Hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) là tổn thương viêm lan tỏa của phổi khiến hàng rào phế nang–mao mạch tăng tính thấm, dịch giàu protein tràn vào phế nang và oxy khó đi vào máu. Hội chứng thường khởi phát trong thời gian ngắn sau viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết, hít sặc, chấn thương, bỏng hoặc truyền máu. Người bệnh thường khó thở tăng nhanh, thở gấp, giảm oxy máu và có hình ảnh mờ hai phổi không giải thích đầy đủ bằng suy tim hay quá tải dịch. ARDS là tình trạng cấp cứu cần theo dõi tại bệnh viện, thường ở khoa hồi sức, vì có thể tiến triển thành suy đa cơ quan. Nhận diện sớm nguyên nhân, hỗ trợ hô hấp phù hợp, thông khí bảo vệ phổi và xử trí biến chứng giúp cải thiện cơ hội hồi phục, nhưng tiên lượng vẫn phụ thuộc mức độ tổn thương và bệnh nền.
Hội chứng suy hô hấp cấp là bệnh gì?
Hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) là một hội chứng lâm sàng chứ không phải bệnh đơn lẻ. Tổn thương viêm cấp, lan tỏa làm tăng tính thấm mạch máu, gây phù phế nang, xẹp phổi và giảm độ giãn nở. Máu đi qua vùng phổi ít hoặc không được thông khí tạo thiếu oxy khó cải thiện bằng oxy thông thường.

ARDS khác suy hô hấp cấp nói chung: suy hô hấp cấp mô tả hậu quả trao đổi khí thất bại do nhiều nguyên nhân, còn ARDS là kiểu tổn thương phổi cụ thể có tiêu chuẩn về thời gian, hình ảnh và oxy hóa. ARDS cũng khác phù phổi do tim, dù hai tình trạng có thể cùng tồn tại. Định nghĩa toàn cầu mới mở rộng nhận diện cho người chưa đặt nội khí quản dùng oxy dòng cao và cho cơ sở hạn chế nguồn lực.
| Tên bệnh | Hội chứng suy hô hấp cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute respiratory distress syndrome |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | ARDS; hội chứng nguy kịch hô hấp cấp; hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển; tổn thương phổi cấp lan tỏa |
| Mã ICD-10 | J80 |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hồi sức tích cực và Hô hấp; hội chứng tổn thương phổi cấp gây suy hô hấp giảm oxy |
| Cơ quan ảnh hưởng | Phế nang, hàng rào phế nang–mao mạch và mạch máu phổi; thiếu oxy có thể ảnh hưởng não, tim, thận, gan và các cơ quan khác. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng cấp tính, không lây trực tiếp, đe dọa tính mạng; thường xuất hiện sau viêm phổi, nhiễm trùng huyết, hít sặc, chấn thương hoặc bỏng. |
| Mức độ phổ biến | ARDS không thường gặp trong cộng đồng nhưng là biến chứng quan trọng ở người bệnh nặng tại khoa hồi sức. Tần suất thay đổi theo định nghĩa, dân số và năng lực chẩn đoán. |
| Bệnh có lây không? | Không; tuy nhiên nguyên nhân gây ARDS như cúm, COVID-19 hoặc viêm phổi nhiễm trùng có thể lây. |
| Đường lây | ARDS tự nó không có đường lây. Nếu nguyên nhân là tác nhân nhiễm trùng, đường lây phụ thuộc vi sinh vật gây bệnh và cần phòng ngừa tương ứng. |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng suy hô hấp cấp
Yếu tố khởi phát kích hoạt đại thực bào, bạch cầu trung tính, tiểu cầu và chất trung gian viêm. Tế bào nội mô mao mạch cùng biểu mô phế nang bị tổn thương, làm dịch và protein thoát vào mô kẽ rồi phế nang. Chất hoạt diện giảm, phế nang dễ xẹp và phổi trở nên cứng.
Sự không đồng nhất giữa vùng phổi xẹp, ngập dịch và vùng còn thông khí tạo shunt, khoảng chết và chênh lệch thông khí–tưới máu. Nỗ lực thở quá mạnh hoặc áp lực máy thở không phù hợp có thể làm tổn thương lan rộng. Giai đoạn sau có thể hồi phục hoặc hình thành tăng sinh xơ và yếu cơ hô hấp.
