Xuất huyết phế nang lan tỏa là hội chứng máu thoát từ hệ vi mạch phổi vào nhiều phế nang, làm cản trở trao đổi oxy và có thể gây suy hô hấp nhanh. Người bệnh thường khó thở, ho, sốt hoặc mệt, giảm hemoglobin và xuất hiện đám mờ lan tỏa trên hình ảnh phổi; ho ra máu có thể không xuất hiện nên không được dùng để loại trừ bệnh. Nguyên nhân quan trọng gồm viêm mạch liên quan ANCA, bệnh kháng màng đáy cầu thận, lupus ban đỏ hệ thống, thuốc, rối loạn đông máu, nhiễm trùng và tổn thương phổi nặng. Nội soi phế quản với rửa phế quản–phế nang thường giúp xác nhận chảy máu và lấy mẫu loại trừ nhiễm trùng. Đây là cấp cứu y khoa: điều trị phải đồng thời hỗ trợ hô hấp, kiểm soát chảy máu và xử lý chính xác bệnh nguyên.
Xuất huyết phế nang lan tỏa là bệnh gì?
Xuất huyết phế nang lan tỏa (Diffuse Alveolar Hemorrhage) là tình trạng máu lan rộng trong các khoang phế nang do tổn thương vi mạch phổi. Thuật ngữ “lan tỏa” mô tả phạm vi tổn thương vi thể và hình ảnh, không có nghĩa toàn bộ hai phổi luôn bị ảnh hưởng đồng đều. Hội chứng có thể xuất hiện đột ngột trong vài giờ hoặc âm thầm, tái diễn với thiếu máu và giảm khả năng khuếch tán khí.

Cần phân biệt xuất huyết phế nang với ho ra máu từ phế quản, chảy máu mũi họng nuốt xuống, phù phổi và viêm phổi. Ho ra máu chỉ là một biểu hiện; chẩn đoán dựa trên tổng hợp bệnh cảnh, hemoglobin, hình ảnh và rửa phế quản–phế nang. Quan trọng nhất là xác định kiểu tổn thương và nguyên nhân vì điều trị viêm mạch tự miễn khác hoàn toàn điều trị nhiễm trùng, quá liều chống đông hoặc tổn thương do thuốc.
| Tên bệnh | Xuất huyết phế nang lan tỏa |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Diffuse Alveolar Hemorrhage |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Xuất huyết phế nang; hội chứng chảy máu phế nang; DAH; diffuse alveolar haemorrhage |
| Mã ICD-10 | R04.8 – Xuất huyết từ vị trí khác của đường hô hấp; ICD-10 WHO không có mã riêng hoàn toàn đặc hiệu cho xuất huyết phế nang lan tỏa, cần mã hóa thêm bệnh nguyên. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng hô hấp cấp; bệnh mạch máu phổi nhỏ; bệnh tự miễn và hồi sức cấp cứu |
| Cơ quan ảnh hưởng | Mao mạch phế nang và khoang khí phổi; bệnh nguyên có thể đồng thời ảnh hưởng thận, da, khớp, thần kinh, xoang, tim hoặc hệ đông máu. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng cấp tính hoặc tái diễn, không lây; có thể do viêm mao mạch miễn dịch, chảy máu không viêm, tổn thương phế nang lan tỏa, nhiễm trùng hoặc rối loạn đông máu. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp nhưng có ý nghĩa cấp cứu. Tần suất thay đổi theo bệnh nền; thường gặp nhất trong các bệnh viêm mạch hệ thống, bệnh kháng màng đáy cầu thận, lupus, rối loạn đông máu và một số nhiễm trùng nặng. |
| Bệnh có lây không? | Không. Một số nhiễm trùng gây xuất huyết phế nang có thể lây theo đường riêng của tác nhân. |
| Đường lây | Không áp dụng đối với hội chứng xuất huyết phế nang. Nếu có nguyên nhân nhiễm trùng, đường lây phụ thuộc vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng cụ thể. |
Tổng quan chuyên môn về Xuất huyết phế nang lan tỏa
Trong viêm mao mạch phổi, tự kháng thể và đáp ứng miễn dịch hoạt hóa bạch cầu trung tính, bổ thể và nội mô. Thành mao mạch bị phá hủy, hồng cầu rò vào mô kẽ rồi tràn vào phế nang. Đại thực bào nuốt hồng cầu và chuyển hemoglobin thành hemosiderin; các đại thực bào chứa hemosiderin thường xuất hiện sau một khoảng thời gian, vì vậy mẫu quá sớm có thể chưa rõ.
