Bệnh mô bào Langerhans ở phổi (PLCH) là một bệnh hiếm trong đó các tế bào mô bào bất thường tập trung quanh tiểu phế quản, tạo nốt viêm rồi phá hủy nhu mô thành các nang méo mó. Ở người lớn, bệnh liên quan rất chặt với hút thuốc lá và thường xuất hiện ở người trẻ hoặc trung niên. Người bệnh có thể ho khan, khó thở, đau ngực, mệt hoặc bị tràn khí màng phổi; một số trường hợp có đau xương, tổn thương da, khát nhiều và tiểu nhiều do bệnh ngoài phổi. CT ngực thường cho thấy nốt, nốt tạo hang và nang ưu thế vùng trên–giữa phổi. Cai thuốc hoàn toàn là điều trị đầu tiên cho PLCH đơn hệ; bệnh tiến triển hoặc đa cơ quan có thể cần thuốc toàn thân hay điều trị nhắm trúng đích. Theo dõi chức năng phổi và biến chứng tăng áp phổi rất quan trọng.
Bệnh mô bào Langerhans ở phổi là bệnh gì?
Bệnh mô bào Langerhans ở phổi là biểu hiện ở phổi của Langerhans cell histiocytosis, một tân sinh mô bào dòng tủy có hoạt hóa đường MAPK–ERK trong phần lớn tổn thương. Tế bào bệnh có đặc điểm miễn dịch CD1a và langerin/CD207 dương tính, đi cùng bạch cầu ái toan, lympho và các tế bào viêm khác.

Ở người lớn, PLCH thường là bệnh đơn hệ liên quan hút thuốc, khác với LCH ở trẻ em vốn hay là bệnh đa hệ. Tổn thương sớm là các nốt quanh tiểu phế quản; theo thời gian, nốt tạo hang, thành nang dày rồi thành các nang méo mó và xơ hóa. Bệnh không phải nhiễm trùng và không lây. Dù tên cũ là “histiocytosis X”, thuật ngữ hiện nay là Langerhans cell histiocytosis.
| Tên bệnh | Bệnh mô bào Langerhans ở phổi |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Pulmonary Langerhans cell histiocytosis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | PLCH; mô bào Langerhans phổi; histiocytosis X ở phổi; u hạt bạch cầu ái toan ở phổi |
| Mã ICD-10 | J84.82 trong ICD-10-CM cho pulmonary Langerhans cell histiocytosis; D76.0 là mã ICD-10 WHO thường dùng cho Langerhans-cell histiocytosis. Cần chọn mã theo phạm vi bệnh và hệ mã tại cơ sở. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh mô bào và bệnh phổi nang hiếm; thuộc Hô hấp, Huyết học–Ung bướu và Bệnh phổi mô kẽ. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Phổi là cơ quan chính trong PLCH đơn hệ; bệnh mô bào Langerhans có thể ảnh hưởng xương, da, tuyến yên, hạch, gan, lách và các cơ quan khác. |
| Tính chất bệnh | Bệnh tân sinh dòng tủy hiếm có thành phần viêm rõ, thường mạn tính ở người lớn và liên quan chặt với hút thuốc; không lây. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp, chủ yếu ở người trẻ đến trung niên có hút thuốc. Số liệu dịch tễ tại Việt Nam chưa đầy đủ và bệnh có thể bị nhầm với khí phế thũng hoặc bệnh phổi mô kẽ khác. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Bệnh mô bào Langerhans ở phổi
Khói thuốc kích hoạt biểu mô và đại thực bào tiết cytokine, thu hút tế bào tiền thân mô bào đến tiểu phế quản. Trong nhiều trường hợp, tế bào bệnh mang đột biến hoạt hóa BRAF, MAP2K1 hoặc thành phần khác của đường MAPK, xác nhận bản chất tân sinh thay vì chỉ là phản ứng viêm.
