Ketoconazole là hoạt chất kháng nấm tổng hợp thuộc nhóm dẫn xuất imidazole. Thuốc ức chế quá trình tạo ergosterol, làm thay đổi cấu trúc và chức năng màng tế bào nấm. Ketoconazole thường được sử dụng tại chỗ dưới dạng kem hoặc dầu gội để điều trị một số bệnh nấm da, lang ben, viêm da tiết bã và gàu liên quan đến Malassezia. Mức hấp thu toàn thân từ dạng bôi trên vùng da giới hạn hoặc dùng trên da đầu nhìn chung rất thấp. Ngược lại, Ketoconazole đường uống có nguy cơ gây tổn thương gan nghiêm trọng, kéo dài khoảng QT, tương tác thuốc và suy tuyến thượng thận. Nhãn thuốc Hoa Kỳ chỉ cho phép sử dụng dạng uống trong một số bệnh nấm toàn thân khi các phương án khác không hiệu quả hoặc không dung nạp; EMA đã đình chỉ dạng uống dùng điều trị nấm tại Liên minh châu Âu.
Nội dung chính
- Thuốc kháng nấm tổng hợp nhóm imidazole
- Ức chế lanosterol 14-alpha-demethylase, làm giảm tổng hợp ergosterol của nấm
- Kem 2%, dầu gội 2%, viên uống 200 mg
- Nấm da, Candida ngoài da, lang ben, viêm da tiết bã và gàu tùy nhãn sản phẩm
- Chỉ dành cho một số bệnh nấm toàn thân khi không có lựa chọn phù hợp khác
- Độc tính gan, kéo dài QT, suy tuyến thượng thận và nhiều tương tác qua CYP3A4
- Không dùng viên Ketoconazole để tự điều trị nấm da, nấm móng, gàu hoặc Candida thông thường
Hoạt chất Ketoconazole là gì?
Ketoconazole là thuốc kháng nấm imidazole có tác dụng cản trở quá trình hình thành màng tế bào nấm. Thuốc thường được sử dụng tại chỗ để điều trị nấm da và các bệnh liên quan đến Malassezia. Dạng uống bị hạn chế nghiêm ngặt vì có thể gây tổn thương gan, tương tác thuốc, kéo dài khoảng QT và suy tuyến thượng thận.
Ketoconazole
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ketoconazole |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ketoconazole |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ketoconazol là cách viết được sử dụng trong một số tài liệu. Nizoral là tên biệt dược quốc tế, không phải tên hoạt chất. |
| Tên viết tắt | KTZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ketoconazolum |
| Tên USAN | ketoconazole |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 65277-42-1 |
|---|---|
| UNII | R9400W927I |
| PubChem CID | 47576 |
| RxNorm CUI | 6135 |
Dược động học của Ketoconazole
Sau khi uống, Ketoconazole được hấp thu phụ thuộc độ acid dạ dày, đạt nồng độ đỉnh khoảng 1–2 giờ, liên kết protein huyết tương khoảng 99%, chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 và đào thải phần lớn qua mật vào phân. Quá trình thải trừ có hai pha với thời gian bán thải khoảng 2 giờ ở pha đầu và khoảng 8 giờ ở pha sau.
Sau khi bôi kem trên vùng da giới hạn hoặc dùng dầu gội trên da đầu, nồng độ Ketoconazole trong huyết tương thường không phát hiện được. Hấp thu có thể tăng khi bôi trên diện tích cơ thể rất rộng.
Giai đoạn I: Hấp thu
Ketoconazole là base yếu, cần môi trường acid để hòa tan và hấp thu. Thuốc kháng acid, thuốc đối kháng thụ thể H2, thuốc ức chế bơm proton và các tình trạng giảm hoặc mất acid dạ dày có thể làm giảm đáng kể hấp thu Ketoconazole đường uống.
