Dị dạng động tĩnh mạch phổi (Pulmonary Arteriovenous Malformation) là kết nối bất thường giữa động mạch và tĩnh mạch phổi, khiến một phần máu đi tắt qua mạng mao mạch mà không được trao đổi oxy hoặc lọc các cục máu nhỏ và vi khuẩn. Người bệnh có thể hoàn toàn không triệu chứng, hoặc khó thở, tím, giảm oxy, đau đầu và giảm sức gắng sức. Biến chứng đáng lo không chỉ nằm ở phổi mà còn gồm đột quỵ, cơn thiếu máu não thoáng qua và áp xe não do thuyên tắc nghịch thường. Nhiều trường hợp liên quan giãn mao mạch xuất huyết di truyền, thường kèm chảy máu mũi tái diễn và dị dạng mạch ở cơ quan khác. Siêu âm tim cản quang giúp sàng lọc, còn CT ngực xác định giải phẫu. Nút mạch qua catheter là điều trị ưu tiên cho tổn thương phù hợp và cần theo dõi lâu dài để phát hiện tái tưới máu hoặc tổn thương mới.
Dị dạng động tĩnh mạch phổi là bệnh gì?
Dị dạng động tĩnh mạch phổi (Pulmonary Arteriovenous Malformation) là một hoặc nhiều đường nối trực tiếp giữa nhánh động mạch phổi và tĩnh mạch phổi. Bình thường, máu phải đi qua mạng mao mạch quanh phế nang để nhận oxy và giữ lại hạt nhỏ, cục máu hoặc vi khuẩn. Trong PAVM, đường nối tắt làm máu ít oxy đi thẳng về tim trái rồi ra toàn cơ thể.

Bệnh khác với thuyên tắc phổi, nơi cục máu làm tắc động mạch, và khác với tăng áp phổi, nơi áp lực mạch phổi tăng. PAVM có thể đơn độc, nhiều ổ hoặc lan tỏa; kích thước luồng thông không luôn tương ứng mức triệu chứng. Vì biến chứng thần kinh có thể xảy ra trước khi khó thở rõ, sàng lọc ở người nghi HHT rất quan trọng.
| Tên bệnh | Dị dạng động tĩnh mạch phổi |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Pulmonary Arteriovenous Malformation |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Thông động tĩnh mạch phổi; rò động tĩnh mạch phổi; PAVM; pulmonary arteriovenous fistula |
| Mã ICD-10 | Q25.7 – Dị tật bẩm sinh khác của động mạch phổi theo ICD-10 WHO; ICD-10-CM có mã cụ thể Q25.72 cho dị dạng động tĩnh mạch phổi bẩm sinh. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Dị dạng mạch máu phổi; bệnh hô hấp–tim mạch bẩm sinh; thường liên quan giãn mao mạch xuất huyết di truyền |
| Cơ quan ảnh hưởng | Động mạch và tĩnh mạch phổi; luồng thông phải–trái có thể gây thiếu oxy và biến chứng não như đột quỵ, áp xe não. |
| Tính chất bệnh | Thường là bất thường bẩm sinh, không lây; có thể đơn độc hoặc nhiều ổ, tiến triển theo thời gian và tăng nguy cơ biến chứng trong thai kỳ. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm trong dân số chung. Phần lớn trường hợp nhiều tổn thương liên quan giãn mao mạch xuất huyết di truyền; tỷ lệ trong nhóm HHT cao hơn đáng kể so với cộng đồng. |
| Bệnh có lây không? | Không. |
| Đường lây | Không áp dụng. HHT là bệnh di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, không phải bệnh truyền nhiễm. |
Tổng quan chuyên môn về Dị dạng động tĩnh mạch phổi
Mạch nuôi từ động mạch phổi đổ trực tiếp vào túi phình hoặc kênh mạch rồi vào tĩnh mạch dẫn lưu, bỏ qua giường mao mạch. Hậu quả thứ nhất là shunt phải–trái làm giảm oxy động mạch; cơ thể có thể bù bằng tăng hồng cầu, nhưng độ nhớt máu và triệu chứng thay đổi.