Các u hạt giàu tế bào Langerhans bao quanh và phá hủy thành tiểu phế quản. Tổn thương chuyển từ nốt đặc sang nốt rỗng, nang thành dày rồi nang thành mỏng và sẹo xơ. Hẹp đường thở nhỏ, mất mao mạch và tái cấu trúc mạch góp phần gây tắc nghẽn, giảm DLCO, tràn khí và tăng áp phổi.
PLCH đơn hệ: tổn thương giới hạn ở phổi, thường liên quan hút thuốc ở người lớn. LCH đa hệ có tổn thương phổi: phổi cùng một hoặc nhiều cơ quan như xương, da, tuyến yên, gan hoặc lách. LCH đơn hệ đa ổ ngoài phổi: cần phân biệt vì chiến lược điều trị khác.
Về hình ảnh, có thể mô tả giai đoạn ưu thế nốt, nốt–nang hỗn hợp hoặc ưu thế nang/xơ. Các kiểu này phản ánh quá trình tổn thương nhưng không phải hệ giai đoạn tiên lượng tuyệt đối.
PLCH người lớn hiếm, thường được chẩn đoán ở tuổi khoảng 20–40 nhưng có thể gặp rộng hơn. Đa số người bệnh hiện hút hoặc đã hút thuốc lá; nam và nữ có thể mắc. Tần suất thật khó xác định vì nhiều trường hợp nhẹ được phát hiện tình cờ hoặc nhầm với khí phế thũng.
PLCH chiếm một tỷ lệ nhỏ trong bệnh phổi mô kẽ. Ở trẻ em, tổn thương phổi đơn độc rất hiếm và thường là một phần của LCH đa hệ. Việt Nam chưa có số liệu dân số đáng tin cậy.
Khói hít vào tiếp xúc với biểu mô tiểu phế quản, gây tín hiệu viêm và tuyển mộ tế bào mô bào mang bất thường MAPK. Các tế bào này tích tụ, tạo u hạt, phá hủy thành đường thở nhỏ và nhu mô lân cận. Quá trình sửa chữa bất thường tạo nang và xơ hóa.
Trong bệnh đa hệ, tế bào tiền thân bất thường có thể phát sinh sớm hơn trong dòng tủy và đến nhiều cơ quan qua máu. Đây không phải đường lây giữa người với người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Bệnh mô bào Langerhans ở phổi
Nguyên nhân trực tiếp là sự tăng sinh dòng tế bào mô bào bất thường có hoạt hóa đường MAPK–ERK. Hút thuốc là yếu tố môi trường liên quan mạnh nhất với PLCH đơn hệ ở người lớn và có vai trò khởi phát, duy trì viêm quanh tiểu phế quản.
Đột biến thường là soma, không có nghĩa bệnh được di truyền cho con. Không phải mọi người hút thuốc đều mắc bệnh, cho thấy cần thêm yếu tố sinh học chưa được hiểu đầy đủ. Nhiễm trùng không phải nguyên nhân của PLCH.
- Có thể thay đổi: hút thuốc lá, thuốc lá cuốn, thuốc lá điện tử, cần sa hoặc phơi nhiễm khói hít kéo dài; tiếp tục hút làm tăng nguy cơ tiến triển.
- Không thay đổi: đột biến soma đường MAPK trong tế bào bệnh và cơ địa chưa xác định.
- Yếu tố làm nặng: chức năng phổi giảm sẵn, nhiều nang, tràn khí tái phát, tăng áp phổi và tổn thương đa cơ quan.
PLCH nên được nghĩ đến ở người trẻ hoặc trung niên có hút thuốc, ho/khó thở và CT cho thấy nốt cùng nang ưu thế vùng trên. Người có tràn khí tự phát, nốt tạo hang không giải thích được hoặc bệnh phổi “khí phế thũng” không phù hợp tuổi cũng cần đánh giá.
Nhóm nguy cơ bệnh đa hệ gồm người có đau xương khu trú, phát ban, hạch, khát nhiều–tiểu nhiều, rối loạn nội tiết, gan lách to hoặc tổn thương LCH đã biết ở cơ quan khác.
