Ketamine là thuốc gây mê toàn thân không barbiturat, tạo trạng thái gây mê phân ly và giảm đau chủ yếu thông qua đối kháng không chọn lọc, không cạnh tranh thụ thể NMDA. Nhãn KETALAR hiện hành phê duyệt ketamine để gây mê đơn độc cho thủ thuật không cần giãn cơ, khởi mê trước thuốc mê khác và bổ trợ các thuốc gây mê khác. Thuốc thường được tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp trong môi trường có bác sĩ giàu kinh nghiệm, theo dõi liên tục và thiết bị kiểm soát đường thở. Ketamine có thể làm thay đổi huyết áp, nhịp tim, gây phản ứng lúc hồi tỉnh, ức chế hô hấp và các biến chứng gan mật hoặc tiết niệu khi dùng lặp lại kéo dài.[1] Việc sử dụng ketamine racemic cho trầm cảm là ngoài chỉ định của nhãn KETALAR và không đồng nhất với esketamine.[7][8] Tại Việt Nam, ketamine thuộc Danh mục III chất ma túy được sử dụng có kiểm soát trong lĩnh vực y tế.[4] Người bệnh không được tự mua, tự tiêm hoặc tự điều chỉnh liều. ([DailyMed][1])
Nội dung chính
- Ketamine là thuốc gây mê phân ly có tác dụng giảm đau và an thần đặc thù.
- Thuốc được dùng trong gây mê, thủ thuật và một số bối cảnh chuyên khoa có theo dõi.
- Cần giám sát hô hấp, huyết áp, tri giác và nguy cơ tác dụng tâm thần.
- Không tự dùng ketamine vì đây là thuốc kiểm soát có nguy cơ lạm dụng và biến cố nghiêm trọng.
- Báo bác sĩ nếu có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn tâm thần hoặc dùng chất kích thích.
Hoạt chất Ketamine là gì?
Ketamine là thuốc gây mê toàn thân tác dụng nhanh, không thuộc nhóm barbiturat. Thuốc tạo trạng thái gây mê phân ly, trong đó người bệnh mất nhận thức và giảm đáp ứng với đau nhưng có thể vẫn duy trì một số phản xạ hầu–thanh quản và trương lực cơ. Việc còn phản xạ không loại trừ nguy cơ nôn, hít sặc, co thắt thanh quản hoặc tắc nghẽn đường thở.[1] ([DailyMed][1])
Ketamine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ketamine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ketamine |
| Tên IUPAC | 2-(2-chlorophenyl)-2-(methylamino)cyclohexan-1-one |
| Tên hóa học khác | Cyclohexanone, 2-(2-chlorophenyl)-2-(methylamino)-, (+/-)- | 2-(o-Chlorophenyl)-2-(methylamino)cyclohexanone | (RS)-2-(2-chlorophenyl)-2-(methylamino)cyclohexanone |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ketamin là cách phiên chuyển đôi khi được sử dụng trong tiếng Việt. Ketamine hydrochloride là dạng muối hydrochloride thường dùng trong dung dịch tiêm. KETALAR là một tên thương mại được ghi nhận trong nhãn thuốc Hoa Kỳ. Ketamine racemic chứa hỗn hợp hai đồng phân đối quang; esketamine là một hoạt chất riêng và không nên được xem là tên thay thế đồng nghĩa hoàn toàn của ketamine racemic.[1] ([DailyMed][1]) |
| Tên viết tắt | KET |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ketaminum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 6740-88-1 |
|---|---|
| UNII | 690G0D6V8H |
| PubChem CID | 3821 |
| RxNorm CUI | 6130 |
Dược động học của Ketamine
Sau tiêm tĩnh mạch, ketamine nhanh chóng đạt tác dụng trên hệ thần kinh trung ương. Nồng độ thuốc có pha phân bố ban đầu kéo dài khoảng 45 phút, với thời gian bán thải pha alpha khoảng 10–15 phút. Thuốc được chuyển hóa tại gan thành norketamine có hoạt tính, sau đó tiếp tục tạo hydroxynorketamine và các chất chuyển hóa liên hợp. Nồng độ ketamine giảm nhờ tái phân bố từ hệ thần kinh trung ương ra mô ngoại vi và nhờ chuyển hóa tại gan.[1]