Trong chảy máu phế nang không viêm, thành mạch không bị phá hủy bởi viêm nhưng áp lực, rối loạn đông máu hoặc độc tính làm máu thoát ra. Tổn thương phế nang lan tỏa gây hoại tử hàng rào trao đổi khí và chảy máu thứ phát. Máu trong phế nang làm shunt, giảm oxy, bất hoạt surfactant và kích hoạt tổ chức hóa hoặc xơ hóa nếu tái diễn.
- Viêm mao mạch phổi: thường liên quan viêm mạch ANCA, bệnh kháng màng đáy cầu thận, lupus hoặc bệnh mô liên kết.
- Xuất huyết phế nang không viêm: gặp trong rối loạn đông máu, thuốc chống đông, tăng áp tĩnh mạch phổi hoặc một số bệnh tim.
- Tổn thương phế nang lan tỏa kèm xuất huyết: có thể gặp trong ARDS, nhiễm trùng nặng, độc chất hoặc sau ghép.
- Xuất huyết phổi vô căn: chỉ chẩn đoán sau khi đã loại trừ nguyên nhân hệ thống, tim mạch, nhiễm trùng và thuốc.
Đây là hội chứng hiếm, số liệu thay đổi do tiêu chuẩn chẩn đoán và quần thể khác nhau. Viêm mạch liên quan ANCA là một nguyên nhân quan trọng ở người trưởng thành; xuất huyết phổi trong bệnh kháng màng đáy cầu thận thường liên quan hút thuốc hoặc phơi nhiễm hô hấp. Lupus có thể gây bệnh ở người trẻ, đặc biệt khi hoạt động bệnh cao.
Trẻ em có thể gặp xuất huyết phổi vô căn, bệnh miễn dịch hoặc bệnh tim. Người suy giảm miễn dịch có phổ nguyên nhân nhiễm trùng rộng hơn. Chưa có cơ sở dữ liệu toàn quốc tại Việt Nam mô tả đầy đủ tỷ lệ và cơ cấu nguyên nhân.
Không có đường xâm nhập chung. Bệnh tự miễn phát triển do đáp ứng miễn dịch tấn công vi mạch; thuốc hoặc độc chất gây tổn thương qua hấp thu, hít hoặc tương tác đông máu; nhiễm trùng đến phổi qua đường hô hấp hoặc đường máu; bệnh tim làm tăng áp lực tĩnh mạch phổi. Dù khởi phát khác nhau, điểm cuối là hồng cầu tràn vào phế nang.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Xuất huyết phế nang lan tỏa
- Tự miễn: viêm mạch liên quan ANCA, bệnh kháng màng đáy cầu thận, lupus, hội chứng kháng phospholipid và một số bệnh mô liên kết.
- Thuốc và độc chất: thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập, một số thuốc gây viêm mạch hoặc độc phổi, cocaine và hóa chất.
- Nhiễm trùng: virus, vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch.
- Tim mạch và huyết học: bệnh van hai lá, tăng áp tĩnh mạch phổi, giảm tiểu cầu, đông máu rải rác trong lòng mạch.
- Bối cảnh khác: ghép tạng, xạ trị, tổn thương hít, ARDS, chấn thương hoặc xuất huyết phổi vô căn.