Triệu chứng và dấu hiệu của Bệnh mô bào Langerhans ở phổi
Khoảng biểu hiện rất rộng. Một số người không triệu chứng và phát hiện qua chụp ngực; người khác có ho khan, khó thở tăng dần, mệt hoặc sụt cân. Tràn khí màng phổi có thể là biểu hiện đầu tiên và tái phát.
Triệu chứng toàn thân như sốt nhẹ, đổ mồ hôi đêm và giảm cân không đặc hiệu, cần loại trừ nhiễm trùng và ung thư. Biểu hiện ngoài phổi quan trọng vì thay đổi phân loại từ PLCH đơn hệ sang LCH đa hệ và ảnh hưởng điều trị.
- Ho khan: thường kéo dài và có thể bị quy cho hút thuốc hoặc viêm phế quản.
- Khó thở khi gắng sức: liên quan tắc nghẽn đường thở nhỏ, giảm DLCO hoặc tăng áp phổi.
- Đau ngực đột ngột: có thể do tràn khí màng phổi khi nang vỡ.
- Mệt và giảm sức bền: mức độ không luôn tương ứng với hình ảnh CT.
- Triệu chứng liên quan hút thuốc: khò khè hoặc ho đờm có thể đi kèm COPD nhưng không phải dấu hiệu đặc hiệu PLCH.
- Đau xương khu trú, đặc biệt ở xương sườn, hàm hoặc xương dài.
- Phát ban, sẩn da đầu, tổn thương nếp gấp hoặc niêm mạc.
- Khát nhiều, tiểu nhiều do đái tháo nhạt trung ương khi tổn thương tuyến yên.
- Hạch, gan lách to, vàng da hoặc giảm tế bào máu trong bệnh đa hệ.
- Ho ra máu, thường cần loại trừ nguyên nhân khác vì không phải biểu hiện điển hình.
Nên đặt lịch khám: khi ho hoặc khó thở kéo dài ở người hút thuốc, CT có nốt/nang vùng trên, hoặc từng tràn khí không rõ nguyên nhân.
Cần khám trong ngày: khi khó thở tăng, đau ngực mới, sốt kéo dài, ho ra máu, đau xương nhiều, khát–tiểu nhiều hoặc xuất hiện phát ban lan rộng.
Cần tái khám sớm: khi chưa bỏ được thuốc, chức năng vận động giảm, có tác dụng phụ điều trị, hoặc xuất hiện triệu chứng cơ quan mới trong khi đang được theo dõi PLCH đơn hệ.
- Đau ngực đột ngột kèm khó thở, thở nhanh hoặc giảm SpO2, nghi tràn khí màng phổi.
- Tím tái, lú lẫn, lơ mơ hoặc khó thở không thể nói trọn câu.
- Ho ra máu lượng nhiều, ngất hoặc tụt huyết áp.
- Khát và tiểu rất nhiều kèm yếu, lú lẫn hoặc dấu mất nước nặng.
Chẩn đoán Bệnh mô bào Langerhans ở phổi
Chẩn đoán kết hợp tiền sử hút thuốc, CT ngực, chức năng phổi và đánh giá LCH ngoài phổi. CT điển hình ở người hút thuốc có nốt, nốt tạo hang và nang không đều ưu thế vùng trên–giữa có thể tạo xác suất chẩn đoán cao, nhưng vẫn phải loại trừ nhiễm trùng, sarcoidosis, u di căn tạo hang và các bệnh phổi nang khác.
Khi hình ảnh không điển hình, bệnh tiến triển hoặc dự kiến điều trị toàn thân, cần mô bệnh học. Đánh giá giai đoạn thường gồm khảo sát toàn thân, xét nghiệm nội tiết khi có triệu chứng và PET/CT FDG trong nhiều trường hợp người lớn theo đồng thuận quốc tế.