Một nghiên cứu dược động học cổ điển ở người khỏe mạnh ghi nhận sinh khả dụng tiêm bắp khoảng 93%, sinh khả dụng đường uống khoảng 17% và thời gian bán thải cuối khoảng 186 phút; các số liệu này không nên được mặc định cho mọi quần thể hoặc phác đồ.[6] ([DailyMed][1])
Giai đoạn I: Hấp thu
Ketamine được hấp thu nhanh sau tiêm bắp. Nghiên cứu của Clements và cộng sự ghi nhận sinh khả dụng tiêm bắp khoảng 93%. Đường uống có sinh khả dụng thấp hơn đáng kể, khoảng 17% trong nghiên cứu này, do chuyển hóa bước đầu.[6]
Nhãn KETALAR được trích dẫn trong bài chỉ phê duyệt đường tiêm tĩnh mạch và tiêm bắp; dữ liệu đường uống không phải hướng dẫn sử dụng.[1] ([Heriot-Watt Research Portal][4])
| F · Sinh khả dụng | Tiêm tĩnh mạch có sinh khả dụng về nguyên tắc là 100%. Trong một nghiên cứu nhỏ ở người khỏe mạnh, ketamine tiêm bắp có sinh khả dụng khoảng 93%, trong khi sinh khả dụng đường uống khoảng 17% do chuyển hóa bước đầu mạnh.[6] Đây là dữ liệu nghiên cứu dược động học, không phải cơ sở để tự chuyển đổi liều giữa các đường dùng. ([Heriot-Watt Research Portal][4]) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ketamine nhanh chóng phân bố vào hệ thần kinh trung ương. Sau tiêm tĩnh mạch, pha alpha kéo dài khoảng 45 phút, với thời gian bán thải 10–15 phút; pha này tương ứng về mặt lâm sàng với tác dụng gây mê. Sau đó, thuốc tái phân bố từ hệ thần kinh trung ương sang các mô ngoại vi cân bằng chậm hơn.[1] ([DailyMed][1])
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ketamine được chuyển hóa chủ yếu tại gan bằng phản ứng N-dealkyl hóa thành norketamine có hoạt tính. CYP2B6 và CYP3A4 là hai enzym chính; các enzym CYP khác đóng vai trò ít hơn. Norketamine tiếp tục được hydroxyl hóa thành các hydroxynorketamine, liên hợp với acid glucuronic và có thể chuyển thành dẫn xuất dehydroxynorketamine.[1] ([DailyMed][1])
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau tiêm tĩnh mạch, nồng độ ketamine giảm do sự kết hợp giữa tái phân bố khỏi hệ thần kinh trung ương và chuyển hóa tại gan thành norketamine.[1]
Nhãn KETALAR hiện hành không định lượng tỷ lệ từng chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu trong phần dược động học được công bố. Dữ liệu định lượng bài tiết áp dụng thống nhất cho các quần thể. ([DailyMed][1])
| t½ · Thời gian bán thải | Nhãn KETALAR ghi nhận: * Thời gian bán thải pha phân bố ban đầu: khoảng 10–15 phút. Một nghiên cứu dược động học ở người khỏe mạnh báo cáo thời gian bán thải cuối khoảng 186 phút.[6] Sự khác biệt về thuật ngữ và mô hình dược động học cần được lưu ý khi so sánh các số liệu. ([DailyMed][1]) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ketamine có sự thanh thải phụ thuộc chủ yếu vào chuyển hóa tại gan, đặc biệt qua CYP2B6 và CYP3A4. Độ thanh thải có thể thay đổi theo lưu lượng máu qua gan, chức năng gan, tuổi, bệnh đồng mắc, liều, đường dùng và thuốc sử dụng đồng thời.[1] Nhãn KETALAR hiện hành không cung cấp một trị số độ thanh thải duy nhất để áp dụng cho mọi nhóm người bệnh. Giá trị định lượng chuẩn theo từng quần thể. ([DailyMed][1]) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học hoặc thời gian hồi tỉnh gồm:
* Đường dùng và tốc độ tiêm.
* Tổng liều và việc dùng liều bổ sung; tổng liều cao hơn kéo dài thời gian hồi phục.