Dạng bôi ngoài da và dầu gội có mức hấp thu toàn thân thấp khi sử dụng đúng phạm vi và hướng dẫn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống biến thiên và phụ thuộc thức ăn, dạng bào chế và độ acid dạ dày. Nhãn thuốc ghi nhận sinh khả dụng đạt mức tối đa khi uống viên cùng bữa ăn. Khi dùng omeprazole trước đó, mức phơi nhiễm của liều Ketoconazole 200 mg lúc đói giảm còn khoảng 17% so với khi dùng Ketoconazole đơn độc. Sinh khả dụng toàn thân từ dạng kem hoặc dầu gội dùng trên vùng giới hạn nhìn chung rất thấp. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ketoconazole được phân bố rộng vào các mô và liên kết khoảng 99% với protein huyết tương, chủ yếu là albumin. Chỉ một lượng không đáng kể vào dịch não tủy, vì vậy viên Ketoconazole không được dùng điều trị viêm màng não do nấm.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ketoconazole đường uống được chuyển hóa thành nhiều chất không còn hoạt tính. CYP3A4 là enzym chính tham gia chuyển hóa. Các con đường chuyển hóa gồm oxy hóa và phân hủy vòng imidazole, vòng piperazine, O-dealkyl hóa oxy hóa và hydroxyl hóa thơm.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 57% liều uống được bài tiết qua phân, chủ yếu theo đường mật. Khoảng 13% được bài tiết qua nước tiểu, trong đó chỉ khoảng 2–4% là Ketoconazole không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Ketoconazole đường uống có quá trình thải trừ hai pha: thời gian bán thải khoảng 2 giờ trong 10 giờ đầu và khoảng 8 giờ ở pha sau. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn phần dạng số cụ thể không được trình bày trong nhãn Ketoconazole đường uống đã tra cứu. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thức ăn có thể làm tăng sinh khả dụng viên Ketoconazole.
- Giảm acid dạ dày làm giảm hòa tan và hấp thu.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4 như rifampicin, rifabutin, carbamazepine, phenytoin, efavirenz hoặc nevirapine có thể làm giảm nồng độ Ketoconazole.
- Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 có thể làm tăng phơi nhiễm Ketoconazole.
- Dữ liệu nhãn cho thấy dược động học tổng thể không khác biệt đáng kể ở người suy thận hoặc suy gan; tuy nhiên bệnh gan vẫn là chống chỉ định của viên uống do nguy cơ độc tính gan nghiêm trọng.
- Bôi trên diện tích cơ thể rộng có thể làm tăng hấp thu so với dùng trên vùng da giới hạn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ketoconazole
Ketoconazole thuộc nhóm imidazole và triazole chống nấm trong phân loại da liễu, đồng thời thuộc nhóm dẫn xuất imidazole chống nấm toàn thân. Với chỉ định hội chứng Cushing, Ketoconazole được xếp vào nhóm thuốc ức chế tổng hợp corticosteroid.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong tế bào nấm, Ketoconazole ức chế enzym lanosterol 14-alpha-demethylase phụ thuộc cytochrome P450. Điều này làm giảm tổng hợp ergosterol, tích tụ các tiền chất sterol bị methyl hóa và làm suy yếu cấu trúc, tính thấm cùng chức năng của màng tế bào nấm.
Ở liều toàn thân, Ketoconazole còn ức chế các enzym tham gia tổng hợp hormone steroid tại tuyến thượng thận, bao gồm 17-alpha-hydroxylase và 11-beta-hydroxylase, từ đó làm giảm tổng hợp cortisol.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ketoconazole có hoạt tính đối với nhiều nấm men và nấm da, bao gồm Malassezia, Candida, Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton. Phổ tác dụng lâm sàng cụ thể phụ thuộc dạng bào chế và chỉ định trên nhãn.
Ketoconazole đường uống có thể ức chế CYP3A4 và P-glycoprotein mạnh, làm tăng nồng độ của nhiều thuốc dùng đồng thời. Thuốc cũng có thể kéo dài khoảng QT và làm giảm tiết corticosteroid tuyến thượng thận ở liều toàn thân.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ketoconazole
Dạng kem bôi 2% có thể được chỉ định cho:
- Nấm thân, nấm bẹn, nấm bàn tay và nấm bàn chân do dermatophyte.
- Candida ngoài da.
- Lang ben do Malassezia.
- Viêm da tiết bã liên quan đến Malassezia.
Dầu gội Ketoconazole 2% có thể được chỉ định cho:
- Gàu.