Theo định nghĩa Berlin, ARDS ở người được thông khí áp lực dương được phân nhẹ, trung bình hoặc nặng dựa trên tỷ số PaO2/FiO2 và mức PEEP hoặc CPAP. Định nghĩa toàn cầu đề xuất thêm nhóm chưa đặt nội khí quản dùng HFNO hoặc NIV, cho phép dùng SpO2/FiO2 trong điều kiện phù hợp và bổ sung siêu âm phổi.
Phân mức giúp dự báo nguy cơ và lựa chọn hỗ trợ như nằm sấp, PEEP cao hơn hoặc chuyển trung tâm ECMO; không nên tự suy luận mức độ từ máy đo SpO2 tại nhà.
ARDS gặp chủ yếu ở người bệnh nặng nhập viện, đặc biệt tại khoa hồi sức. Tần suất và tử vong khác nhau giữa quốc gia, nguyên nhân, cách nhận diện và khả năng tiếp cận thông khí bảo vệ phổi. Người lớn tuổi, người có bệnh mạn hoặc suy đa cơ quan thường có nguy cơ kết cục xấu hơn.
Dữ liệu đại diện toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế và không nên ngoại suy trực tiếp số liệu từ hệ thống hồi sức khác. Trẻ em cũng có thể mắc nhưng sử dụng tiêu chuẩn nhi khoa riêng.
ARDS hình thành qua tổn thương phổi trực tiếp hoặc gián tiếp. Tổn thương trực tiếp bắt đầu ở biểu mô phế nang, như viêm phổi hoặc hít sặc; tổn thương gián tiếp bắt đầu từ phản ứng viêm toàn thân và nội mô mạch máu, thường gặp trong nhiễm trùng huyết hoặc viêm tụy. Hai đường hội tụ ở tăng tính thấm, phù phổi và giảm trao đổi khí.
Đây không phải quá trình lây từ người sang người; nguy cơ lây chỉ liên quan căn nguyên nhiễm trùng.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng suy hô hấp cấp
Nguyên nhân trực tiếp tại phổi gồm viêm phổi, hít dịch dạ dày, đuối nước, dập phổi và hít chất độc. Nguyên nhân ngoài phổi gồm nhiễm trùng huyết, sốc, chấn thương nặng, viêm tụy, bỏng rộng và phản ứng liên quan truyền máu.
Yếu tố nền gây tổn thương cần được phân biệt với tác nhân làm nặng như truyền dịch quá mức, nhiễm trùng bệnh viện, thở máy không bảo vệ phổi hoặc trì hoãn kiểm soát ổ nhiễm.
Không thay đổi được: tuổi cao, bệnh phổi hoặc gan mạn, suy giảm miễn dịch và mức độ nặng ban đầu. Có thể giảm: hút thuốc, sử dụng rượu nguy cơ cao, hít sặc do an thần không an toàn, trì hoãn điều trị nhiễm trùng, chiến lược truyền dịch hoặc thông khí không phù hợp.
Không phải mọi người có yếu tố khởi phát đều phát triển ARDS; nguy cơ phụ thuộc tương tác giữa tác nhân, đáp ứng cơ thể và chăm sóc ban đầu.
Người bị viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết, sốc, đa chấn thương, bỏng rộng, hít sặc, viêm tụy cấp hoặc cần truyền nhiều chế phẩm máu có nguy cơ cao hơn. Người đang hóa trị, ghép tạng, suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh gan cũng dễ diễn tiến nặng.
Sau phẫu thuật lớn, nguy cơ tăng khi có biến chứng nhiễm trùng, hít sặc, truyền dịch nhiều hoặc thông khí kéo dài.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng suy hô hấp cấp
ARDS thường xuất hiện trong vòng khoảng một tuần sau yếu tố khởi phát và tiến triển qua vài giờ đến vài ngày. Khó thở, thở nhanh và giảm oxy có thể tăng dù đã dùng oxy. Người bệnh nặng thường không thể mô tả triệu chứng vì lơ mơ, an thần hoặc đang thở máy.
