Phù phổi không do tim là tình trạng dịch giàu protein tràn vào mô kẽ và phế nang do hàng rào phế nang–mao mạch bị tổn thương, không phải chủ yếu do áp lực trong tim trái tăng. Người bệnh thường khó thở xuất hiện nhanh, thở nhanh, giảm oxy máu, ho và có thể cần hỗ trợ hô hấp. Tình trạng này gặp trong hội chứng suy hô hấp cấp, nhiễm trùng huyết, viêm phổi nặng, hít sặc, chấn thương, phản ứng sau truyền máu hoặc phù phổi áp lực âm. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc nguyên nhân, tốc độ tiến triển và số cơ quan bị ảnh hưởng. Chẩn đoán cần kết hợp bệnh sử, hình ảnh phổi, khí máu và đánh giá tim để loại trừ phù phổi do tim. Điều trị sớm nguyên nhân, tối ưu oxy hóa và tránh quá tải dịch có thể hạn chế tổn thương phổi thứ phát.
Phù phổi không do tim là bệnh gì?
Phù phổi không do tim (Noncardiogenic Pulmonary Edema) là một hội chứng sinh lý bệnh trong đó dịch tích tụ ở phổi do tính thấm mạch tăng hoặc do cơ chế đặc thù khác, thay vì do áp lực thủy tĩnh tăng từ suy thất trái. Dịch làm dày màng trao đổi khí, lấp phế nang và gây shunt trong phổi, dẫn đến giảm oxy máu.

Khái niệm này rộng hơn hội chứng suy hô hấp cấp. ARDS là một kiểu phù phổi không do tim có tiêu chuẩn lâm sàng cụ thể về thời điểm khởi phát, hình ảnh hai bên, nguồn gốc phù và mức độ giảm oxy. Một số dạng như phù phổi áp lực âm, phù phổi độ cao hoặc tổn thương phổi liên quan truyền máu có cơ chế và cách xử trí nguyên nhân riêng. Vì biểu hiện có thể giống phù phổi do tim, bác sĩ cần đánh giá đồng thời tim, phổi, dịch truyền và bệnh cảnh khởi phát.
| Tên bệnh | Phù phổi không do tim |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Noncardiogenic Pulmonary Edema |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Phù phổi không do nguyên nhân tim; phù phổi tăng tính thấm; non-cardiogenic pulmonary oedema |
| Mã ICD-10 | J81 – Phù phổi; ICD-10 WHO chưa tách mã riêng cho phù phổi không do tim, vì vậy cần mã hóa thêm nguyên nhân nền khi xác định được. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh hô hấp cấp tính; hồi sức cấp cứu; tổn thương phế nang–mao mạch |
| Cơ quan ảnh hưởng | Phế nang, mao mạch phổi và màng trao đổi khí; trường hợp nặng có thể gây thiếu oxy toàn thân, ảnh hưởng não, thận, gan và tim phải. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng cấp tính, không lây; thường là hậu quả của tổn thương phổi trực tiếp hoặc đáp ứng viêm toàn thân, có thể tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp. |
| Mức độ phổ biến | Không phải một bệnh đơn lẻ nên tần suất phụ thuộc nguyên nhân. Tình trạng này thường gặp trong hồi sức tích cực ở người bệnh nhiễm trùng nặng, viêm phổi, hít sặc, chấn thương hoặc sau truyền máu. |
| Bệnh có lây không? | Không. Tuy nhiên, một số nguyên nhân gây tổn thương phổi như viêm phổi do tác nhân truyền nhiễm có thể lây theo cơ chế riêng. |
| Đường lây | Không áp dụng đối với phù phổi không do tim. Nếu nguyên nhân là bệnh nhiễm trùng, đường lây phụ thuộc tác nhân cụ thể. |
Tổng quan chuyên môn về Phù phổi không do tim
Tổn thương trực tiếp ở biểu mô phế nang hoặc tổn thương gián tiếp ở nội mô mao mạch kích hoạt bạch cầu trung tính, cytokine, đông máu vi mạch và stress oxy hóa. Các liên kết giữa tế bào bị phá vỡ, protein và nước thoát khỏi lòng mạch vào mô kẽ rồi vào phế nang. Surfactant bị pha loãng hoặc bất hoạt làm phế nang dễ xẹp, độ giãn nở của phổi giảm và công thở tăng.