Bác sĩ hỏi chi tiết loại sản phẩm hút, lượng và thời gian sử dụng, phơi nhiễm nghề nghiệp, tràn khí, ho, khó thở, đau xương, tổn thương da, khát–tiểu nhiều và sụt cân. Khám hô hấp có thể bình thường hoặc có giảm rì rào phế nang, ran và dấu tăng áp phổi.
Khám toàn thân tập trung vào da, niêm mạc, răng–hàm, xương đau, hạch, gan lách và dấu rối loạn nội tiết. Không có dấu khám đặc hiệu đủ để xác nhận PLCH.
Chức năng hô hấp: có thể thấy tắc nghẽn, hạn chế hoặc hỗn hợp; DLCO thường giảm và hữu ích theo dõi. Đo oxy và đi bộ 6 phút: phát hiện giảm oxy và đánh giá khả năng gắng sức. Xét nghiệm nền: công thức máu, gan, thận, điện giải, viêm và xét nghiệm theo cơ quan nghi ngờ.
Nếu có khát–tiểu nhiều, cần đánh giá áp lực thẩm thấu và trục tuyến yên. Mô bệnh học cần nhuộm CD1a và langerin/CD207; xét nghiệm BRAF V600E hoặc đột biến MAPK giúp lựa chọn điều trị nhắm trúng đích khi bệnh cần điều trị toàn thân.
CT ngực độ phân giải cao điển hình có các nốt nhỏ trung tâm tiểu thùy, nốt tạo hang và nang thành dày hoặc mỏng với hình dạng kỳ dị. Tổn thương ưu thế thùy trên và giữa, thường giảm ở đáy phổi và tương đối bảo tồn các góc sườn hoành. Giai đoạn muộn có thể chủ yếu là nang và xơ, dễ nhầm khí phế thũng.
X-quang kém nhạy. PET/CT FDG có thể phát hiện tổn thương hoạt động ở xương, hạch hoặc cơ quan khác và hỗ trợ đánh giá đáp ứng, nhưng nang phổi mạn có thể không tăng hấp thu.
Chẩn đoán xác định LCH cần tổn thương mô có hình thái phù hợp và tế bào bệnh dương tính với CD1a và langerin/CD207. Sinh thiết có thể lấy từ da, xương, hạch hoặc vị trí ngoài phổi dễ tiếp cận hơn nếu hình ảnh phổi phù hợp.
Trong PLCH đơn hệ điển hình ở người hút thuốc, hội chẩn đa chuyên khoa có thể chấp nhận chẩn đoán lâm sàng–hình ảnh và theo dõi, đặc biệt khi sinh thiết rủi ro. Tuy nhiên, hình ảnh nốt đơn thuần, khối, tổn thương đáy phổi hoặc diễn tiến không điển hình thường cần lấy mô và loại trừ nhiễm trùng.
Điều trị Bệnh mô bào Langerhans ở phổi
Ngừng hoàn toàn thuốc lá và mọi sản phẩm hít là điều trị đầu tiên của PLCH đơn hệ. Người ổn định được theo dõi triệu chứng, chức năng phổi và hình ảnh; nhiều trường hợp cải thiện hoặc ổn định sau cai thuốc.
Điều trị toàn thân được cân nhắc khi bệnh tiến triển dù đã cai thuốc, có suy giảm đáng kể, nốt hoạt động, tràn khí tái diễn khó kiểm soát hoặc LCH đa hệ. Lựa chọn phụ thuộc phạm vi bệnh và đột biến MAPK. Suy hô hấp, tràn khí lớn hoặc tăng áp phổi nặng có thể cần nhập viện và đánh giá ghép phổi.
Không có thuốc uống chuẩn cho mọi PLCH. Theo đồng thuận người lớn, cladribine hoặc cytarabine là các lựa chọn toàn thân được ưu tiên trong LCH cần điều trị; thuốc ức chế BRAF hoặc MEK có vai trò ngày càng rõ khi có đột biến phù hợp hoặc bệnh kháng trị. Các thuốc này cần chuyên khoa Huyết học–Ung bướu quản lý.