Hậu quả thứ hai là mất bộ lọc mao mạch, cho phép huyết khối nhỏ hoặc vi khuẩn từ hệ tĩnh mạch đi vào não và tuần hoàn hệ thống, gây đột quỵ hoặc áp xe. Tổn thương có thể lớn lên trong thai kỳ, dậy thì, tăng cung lượng tim hoặc sau tái thông mạch. Vỡ PAVM gây ho ra máu hoặc tràn máu màng phổi.
- PAVM đơn giản: một động mạch nuôi chính và một tĩnh mạch dẫn lưu; là dạng thường gặp.
- PAVM phức tạp: có nhiều động mạch nuôi hoặc cấu trúc phân nhánh phức tạp.
- PAVM lan tỏa: nhiều vi thông mạch chiếm một phần lớn thùy hoặc phổi, điều trị khó hơn.
- Đơn độc hoặc nhiều ổ: nhiều ổ làm tăng khả năng liên quan HHT.
- Bẩm sinh hoặc mắc phải: đa số bẩm sinh; dạng mắc phải hiếm, có thể liên quan phẫu thuật, bệnh gan hoặc chấn thương.
PAVM là bệnh hiếm trong cộng đồng nhưng được phát hiện nhiều hơn nhờ CT. Khoảng lớn các trường hợp liên quan HHT, và PAVM có thể xuất hiện ở trẻ em lẫn người lớn. Nữ thường được phát hiện nhiều hơn trong một số quần thể, có thể liên quan thai kỳ và sàng lọc.
Biến chứng thần kinh không giới hạn ở tổn thương lớn hoặc người giảm oxy rõ. Dữ liệu tại Việt Nam còn phân tán, vì vậy không nên suy diễn tỷ lệ từ trung tâm quốc tế cho toàn dân số.
PAVM không hình thành do tác nhân xâm nhập. Dạng bẩm sinh phát triển từ bất thường tạo mạch; trong HHT, biến thể di truyền làm tín hiệu nội mô và sửa chữa mạch bất thường. Dạng mắc phải xuất hiện sau thay đổi huyết động hoặc tổn thương mạch. Bệnh có thể lớn dần khi lưu lượng máu tăng, đặc biệt trong thai kỳ hoặc sau một số phẫu thuật tim.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Dị dạng động tĩnh mạch phổi
- Giãn mao mạch xuất huyết di truyền: nguyên nhân quan trọng nhất của PAVM nhiều ổ; liên quan biến thể gen đường tín hiệu TGF-β.
- Dị dạng bẩm sinh đơn độc: không tìm thấy HHT hoặc tiền sử gia đình rõ.
- Sau phẫu thuật tim bẩm sinh kiểu Fontan: có thể phát triển thông mạch phổi lan tỏa trong một số trường hợp.
- Bệnh gan hoặc tăng áp cửa: hiếm, đôi khi liên quan hội chứng gan–phổi.
- Nguyên nhân mắc phải khác: chấn thương, nhiễm trùng, ung thư hoặc thủ thuật mạch, rất hiếm.
- Không thay đổi được: HHT, tiền sử gia đình PAVM, dị tật mạch khác, phẫu thuật Fontan hoặc bệnh gan mạn.
- Yếu tố làm tổn thương tiến triển: thai kỳ, dậy thì, tăng cung lượng tim và tăng kích thước mạch theo thời gian.
- Yếu tố làm tăng biến chứng: huyết khối tĩnh mạch, thủ thuật gây nhiễm khuẩn huyết, đường truyền có khí, lặn bình khí và không theo dõi sau nút mạch.
Người có HHT đã xác định hoặc nghi ngờ, chảy máu mũi tự phát tái diễn, giãn mạch ở môi–miệng–ngón tay, người thân bậc một mắc HHT, tiền sử đột quỵ hoặc áp xe não không rõ nguồn, giảm oxy không giải thích được và người sau Fontan cần được đánh giá PAVM theo bối cảnh.