- Không thay đổi được: bệnh tự miễn đã chẩn đoán, tiền sử xuất huyết phế nang, bệnh van tim, ghép tạng hoặc rối loạn huyết học.
- Có thể thay đổi: hút thuốc ở người có kháng thể anti-GBM, dùng thuốc chống đông không đúng, cocaine, tiếp xúc khói hóa chất và bỏ tái khám bệnh tự miễn.
- Yếu tố thúc đẩy: nhiễm trùng, suy thận, tương tác thuốc, thủ thuật xâm lấn, hoạt động bệnh hệ thống hoặc giảm tiểu cầu.
Người có viêm mạch ANCA, bệnh kháng màng đáy cầu thận, lupus hoặc hội chứng kháng phospholipid; người dùng chống đông hoặc có rối loạn đông máu; bệnh nhân ghép tạng, ung thư, suy giảm miễn dịch; người có bệnh van hai lá; trẻ có xuất huyết phổi vô căn hoặc hội chứng phổi–thận đều là nhóm cần cảnh giác.
Triệu chứng và dấu hiệu của Xuất huyết phế nang lan tỏa
Khởi phát thường cấp với khó thở, ho, mệt, sốt hoặc đau ngực; một số người có triệu chứng tăng dần trong nhiều ngày. Ho ra máu có thể từ vài vệt đến lượng lớn nhưng cũng hoàn toàn vắng mặt. Thiếu oxy và hemoglobin giảm có thể nhanh hơn quan sát chảy máu bên ngoài.
Dấu hiệu ngoài phổi như tiểu máu, phù, viêm xoang, đau khớp, ban da, yếu thần kinh hoặc loét miệng giúp gợi ý bệnh hệ thống. Ở người suy giảm miễn dịch, sốt hoặc biểu hiện viêm có thể kín đáo.
- Khó thở và thở nhanh: do máu lấp phế nang và giảm trao đổi oxy.
- Ho: có thể khan, có đờm máu hoặc chỉ xuất hiện nhẹ.
- Giảm oxy máu: biểu hiện bằng SpO2 thấp, tím, bồn chồn hoặc cần tăng oxy.
- Hemoglobin giảm: có thể diễn ra trong vài giờ đến vài ngày, nhưng truyền dịch làm mức giảm rõ hơn.
- Đám mờ hai phổi: thường dạng kính mờ hoặc đông đặc, không đặc hiệu.
- Triệu chứng bệnh nền: tiểu máu, ban xuất huyết, đau khớp, viêm xoang, phù hoặc suy thận.
- Ho ra máu ồ ạt hoặc cục máu gây tắc đường thở.
- Đau ngực kiểu màng phổi.
- Thiếu máu mạn, ngón tay dùi trống hoặc giảm sức bền khi bệnh tái diễn.
- Không sốt và không ho dù hình ảnh phổi lan rộng.
- Biểu hiện một bên hoặc khu trú trên hình ảnh, dễ nhầm viêm phổi.
Nên đặt lịch khám: ho ra máu dù ít, thiếu máu chưa rõ nguyên nhân, khó thở mới xuất hiện ở người có bệnh tự miễn hoặc đang dùng chống đông. Cần khám trong ngày: ho ra máu tái diễn, SpO2 giảm, sốt kèm đám mờ phổi, tiểu máu, phù hoặc mệt tăng nhanh. Cần tái khám sớm: sau điều trị nếu hemoglobin chưa ổn định, còn khó thở, có tác dụng phụ ức chế miễn dịch hoặc dấu hiệu bệnh nền hoạt động.
- Khạc máu nhiều, máu đỏ liên tục hoặc có cục làm nghẹt thở.
- Khó thở tăng nhanh, tím, không nói được câu dài hoặc SpO2 giảm rõ.
- Lơ mơ, ngất, co giật hoặc kích thích bất thường.