- Viêm da tiết bã.
- Lang ben, tùy nhãn sản phẩm và quốc gia.
Viên Ketoconazole đường uống theo nhãn Hoa Kỳ chỉ dành cho một số bệnh nấm toàn thân khi người bệnh thất bại hoặc không dung nạp thuốc khác, gồm blastomycosis, coccidioidomycosis, histoplasmosis, chromomycosis và paracoccidioidomycosis.
Ketoconazole Esteve được EMA phê duyệt điều trị hội chứng Cushing nội sinh ở người lớn và thanh thiếu niên trên 12 tuổi. Đây là chỉ định nội tiết riêng biệt, không phải chỉ định kháng nấm thông thường.
Ketoconazole liều cao từng được sử dụng ngoài chỉ định trong ung thư tuyến tiền liệt tiến triển. Nhãn FDA xác định tính an toàn và hiệu quả của Ketoconazole trong chỉ định này chưa được thiết lập và không được FDA phê duyệt.
Không nên mô tả việc điều trị hội chứng Cushing là “đang nghiên cứu” một cách chung chung vì Ketoconazole đã được phê duyệt cho chỉ định này tại Liên minh châu Âu dưới một sản phẩm và quy trình quản lý riêng.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây được trích từ các nhãn cụ thể, chỉ có giá trị tham khảo và không dùng để tự điều trị.
Kem Ketoconazole 2%:
- Candida ngoài da, nấm thân, nấm bẹn, nấm bàn tay, nấm bàn chân và lang ben: bôi một hoặc hai lần mỗi ngày lên vùng tổn thương và vùng da xung quanh.
- Thời gian tham khảo theo SmPC: lang ben hoặc Candida khoảng 2–3 tuần; nấm bẹn 2–4 tuần; nấm thân 3–4 tuần; nấm bàn chân 4–6 tuần.
- Viêm da tiết bã: bôi một hoặc hai lần mỗi ngày trong khoảng 2–4 tuần; điều trị duy trì có thể được chỉ định gián đoạn.
Dầu gội Ketoconazole 2%:
- Gàu hoặc viêm da tiết bã: gội hai lần mỗi tuần trong 2–4 tuần.
- Lang ben: dùng một lần mỗi ngày trong 1–5 ngày.
- Dự phòng tái phát gàu hoặc viêm da tiết bã: một lần mỗi 1–2 tuần theo nhãn Anh.
- Một nhãn DailyMed khác hướng dẫn một lần dùng duy nhất cho lang ben, để bọt trên da khoảng 5 phút rồi rửa. Sự khác biệt cho thấy phải tuân theo đúng nhãn của sản phẩm được cấp phát.
Viên Ketoconazole dùng điều trị nấm toàn thân theo nhãn Hoa Kỳ:
- Liều khởi đầu ở người lớn: 200 mg một lần mỗi ngày.
- Có thể tăng đến 400 mg một lần mỗi ngày nếu đáp ứng chưa đầy đủ.
- Thời gian điều trị nấm toàn thân thường khoảng 6 tháng và tiếp tục đến khi nhiễm nấm hoạt động đã hết theo đánh giá chuyên môn.
Ketoconazole điều trị hội chứng Cushing theo EMA:
- Liều thường dùng 400–1.200 mg mỗi ngày, chia hai hoặc ba lần.
- Liều phải được cá thể hóa theo nồng độ cortisol và chỉ do bác sĩ chuyên khoa chỉ định, giám sát.
- Làm sạch và làm khô vùng da trước khi bôi kem; bôi lên cả vùng tổn thương và vùng da xung quanh theo hướng dẫn sản phẩm.
- Tránh để kem hoặc dầu gội tiếp xúc với mắt và niêm mạc. Nếu dầu gội vào mắt, rửa bằng nước sạch.
- Với dầu gội, xoa tạo bọt, để trên vùng da khoảng 3–5 phút hoặc theo đúng nhãn sản phẩm trước khi rửa.
- Không tự kéo dài điều trị nếu tổn thương không cải thiện; cần đánh giá lại chẩn đoán.