Triệu chứng và dấu hiệu của Dị dạng động tĩnh mạch phổi
Nhiều PAVM nhỏ không gây triệu chứng và được phát hiện khi sàng lọc HHT hoặc chụp CT vì lý do khác. Khi shunt lớn, khó thở khi gắng sức, mệt, tím và giảm SpO2 thường xuất hiện. Một số người thấy khó thở tăng khi đứng và đỡ khi nằm do thay đổi tưới máu vùng đáy phổi.
Biến chứng có thể là biểu hiện đầu tiên: đau đầu, cơn thiếu máu não thoáng qua, đột quỵ, co giật hoặc áp xe não. Ho ra máu và đau ngực hiếm hơn nhưng có thể nặng, đặc biệt trong thai kỳ.
- Khó thở khi gắng sức: mức độ phụ thuộc shunt và dự trữ tim phổi.
- Giảm oxy hoặc tím: có thể dai dẳng dù phổi nghe tương đối bình thường.
- Mệt và giảm khả năng vận động: do oxy động mạch thấp và đôi khi thiếu sắt do HHT.
- Đau đầu hoặc đau nửa đầu: thường được báo cáo nhưng không đặc hiệu.
- Chảy máu mũi tái diễn: gợi ý HHT chứ không do chính PAVM.
- Ngón tay dùi trống hoặc đa hồng cầu: xuất hiện khi shunt đáng kể và kéo dài.
- Khó thở tăng khi đứng và cải thiện khi nằm.
- Âm thổi mạch trên thành ngực, có thể thay đổi theo hô hấp.
- Ho ra máu hoặc tràn máu màng phổi.
- Cơn thiếu máu não thoáng qua, đột quỵ hoặc áp xe não trước khi có triệu chứng hô hấp.
- Co giật, lú lẫn hoặc sốt kéo dài do biến chứng thần kinh.
Nên đặt lịch khám: chảy máu mũi tái diễn kèm tiền sử gia đình HHT, giảm oxy không rõ nguyên nhân, tím hoặc khó thở khi gắng sức. Cần khám trong ngày: ho ra máu, đau ngực mới, sốt kéo dài kèm đau đầu, triệu chứng thần kinh thoáng qua hoặc SpO2 giảm. Cần tái khám sớm: sau nút mạch, trước mang thai, trước thủ thuật xâm lấn hoặc khi xuất hiện triệu chứng mới.
- Méo miệng, yếu liệt, nói khó, mất thị lực, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội đột ngột.
- Khạc máu nhiều, khó thở tăng nhanh hoặc đau ngực dữ dội.
- Ngất, co giật, lơ mơ hoặc sốt cao kèm đau đầu và cứng gáy.
- Tím nặng hoặc SpO2 giảm rõ so với mức nền.
- Dấu sốc như tụt huyết áp, da lạnh, nhịp tim nhanh hoặc tiểu ít.
Chẩn đoán Dị dạng động tĩnh mạch phổi
Ở người nghi HHT, siêu âm tim qua thành ngực có bơm nước muối kích hoạt thường là xét nghiệm sàng lọc nhạy cho shunt phải–trái trong phổi. Kết quả dương tính được đánh giá thêm bằng CT ngực lát mỏng để xác định PAVM có thể điều trị. Ở người có triệu chứng hoặc biến chứng, CT có thể là bước đầu tùy tình huống.
Chẩn đoán còn bao gồm đánh giá tiêu chuẩn Curaçao của HHT, tiền sử gia đình, hemoglobin, sắt, oxy và biến chứng não. Chụp mạch phổi chủ yếu thực hiện khi can thiệp.
Bác sĩ hỏi chảy máu mũi, tiền sử gia đình, đột quỵ, áp xe não, thai kỳ, khó thở và thủ thuật trước đây. Khám tìm tím, ngón tay dùi trống, giãn mạch ở môi, lưỡi, miệng, mặt và đầu ngón tay, âm thổi mạch, thiếu máu và dấu thần kinh. SpO2 bình thường không loại trừ PAVM nhỏ hoặc nguy cơ thuyên tắc.
- Đo SpO2 và khí máu: đánh giá mức shunt và giảm oxy; kết quả có thể gần bình thường khi tổn thương nhỏ.