Trong phù phổi áp lực âm, hít vào mạnh chống lại đường thở tắc tạo áp lực âm lồng ngực lớn, tăng hồi lưu tĩnh mạch và chênh áp qua mao mạch phổi. Ở phù phổi độ cao, co mạch phổi không đồng đều làm áp lực mao mạch tăng khu trú. Dù cơ chế khởi đầu khác nhau, kết quả chung là rối loạn trao đổi khí và thiếu oxy.
- Theo cơ chế tăng tính thấm: tổn thương phổi trực tiếp hoặc gián tiếp, thường nằm trong phổ tổn thương phổi cấp và ARDS.
- Phù phổi áp lực âm: xuất hiện sau tắc nghẽn đường thở trên, co thắt thanh quản hoặc giải phóng tắc nghẽn.
- Phù phổi độ cao: liên quan phơi nhiễm độ cao và tăng áp lực động mạch phổi không đồng đều.
- Tổn thương phổi liên quan truyền máu: khởi phát trong hoặc sau truyền chế phẩm máu, cần phân biệt với quá tải tuần hoàn do truyền máu.
- Thể thần kinh hoặc do thuốc/chất độc: gắn với tổn thương hệ thần kinh trung ương, hít khí độc hoặc phản ứng thuốc.
Dữ liệu dịch tễ thường được báo cáo theo nguyên nhân hoặc theo ARDS thay vì riêng thuật ngữ phù phổi không do tim. Nguy cơ tăng ở người bệnh nằm hồi sức, nhiễm trùng huyết, viêm phổi nặng, đa chấn thương, viêm tụy, hít sặc hoặc truyền máu nhiều.
Phù phổi áp lực âm có thể xảy ra quanh gây mê, đặc biệt sau tắc đường thở trên. Phù phổi độ cao xuất hiện ở người lên cao nhanh và có tính nhạy cảm cá nhân. Hiện chưa có số liệu đại diện toàn quốc tại Việt Nam cho toàn bộ nhóm này.
Không có một đường gây bệnh duy nhất. Tác nhân có thể đi trực tiếp vào phổi qua hít sặc, hít khói, nhiễm trùng đường hô hấp hoặc đuối nước; cũng có thể gây tổn thương gián tiếp qua viêm toàn thân, sốc, truyền máu, thuốc hoặc chấn thương ngoài phổi. Phù phổi áp lực âm hình thành sau tắc đường thở, còn phù phổi độ cao xuất hiện khi cơ thể chưa thích nghi với thiếu oxy môi trường.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Phù phổi không do tim
- Tổn thương phổi trực tiếp: viêm phổi nặng, hít sặc dịch dạ dày, đụng dập phổi, hít khói hoặc hóa chất, đuối nước.
- Tổn thương gián tiếp: nhiễm trùng huyết, sốc, viêm tụy cấp, chấn thương lớn, bỏng, truyền máu nhiều.
- Nguyên nhân đặc hiệu: tắc nghẽn đường thở gây áp lực âm, phơi nhiễm độ cao, tổn thương thần kinh trung ương, TRALI.
- Thuốc và độc chất: một số thuốc, opioid, salicylate, chất kích thích hoặc hóa chất có thể gây tổn thương phổi qua cơ chế khác nhau.
- Có thể thay đổi: hút thuốc, sử dụng rượu hoặc thuốc an thần làm tăng nguy cơ hít sặc, truyền dịch không phù hợp, lên độ cao quá nhanh, tiếp xúc khói độc.
- Khó thay đổi: tuổi cao, bệnh phổi nền, dự trữ hô hấp thấp, tiền sử phù phổi độ cao, tình trạng nặng cần truyền máu hoặc phẫu thuật cấp cứu.
- Yếu tố bệnh cảnh: nhiễm trùng huyết, viêm phổi, sốc, viêm tụy, chấn thương sọ não, co giật, tắc đường thở sau gây mê.
Người bệnh hồi sức tích cực, người bị nhiễm trùng nặng hoặc viêm phổi, bệnh nhân đa chấn thương, bỏng, viêm tụy cấp, hít sặc, đuối nước, truyền máu nhiều hoặc vừa trải qua tắc nghẽn đường thở có nguy cơ cao. Người lên vùng cao nhanh, từng mắc phù phổi độ cao hoặc vận động gắng sức khi chưa thích nghi cũng cần thận trọng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Phù phổi không do tim
Triệu chứng thường khởi phát trong vài phút đến vài ngày sau một biến cố rõ ràng. Người bệnh có thể khó thở tăng nhanh, thở nông nhanh, cảm giác thiếu không khí và giảm khả năng nói hoặc vận động. Ho có thể khan hoặc có đờm bọt; đờm hồng không phải lúc nào cũng có.