- Viên Ketoconazole nên được dùng cùng bữa ăn theo nhãn Hoa Kỳ. Thuốc làm giảm acid dạ dày có thể làm giảm hấp thu.
- Không uống rượu trong thời gian dùng viên Ketoconazole.
- Không tự dùng viên Ketoconazole để điều trị gàu, nấm da, nấm móng hoặc Candida thông thường.
Đối với dạng bôi:
- Theo dõi đỏ da, bỏng rát, ngứa, viêm da tiếp xúc, phát ban hoặc phản ứng dị ứng.
- Đánh giá lại chẩn đoán nếu không cải thiện sau thời gian điều trị khuyến cáo.
Đối với viên Ketoconazole điều trị nấm:
- Xét nghiệm trước điều trị gồm ALT, AST, phosphatase kiềm, bilirubin, gamma-GT, PT/INR và sàng lọc viêm gan virus.
- Theo dõi ALT huyết thanh hằng tuần trong suốt quá trình điều trị.
- Ngừng thuốc và đánh giá đầy đủ nếu ALT vượt giới hạn bình thường, tăng từ 30% trở lên so với ban đầu hoặc xuất hiện triệu chứng tổn thương gan.
- Theo dõi điện tâm đồ và nguy cơ kéo dài QT khi có yếu tố nguy cơ.
- Theo dõi chức năng tuyến thượng thận ở người có suy thượng thận, chức năng giáp ranh hoặc đang chịu stress sinh lý nặng.
Đối với hội chứng Cushing:
- Theo dõi cortisol trong máu hoặc nước tiểu.
- Kiểm tra chức năng gan trước và định kỳ trong ít nhất sáu tháng đầu; tăng cường kiểm tra sau mỗi lần tăng liều.
Cảnh báo và lưu ý về Ketoconazole
Tất cả dạng dùng:
- Quá mẫn với Ketoconazole hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Viên Ketoconazole:
- Bệnh gan cấp tính hoặc mạn tính.
- Dùng đồng thời với nhiều thuốc có nguy cơ tương tác nghiêm trọng, bao gồm dofetilide, quinidine, pimozide, cisapride, methadone, disopyramide, dronedarone, ranolazine, lurasidone, simvastatin, lovastatin, eplerenone, tolvaptan, colchicine trong một số trường hợp, ergotamine, dihydroergotamine, midazolam đường uống, triazolam và alprazolam.
- Danh sách chống chỉ định không đầy đủ; phải kiểm tra toàn bộ thuốc đang dùng trước khi kê đơn.
Ketoconazole Esteve điều trị Cushing:
- Bệnh gan hoặc men gan vượt ngưỡng quy định.
- Mang thai, cho con bú, kéo dài QTc và dùng đồng thời một số thuốc có tương tác nghiêm trọng.
Kem bôi:
- Ngứa, cảm giác bỏng rát, đỏ da tại vị trí bôi.
- Khô da, kích ứng, viêm, khó chịu, phát ban hoặc viêm da tiếp xúc.
Dầu gội:
- Ngứa, kích ứng, khô da hoặc da đầu, cảm giác bỏng rát.
- Thay đổi cấu trúc hoặc màu tóc, rụng tóc, viêm nang lông, phát ban hoặc nổi mề đay.
Viên uống:
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, khó tiêu.
- Đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ, dị cảm.
- Phát ban, ngứa, rụng tóc.
- Tăng men gan.
- Vú to ở nam, rối loạn kinh nguyệt, giảm chức năng sinh dục hoặc giảm số lượng tinh trùng ở liều cao.
- Tổn thương gan nghiêm trọng, viêm gan, hoại tử gan, xơ gan hoặc suy gan cần ghép gan hay dẫn đến tử vong.
- Kéo dài khoảng QT, nhịp nhanh thất và xoắn đỉnh, đặc biệt khi phối hợp thuốc tương tác.
- Suy tuyến thượng thận.
- Phản vệ, sốc phản vệ, phù mạch hoặc khó thở.
- Tiêu cơ vân khi phối hợp với một số statin chuyển hóa qua CYP3A4.
- Tăng áp lực nội sọ có thể hồi phục, được ghi nhận hiếm gặp.