- Đau ngực, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp, da lạnh hoặc tiểu rất ít.
- Ho ra máu kèm tiểu máu, phù, sốt cao hoặc suy thận nhanh.
Chẩn đoán Xuất huyết phế nang lan tỏa
Quy trình chẩn đoán xác nhận có máu trong phế nang, đánh giá mức độ suy hô hấp và tìm nguyên nhân. Bác sĩ kết hợp bệnh sử thuốc, bệnh tự miễn, nhiễm trùng, tim mạch và phơi nhiễm với công thức máu, đông máu, chức năng thận, nước tiểu, tự kháng thể, hình ảnh ngực và nội soi phế quản.
Rửa phế quản–phế nang thường cho dịch ngày càng đỏ hoặc không trong dần qua các phần rửa, đồng thời cung cấp mẫu cấy và xét nghiệm tác nhân. Sinh thiết thận, da hoặc cơ quan khác thường an toàn và có giá trị hơn sinh thiết phổi khi nghi viêm mạch.
Bác sĩ hỏi lượng và màu máu, thời điểm khó thở, thuốc chống đông, thuốc mới, bệnh tự miễn, ghép tạng, nhiễm trùng, hút thuốc và phơi nhiễm độc chất. Khám đánh giá công thở, oxy, ran phổi, dấu sốc, da niêm nhợt, chảy máu nơi khác, ban, viêm khớp, phù, tăng huyết áp, tiếng thổi tim và tổn thương tai mũi họng.
- Công thức máu nối tiếp: theo dõi hemoglobin, tiểu cầu và bạch cầu; một giá trị ban đầu bình thường không loại trừ chảy máu sớm.
- Đông máu, fibrinogen và nhóm máu: phát hiện rối loạn đông máu và chuẩn bị truyền chế phẩm khi cần.
- Creatinine, điện giải và nước tiểu: tìm hội chứng phổi–thận, hồng cầu biến dạng, trụ hồng cầu hoặc protein niệu.
- ANCA, anti-GBM, ANA, anti-dsDNA, bổ thể và kháng phospholipid: chọn theo bệnh cảnh, không dùng một xét nghiệm riêng để chẩn đoán.
- Xét nghiệm vi sinh: cấy, PCR hoặc kháng nguyên từ máu, đờm và dịch rửa phế quản để loại trừ nhiễm trùng.
- Đại thực bào chứa hemosiderin: hỗ trợ chẩn đoán khi chảy máu đã diễn ra đủ lâu nhưng không đặc hiệu cho nguyên nhân.
X-quang thường thấy đám mờ phế nang hai bên, có thể thay đổi nhanh. CT ngực độ phân giải cao thường cho kính mờ và đông đặc trung tâm hoặc lan tỏa; phân bố không đặc hiệu và có thể giống phù phổi, viêm phổi hoặc ARDS. Không có hạch hoặc tràn dịch không phải tiêu chuẩn bắt buộc.
Siêu âm tim được dùng khi nghi bệnh van hai lá, suy tim hoặc tăng áp tĩnh mạch phổi. Hình ảnh chỉ gợi ý; xác nhận thường cần nội soi phế quản hoặc bằng chứng bệnh nguyên phù hợp.
Không có một bộ tiêu chuẩn duy nhất áp dụng cho mọi nguyên nhân. Chẩn đoán hội chứng dựa trên biểu hiện hô hấp cấp hoặc bán cấp, đám mờ phổi mới, bằng chứng chảy máu phế nang qua dịch rửa không trong dần hoặc đại thực bào chứa hemosiderin và loại trừ nguồn chảy máu đường thở lớn. Hemoglobin giảm và ho ra máu hỗ trợ nhưng không bắt buộc.
Chẩn đoán nguyên nhân cần tiêu chuẩn riêng của viêm mạch ANCA, bệnh anti-GBM, lupus, nhiễm trùng hoặc rối loạn đông máu; người bệnh không nên tự diễn giải xét nghiệm kháng thể.