- Công thức máu, ferritin và sắt: tìm thiếu sắt do chảy máu mũi HHT hoặc đa hồng cầu do thiếu oxy.
- Siêu âm tim cản quang: phát hiện bọt khí xuất hiện muộn ở tim trái, gợi ý shunt trong phổi.
- Xét nghiệm gen HHT: hỗ trợ xác định gia đình khi có biến thể gây bệnh đã biết, nhưng kết quả âm không luôn loại trừ.
- Cấy máu và xét nghiệm nhiễm trùng: thực hiện khi nghi áp xe não hoặc nhiễm khuẩn huyết.
CT ngực không cản quang hoặc CT mạch cho thấy động mạch nuôi, túi hoặc kênh dị dạng và tĩnh mạch dẫn lưu. Dựng hình đa mặt phẳng giúp lập kế hoạch nút mạch. Chụp mạch phổi cho hình ảnh động và được dùng trong thủ thuật, không phải sàng lọc thường quy.
MRI não hoặc CT não được thực hiện khi có triệu chứng thần kinh hoặc theo chiến lược sàng lọc HHT. Sau nút mạch, CT theo lịch chuyên khoa giúp phát hiện túi không co, tái tưới máu hoặc PAVM mới.
PAVM được xác định khi hình ảnh cho thấy kết nối trực tiếp giữa động mạch phổi và tĩnh mạch phổi, thường gồm mạch nuôi và mạch dẫn lưu. Siêu âm bọt khí dương tính chứng minh shunt nhưng không tự xác định PAVM có thể nhìn thấy hoặc cần can thiệp. Chẩn đoán HHT sử dụng tiêu chuẩn Curaçao gồm chảy máu mũi tự phát tái diễn, giãn mạch đặc trưng, dị dạng mạch nội tạng và tiền sử gia đình bậc một.
Quyết định nút mạch không chỉ dựa một ngưỡng đường kính cố định mà xem xét giải phẫu, khả năng tiếp cận và nguy cơ.
Điều trị Dị dạng động tĩnh mạch phổi
Mục tiêu là loại bỏ hoặc giảm luồng thông, phòng đột quỵ và áp xe não, cải thiện oxy và xử lý HHT đi kèm. PAVM có mạch nuôi phù hợp thường được nút qua catheter tại trung tâm có kinh nghiệm. Tất cả người bệnh cần được tư vấn tránh khí trong đường truyền, phòng nhiễm khuẩn liên quan thủ thuật và theo dõi lâu dài.
Tổn thương nhỏ không can thiệp ngay vẫn cần giám sát vì có thể lớn lên. Thai kỳ, triệu chứng thần kinh, ho ra máu và giảm oxy ảnh hưởng mức ưu tiên.
Không có thuốc làm PAVM đóng lại. Thuốc được dùng để xử lý vấn đề kèm theo như thiếu sắt, nhiễm trùng, đau hoặc bệnh HHT, nhưng không thay thế nút mạch. Kháng sinh dự phòng trước một số thủ thuật có nguy cơ gây nhiễm khuẩn huyết được khuyến cáo cho người có PAVM theo hướng dẫn HHT và kế hoạch cá thể hóa.
Chống đông hoặc kháng kết tập không bị cấm tuyệt đối nếu có chỉ định rõ, nhưng phải cân bằng chảy máu mũi, ho ra máu và nguy cơ huyết khối với chuyên gia.
Nút mạch qua catheter là điều trị đầu tay. Bác sĩ đưa ống thông qua tĩnh mạch đến động mạch nuôi và đặt coil hoặc plug để ngừng dòng qua PAVM. Thủ thuật có thể cải thiện oxy và giảm nguy cơ thuyên tắc, nhưng có nguy cơ đau ngực, phản ứng cản quang, huyết khối, di lệch dụng cụ hoặc tái tưới máu.
Nhiều tổn thương có thể cần nhiều phiên. Sau thủ thuật, theo dõi lâm sàng và hình ảnh là bắt buộc.