Ở người đang an thần, sau mổ hoặc bệnh nặng, dấu hiệu đầu tiên có thể chỉ là nhu cầu oxy tăng, SpO2 giảm, nhịp tim nhanh hoặc máy thở báo áp lực cao. Mức độ giảm oxy đôi khi nặng hơn biểu hiện nghe phổi.
- Khó thở cấp hoặc tăng dần: thường xuất hiện gần thời điểm nhiễm trùng, hít sặc, tắc đường thở, truyền máu hoặc biến cố nặng.
- Thở nhanh và co kéo cơ hô hấp: phản ánh công thở tăng khi phổi cứng và phế nang bị ngập dịch.
- Giảm oxy máu: SpO2 thấp hoặc cần tăng lượng oxy hỗ trợ để duy trì mức mục tiêu.
- Ho: có thể kèm đờm loãng, bọt hoặc hồng nhạt nhưng không phải dấu hiệu bắt buộc.
- Ran ẩm hai phổi: bác sĩ có thể nghe thấy, song âm phổi bình thường không loại trừ giai đoạn sớm.
- Biểu hiện nguyên nhân nền: sốt, tụt huyết áp, đau bụng, chấn thương, tắc nghẽn đường thở hoặc triệu chứng thần kinh.
- Tức ngực hoặc đau ngực không điển hình.
- Khạc đờm bọt hồng nhiều.
- Khò khè do phù đường thở hoặc co thắt phế quản kèm theo.
- Ho ra máu rõ, thường gợi ý cần tìm thêm xuất huyết phế nang hoặc tổn thương mạch.
- Rối loạn nhịp, thiểu niệu hoặc lú lẫn do thiếu oxy và suy đa cơ quan.
Nên đặt lịch khám: khó thở mới xuất hiện sau nhiễm trùng, sau phẫu thuật, sau lên vùng cao hoặc sau dùng thuốc mới dù triệu chứng còn nhẹ. Cần khám trong ngày: khó thở tăng, SpO2 thấp hơn thường ngày, ho bọt, sốt cao, đau ngực hoặc phù xuất hiện sau truyền máu. Cần tái khám sớm: sau xuất viện nếu còn giảm sức bền, cần oxy, ho kéo dài, sụt cân, yếu cơ hoặc khó ngủ.
- Khó thở dữ dội, không nói được câu dài, co kéo cơ hô hấp hoặc thở ngáp.
- Môi, lưỡi hoặc đầu chi tím; SpO2 giảm rõ hoặc không cải thiện với oxy đã được kê.
- Lú lẫn, lơ mơ, co giật hoặc ngất.
- Đau ngực, nhịp tim rất nhanh hoặc tụt huyết áp.
- Ho nhiều đờm bọt hồng, khạc máu hoặc suy hô hấp xuất hiện sau truyền máu hay sau tắc đường thở.
Chẩn đoán Phù phổi không do tim
Bác sĩ đánh giá thời điểm khởi phát, biến cố gây bệnh, lượng dịch đã truyền, tiền sử tim phổi và thuốc đang dùng. Khám lâm sàng được kết hợp với đo oxy, khí máu, X-quang hoặc CT ngực, điện tâm đồ, siêu âm tim và xét nghiệm tìm nguyên nhân.
Mục tiêu là xác định phù phổi, đánh giá mức độ thiếu oxy, tìm tác nhân và loại trừ suy tim trái, quá tải tuần hoàn, thuyên tắc phổi, viêm phổi khu trú hoặc xuất huyết phế nang. Không có một xét nghiệm đơn lẻ đủ chẩn đoán mọi trường hợp.
Bác sĩ thường hỏi về sốt, nôn hoặc hít sặc, chấn thương, truyền máu, gây mê, tắc đường thở, lên độ cao, thuốc và bệnh tim. Khám tập trung vào nhịp thở, dấu hiệu gắng sức, tím, ran phổi, huyết áp, tưới máu ngoại vi, tĩnh mạch cổ, phù chân và tiếng tim. Dấu hiệu ứ trệ tuần hoàn gợi ý nguyên nhân tim nhưng có thể không rõ ở người bệnh nặng.