Corticosteroid toàn thân không nên dùng thường quy cho PLCH chỉ vì có nang; bằng chứng hạn chế và độc tính đáng kể. Thuốc giãn phế quản dùng khi có tắc nghẽn phù hợp. Kháng sinh chỉ dùng khi có nhiễm trùng.
Tràn khí màng phổi có thể cần dẫn lưu và biện pháp phòng tái phát như gây dính hoặc phẫu thuật màng phổi tùy tình trạng. Do nguy cơ tái phát, chỉ dẫn lưu đơn thuần có thể không đủ ở một số người.
Nội soi phế quản và sinh thiết xuyên phế quản có độ nhạy hạn chế; sinh thiết lạnh hoặc sinh thiết ngoại khoa có thể được cân nhắc tại trung tâm kinh nghiệm. Nếu có tổn thương xương hoặc da dễ tiếp cận, sinh thiết ngoài phổi thường an toàn và có giá trị hơn.
Phẫu thuật được dùng để kiểm soát tràn khí tái phát hoặc rò khí, lấy mẫu chẩn đoán và xử trí tổn thương xương khu trú trong một số trường hợp. Cắt bỏ nhiều nang không phù hợp vì bệnh thường lan tỏa.
Ghép phổi được cân nhắc khi suy hô hấp giai đoạn cuối, tăng áp phổi nặng hoặc chất lượng sống giảm dù đã điều trị tối ưu. Bệnh có thể tái xuất hiện hiếm gặp sau ghép và người bệnh vẫn cần tránh thuốc lá tuyệt đối.
Chương trình cai thuốc có tư vấn hành vi và thuốc hỗ trợ phù hợp giúp tăng khả năng bỏ thuốc; cần tránh khói thụ động và sản phẩm hít khác. Phục hồi chức năng hô hấp, vận động có giám sát, tiêm chủng và dinh dưỡng hỗ trợ sức bền.
Oxy được chỉ định khi thiếu oxy. Đau, mệt, lo âu và rối loạn khí sắc thường bị đánh giá thấp ở LCH, nên cần chăm sóc triệu chứng và tâm lý. Bệnh đa hệ cần hỗ trợ nội tiết, xương hoặc da theo chuyên khoa.
Cai thuốc là thay đổi lâu dài, không phải một đợt ngắn. PLCH có thể ổn định trong vài tháng sau bỏ thuốc, nhưng nang đã hình thành có thể tồn tại và chức năng cần theo dõi nhiều năm.
Điều trị toàn thân thường theo chu kỳ hoặc thời gian xác định tùy thuốc, phạm vi và đáp ứng; thuốc nhắm trúng đích đôi khi cần kéo dài để duy trì kiểm soát. Không thể cam kết thời điểm khỏi và không tự ngừng thuốc khi CT cải thiện.
Cai thuốc là thay đổi lâu dài, không phải một đợt ngắn. PLCH có thể ổn định trong vài tháng sau bỏ thuốc, nhưng nang đã hình thành có thể tồn tại và chức năng cần theo dõi nhiều năm.
Điều trị toàn thân thường theo chu kỳ hoặc thời gian xác định tùy thuốc, phạm vi và đáp ứng; thuốc nhắm trúng đích đôi khi cần kéo dài để duy trì kiểm soát. Không thể cam kết thời điểm khỏi và không tự ngừng thuốc khi CT cải thiện.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Tràn khí màng phổi: có thể là biểu hiện đầu tiên và dễ tái phát.
- Suy giảm chức năng phổi: tắc nghẽn đường thở, giảm DLCO và xơ hóa có thể tiến triển.
- Tăng áp phổi: có thể nặng hơn mức tổn thương nhu mô và ảnh hưởng tiên lượng.
- Suy hô hấp mạn: cần oxy hoặc ghép phổi ở giai đoạn tiến triển.
- Bệnh ngoài phổi: đau xương, đái tháo nhạt, suy tuyến yên, tổn thương da hoặc cơ quan nguy cơ.
- Ung thư liên quan hút thuốc và ung thư huyết học: nguy cơ cần được lưu ý trong theo dõi dài hạn.