Người dùng cần được cấp cứu nếu xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm, đau bụng, ngất, tim đập bất thường, phù môi hoặc lưỡi, khó thở hay phát ban lan rộng.
- Không dùng viên Ketoconazole làm lựa chọn đầu tay cho nhiễm nấm.
- Không dùng viên uống cho nấm móng, nấm da nông hoặc Candida thông thường.
- Tổn thương gan có thể xuất hiện ở liều thấp hoặc cao, điều trị ngắn hoặc kéo dài và ở người không có yếu tố nguy cơ gan rõ ràng.
- Kiểm tra đầy đủ thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm bổ sung trước khi dùng do nguy cơ tương tác nghiêm trọng.
- Thận trọng ở người có tiền sử kéo dài QT, rối loạn điện giải, bệnh tim hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng nhịp tim.
- Dạng kem hoặc dầu gội không được dùng cho mắt.
- Ngừng dạng bôi và hỏi bác sĩ nếu xuất hiện kích ứng, phản ứng dị ứng hoặc tổn thương nặng lên.
- Không tự tăng liều, giảm liều hoặc ngừng viên uống mà chưa trao đổi với bác sĩ.
Quá liều viên Ketoconazole:
- Xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
- Than hoạt tính có thể được nhân viên y tế cân nhắc trong vòng một giờ đầu sau khi uống quá liều cấp.
- Cần theo dõi chức năng gan, điện giải, điện tâm đồ và dấu hiệu suy tuyến thượng thận tùy tình trạng.
Dùng quá nhiều kem:
- Có thể gây đỏ da, phù và cảm giác bỏng rát; các triệu chứng thường giảm sau khi ngừng bôi.
Nuốt nhầm dầu gội:
- Điều trị hỗ trợ và triệu chứng.
- Không tự gây nôn hoặc rửa dạ dày do nguy cơ hít sặc.
- Viên Ketoconazole: bảo quản ở 20–25°C, giữ khô và tránh ẩm.
- Kem Ketoconazole 2%: không bảo quản trên 25°C theo SmPC đã tra cứu.
- Dầu gội Ketoconazole 2%: bảo quản ở 20–25°C và tránh ánh sáng theo nhãn DailyMed; một số sản phẩm yêu cầu dưới 25°C.
- Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Luôn tuân theo điều kiện bảo quản ghi trên bao bì sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Viên Ketoconazole chưa được nghiên cứu hệ thống ở trẻ em; dữ liệu dưới 2 tuổi rất hạn chế. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo chỉ dùng khi bác sĩ xác định lợi ích vượt trội nguy cơ.
Tính an toàn và hiệu quả của kem Nizoral 2% ở người từ 17 tuổi trở xuống chưa được thiết lập trong SmPC đã tra cứu. Việc bôi lượng lớn trên diện tích rộng ở trẻ nhỏ có thể tạo nồng độ Ketoconazole đo được trong huyết tương.
Dầu gội Nizoral 2% theo SmPC Anh được chỉ định cho thanh thiếu niên và người lớn.
Ketoconazole Esteve được EMA phê duyệt điều trị hội chứng Cushing ở thanh thiếu niên trên 12 tuổi, dưới sự giám sát chuyên khoa.
Nguồn nhãn đã tra cứu không đưa ra chế độ liều riêng thống nhất cho người cao tuổi.
Khi cân nhắc viên Ketoconazole, cần đặc biệt đánh giá chức năng gan, bệnh tim, nguy cơ kéo dài QT, rối loạn điện giải, đa bệnh lý và toàn bộ thuốc đang sử dụng do nguy cơ tương tác cao.
Viên Ketoconazole không có nghiên cứu đầy đủ, có đối chứng tốt ở phụ nữ mang thai. Nghiên cứu trên động vật ghi nhận độc tính sinh sản; nhãn Hoa Kỳ chỉ cho phép cân nhắc khi lợi ích tiềm năng vượt nguy cơ đối với thai.
Ketoconazole Esteve điều trị hội chứng Cushing chống chỉ định trong thai kỳ theo EMA.