- Khí máu động mạch: đánh giá mức giảm oxy, thông khí và toan kiềm; kết quả thay đổi theo lượng oxy hỗ trợ.
- Công thức máu, CRP hoặc procalcitonin: hỗ trợ đánh giá viêm, nhiễm trùng và thiếu máu nhưng không xác định riêng phù phổi.
- Chức năng thận, gan, điện giải và lactate: đánh giá suy cơ quan và hướng dẫn quản lý dịch.
- BNP hoặc NT-proBNP: có thể hỗ trợ khi nghi suy tim nhưng giá trị bị ảnh hưởng bởi tuổi, thận và bệnh nặng.
- Cấy máu, đờm hoặc xét nghiệm vi sinh: thực hiện khi nghi nhiễm trùng.
- Xét nghiệm truyền máu: phối hợp ngân hàng máu nếu nghi TRALI hoặc phản ứng truyền máu.
X-quang ngực thường cho thấy đám mờ lan tỏa hai bên, nhưng hình ảnh có thể chậm hơn triệu chứng và không đặc hiệu. CT ngực mô tả rõ phân bố kính mờ, đông đặc, xẹp phổi hoặc nguyên nhân khác, song việc vận chuyển người bệnh nặng phải cân nhắc.
Siêu âm phổi có thể phát hiện nhiều đường B và đông đặc; siêu âm tim giúp đánh giá chức năng thất trái, van tim, thất phải và thể tích tuần hoàn. Không một đặc điểm hình ảnh đơn độc phân biệt tuyệt đối phù phổi do tim và không do tim.
Phù phổi không do tim được xác định khi có phù phổi lâm sàng hoặc hình ảnh, giảm oxy và không có bằng chứng cho thấy suy tim trái hoặc quá tải dịch là nguyên nhân chính. Nếu bệnh cảnh phù hợp ARDS, có thể áp dụng định nghĩa toàn cầu mới hoặc tiêu chuẩn Berlin theo điều kiện cơ sở, gồm khởi phát cấp sau yếu tố nguy cơ, tổn thương hai phổi không giải thích hoàn toàn bằng tràn dịch hoặc xẹp phổi và giảm oxy có mức độ.
Các tiêu chuẩn này dùng cho bác sĩ và nghiên cứu, không phải công cụ tự chẩn đoán.
Điều trị Phù phổi không do tim
Mục tiêu là bảo đảm oxy hóa, giảm công thở, điều trị nguyên nhân và tránh thêm tổn thương phổi. Người bệnh giảm oxy đáng kể thường cần nhập viện, theo dõi liên tục hoặc chăm sóc hồi sức. Hỗ trợ hô hấp được tăng dần từ oxy thông thường, oxy dòng cao, thông khí không xâm nhập đến đặt nội khí quản tùy đáp ứng và nguyên nhân.
Khi phải thở máy, chiến lược bảo vệ phổi, hạn chế áp lực và thể tích quá mức, PEEP phù hợp và nằm sấp ở ARDS nặng được cân nhắc. Quản lý dịch hướng đến đủ tưới máu nhưng tránh cân bằng dịch dương kéo dài.
Không có một thuốc đặc hiệu cho mọi trường hợp. Kháng sinh được dùng khi có nhiễm khuẩn hoặc nguy cơ cao theo đánh giá lâm sàng; corticosteroid chỉ phù hợp trong một số bệnh cảnh như ARDS theo hướng dẫn, viêm phổi tổ chức hóa, viêm phổi tăng bạch cầu ái toan hoặc phản ứng miễn dịch, không tự dùng.
Thuốc lợi tiểu có thể hữu ích nếu người bệnh quá tải dịch hoặc đồng thời có suy tim, nhưng không sửa được tính thấm mạch và có thể làm giảm tưới máu. Thuốc vận mạch, an thần, giãn cơ hoặc chống đông dự phòng được sử dụng trong hồi sức theo chỉ định và theo dõi chặt.
Đặt nội khí quản và thông khí cơ học được thực hiện khi oxy không đủ, người bệnh kiệt sức, rối loạn ý thức hoặc huyết động không ổn định. Nội soi phế quản có thể cần để loại bỏ dị vật, hút nút nhầy, đánh giá xuất huyết hoặc lấy mẫu vi sinh. ECMO tĩnh mạch–tĩnh mạch chỉ cân nhắc ở ARDS rất nặng, kháng trị, tại trung tâm có kinh nghiệm sau khi tối ưu các biện pháp chuẩn.