Phẫu thuật cắt chêm, cắt phân thùy hoặc thùy phổi hiện hiếm dùng vì nút mạch ít xâm lấn hơn. Phẫu thuật chỉ cân nhắc khi PAVM không thể tiếp cận bằng catheter, vỡ không kiểm soát, tổn thương rất lớn hoặc có biến chứng đặc biệt. PAVM lan tỏa có thể không phù hợp cắt bỏ; ghép phổi chỉ dành cho trường hợp cực kỳ chọn lọc.
Bổ sung sắt khi thiếu sắt đã được xác nhận, kiểm soát chảy máu mũi HHT, tiêm chủng và chăm sóc răng miệng giúp giảm biến chứng. Đường truyền tĩnh mạch phải được đuổi khí cẩn thận; bộ lọc khí có thể được cân nhắc theo quy trình cơ sở. Oxy hỗ trợ giảm triệu chứng nhưng không sửa luồng thông. Người bệnh nên mang thông tin chẩn đoán khi đi cấp cứu hoặc làm thủ thuật.
Nút mạch thường thực hiện trong một phiên nhưng tổn thương nhiều ổ có thể cần nhiều lần. Hồi phục sau thủ thuật thường tính bằng ngày, còn giám sát kéo dài suốt đời vì tái tưới máu, tăng kích thước tổn thương nhỏ hoặc PAVM mới có thể xuất hiện. Lịch CT và sàng lọc lại được cá thể hóa để cân bằng phát hiện sớm với phơi nhiễm bức xạ.
Nút mạch thường thực hiện trong một phiên nhưng tổn thương nhiều ổ có thể cần nhiều lần. Hồi phục sau thủ thuật thường tính bằng ngày, còn giám sát kéo dài suốt đời vì tái tưới máu, tăng kích thước tổn thương nhỏ hoặc PAVM mới có thể xuất hiện. Lịch CT và sàng lọc lại được cá thể hóa để cân bằng phát hiện sớm với phơi nhiễm bức xạ.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Thuyên tắc nghịch thường: cơn thiếu máu não thoáng qua, đột quỵ hoặc nhồi máu cơ quan.
- Áp xe não: vi khuẩn vượt bộ lọc mao mạch phổi và đến não.
- Giảm oxy mạn: tím, đa hồng cầu, mệt và hạn chế vận động.
- Chảy máu: ho ra máu, vỡ PAVM hoặc tràn máu màng phổi, nguy cơ tăng trong thai kỳ.
- Sau nút mạch: tái thông, mạch nuôi mới, di lệch dụng cụ, đau ngực hoặc nhồi máu phổi nhỏ.
Phần lớn PAVM có giải phẫu phù hợp được nút mạch thành công và nguy cơ biến chứng giảm đáng kể. Tuy nhiên, điều trị không chữa HHT và không bảo đảm mọi shunt vi thể biến mất. Tiên lượng phụ thuộc số lượng, dạng lan tỏa, mức giảm oxy, biến chứng thần kinh và khả năng theo dõi.
Chẩn đoán trước đột quỵ, áp xe hoặc vỡ mạch cải thiện cơ hội sống khỏe. Người bệnh vẫn cần cảnh giác suốt đời, nhất là trước thai kỳ và thủ thuật.
PAVM có thể tái tưới máu sau nút mạch do tái thông qua dụng cụ, mạch nuôi phụ hoặc mạch hệ thống. Các PAVM nhỏ khác cũng có thể lớn lên. Nguy cơ không đồng nghĩa thủ thuật thất bại ngay, nhưng là lý do cần CT theo dõi. Thai kỳ và tăng cung lượng tim có thể thúc đẩy tăng kích thước hoặc biểu hiện lại.
- Sàng lọc PAVM ở người có HHT hoặc nghi HHT theo hướng dẫn chuyên khoa.
- Điều trị PAVM phù hợp trước khi mang thai nếu có thể và quản lý thai kỳ tại đội nguy cơ cao.
- Đuổi khí kỹ khỏi bơm tiêm và đường truyền; thông báo chẩn đoán cho nhân viên y tế.
- Dùng kháng sinh dự phòng cho thủ thuật được chuyên gia xác định có nguy cơ nhiễm khuẩn huyết.
- Giữ vệ sinh răng miệng và điều trị sớm nhiễm trùng răng.