Biểu hiện khác nhau theo căn nguyên: sốt và ho ở viêm phổi; tụt huyết áp ở nhiễm trùng huyết; đau ngực hoặc chấn thương ở dập phổi. Không có một triệu chứng đơn lẻ xác định ARDS.
- Khó thở khởi phát nhanh hoặc tăng rõ trong thời gian ngắn.
- Thở nhanh, co kéo cơ hô hấp và cảm giác không đủ không khí.
- Độ bão hòa oxy thấp hoặc nhu cầu oxy tăng dần.
- Ho, sốt hoặc đờm khi nguyên nhân là viêm phổi.
- Nhịp tim nhanh, vã mồ hôi, bồn chồn hoặc mệt kiệt.
- Lú lẫn, ngủ gà do thiếu oxy, tăng carbon dioxide hoặc bệnh toàn thân.
- Đau ngực kiểu màng phổi khi có viêm phổi, dập phổi hoặc tràn khí.
- Ho ra máu khi tổn thương phế nang, rối loạn đông máu hoặc bệnh nền gây xuất huyết.
- Phù ngoại biên hoặc tĩnh mạch cổ nổi nếu đồng thời có suy tim phải hay quá tải dịch.
- Nhiệt độ thấp thay vì sốt ở người cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch bị nhiễm trùng nặng.
Nên đặt lịch khám: người sống sót nên tái khám khi còn khó thở, yếu cơ, mất ngủ hoặc giảm trí nhớ. Cần khám trong ngày: sau viêm phổi hoặc nhiễm trùng xuất hiện khó thở tăng, SpO2 thấp hơn mức thường ngày, đau ngực hoặc lơ mơ. Cần tái khám sớm: khi phải tăng oxy tại nhà, giảm khả năng đi lại hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng tái phát.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay khi khó thở dữ dội, thở gấp không nói trọn câu, tím môi, SpO2 giảm rõ, lơ mơ, co giật, đau ngực, tụt huyết áp, da lạnh hoặc tiểu rất ít. Người đang điều trị viêm phổi, nhiễm trùng huyết hay sau chấn thương mà nhu cầu oxy tăng nhanh cũng cần báo nhân viên y tế lập tức. Không tự lái xe khi thiếu oxy hoặc rối loạn ý thức; không trì hoãn để thử thuốc, xông hơi hay mẹo dân gian.
Chẩn đoán Hội chứng suy hô hấp cấp
Bác sĩ kết hợp yếu tố khởi phát, thời gian diễn tiến, khám hô hấp, khí máu hoặc SpO2, mức hỗ trợ oxy và hình ảnh phổi. Đồng thời cần tìm nguyên nhân như viêm phổi, nhiễm trùng huyết hoặc hít sặc, đánh giá chức năng tim và loại trừ tình trạng mô phỏng.
ARDS có thể bị bỏ sót hoặc chẩn đoán quá mức nếu chỉ dựa vào X-quang. Siêu âm tim, đáp ứng với dịch và bối cảnh huyết động giúp xác định phù phổi do tim có phải nguyên nhân chính hay không.
Bác sĩ đánh giá tần số thở, sử dụng cơ hô hấp phụ, tím tái, ran phổi, khả năng nói, ý thức và dấu hiệu mệt cơ. Huyết áp, tưới máu ngoại vi, lượng nước tiểu và nhiệt độ giúp nhận diện sốc hoặc nhiễm trùng huyết.
Khám tim và siêu âm tại giường được dùng khi nghi suy tim, bệnh van tim hoặc quá tải thể tích. Kết quả khám có thể không đặc hiệu và thay đổi nhanh.
Khí máu động mạch đánh giá PaO2, PaCO2, pH và tỷ số oxy hóa; đo SpO2 liên tục hỗ trợ theo dõi nhưng bị ảnh hưởng bởi tưới máu, sắc tố da, chuyển động và độ chính xác thiết bị. Công thức máu, điện giải, chức năng thận–gan, lactate và đông máu đánh giá mức độ bệnh toàn thân.