* Tuổi và chức năng gan, thận, tim.
* Hoạt tính CYP2B6, CYP3A4 và các thuốc dùng đồng thời có khả năng ảnh hưởng chuyển hóa.
* Phối hợp opioid, có thể kéo dài thời gian hồi phục sau gây mê.
* Sử dụng lặp lại hoặc kéo dài, có thể làm tăng nguy cơ biến chứng gan mật và tiết niệu.[1]
Không tự quy đổi liều dựa trên các yếu tố này; bác sĩ phải chỉnh liều theo đáp ứng và điều kiện theo dõi thực tế. ([DailyMed][1]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ketamine
Ketamine thuộc nhóm thuốc gây mê toàn thân khác, mã ATC N01AX03.[3] Đây là thuốc gây mê phân ly, có tác dụng giảm đau và tác động gián tiếp lên hệ giao cảm. Ketamine không phải thuốc giãn cơ; các vận động không chủ đích hoặc co cứng chi có thể xuất hiện trong khi gây mê và không nhất thiết chứng tỏ mức gây mê chưa đủ.[1] ([ATCDDD][2]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ketamine racemic là chất đối kháng không chọn lọc, không cạnh tranh tại thụ thể N-methyl-D-aspartate, một thụ thể glutamate hướng ion. Ức chế tín hiệu NMDA trong hệ thần kinh trung ương là cơ chế chính liên quan đến trạng thái gây mê phân ly và tác dụng giảm đau. Norketamine, chất chuyển hóa lưu hành chính, cũng tác động lên thụ thể NMDA nhưng có ái lực thấp hơn ketamine.[1] ([DailyMed][1])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trên hệ thần kinh, ketamine tạo trạng thái gây mê phân ly, giảm đau sâu, rung giật nhãn cầu, giãn đồng tử, tăng tiết nước bọt, chảy nước mắt và đôi khi tăng trương lực hoặc vận động tự phát.
Trên tim mạch, ketamine thường làm tăng huyết áp, nhịp tim và cung lượng tim thông qua tác động giao cảm gián tiếp. Huyết áp tâm thu và tâm trương thường đạt đỉnh cao hơn mức trước gây mê khoảng 10–50%, nhưng đáp ứng có thể cao hơn, kéo dài hơn hoặc đôi khi chuyển thành hạ huyết áp, loạn nhịp và mất bù tim.
Trên hô hấp, ketamine có tác dụng giãn phế quản, nhưng tiêm nhanh, liều cao hoặc quá liều vẫn có thể gây ức chế hô hấp và ngừng thở.[1] ([DailyMed][1])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ketamine
Theo nhãn KETALAR, ketamine được chỉ định:
* Là thuốc gây mê duy nhất cho các thủ thuật chẩn đoán hoặc phẫu thuật không cần giãn cơ.
* Khởi mê trước khi sử dụng các thuốc gây mê toàn thân khác.
* Bổ trợ cho các thuốc gây mê khác.[1]
WHO Essential Medicines List xếp ketamine dạng tiêm trong nhóm thuốc gây mê toàn thân và oxy, với chỉ định liên quan đến gây mê và khí điều trị.[2]
Các mục đích khác không được tự động xem là chỉ định được phê duyệt của nhãn KETALAR. ([DailyMed][1])
Ketamine racemic đường tĩnh mạch đã được nghiên cứu trong trầm cảm nặng kháng trị. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với midazolam cho thấy một lần truyền ketamine tạo đáp ứng chống trầm cảm nhanh ở một tỷ lệ người bệnh, nhưng nghiên cứu cũng nhấn mạnh nhu cầu đánh giá thêm về độ bền đáp ứng và an toàn dài hạn.[7] ([PMC][5])
Đây là sử dụng ngoài chỉ định của nhãn KETALAR được trích dẫn trong bài. Không nên đồng nhất ketamine racemic với esketamine, cũng không nên suy diễn kết quả nghiên cứu thành khuyến nghị tự điều trị. FDA đã cảnh báo về nguy cơ của ketamine pha chế dạng uống hoặc xịt mũi dùng cho rối loạn tâm thần, đặc biệt khi thiếu giám sát trực tiếp.[1][8] ([DailyMed][1])