- Tránh lặn bình khí vì nguy cơ thuyên tắc khí.
- Tuân thủ theo dõi hình ảnh sau nút mạch và không bỏ tái khám.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Dị dạng động tĩnh mạch phổi
Không có chế độ ăn làm PAVM co lại. Người có HHT thường thiếu sắt do chảy máu mũi hoặc tiêu hóa nên cần xét nghiệm và bổ sung theo chỉ định, ưu tiên thực phẩm giàu sắt kết hợp vitamin C nếu phù hợp. Tránh tự dùng sắt liều cao khi chưa xác định thiếu. Uống đủ nước và ăn cân bằng; chế độ đặc biệt chỉ áp dụng khi có bệnh tim, gan hoặc thận kèm.
Người ổn định có thể vận động theo khả năng, tăng dần và theo dõi khó thở, chóng mặt hoặc tím. Tránh lặn bình khí. Môn va chạm hoặc gắng sức rất mạnh cần được đánh giá nếu có PAVM lớn, ho ra máu hoặc giảm oxy. Sau nút mạch, tuân thủ hạn chế tại vị trí chọc mạch trong vài ngày và trở lại hoạt động theo hướng dẫn.
Theo dõi mức khó thở, SpO2 nếu được hướng dẫn, đau đầu mới, dấu thần kinh, sốt kéo dài, ho ra máu và chảy máu mũi. Ghi lại các thủ thuật nha khoa hoặc phẫu thuật sắp tới để hỏi về kháng sinh dự phòng. Người bệnh nên lưu tên chẩn đoán, ngày nút mạch, dụng cụ đã đặt và lịch CT tiếp theo.
- Không để bọt khí vào đường truyền hoặc tự tiêm truyền tại nhà khi không được huấn luyện.
- Không lặn bình khí.
- Không bỏ qua dấu đột quỵ hoặc cơn thần kinh thoáng qua dù triệu chứng hết nhanh.
- Không tự dùng hoặc ngừng chống đông, kháng kết tập hay kháng sinh.
- Không trì hoãn sàng lọc trước thai kỳ khi có HHT hoặc PAVM.
- Không cho rằng nút mạch một lần là hết nhu cầu theo dõi.
- Không tự bổ sung sắt dài hạn mà không kiểm tra công thức máu và ferritin.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ có HHT có thể có PAVM từ nhỏ và biến chứng thần kinh dù ít triệu chứng. Chiến lược sàng lọc dùng siêu âm bọt khí hoặc đo oxy tùy trung tâm, sau đó CT khi cần. Quyết định nút mạch cân nhắc kích thước, triệu chứng, bức xạ và khả năng gây mê. Trẻ cần theo dõi lại sau dậy thì hoặc theo hướng dẫn gia đình HHT.
Ở người cao tuổi, PAVM có thể được phát hiện sau đột quỵ hoặc tình cờ. COPD, bệnh tim, suy thận và thuốc chống đông làm đánh giá khó hơn. Quyết định nút mạch dựa trên giải phẫu, nguy cơ thủ thuật, chức năng và mong muốn người bệnh, không chỉ tuổi. Thiếu sắt và chảy máu mũi có thể bị bỏ qua hoặc quy cho lão hóa.
Thai kỳ làm tăng lưu lượng máu và có thể khiến PAVM lớn lên hoặc vỡ, đặc biệt từ tam cá nguyệt hai. Người có HHT nên sàng lọc và điều trị trước mang thai. Nếu chưa được đánh giá, chuyên gia có thể dùng siêu âm bọt khí hoặc CT liều thấp tùy triệu chứng và tuổi thai. PAVM cần điều trị có thể được nút trong thai kỳ tại trung tâm kinh nghiệm; không trì hoãn cấp cứu khi ho ra máu hoặc đau ngực.
Cho con bú thường không bị cấm chỉ vì có PAVM. Sau nút mạch hoặc chụp có cản quang, quyết định cho bú dựa trên thuốc an thần, thuốc giảm đau và chất cản quang cụ thể; nhiều trường hợp không cần ngừng kéo dài. Người mẹ cần tránh thiếu ngủ quá mức nếu giảm oxy và tiếp tục kế hoạch theo dõi HHT. Hỏi bác sĩ trước mọi thuốc mới.