Cấy máu, đờm, dịch nội khí quản hoặc xét nghiệm phân tử được chọn theo nghi ngờ nhiễm trùng. BNP hoặc troponin có thể hỗ trợ nhưng không tự phân biệt hoàn toàn ARDS với suy tim.
X-quang ngực thường cho đám mờ hai bên nhưng độ nhạy và tính đặc hiệu hạn chế. CT ngực giúp phân bố tổn thương, phát hiện thuyên tắc phổi, áp xe, tràn khí hoặc bệnh phổi nền khi kết quả có thể thay đổi xử trí.
Siêu âm phổi có thể nhận diện B-line, đông đặc và dịch màng phổi tại giường; định nghĩa toàn cầu cho phép dùng siêu âm trong bối cảnh phù hợp. Hình ảnh luôn phải được giải thích cùng lâm sàng và huyết động.
Tiêu chuẩn yêu cầu tổn thương phổi cấp có yếu tố khởi phát, xuất hiện hoặc nặng lên trong khoảng một tuần; có đám mờ hai bên không giải thích đầy đủ bằng xẹp phổi, tràn dịch hay nốt; và suy hô hấp không chủ yếu do suy tim hoặc quá tải dịch. Mức giảm oxy được đánh giá bằng PaO2/FiO2 hoặc SpO2/FiO2 trong điều kiện quy định.
Định nghĩa Berlin và định nghĩa toàn cầu có chi tiết khác nhau về thiết bị hỗ trợ, PEEP và nguồn lực. Đây là công cụ cho nhân viên y tế, không dùng để tự chẩn đoán.
Điều trị Hội chứng suy hô hấp cấp
Điều trị đồng thời xử lý nguyên nhân, duy trì oxy hóa–thông khí và hạn chế tổn thương do chăm sóc. Người bệnh thường cần ICU, kháng sinh sớm khi nghi nhiễm khuẩn, kiểm soát ổ nhiễm, ổn định huyết động và dự phòng biến chứng.
Thông khí bảo vệ phổi dùng thể tích khí lưu thông thấp theo cân nặng dự đoán, giới hạn áp lực, PEEP phù hợp và đánh giá nỗ lực thở. ARDS nặng thường được nằm sấp kéo dài; cân bằng dịch thận trọng sau khi sốc đã kiểm soát. Thất bại hỗ trợ không xâm lấn không nên làm chậm đặt nội khí quản.
Thuốc điều trị nguyên nhân tùy căn nguyên, như kháng sinh cho nhiễm khuẩn hoặc thuốc kháng virus trong chỉ định phù hợp. Corticosteroid được hướng dẫn ATS gợi ý ở ARDS nhưng thời điểm, loại thuốc, chống chỉ định và nguy cơ nhiễm trùng, tăng đường huyết, yếu cơ phải được cá thể hóa.
An thần, giảm đau và đôi khi thuốc chẹn thần kinh–cơ được dùng để đồng bộ máy thở ở ARDS sớm nặng. Thuốc vận mạch hỗ trợ sốc; lợi tiểu chỉ dùng khi huyết động cho phép. Không có thuốc uống tại nhà thay thế chăm sóc hồi sức.
Đặt nội khí quản và thở máy xâm lấn được thực hiện khi oxy hóa không đạt, mệt cơ, giảm ý thức hoặc mất ổn định. Nội soi phế quản có thể lấy mẫu, hút nút nhầy hoặc loại trừ chảy máu nhưng có thể làm giảm oxy tạm thời.
VV-ECMO được cân nhắc tại trung tâm chuyên sâu cho một số ARDS rất nặng còn khả năng hồi phục khi thông khí tối ưu và nằm sấp không đủ. Quyết định phụ thuộc thời gian bệnh, chống chỉ định và nguồn lực.
Không có phẫu thuật trực tiếp chữa ARDS. Phẫu thuật hoặc dẫn lưu được thực hiện khi cần kiểm soát nguyên nhân như thủng tạng, hoại tử nhiễm trùng, áp xe, viêm túi mật hoặc chấn thương. Mở khí quản có thể cân nhắc nếu dự kiến thở máy kéo dài, sau đánh giá toàn trạng, mục tiêu chăm sóc và nguy cơ.