Đối với kem hoặc dầu gội, mức hấp thu toàn thân thường rất thấp và dữ liệu phơi nhiễm hạn chế chưa cho thấy nguy cơ rõ ràng. Tuy nhiên, người mang thai vẫn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, đặc biệt khi cần bôi diện rộng hoặc kéo dài.
Ketoconazole đường uống được bài tiết vào sữa mẹ. Nhãn viên uống khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị. LactMed ưu tiên lựa chọn thuốc khác và ghi nhận khuyến cáo tránh cho bú trong điều trị cùng một ngày sau liều cuối.
Kem hoặc dầu gội Ketoconazole được LactMed đánh giá là ít hoặc hầu như không gây nguy cơ cho trẻ bú do hấp thu thấp. Không bôi trực tiếp lên vú hoặc núm vú để tránh trẻ nuốt phải thuốc và tránh để da trẻ tiếp xúc vùng vừa bôi.
Viên Ketoconazole chống chỉ định ở người mắc bệnh gan cấp hoặc mạn tính. Nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng không phụ thuộc hoàn toàn vào liều hoặc thời gian điều trị.
Dạng kem và dầu gội có hấp thu toàn thân thấp, nhưng cần hỏi bác sĩ nếu bôi diện rộng, da bị tổn thương nặng hoặc sử dụng kéo dài.
Nhãn viên Ketoconazole ghi nhận dược động học tổng thể ở người suy thận không khác biệt đáng kể so với người khỏe mạnh. Tuy nhiên, không có khuyến cáo điều chỉnh liều chung có thể áp dụng cho mọi trường hợp.
Cần đặc biệt kiểm tra thuốc dùng đồng thời; một số phối hợp như colchicine có thể bị chống chỉ định hoặc làm tăng nguy cơ độc tính ở người suy thận.
Kem Ketoconazole không ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy; ảnh hưởng của dầu gội không có ý nghĩa lâm sàng.
Viên Ketoconazole có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế hoặc các phản ứng thần kinh khác. Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện các triệu chứng này.
Tương tác thuốc của Ketoconazole
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Terfenadine
Ketoconazole làm tăng phơi nhiễm terfenadine mẹ và kéo dài QT/QTc; phối hợp này đã được ghi nhận có nguy cơ loạn nhịp thất nghiêm trọng và được chống chỉ định. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược động học do ketoconazole ức chế CYP3A4, làm giảm chuyển hóa bước đầu của terfenadine và gây tích lũy terfenadine chưa chuyển hóa. Ảnh hưởng: Tăng terfenadine chưa chuyển hóa, kéo dài QT/QTc; đã ghi nhận nhịp nhanh thất, torsades de pointes và biến cố tim mạch nghiêm trọng, kể cả tử vong. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp terfenadine với ketoconazole; sử dụng lựa chọn điều trị thay thế phù hợp nếu cần điều trị đồng thời. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed/FDA | Ketoconazole tablet label | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e96fcf16-543e-4a02-9dac-afad20f79108 ; Honig PK et al., JAMA 1993 | PMID:8445813 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8445813/ | |
|
Ubrogepant
Ketoconazole làm tăng rất mạnh phơi nhiễm ubrogepant; phối hợp bị chống chỉ định. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Ketoconazole ức chế mạnh CYP3A4, làm giảm chuyển hóa ubrogepant. Ảnh hưởng: Cmax ubrogepant tăng khoảng 5,3 lần và AUC tăng khoảng 9,7 lần. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp; chọn thuốc kháng nấm thay thế không ức chế mạnh CYP3A4. | Theo dõi phản ứng bất lợi nếu đã dùng nhầm và đánh giá thời gian từ liều cuối ketoconazole. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Colchicine
