉ được cân nhắc ở một số người PH-ILD nặng tại trung tâm chuyên sâu sau thông tim phải. COPD và bệnh phổi kẽ cần được phân nhóm chính xác trước mọi thuốc đặc hiệu.
Không phải ai cũng cần oxy liên tục. Chỉ định dựa trên mức giảm oxy khi nghỉ, gắng sức hoặc ngủ, bệnh nền và kết quả đánh giá. Một số người cần oxy dài hạn, trong khi người khác chỉ dùng khi vận động hoặc sau đợt cấp rồi được đánh giá lại. Oxy là thuốc: lưu lượng và thời gian dùng phải theo đơn, không tự tăng hoặc ngừng vì có thể gây nguy hiểm.
Thường có thể và nên vận động trong chương trình phù hợp, nhất là phục hồi chức năng hô hấp. Tập đều giúp sức cơ và hiệu quả vận động, nhưng phải tránh gắng sức đến đau ngực, choáng hoặc gần ngất. Người giảm oxy có thể cần oxy khi tập theo chỉ định. Trước khi tăng cường độ, người có ngất, suy thất phải hoặc tăng áp phổi nặng nên được chuyên gia đánh giá.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