Điều trị Xuất huyết phế nang lan tỏa
Đây là cấp cứu cần phối hợp hồi sức, hô hấp, thận, thấp khớp, huyết học và truyền nhiễm. Mục tiêu đầu tiên là bảo vệ đường thở, duy trì oxy, ổn định tuần hoàn, bù máu khi cần và ngăn chảy máu tiếp diễn. Song song, bác sĩ ngừng tác nhân nghi ngờ, đảo ngược rối loạn đông máu và điều trị nhiễm trùng nếu có.
Khi nguyên nhân là bệnh tự miễn đe dọa cơ quan, điều trị cảm ứng ức chế miễn dịch được bắt đầu sau khi lấy mẫu phù hợp và cân nhắc nhiễm trùng. Mức độ, chức năng thận, thai kỳ và bệnh nền quyết định lựa chọn.
Corticosteroid toàn thân thường là thành phần điều trị viêm mao mạch miễn dịch, phối hợp rituximab hoặc cyclophosphamide trong nhiều bệnh cảnh nặng theo hướng dẫn chuyên khoa. Bệnh anti-GBM có chiến lược riêng gồm ức chế miễn dịch và trao đổi huyết tương. Kháng sinh, kháng virus hoặc kháng nấm được dùng khi xác định hoặc nghi nhiễm trùng.
Rối loạn đông máu được điều chỉnh bằng thuốc đối kháng và chế phẩm máu phù hợp. Thuốc cầm máu tại chỗ hoặc toàn thân chỉ cân nhắc bởi chuyên gia vì bằng chứng và nguy cơ huyết khối khác nhau; không tự mua hoặc dùng tranexamic acid.
Nội soi phế quản giúp xác nhận, hút máu cục, lấy mẫu vi sinh và đôi khi định vị nguồn chảy máu lớn. Đặt nội khí quản và thông khí bảo vệ phổi cần thiết khi suy hô hấp hoặc nguy cơ tắc đường thở. Trao đổi huyết tương được chỉ định rõ trong bệnh anti-GBM và cân nhắc chọn lọc ở viêm mạch ANCA nặng theo hướng dẫn, không phải thủ thuật thường quy cho mọi DAH. ECMO chỉ là biện pháp cứu vãn tại trung tâm chuyên sâu.
Phẫu thuật hiếm khi điều trị xuất huyết phế nang lan tỏa vì tổn thương không khu trú. Can thiệp ngoại khoa hoặc nội mạch chỉ phù hợp nếu phát hiện nguồn chảy máu khu trú, dị dạng mạch, tổn thương u hoặc bệnh van tim cần sửa chữa. Sinh thiết phổi chỉ cân nhắc khi chẩn đoán vẫn không rõ và lợi ích vượt nguy cơ chảy máu.
Người bệnh cần nghỉ, dinh dưỡng phù hợp, phòng hít sặc, dự phòng loét và hỗ trợ tâm lý. Truyền hồng cầu dựa trên tình trạng thiếu oxy, mất máu, bệnh tim và mức hemoglobin, không theo một ngưỡng duy nhất cho mọi người. Khi dùng ức chế miễn dịch, đội điều trị đánh giá dự phòng nhiễm trùng, bảo vệ xương, đường huyết và tiêm chủng theo bối cảnh.
Ổn định hô hấp và cầm chảy máu có thể cần vài ngày đến nhiều tuần. Điều trị cảm ứng bệnh tự miễn thường kéo dài theo giai đoạn, sau đó có thể chuyển sang duy trì trong nhiều tháng hoặc lâu hơn tùy bệnh. Bệnh anti-GBM, lupus và viêm mạch ANCA có lịch điều trị khác nhau. Thời gian hồi phục phụ thuộc mức tổn thương phổi, thận, nhiễm trùng và biến chứng; không có mốc khỏi cố định.