Ketoconazole có thể làm tăng mạnh phơi nhiễm colchicine, dẫn đến độc tính nghiêm trọng hoặc tử vong. Nguy cơ tăng rõ ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi hoặc dùng liều colchicine cao. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược động học: Ketoconazole ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp. Dữ liệu dược động học: Cmax colchicine tăng khoảng 101,7% và AUC tăng khoảng 212,2%. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Ưu tiên tránh phối hợp và chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc ở người có chức năng gan và thận bình thường, cân nhắc tạm ngừng hoặc giảm liều colchicine đúng theo nhãn sản phẩm; không tự tạo liều ngoài hướng dẫn nguồn. Chống chỉ định phối hợp colchicine với chất ức chế CYP3A4 mạnh hoặc P-gp ở bệnh nhân suy thận hoặc suy gan. | Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlordiazepoxide
Ketoconazole làm giảm thanh thải chlordiazepoxide và có thể tăng, kéo dài tác dụng của thuốc. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Ức chế chuyển hóa oxy hóa ở gan; nghiên cứu lặp liều ghi nhận giảm khoảng 38% thanh thải chlordiazepoxide. Ảnh hưởng: Tăng buồn ngủ, chóng mặt, mất điều hòa, lú lẫn và nguy cơ tích lũy. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Cân nhắc thuốc chống nấm thay thế hoặc giảm liều chlordiazepoxide dựa trên đáp ứng lâm sàng. | An thần, tri giác, dáng đi, té ngã và dấu hiệu tích lũy. | Bằng chứng: moderate Nguồn: PubMed | Effect of ketoconazole on hepatic oxidative drug metabolism | Chlordiazepoxide kinetics | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3971653/ | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Alosetron
Ketoconazole làm tăng phơi nhiễm alosetron; cần thận trọng khi phối hợp. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học. Ketoconazole ức chế mạnh CYP3A4. Trong nghiên cứu ở 38 phụ nữ khỏe mạnh, ketoconazole 200 mg hai lần/ngày trong 7 ngày làm AUC alosetron tăng khoảng 29%. Ảnh hưởng: Nồng độ alosetron tăng có thể làm tăng nguy cơ táo bón và các biến cố tiêu hóa nghiêm trọng ở người nhạy cảm. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi lợi ích vượt nguy cơ; cân nhắc thuốc thay thế và theo dõi sát. | Theo dõi táo bón, số lần đi tiêu, đau bụng, chảy máu trực tràng và tiêu chảy máu. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Alosetron tablet – Full Prescribing Information | Mục 7.2: ketoconazole làm AUC alosetron tăng 29%; các chất ức chế CYP3A4 mạnh cần thận trọng | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=da94d161-0bf0-48fe-90f4-8e38ae18e1ca | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Codeine
Chất ức chế CYP3A4 có thể làm tăng nồng độ codeine và tăng hình thành morphine qua CYP2D6, làm tăng hoặc kéo dài độc tính opioid, kể cả ức chế hô hấp có thể tử vong. Khi ngừng chất ức chế, hiệu quả giảm hoặc hội chứng cai có thể xuất hiện. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học. B ức chế CYP3A4, làm giảm N-demethyl hóa codeine thành norcodeine; lượng codeine sẵn có cho CYP2D6 tăng, có thể làm tăng morphine. Khi B được ngừng, hướng chuyển hóa có thể đảo ngược. Ảnh hưởng: Tăng buồn ngủ, an thần sâu, ức chế hô hấp và độc tính opioid khi bắt đầu chất ức chế; giảm giảm đau hoặc hội chứng cai khi ngừng chất ức chế ở người lệ thuộc thể chất. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phải phối hợp, cân nhắc giảm liều codeine cho đến khi tác dụng ổn định và đánh giá thường xuyên. Khi ngừng chất ức chế CYP3A4, đánh giá nhu cầu tăng liều codeine thận trọng và theo dõi dấu hiệu cai; không tự điều chỉnh liều nếu chưa đánh giá lâm sàng. | Mức độ an thần; nhịp thở; SpO2 khi phù hợp; ý thức; kiểm soát đau; dấu hiệu độc tính opioid; dấu hiệu cai opioid khi thay đổi thuốc. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Inhibitors of CYP3A4 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Colchicine