Chăm sóc gồm xoay trở, phòng loét tỳ đè, vệ sinh răng miệng, dự phòng huyết khối và loét stress theo nguy cơ, dinh dưỡng sớm khi phù hợp, kiểm soát đường huyết và hạn chế an thần quá mức. Vận động sớm bắt đầu khi huyết động và hô hấp ổn định.
Gia đình cần được giải thích về thiết bị hỗ trợ, mục tiêu điều trị và khả năng phục hồi kéo dài.
Giai đoạn hồi sức có thể kéo dài từ vài ngày đến nhiều tuần tùy nguyên nhân, mức ARDS và biến chứng. Thời gian thở máy không thể dự đoán chính xác. Phục hồi sức lực, chức năng phổi và tinh thần thường tiếp tục trong nhiều tháng; một số di chứng kéo dài hơn.
Mốc điều trị được điều chỉnh theo đáp ứng thay vì theo lịch cố định.
Giai đoạn hồi sức có thể kéo dài từ vài ngày đến nhiều tuần tùy nguyên nhân, mức ARDS và biến chứng. Thời gian thở máy không thể dự đoán chính xác. Phục hồi sức lực, chức năng phổi và tinh thần thường tiếp tục trong nhiều tháng; một số di chứng kéo dài hơn.
Mốc điều trị được điều chỉnh theo đáp ứng thay vì theo lịch cố định.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng sớm gồm tràn khí màng phổi, viêm phổi liên quan thở máy, huyết khối, chảy máu, tổn thương thận cấp, mê sảng và suy đa cơ quan. Áp lực hoặc oxy cao kéo dài có thể góp phần tổn thương phổi.
Di chứng dài hạn có thể gồm yếu cơ mắc phải tại ICU, hạn chế vận động, đau, rối loạn nhận thức, lo âu, trầm cảm, PTSD và đôi khi thay đổi xơ hóa phổi.
ARDS là hội chứng nặng với nguy cơ tử vong đáng kể, nhưng nhiều người hồi phục khi nguyên nhân được kiểm soát và chăm sóc hồi sức tối ưu. Tiên lượng xấu hơn khi tuổi cao, sốc kéo dài, suy nhiều cơ quan, bệnh gan, suy giảm miễn dịch hoặc ARDS nặng kéo dài.
Người sống sót thường cải thiện chức năng phổi theo thời gian, song chất lượng sống có thể bị ảnh hưởng bởi yếu cơ và di chứng thần kinh–tâm lý. Không thể dự đoán tuổi thọ cá nhân chỉ từ chẩn đoán ARDS.
ARDS không tái phát theo cơ chế bệnh mạn tự động, nhưng có thể xảy ra lần mới nếu người bệnh gặp lại tác nhân như viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết hoặc hít sặc. Người có bệnh nền và suy giảm miễn dịch dễ gặp biến cố lặp lại.
Giảm nguy cơ dựa trên tiêm chủng phù hợp, kiểm soát bệnh nền, phòng hít sặc và điều trị sớm nhiễm trùng.
Không thể phòng mọi trường hợp. Biện pháp quan trọng gồm tiêm vaccine theo khuyến cáo, vệ sinh tay, ngừng hút thuốc, hạn chế rượu nguy cơ cao, điều trị sớm nhiễm trùng và tuân thủ an toàn truyền máu, phẫu thuật, gây mê.
Trong bệnh viện, thông khí bảo vệ phổi ở người có nguy cơ, tránh quá tải dịch, nâng đầu giường và phòng hít sặc có thể giảm tổn thương thứ phát.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng suy hô hấp cấp
Trong ICU, dinh dưỡng được tính theo mức bệnh, khả năng tiêu hóa, đường huyết và chức năng thận–gan; thường ưu tiên đường ruột khi an toàn. Sau xuất viện, nên ăn đủ năng lượng và protein, chia bữa nhỏ nếu khó thở, bổ sung rau quả và uống dịch theo chỉ định.
Không có thực phẩm hay thực phẩm chức năng nào chữa ARDS; người có suy tim hoặc suy thận không tự tăng nước hay muối.