Ổn định hô hấp và cầm chảy máu có thể cần vài ngày đến nhiều tuần. Điều trị cảm ứng bệnh tự miễn thường kéo dài theo giai đoạn, sau đó có thể chuyển sang duy trì trong nhiều tháng hoặc lâu hơn tùy bệnh. Bệnh anti-GBM, lupus và viêm mạch ANCA có lịch điều trị khác nhau. Thời gian hồi phục phụ thuộc mức tổn thương phổi, thận, nhiễm trùng và biến chứng; không có mốc khỏi cố định.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Cấp tính: suy hô hấp, tắc đường thở do máu cục, sốc mất máu, suy thận cấp và suy đa cơ quan.
- Nhiễm trùng: có thể là nguyên nhân hoặc biến chứng của ức chế miễn dịch và thở máy.
- Huyết khối: vẫn có thể xảy ra ở bệnh tự miễn hoặc hội chứng kháng phospholipid dù đang chảy máu, làm điều trị phức tạp.
- Dài hạn: thiếu máu, tổ chức hóa phổi, xơ phổi, giảm khuếch tán khí và tái phát.
Tiên lượng phụ thuộc tốc độ chẩn đoán, mức thiếu oxy, nguyên nhân, tổn thương thận và khả năng kiểm soát bệnh nền. Xuất huyết do thuốc hoặc rối loạn đông máu có thể hồi phục tốt khi đảo ngược sớm; viêm mạch hoặc anti-GBM nặng có nguy cơ tử vong và mất chức năng thận cao hơn.
Ho ra máu ít không đồng nghĩa bệnh nhẹ. Dấu hiệu đáp ứng gồm hemoglobin ổn định, nhu cầu oxy giảm, hình ảnh cải thiện và chức năng thận không xấu. Nhiễm trùng đồng thời và chậm điều trị làm tiên lượng kém.
Tái phát thường liên quan bệnh tự miễn chưa kiểm soát, tiếp tục dùng tác nhân gây bệnh, tái rối loạn đông máu hoặc nhiễm trùng. Viêm mạch ANCA và lupus có thể gây nhiều đợt; bệnh anti-GBM đơn thuần thường ít tái phát hơn sau khi kháng thể âm tính nhưng vẫn cần theo dõi. Mỗi đợt chảy máu có thể để lại tổn thương phổi tích lũy.
- Tuân thủ theo dõi bệnh tự miễn, xét nghiệm và thuốc duy trì; không tự giảm corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch.
- Dùng chống đông và kháng kết tập đúng chỉ định, kiểm tra tương tác và báo bác sĩ khi có chảy máu.
- Không hút thuốc, đặc biệt ở người có kháng thể anti-GBM hoặc bệnh phổi–thận.
- Tránh cocaine, hóa chất hít và thuốc không rõ nguồn gốc.
- Tiêm chủng và dự phòng nhiễm trùng theo hướng dẫn khi dùng ức chế miễn dịch.
- Đi khám sớm khi ho ra máu, khó thở, tiểu máu, phù hoặc hemoglobin giảm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Xuất huyết phế nang lan tỏa
Không có thực phẩm nào cầm được xuất huyết phế nang. Giai đoạn cấp, chế độ ăn phụ thuộc hô hấp, nguy cơ thủ thuật, nuốt và chức năng thận. Sau ổn định, cần đủ đạm, sắt, folate và năng lượng để phục hồi thiếu máu, nhưng bổ sung sắt chỉ khi đánh giá phù hợp. Người dùng corticosteroid nên chú ý muối, đường và canxi theo tư vấn; bệnh thận cần khẩu phần cá thể hóa.