Chất ức chế P-gp có thể làm tăng nồng độ colchicine; một số tương tác đã gây độc tính tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược động học: ức chế vận chuyển P-gp ở ruột, gan và thận làm tăng hấp thu và giảm thải colchicine. Ảnh hưởng: Độc tính colchicine có thể tiến triển từ triệu chứng tiêu hóa đến pancytopenia, neuromyopathy, rhabdomyolysis và suy đa cơ quan. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Ưu tiên tránh, nhất là ở người suy thận/suy gan. Nếu bắt buộc ở chức năng gan thận bình thường, giảm/ngắt colchicine theo nhãn và dùng rule exact-pair khi có. | CBC, chức năng gan/thận, CK và triệu chứng độc colchicine. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Ubrogepant
Phối hợp có thể làm tăng phơi nhiễm ubrogepant và cần giảm liều. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Ức chế các chất vận chuyển BCRP/P-gp ở ruột có thể tăng hấp thu và phơi nhiễm ubrogepant. Ảnh hưởng: Chưa có nghiên cứu lâm sàng định lượng đầy đủ cho từng chất ức chế đơn thuần; nhãn dự đoán tăng phơi nhiễm. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Dùng liều đầu ubrogepant 50 mg; nếu cần, liều thứ hai 50 mg sau ít nhất 2 giờ. | Theo dõi phản ứng bất lợi của ubrogepant và huyết áp. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Clofazimine
Clofazimine có thể làm tăng nồng độ các thuốc là cơ chất CYP3A4/5 và làm tăng nguy cơ độc tính của thuốc cơ chất. Đây là tương tác được nêu trực tiếp trong mục Drug Interactions của nhãn FDA. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Clofazimine ức chế chuyển hóa qua CYP3A4/5. Các mô hình DDI dự đoán clofazimine có thể là chất ức chế CYP3A4/5 mức trung bình đến mạnh, nhưng mức ảnh hưởng thực tế phụ thuộc từng cơ chất. Ảnh hưởng: Nồng độ và AUC của cơ chất CYP3A4/5 có thể tăng; hậu quả phụ thuộc thuốc cụ thể và đáng lưu ý hơn với thuốc có khoảng điều trị hẹp hoặc độc tính phụ thuộc nồng độ. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Rà soát từng cơ chất CYP3A4/5 đang dùng và áp dụng hướng dẫn của chính thuốc cơ chất đối với chất ức chế CYP3A. Theo dõi độc tính; cân nhắc điều chỉnh liều hoặc lựa chọn thay thế khi nhãn của thuốc cơ chất yêu cầu. Không áp dụng một mức chỉnh liều chung cho toàn bộ nhóm. | Dấu hiệu độc tính đặc hiệu của thuốc cơ chất; nồng độ thuốc điều trị nếu có chỉ định; xét nghiệm hoặc ECG tùy cơ chất. | Bằng chứng: high Nguồn: FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 7.1: clofazimine có thể tăng nồng độ cơ chất CYP3A4/5; theo dõi độc tính | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Ketoconazole
Ketoconazole là thuốc kháng nấm tổng hợp nhóm imidazole. Thuốc ức chế tổng hợp ergosterol của màng tế bào nấm. Dạng kem và dầu gội thường dùng tại chỗ; dạng uống bị hạn chế nghiêm ngặt vì nguy cơ độc gan và tương tác thuốc.
Có. Một số dầu gội Ketoconazole 2% được chỉ định để điều trị hoặc dự phòng gàu và viêm da tiết bã liên quan đến Malassezia. Lịch gội phụ thuộc nhãn sản phẩm; không nên tự tăng số lần gội khi da đầu bị kích ứng.
Không nên. Nhãn Hoa Kỳ xác định viên Ketoconazole không được chỉ định cho nấm móng, nấm da nông hoặc Candida. Dạng uống chỉ được cân nhắc cho một số bệnh nấm toàn thân khi liệu pháp khác không hiệu quả hoặc không dung nạp.
Ketoconazole đường uống có thể gây suy gan cần ghép gan hoặc tử vong, kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh, suy tuyến thượng thận và nhiều tương tác nghiêm trọng qua CYP3A4. Vì vậy, thuốc cần được kê đơn, xét nghiệm gan và theo dõi chặt chẽ.
Viên Ketoconazole thường cần tránh trong thai kỳ và không nên dùng đồng thời với việc cho con bú. Dạng bôi hoặc dầu gội có hấp thu thấp hơn nhưng vẫn cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, không bôi lên núm vú và không để trẻ tiếp xúc trực tiếp với vùng bôi.