Khi còn nặng, vận động do đội hồi sức hướng dẫn để tránh tụt oxy và tuột thiết bị. Sau ổn định, phục hồi chức năng tăng dần từ ngồi, đứng, đi bộ đến luyện sức bền và sức mạnh.
Cường độ dựa trên triệu chứng, SpO2 và đánh giá chuyên môn; không cố tập qua khó thở dữ dội, đau ngực, chóng mặt hoặc tím tái.
Sau xuất viện có thể ghi lại khó thở, quãng đường đi bộ, ho, sốt, giấc ngủ và mức oxy nếu bác sĩ chỉ định. Máy đo SpO2 giúp theo dõi xu hướng nhưng không thay thế đánh giá khi triệu chứng xấu và có thể sai khi tay lạnh hoặc tưới máu kém.
Tái khám đúng lịch để đánh giá nhu cầu oxy, phục hồi chức năng, thuốc, sức khỏe tâm thần và bệnh nguyên.
- Không tự mua corticosteroid, kháng sinh, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc an thần để xử trí khó thở.
- Không trì hoãn cấp cứu khi SpO2 giảm, tím tái, lơ mơ hoặc khó thở tăng nhanh.
- Không tự thay đổi lưu lượng oxy hoặc cài đặt máy hỗ trợ hô hấp khi chưa có kế hoạch của bác sĩ.
- Không hút thuốc, đốt than hoặc tiếp xúc khói hóa chất trong quá trình hồi phục.
- Không tập gắng sức đột ngột hay lái xe khi còn chóng mặt, buồn ngủ hoặc cần oxy cao.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ em có thể mắc hội chứng nguy kịch hô hấp nhi khoa và sử dụng tiêu chuẩn PALICC thay vì áp dụng máy móc tiêu chuẩn người lớn. Nguyên nhân thường gồm viêm phổi, nhiễm trùng huyết, đuối nước và chấn thương. Trẻ có dự trữ hô hấp khác, dễ mệt nhanh và cần trung tâm hồi sức nhi; liều thuốc, thông khí và dinh dưỡng đều dựa trên tuổi, cân nặng và sinh lý phát triển.
Người cao tuổi có thể biểu hiện lú lẫn, yếu hoặc giảm ăn trước khi khó thở rõ. Bệnh tim, thận, suy yếu và đa thuốc làm việc cân bằng dịch, an thần và phục hồi phức tạp hơn. Kế hoạch điều trị nên xem xét mức chức năng trước bệnh, mong muốn của người bệnh và nguy cơ mê sảng, loét, té ngã sau xuất viện.
Thai kỳ làm nhu cầu oxy tăng và thay đổi giải thích khí máu. ARDS có thể do viêm phổi, nhiễm trùng huyết sản khoa, hít sặc, tiền sản giật hoặc thuyên tắc ối. Điều trị cần phối hợp hồi sức–sản khoa–sơ sinh, cân bằng lợi ích mẹ và thai; không trì hoãn hỗ trợ hô hấp cần thiết. Tư thế nằm sấp có thể thực hiện tại trung tâm có kinh nghiệm.
Sau ARDS, khả năng cho con bú phụ thuộc tình trạng hô hấp, thuốc an thần, kháng sinh, corticosteroid và khả năng chăm trẻ an toàn. Không mặc định phải ngừng cho bú, nhưng từng hoạt chất cần được kiểm tra. Mẹ còn yếu hoặc cần oxy nên có người hỗ trợ để tránh té ngã, ngủ quên khi bế trẻ và bảo đảm dinh dưỡng.
Người suy giảm miễn dịch có phổ căn nguyên rộng, triệu chứng nhiễm trùng có thể không điển hình và nguy cơ đồng nhiễm cao. Lấy mẫu vi sinh sớm, cân nhắc nội soi và điều trị theo tác nhân cần phối hợp chuyên khoa. Corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch phải cân nhắc kỹ vì lợi ích trong một nguyên nhân có thể gây hại ở nguyên nhân khác.
Suy tim có thể đồng tồn tại và làm khó phân biệt phù phổi; COPD hoặc bệnh phổi kẽ làm giảm dự trữ; bệnh thận ảnh hưởng dịch và thuốc; bệnh gan tăng nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng. Điều trị cần cá thể hóa mục tiêu oxy, PEEP, dịch, liều thuốc và phục hồi dựa trên bệnh nền.