Không áp dụng như điều trị trực tiếp phù phổi. Phẫu thuật có thể cần để xử lý nguyên nhân như tắc đường thở, chấn thương ngực hoặc bệnh ngoại khoa nền.
Nâng đầu giường, dự phòng hít sặc, vật lý trị liệu hô hấp phù hợp, dinh dưỡng sớm, kiểm soát đường huyết, phòng huyết khối và phòng loét tì đè là các phần quan trọng. Nhân viên y tế theo dõi an thần, mê sảng, sức cơ và khả năng cai máy thở. Gia đình nên hỗ trợ giao tiếp, định hướng thời gian và phục hồi sau hồi sức.
Một số dạng như phù phổi áp lực âm có thể cải thiện nhanh trong 24–48 giờ khi giải quyết tắc nghẽn và hỗ trợ phù hợp. ARDS hoặc tổn thương do nhiễm trùng nặng có thể cần nhiều ngày đến nhiều tuần hồi sức, sau đó là giai đoạn phục hồi kéo dài hàng tháng. Thời gian phụ thuộc nguyên nhân, mức thiếu oxy, biến chứng, tuổi, bệnh nền và đáp ứng điều trị; không thể cam kết mốc hồi phục cố định.
Một số dạng như phù phổi áp lực âm có thể cải thiện nhanh trong 24–48 giờ khi giải quyết tắc nghẽn và hỗ trợ phù hợp. ARDS hoặc tổn thương do nhiễm trùng nặng có thể cần nhiều ngày đến nhiều tuần hồi sức, sau đó là giai đoạn phục hồi kéo dài hàng tháng. Thời gian phụ thuộc nguyên nhân, mức thiếu oxy, biến chứng, tuổi, bệnh nền và đáp ứng điều trị; không thể cam kết mốc hồi phục cố định.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Cấp tính: suy hô hấp, cần thở máy, sốc, tổn thương thận cấp, rối loạn nhịp và suy đa cơ quan.
- Do hồi sức: viêm phổi liên quan thở máy, chấn thương do áp lực, yếu cơ mắc phải tại ICU, huyết khối và mê sảng.
- Dài hạn: giảm sức bền, hạn chế khuếch tán khí, xơ hóa ở một số người, suy giảm nhận thức, lo âu hoặc stress sau sang chấn.
Tiên lượng phụ thuộc nhiều hơn vào nguyên nhân và mức độ suy cơ quan hơn là lượng dịch trên phim. Phù phổi áp lực âm được nhận biết sớm thường hồi phục tốt; ARDS do nhiễm trùng huyết, viêm phổi nặng hoặc đa chấn thương có nguy cơ tử vong và di chứng cao hơn.
Dấu hiệu thuận lợi gồm xử lý được nguyên nhân, giảm nhu cầu oxy, huyết động ổn định và không có suy cơ quan tiến triển. Tuổi cao, giảm oxy kéo dài, sốc, bệnh nền nặng và biến chứng bệnh viện làm tiên lượng kém hơn.
Tình trạng có thể tái phát nếu nguyên nhân lặp lại, chẳng hạn hít sặc, tắc nghẽn đường thở, truyền máu, tiếp xúc độc chất hoặc lên độ cao nhanh. ARDS không được xem là bệnh tái phát tự phát, nhưng người từng tổn thương phổi nặng có dự trữ hô hấp thấp hơn. Phòng tái phát tập trung vào kiểm soát bệnh nền và tránh lại tác nhân đã xác định.
- Điều trị sớm nhiễm trùng và bệnh nền, tuân thủ hướng dẫn phòng hít sặc khi nuốt kém hoặc giảm ý thức.
- Trong gây mê, cần đánh giá đường thở và theo dõi sau tắc nghẽn hoặc co thắt thanh quản.
- Truyền máu đúng chỉ định, theo dõi sát phản ứng và báo ngay khó thở xuất hiện trong hoặc sau truyền.
- Tránh hút thuốc, khí độc và tự dùng opioid hoặc thuốc an thần.
- Lên độ cao từ từ, có ngày thích nghi và không tiếp tục leo khi xuất hiện khó thở bất thường.