Tiên lượng biến thiên. Nhiều người ổn định hoặc cải thiện sau ngừng hút thuốc, đặc biệt khi bệnh còn ưu thế nốt và chức năng được bảo tồn. Một nhóm vẫn tiến triển dù đã cai thuốc và cần điều trị toàn thân hoặc ghép phổi.
Yếu tố bất lợi gồm tiếp tục hút, tuổi cao hơn khi chẩn đoán, FEV1 hoặc DLCO thấp, giảm chức năng nhanh, tăng áp phổi, nhiều biến chứng và bệnh đa hệ. Hình ảnh nang nhiều không đủ để dự đoán cá nhân; theo dõi chức năng tuần tự quan trọng hơn.
PLCH có thể hoạt động trở lại hoặc tiến triển, đặc biệt khi tiếp tục hoặc tái hút thuốc. Tràn khí có thể tái phát dù bệnh viêm đã giảm. LCH ngoài phổi cũng có thể xuất hiện sau giai đoạn tưởng như chỉ có tổn thương phổi.
Ngừng hoàn toàn sản phẩm hút, duy trì tái khám và báo sớm đau xương, phát ban, khát–tiểu nhiều giúp phát hiện tái hoạt động. Sau điều trị toàn thân, kế hoạch theo dõi phải dựa trên cơ quan từng bị ảnh hưởng và đột biến.
Biện pháp phòng quan trọng nhất là không bắt đầu hút và ngừng hoàn toàn thuốc lá, thuốc lá điện tử, cần sa hoặc sản phẩm hít khác. Điều này không bảo đảm phòng tuyệt đối nhưng giảm yếu tố liên quan mạnh nhất của PLCH người lớn.
Tiêm chủng và tránh khói giúp giảm tổn thương hô hấp bổ sung. Người đã mắc cần phòng biến chứng bằng theo dõi chức năng, xử trí tràn khí đúng, sàng lọc tăng áp phổi và bệnh ngoài phổi. Không có xét nghiệm sàng lọc dân số hoặc thực phẩm dự phòng đặc hiệu.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Bệnh mô bào Langerhans ở phổi
Không có chế độ ăn làm tan nang hoặc loại bỏ tế bào Langerhans. Nên ăn đủ đạm, rau quả, ngũ cốc phù hợp và duy trì cân nặng để hỗ trợ phục hồi thể lực. Người sụt cân hoặc điều trị hóa chất cần đánh giá dinh dưỡng sớm.
Rượu có thể làm tăng độc tính gan hoặc tương tác thuốc, nên hỏi bác sĩ khi điều trị toàn thân. Không dùng thảo dược “thải độc phổi” thay cho cai thuốc và điều trị chuyên khoa.
Người ổn định có thể vận động tăng dần theo khả năng và tham gia phục hồi chức năng hô hấp. Theo dõi khó thở, chóng mặt, đau ngực và SpO2 nếu được hướng dẫn. Hoạt động giúp giảm mất điều kiện thể lực nhưng không thay thế cai thuốc.
Tránh lặn bình khí do nguy cơ tràn khí. Sau tràn khí hoặc phẫu thuật màng phổi, chỉ trở lại tập nặng và bay khi được bác sĩ xác nhận. Người có tăng áp phổi cần chương trình vận động riêng.
Ghi nhật ký hút thuốc và cơn thèm, ho, khó thở, đau ngực, quãng đường đi bộ, SpO2 nếu có chỉ định, đau xương, phát ban và lượng nước uống–nước tiểu khi nghi rối loạn nội tiết. Những thay đổi ngoài phổi cần được báo dù hô hấp ổn định.
Không tự dùng CT hoặc máy đo oxy để kết luận bệnh hoạt động. Đau ngực đột ngột, khó thở nhanh hoặc ngất cần cấp cứu; khát–tiểu nhiều kéo dài cần xét nghiệm sớm.