Khi đang chảy máu hoặc thiếu oxy, cần nghỉ và vận động dưới giám sát. Sau ổn định, phục hồi từ bài tập nhẹ, đi bộ ngắn và tập sức cơ; dừng nếu chóng mặt, đau ngực, khó thở tăng hoặc khạc máu. Tránh vận động đối kháng mạnh, môn va chạm và độ cao khi hemoglobin thấp hoặc bệnh chưa kiểm soát. Trở lại công việc phụ thuộc chức năng phổi, thận và thuốc.
Ghi nhận số lần ho ra máu, màu và ước lượng lượng máu, mức khó thở, nhiệt độ, nhịp tim, SpO2 nếu được hướng dẫn, cân nặng và nước tiểu. Theo dõi lịch xét nghiệm máu, thận, nước tiểu và bệnh tự miễn. Không chờ máu nhiều mới đi khám; khó thở hoặc hemoglobin giảm có thể xảy ra khi không thấy máu rõ.
- Không tự ngừng hoặc tự uống thêm thuốc chống đông, kháng kết tập, corticosteroid hay ức chế miễn dịch.
- Không dùng thuốc cầm máu, thảo dược hoặc vitamin liều cao khi chưa đánh giá tương tác và nguy cơ huyết khối.
- Không nằm chờ tại nhà khi ho ra máu kèm khó thở, chóng mặt hoặc SpO2 giảm.
- Không hút thuốc, dùng cocaine hoặc hít hóa chất.
- Không tập nặng, leo cao hoặc lái xe khi đang thiếu oxy hoặc thiếu máu.
- Không cho rằng ho ra máu ít đồng nghĩa bệnh nhẹ.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em, nguyên nhân gồm xuất huyết phổi vô căn, bệnh tự miễn, bệnh tim, nhiễm trùng, rối loạn đông máu và hội chứng liên quan thức ăn ở một số trẻ nhỏ. Trẻ có thể chỉ xanh xao, chậm tăng cân, ho, thở nhanh hoặc thiếu máu tái diễn mà không khạc máu. Nội soi và điều trị cần đội nhi hô hấp, hồi sức và miễn dịch; liều thuốc không được suy từ người lớn.
Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc chống đông hoặc kháng kết tập, có suy thận, bệnh van tim và dự trữ hô hấp thấp. Biểu hiện có thể là lú lẫn, mệt hoặc ngã thay vì ho ra máu rõ. Cần rà soát toàn bộ thuốc, chức năng thận, nguy cơ huyết khối và chảy máu; ức chế miễn dịch phải cân bằng với nguy cơ nhiễm trùng, loãng xương và mê sảng.
Xuất huyết phế nang trong thai kỳ hiếm nhưng đe dọa mẹ và thai, có thể liên quan lupus, hội chứng kháng phospholipid, viêm mạch, bệnh tim hoặc nhiễm trùng. Giảm oxy và mất máu cần xử trí khẩn. Nội soi, hình ảnh và thuốc được lựa chọn bởi đội sản khoa nguy cơ cao, hô hấp và thấp khớp; không tự ngừng chống đông hoặc thuốc kiểm soát bệnh vì cả ngừng và tiếp tục sai đều nguy hiểm.
Việc cho bú phụ thuộc độ ổn định và thuốc điều trị. Một số corticosteroid, thuốc miễn dịch hoặc kháng sinh có thể tương thích trong điều kiện nhất định, còn một số hoạt chất cần tránh hoặc điều chỉnh thời điểm. Bác sĩ và dược sĩ đánh giá từng thuốc, tuổi trẻ và liều. Không tự bỏ điều trị để cho bú; có thể tạm vắt và duy trì sữa theo hướng dẫn nếu cần.
Nhiễm trùng là nguyên nhân cần ưu tiên loại trừ ở người ghép tạng, hóa trị, HIV hoặc dùng ức chế miễn dịch. Hình ảnh và dịch rửa có thể giống viêm mao mạch, trong khi dùng thêm corticosteroid khi chưa kiểm soát nhiễm trùng có thể làm bệnh nặng. Ngưỡng nội soi, xét nghiệm vi sinh sâu và nhập viện thấp hơn; điều trị thường phối hợp chuyên khoa truyền nhiễm.