PAVM không phổ biến hơn chỉ vì suy giảm miễn dịch, nhưng nguy cơ nhiễm trùng và áp xe có thể nghiêm trọng hơn do vi khuẩn vượt shunt. Sốt, đau đầu hoặc dấu thần kinh cần đánh giá sớm. Kế hoạch kháng sinh dự phòng và xử trí nhiễm trùng phải phối hợp với chuyên khoa đang quản lý miễn dịch.
Bệnh tim bẩm sinh sau Fontan, bệnh gan, huyết khối tĩnh mạch, thiếu máu, COPD và bệnh thận ảnh hưởng triệu chứng và điều trị. Huyết khối làm tăng nguy cơ thuyên tắc nghịch thường, nhưng chống đông có thể làm chảy máu HHT nặng hơn. Quyết định cần cân bằng cá thể và không được tự điều chỉnh thuốc.
Trước phẫu thuật, đội gây mê phải biết có PAVM để đuổi khí đường truyền, đánh giá oxy và cân nhắc dự phòng kháng sinh. Sau mổ, bất động và huyết khối tĩnh mạch làm tăng nguy cơ thuyên tắc nghịch thường; phòng huyết khối cần cân bằng với chảy máu HHT. Khó thở hoặc dấu thần kinh mới phải được đánh giá ngay.
Câu hỏi thường gặp về Dị dạng động tĩnh mạch phổi
Có thể nguy hiểm ngay cả khi người bệnh ít khó thở. Do máu đi tắt qua bộ lọc mao mạch, cục máu hoặc vi khuẩn có thể lên não gây đột quỵ và áp xe. PAVM cũng có thể vỡ gây ho ra máu hoặc tràn máu màng phổi, nguy cơ tăng trong thai kỳ. Sàng lọc và nút mạch đúng chỉ định giúp giảm đáng kể nguy cơ, nhưng vẫn cần theo dõi lâu dài.
Không. PAVM là bất thường kết nối mạch máu, không phải khối u ác tính và không di căn. Trên X-quang hoặc CT, tổn thương tròn có thể bị nhầm với nốt phổi, nhưng việc thấy mạch nuôi và tĩnh mạch dẫn lưu giúp xác định bản chất mạch. Người bệnh không nên tự kết luận từ báo cáo “nốt phổi”; bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và hô hấp sẽ đánh giá cấu trúc cụ thể.
Nút mạch thường đóng được PAVM mục tiêu và giảm shunt, nhưng không bảo đảm mọi kết nối vi thể biến mất. Tổn thương có thể tái tưới máu hoặc PAVM nhỏ khác lớn lên, nhất là ở HHT. Vì vậy, người bệnh vẫn cần CT hoặc theo dõi theo lịch, tiếp tục tránh khí đường truyền và tuân thủ tư vấn thủ thuật. Nút mạch không chữa khỏi bản thân HHT.
Bản thân một PAVM đơn độc có thể không có tính gia đình, nhưng nhiều trường hợp liên quan HHT, bệnh di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường. Nếu một người mắc HHT, mỗi con có nguy cơ nhận biến thể gây bệnh. Chảy máu mũi tái diễn, giãn mạch ở môi hoặc ngón tay và người thân mắc bệnh là dấu gợi ý. Tư vấn di truyền và xét nghiệm gen giúp lập kế hoạch sàng lọc cho gia đình.
Có thể, nhưng thai kỳ được xem là giai đoạn nguy cơ cao nếu PAVM chưa được loại trừ hoặc chưa điều trị. Tốt nhất sàng lọc và nút mạch phù hợp trước mang thai. Nếu đã mang thai, không nên hoảng sợ hoặc tự trì hoãn chăm sóc; đội HHT, hô hấp, can thiệp mạch và sản khoa nguy cơ cao sẽ chọn xét nghiệm và thời điểm điều trị an toàn nhất. Ho ra máu, đau ngực hoặc khó thở đột ngột cần cấp cứu.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