- Không tiếp tục, giảm dần kéo dài hoặc chuyển sang thuốc lá điện tử với suy nghĩ ít hại hơn; mục tiêu là ngừng hoàn toàn sản phẩm hít.
- Không tự dùng corticosteroid hoặc kháng sinh để điều trị nang phổi.
- Không bỏ qua đau xương, phát ban hoặc khát–tiểu nhiều vì PLCH có thể là một phần bệnh đa hệ.
- Không lặn bình khí và không bay khi đang có tràn khí chưa xử trí.
- Không tự ngừng hóa trị hoặc thuốc nhắm trúng đích khi triệu chứng giảm.
- Không trì hoãn cấp cứu khi đau ngực đột ngột kèm khó thở.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
PLCH đơn độc kiểu người lớn gần như không gặp ở trẻ. Tổn thương phổi ở trẻ thường thuộc LCH đa hệ và không có mối liên hệ hút thuốc giống người lớn. Trẻ có thể có tổn thương da, xương, gan, lách hoặc suy tuyến yên.
Đánh giá và điều trị phải theo phác đồ Huyết học–Ung bướu nhi, không áp dụng chiến lược “chỉ cai thuốc và theo dõi”. Bệnh phổi ở trẻ có thể là dấu hiệu nguy cơ cao tùy cơ quan đi kèm.
PLCH mới chẩn đoán ở người cao tuổi ít điển hình và cần loại trừ khí phế thũng, ung thư, nhiễm trùng tạo hang và bệnh phổi xơ. Tiền sử hút thuốc lâu năm làm các bệnh này cùng tồn tại.
Điều trị toàn thân phải cân nhắc chức năng tủy, gan thận, bệnh tim, nguy cơ nhiễm trùng và đa thuốc. Mục tiêu cai thuốc vẫn có lợi ở mọi tuổi.
Dữ liệu PLCH trong thai kỳ hạn chế. Thai kỳ không được xem là nguyên nhân bệnh, nhưng thay đổi hô hấp và nguy cơ tràn khí có thể làm quản lý phức tạp hơn. Nên đánh giá chức năng phổi và kế hoạch thuốc trước khi mang thai.
Các thuốc hóa trị và nhắm trúng đích có nguy cơ cho thai và cần chuyên gia quyết định thời điểm. Không tự ngừng điều trị hoặc trì hoãn đánh giá đau ngực. Cai thuốc tuyệt đối đặc biệt quan trọng cho cả mẹ và thai.
Cho con bú phụ thuộc thuốc đang dùng. Cladribine, cytarabine và nhiều thuốc nhắm trúng đích có thể không phù hợp trong thời gian cho bú; khoảng ngừng cần dựa trên dược lý từng thuốc và hướng dẫn chuyên khoa.
Nếu chỉ theo dõi sau cai thuốc, cho bú thường không bị cấm vì PLCH không lây. Không hút thuốc hoặc để trẻ tiếp xúc khói, và không tự dùng thuốc hỗ trợ cai thuốc mà chưa hỏi bác sĩ.
PLCH không phải bệnh suy giảm miễn dịch, nhưng điều trị toàn thân có thể gây giảm bạch cầu và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Sốt hoặc khó thở mới cần được đánh giá nhanh, vì nhiễm trùng có thể giống tiến triển bệnh trên CT.
Ở người suy giảm miễn dịch sẵn có, cần đặc biệt loại trừ Pneumocystis, nấm, lao và nhiễm trùng tạo hang trước khi kết luận PLCH. Dự phòng nhiễm trùng tùy thuốc, không tự áp dụng.
COPD, bệnh tim, ung thư liên quan thuốc lá, loãng xương và bệnh gan ảnh hưởng triệu chứng và lựa chọn thuốc. Đái tháo nhạt hoặc suy tuyến yên cần điều trị nội tiết vì mất nước và rối loạn điện giải có thể nguy hiểm.
Người có LCH đa hệ cần phối hợp Hô hấp, Huyết học–Ung bướu, Nội tiết, Da liễu và Chấn thương chỉnh hình. Phân biệt khó thở do PLCH với COPD hoặc tăng áp phổi là cần thiết.