Bệnh thận, viêm mạch, lupus, bệnh van hai lá, suy tim, bệnh gan, giảm tiểu cầu và ung thư ảnh hưởng trực tiếp nguyên nhân và lựa chọn điều trị. Người vừa có nguy cơ huyết khối vừa chảy máu cần quyết định đa chuyên khoa về chống đông. Chức năng thận quyết định liều và độc tính nhiều thuốc, còn bệnh phổi nền làm giảm khả năng chịu đựng đợt cấp.
Sau phẫu thuật, đám mờ phổi và hemoglobin giảm có thể do mất máu ngoại khoa, hít sặc, phù phổi, thuyên tắc hoặc xuất huyết phế nang do chống đông, truyền máu hay tổn thương viêm. Cần xác định nguồn chảy máu trước khi quy kết. Nếu nghi DAH, đội gây mê, phẫu thuật, hô hấp và huyết học phối hợp cân bằng cầm máu với phòng huyết khối.
Câu hỏi thường gặp về Xuất huyết phế nang lan tỏa
Có. Máu trong phế nang làm giảm trao đổi oxy và có thể gây suy hô hấp, sốc, tắc đường thở hoặc suy đa cơ quan. Mức độ ho ra máu nhìn thấy không phản ánh đầy đủ lượng chảy máu trong phổi; một người không khạc máu vẫn có thể giảm hemoglobin và thiếu oxy nặng. Khó thở tăng nhanh, tím, lơ mơ, khạc máu nhiều hoặc tụt huyết áp cần gọi 115 và đến cấp cứu ngay.
Không. Máu có thể nằm trong phế nang mà không được khạc ra ngoài, nhất là khi người bệnh yếu, đặt nội khí quản hoặc chảy máu ở vùng sâu. Bác sĩ dựa thêm vào khó thở, giảm oxy, hemoglobin giảm, đám mờ mới trên phim và kết quả nội soi phế quản. Vì vậy, người có bệnh tự miễn hoặc dùng chống đông mà đột ngột khó thở và thiếu máu cần được đánh giá dù không thấy máu trong đờm.
Khả năng kiểm soát phụ thuộc nguyên nhân. Chảy máu do thuốc hoặc rối loạn đông máu có thể cải thiện khi được đảo ngược sớm; bệnh tự miễn cần điều trị cảm ứng và theo dõi lâu dài; nhiễm trùng phải dùng điều trị đặc hiệu. Một số người hồi phục hoàn toàn, trong khi đợt nặng hoặc tái diễn có thể để lại xơ phổi, giảm chức năng thận hoặc cần điều trị duy trì. Không thể dự đoán chỉ từ lượng máu khạc.
Không. Trao đổi huyết tương có vai trò rõ trong bệnh kháng màng đáy cầu thận có xuất huyết phổi, nhưng không được dùng mặc định cho mọi nguyên nhân. Ở viêm mạch ANCA, bằng chứng và hướng dẫn yêu cầu cân nhắc chọn lọc theo mức độ, chức năng thận, nguy cơ nhiễm trùng và tình trạng đe dọa tính mạng. Thủ thuật có nguy cơ tụt huyết áp, chảy máu và nhiễm trùng nên phải do đội chuyên khoa quyết định.
Có thể. Nguy cơ cao hơn khi viêm mạch hoặc lupus chưa kiểm soát, người bệnh tự giảm thuốc, tiếp tục tác nhân gây bệnh hoặc rối loạn đông máu tái diễn. Bệnh anti-GBM đơn thuần thường ít tái phát hơn sau điều trị nhưng không phải bằng không. Theo dõi ho ra máu, khó thở, SpO2, hemoglobin, creatinine và nước tiểu giúp phát hiện sớm; bất kỳ đợt khó thở mới nào cũng cần đánh giá.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