Sau phẫu thuật, ARDS có thể liên quan hít sặc, nhiễm trùng, truyền máu, chấn thương hoặc biến chứng ổ bụng. Đau, xẹp phổi và thuyên tắc phổi cũng gây giảm oxy nên cần phân biệt. Kiểm soát đau hợp lý, vận động sớm, vật lý trị liệu hô hấp, phòng huyết khối và kiểm soát nguồn nhiễm là phần quan trọng.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng suy hô hấp cấp
Có. ARDS đe dọa tính mạng vì phổi không đưa đủ oxy vào máu và người bệnh có thể đồng thời bị sốc, nhiễm trùng hoặc suy nhiều cơ quan. Mức nguy hiểm khác nhau theo nguyên nhân, mức giảm oxy, tuổi, bệnh nền và tốc độ đáp ứng điều trị. Nhiều người cần thở máy, nằm sấp hoặc hỗ trợ tuần hoàn–thận; một số trường hợp được chuyển đến trung tâm ECMO. Tuy vậy, ARDS không đồng nghĩa chắc chắn tử vong. Phát hiện sớm, thông khí bảo vệ phổi, kiểm soát nguyên nhân và chăm sóc ICU chuẩn hóa có thể cải thiện kết quả.
ARDS là một nguyên nhân và kiểu hình đặc biệt của suy hô hấp cấp giảm oxy, nhưng hai thuật ngữ không hoàn toàn đồng nghĩa. Suy hô hấp cấp có thể do COPD đợt cấp, hen nặng, phù phổi do tim, thuyên tắc phổi, thuốc ức chế hô hấp hoặc bệnh thần kinh–cơ. ARDS cần thêm bằng chứng tổn thương phổi viêm lan tỏa, thời gian khởi phát phù hợp, hình ảnh mờ hai phổi và loại trừ phù phổi chủ yếu do tim. Sự phân biệt quan trọng vì chiến lược thông khí, nằm sấp và cân bằng dịch trong ARDS có yêu cầu riêng.
Một số người hồi phục gần mức trước bệnh, nhưng quá trình thường kéo dài và không giống nhau. Chức năng phổi có thể cải thiện đáng kể trong những tháng đầu; tuy nhiên yếu cơ do nằm ICU, giảm sức bền, đau, khó ngủ, giảm trí nhớ, lo âu hoặc stress sau sang chấn có thể tồn tại lâu hơn. Người từng ARDS nặng, thở máy kéo dài hoặc suy nhiều cơ quan dễ cần phục hồi chuyên sâu. Tái khám hô hấp, dinh dưỡng, vật lý trị liệu và hỗ trợ tâm lý giúp phát hiện di chứng có thể can thiệp thay vì chờ tự hết.
ARDS không lây vì đây là phản ứng tổn thương phổi của cơ thể, không phải tác nhân truyền nhiễm. Tuy nhiên bệnh gây ARDS có thể lây, chẳng hạn cúm, COVID-19 hoặc một số viêm phổi. Khi đó, nhân viên y tế áp dụng cách ly, khẩu trang hoặc phòng ngừa giọt bắn–khí dung tùy tác nhân. ARDS do hít sặc, chấn thương, viêm tụy, bỏng hay phản ứng truyền máu không có nguy cơ lây. Người nhà nên hỏi rõ nguyên nhân và tuân thủ hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn của bệnh viện.
Không phải ai cũng cần oxy lâu dài. Nhu cầu oxy thường giảm khi viêm và phù phổi cải thiện, nhưng một số người còn giảm oxy khi nghỉ hoặc gắng sức trong giai đoạn phục hồi. Bác sĩ đánh giá bằng SpO2, khí máu, test đi bộ và bệnh phổi nền trước khi tiếp tục hoặc ngừng oxy. Không tự giảm lưu lượng vì cảm thấy dễ chịu hơn, cũng không dùng oxy vượt mức chỉ định. Nếu phải dùng tại nhà, cần học an toàn cháy nổ, chăm sóc thiết bị và tái đánh giá định kỳ.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