Sau dẫn lưu, gây dính hoặc phẫu thuật tràn khí, cần theo dõi rò khí, đau ngực tăng, sốt và khó thở. Cai thuốc làm giảm nguy cơ biến chứng lành vết thương và bệnh phổi tiếp tục hoạt động.
Nếu đang dùng hóa trị hoặc thuốc nhắm trúng đích, lịch điều trị quanh phẫu thuật phải do nhóm chuyên khoa quyết định vì nguy cơ nhiễm trùng, giảm tế bào máu và lành vết thương.
Câu hỏi thường gặp về Bệnh mô bào Langerhans ở phổi
LCH hiện được xếp vào nhóm tân sinh mô bào dòng tủy vì tế bào bệnh thường có đột biến hoạt hóa đường MAPK và tăng sinh theo dòng. Tuy nhiên, PLCH ở người lớn có diễn tiến rất khác ung thư phổi thường gặp: bệnh thường lan tỏa quanh tiểu phế quản, tạo nốt và nang, và nhiều trường hợp ổn định sau cai thuốc mà không cần hóa trị. Cách phân loại tân sinh giúp định hướng xét nghiệm đột biến và thuốc nhắm trúng đích khi bệnh tiến triển hoặc đa hệ, không có nghĩa mọi trường hợp đều ác tính nhanh.
Ngừng hoàn toàn thuốc lá là bước quan trọng nhất và có thể giúp nốt giảm, triệu chứng cải thiện và chức năng ổn định ở nhiều người mắc PLCH đơn hệ. Tuy nhiên, nang đã hình thành có thể không biến mất, và một số bệnh vẫn tiến triển dù đã cai thuốc vì tế bào bệnh mang bất thường MAPK. Do đó, cai thuốc không thay thế tái khám. Bác sĩ cần theo dõi FEV1, DLCO, triệu chứng, tràn khí và dấu bệnh ngoài phổi để quyết định có cần điều trị toàn thân hay không.
PLCH không lây qua ho, tiếp xúc, sinh hoạt chung hay dùng chung đồ dùng. Đột biến BRAF hoặc MAP2K1 trong LCH thường là đột biến soma của tế bào bệnh, không đồng nghĩa người bệnh truyền bệnh cho con. Hiện không có kiểu di truyền gia đình điển hình của PLCH như một số hội chứng nang phổi khác. Yếu tố nguy cơ nổi bật ở người lớn là hút thuốc, nhưng chỉ một tỷ lệ rất nhỏ người hút phát triển bệnh, cho thấy còn các yếu tố cơ địa chưa rõ.
Không phải mọi trường hợp đều cần sinh thiết phổi. Ở người hút thuốc có CT rất điển hình với nốt, nốt tạo hang và nang vùng trên, hội chẩn chuyên gia có thể chẩn đoán xác suất cao và theo dõi sau cai thuốc. Sinh thiết cần hơn khi hình ảnh không điển hình, chỉ có nốt hoặc khối, nghi nhiễm trùng/ung thư, bệnh tiến triển hoặc sắp dùng điều trị toàn thân. Nếu có tổn thương da, xương hoặc hạch dễ tiếp cận, lấy mẫu ngoài phổi thường được ưu tiên hơn để giảm nguy cơ rò khí.
Người ổn định thường có thể và nên vận động phù hợp để giữ sức bền, đặc biệt sau khi bỏ thuốc. Cường độ dựa trên khó thở, SpO2, FEV1, DLCO, tiền sử tràn khí và tăng áp phổi. Đi bộ, xe đạp nhẹ và phục hồi chức năng hô hấp thường dễ kiểm soát. Không lặn bình khí; tránh tập nặng khi có đau ngực mới, khó thở tăng hoặc vừa điều trị tràn khí. Dừng tập và đi cấp cứu nếu đau ngực đột ngột, tím tái, choáng hoặc hụt hơi khác thường.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