- Tiêm chủng cúm, COVID-19 và phế cầu theo tuổi, bệnh nền và khuyến cáo hiện hành để giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp nặng.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Phù phổi không do tim
Trong giai đoạn cấp, dinh dưỡng do đội điều trị điều chỉnh theo khả năng thở, nuốt, huyết động và chức năng thận. Không nên ép uống nhiều nước hoặc tự hạn chế dịch cực đoan. Sau xuất viện, ưu tiên khẩu phần đủ đạm và năng lượng để phục hồi cơ, nhiều rau quả, hạn chế rượu và muối nếu có phù hoặc bệnh tim thận kèm theo. Người nuốt khó cần đánh giá chuyên môn để giảm hít sặc.
Giai đoạn cấp cần nghỉ và vận động thụ động hoặc chủ động có giám sát để tránh mất cơ. Sau ổn định, tăng dần từ ngồi, đứng, đi bộ ngắn đến tập sức bền và sức mạnh theo SpO2, nhịp tim và triệu chứng. Không trở lại lao động nặng, lặn, leo cao hoặc tập cường độ cao khi còn cần oxy hay chưa được đánh giá. Ngủ đủ và chia nhỏ hoạt động giúp hạn chế kiệt sức.
Người bệnh có thể ghi lại mức khó thở, khả năng đi bộ, nhiệt độ, nhịp tim, cân nặng và SpO2 nếu đã được hướng dẫn dùng máy đúng cách. Cần biết mục tiêu SpO2 cá thể hóa, đặc biệt khi có COPD. Không dựa duy nhất vào máy đo vì sơn móng, tay lạnh hoặc tưới máu kém làm sai số. Báo bác sĩ khi nhu cầu oxy tăng, sốt trở lại, phù, đau ngực hoặc giảm hoạt động rõ.
- Không tự dùng thuốc lợi tiểu, corticosteroid, kháng sinh hoặc thuốc an thần để xử trí khó thở.
- Không tự tăng lưu lượng oxy vượt hướng dẫn, đặc biệt ở người có nguy cơ giữ carbon dioxide.
- Không nằm phẳng khi khó thở nặng hoặc cố gắng vận động để “mở phổi”.
- Không uống lượng nước rất lớn hoặc nhịn nước tuyệt đối khi chưa được đánh giá dịch.
- Không trì hoãn cấp cứu để xông hơi, giác hơi hoặc dùng mẹo dân gian.
- Không hút thuốc, sử dụng chất kích thích hoặc quay lại độ cao sớm sau một đợt phù phổi độ cao.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ em có thể mắc phù phổi không do tim do viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết, đuối nước, hít sặc, chấn thương hoặc tắc đường thở sau gây mê. Trẻ nhỏ biểu hiện bằng thở rút lõm, bú kém, tím hoặc li bì hơn là mô tả khó thở. Chiến lược thông khí, lượng dịch và mục tiêu oxy phải tính theo tuổi và cân nặng; cần bác sĩ nhi hoặc hồi sức nhi đánh giá.
Người cao tuổi có dự trữ tim phổi thấp, dễ suy thận, mê sảng và yếu cơ. Phù phổi do tim và không do tim có thể cùng tồn tại, nên đánh giá siêu âm tim, dịch và thuốc đang dùng đặc biệt quan trọng. Mục tiêu điều trị cần cân bằng oxy hóa, nguy cơ tụt huyết áp, suy thận, đa thuốc và khả năng phục hồi chức năng.
Thai kỳ làm thay đổi thể tích tuần hoàn và dự trữ hô hấp, nên giảm oxy có thể ảnh hưởng cả mẹ và thai. Nguyên nhân gồm nhiễm trùng nặng, tiền sản giật, hít sặc, thuốc giảm co, truyền máu hoặc bệnh tim phổi. Chẩn đoán hình ảnh không nên trì hoãn khi cần; đội sản khoa, hô hấp và hồi sức lựa chọn phương tiện bảo vệ thai phù hợp. Không tự ngừng thuốc hoặc tự dùng lợi tiểu.
Khả năng cho con bú phụ thuộc tình trạng hô hấp, mức tỉnh táo và thuốc đang sử dụng. Nhiều thuốc có thể dùng được nhưng phải đánh giá từng hoạt chất, liều, thời điểm và tuổi trẻ. Khi mẹ cần hồi sức hoặc thuốc an thần, có thể tạm vắt sữa theo hướng dẫn. Không mặc định phải ngừng cho bú và không tự bỏ thuốc để duy trì sữa.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ viêm phổi cơ hội, nhiễm trùng lan rộng và biểu hiện không điển hình. Ngưỡng chụp CT, xét nghiệm vi sinh và nội soi phế quản thường thấp hơn. Điều trị kháng nhiễm và hỗ trợ hô hấp phải phối hợp với chuyên khoa huyết học, ung bướu hoặc ghép tạng; corticosteroid có thể làm nhiễm trùng nặng hơn nếu dùng không đúng nguyên nhân.
COPD, bệnh phổi kẽ, suy tim, bệnh van tim, suy thận, xơ gan, rối loạn nuốt và bệnh thần kinh làm tăng nguy cơ hoặc làm chẩn đoán phức tạp. Người bệnh tim có thể vừa phù phổi tăng tính thấm vừa quá tải thủy tĩnh. Điều trị cần cá thể hóa mục tiêu oxy, dịch, thuốc lợi tiểu, chống đông và phục hồi chức năng.
Sau phẫu thuật, khó thở cấp có thể do xẹp phổi, hít sặc, thuyên tắc phổi, quá tải dịch, viêm phổi hoặc phù phổi áp lực âm sau tắc đường thở. Nhân viên y tế cần đánh giá ngay thời điểm xuất hiện, gây mê, lượng dịch, truyền máu và dấu hiệu tắc nghẽn. Không nên quy mọi đám mờ phổi sau mổ cho “ứ dịch” mà bỏ sót nguyên nhân khác.
Câu hỏi thường gặp về Phù phổi không do tim
Có thể rất nguy hiểm vì dịch trong phế nang làm giảm oxy nhanh và có thể dẫn đến suy hô hấp, sốc hoặc suy đa cơ quan. Mức độ nguy hiểm không giống nhau ở mọi người: phù phổi áp lực âm được xử trí sớm thường cải thiện nhanh, trong khi ARDS do nhiễm trùng huyết hoặc viêm phổi nặng có nguy cơ biến chứng cao hơn. Khó thở tăng nhanh, tím, lơ mơ, tụt huyết áp hoặc SpO2 giảm là dấu hiệu cần cấp cứu, không nên chờ tự hết.
Nhiều trường hợp có thể hồi phục khi nguyên nhân được xử lý sớm và oxy hóa được duy trì an toàn. Tuy nhiên, khả năng hồi phục phụ thuộc loại tổn thương, thời gian thiếu oxy, tuổi, bệnh nền và biến chứng trong hồi sức. Một số người sau ARDS còn giảm sức bền, yếu cơ, khó ngủ hoặc hạn chế chức năng phổi trong nhiều tháng. Vì vậy, “hết đám mờ trên phim” không đồng nghĩa đã phục hồi hoàn toàn; tái khám và phục hồi chức năng có vai trò quan trọng.
Bản thân phù phổi không do tim không lây vì đây là hậu quả của tổn thương hàng rào phế nang–mao mạch. Tuy vậy, nguyên nhân gây tổn thương có thể là bệnh truyền nhiễm như cúm, COVID-19 hoặc một số viêm phổi. Khi đó, nguy cơ lây và biện pháp phòng ngừa phụ thuộc tác nhân, không phụ thuộc việc có phù phổi hay không. Người chăm sóc nên tuân thủ hướng dẫn cách ly, khẩu trang, vệ sinh tay và tiêm chủng theo chẩn đoán cụ thể.
Không. Thuốc lợi tiểu làm giảm thể tích tuần hoàn nhưng không trực tiếp sửa chữa hàng rào mao mạch bị tăng tính thấm. Bác sĩ chỉ cân nhắc khi người bệnh quá tải dịch, đồng thời có suy tim hoặc khi huyết động và chức năng thận cho phép. Dùng không đúng có thể gây tụt huyết áp, suy thận và rối loạn điện giải. Người bệnh không nên tự uống thuốc lợi tiểu chỉ vì khó thở hoặc thấy đám mờ trên X-quang.
Có thể tập lại nhưng cần tăng dần theo khả năng và đánh giá sau xuất viện. Ban đầu nên ưu tiên đi bộ ngắn, tập thở và bài tập sức mạnh nhẹ, theo dõi khó thở, nhịp tim và SpO2 nếu được hướng dẫn. Người còn cần oxy, chóng mặt, đau ngực hoặc giảm oxy khi gắng sức cần khám trước khi tăng cường độ. Phục hồi chức năng hô hấp hoặc phục hồi sau ICU giúp xây dựng kế hoạch an toàn hơn.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