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh nhãn KETALAR trong gây mê và không phải hướng dẫn để người đọc tự áp dụng:
* Khởi mê đường tĩnh mạch: 1–4,5 mg/kg; liều trung bình khoảng 2 mg/kg thường tạo 5–10 phút gây mê phẫu thuật. Tiêm chậm trong khoảng 60 giây. Có thể truyền với tốc độ 0,5 mg/kg/phút theo nhãn.[1]
* Khởi mê đường tiêm bắp: 6,5–13 mg/kg; liều 9–13 mg/kg thường tạo gây mê trong 3–4 phút và tác dụng kéo dài khoảng 12–25 phút.[1]
* Duy trì gây mê: có thể dùng các liều bổ sung bằng một nửa đến toàn bộ liều khởi mê tùy nhu cầu gây mê. Nhãn cũng mô tả truyền chậm 0,1–0,5 mg/phút ở người lớn đã được khởi mê bằng ketamine.[1]
* Khi dùng bổ trợ thuốc gây mê khác, liều có thể cần giảm và phải điều chỉnh theo đáp ứng lâm sàng.[1]
Liều ketamine phải được cá thể hóa bởi bác sĩ gây mê dựa trên thủ thuật, thể trạng, thuốc phối hợp và khả năng kiểm soát đường thở. Không tự tiêm, tự truyền, tự tăng hoặc giảm liều. ([DailyMed][1])
Ketamine phải do bác sĩ có kinh nghiệm về gây mê, duy trì đường thở, oxy hóa và thông khí sử dụng hoặc trực tiếp giám sát. Cần có sẵn ngay thiết bị cấp cứu đường thở.[1]
Các lưu ý theo nhãn:
* Theo dõi liên tục dấu hiệu sinh tồn.
* Kiểm tra dung dịch trước khi tiêm; loại bỏ nếu đổi màu hoặc có tiểu phân.
* Không tiêm tĩnh mạch dung dịch 100 mg/mL khi chưa pha loãng đúng hướng dẫn.
* Dung dịch sau pha loãng phải được dùng ngay.
* Tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn trước gây mê vì vẫn có nguy cơ nôn và hít sặc.
* Có thể cần thuốc giảm tiết trước khởi mê do ketamine làm tăng tiết nước bọt.
* Tiêm tĩnh mạch nhanh làm tăng nguy cơ ức chế hô hấp và đáp ứng tăng huyết áp.
* Không sử dụng ketamine đơn độc trong thủ thuật kích thích cơ học hầu, thanh quản hoặc cây phế quản.[1]
Theo dõi cần được thực hiện trong cơ sở có khả năng hồi sức:
* Huyết áp, nhịp tim, điện tâm đồ và tình trạng huyết động.
* Nhịp thở, độ bão hòa oxy, thông khí và dấu hiệu tắc nghẽn đường thở.
* Mức độ an thần, ý thức, kích động, mê sảng, ảo giác và phục hồi sau gây mê.
* Dấu hiệu tăng áp lực nội sọ ở người có nguy cơ.
* Khi sử dụng lặp lại: xét nghiệm chức năng gan nền và định kỳ, bao gồm phosphatase kiềm và gamma-glutamyl transferase.
* Triệu chứng tiết niệu như đau khi tiểu, tiểu gấp, tiểu máu, đau hông lưng hoặc giảm dung tích bàng quang.
* Dấu hiệu lạm dụng, dung nạp và lệ thuộc nếu có tiếp xúc lặp lại.[1]
Cảnh báo và lưu ý về Ketamine
Theo nhãn KETALAR, chống chỉ định trong các trường hợp:
* Người bệnh mà việc tăng huyết áp đáng kể có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng.
* Quá mẫn đã biết với ketamine hoặc bất kỳ tá dược nào của chế phẩm.[1]
Việc đánh giá chống chỉ định phải dựa trên tình trạng tim mạch, thần kinh, đường thở, thuốc đang dùng và nguy cơ của thủ thuật; không thể kết luận ketamine phù hợp cho một cá nhân chỉ dựa trên thông tin chung. ([DailyMed][1])
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
* Tăng hoặc giảm huyết áp và nhịp tim; tăng chỉ số tim.
* Buồn nôn, nôn, chán ăn.
* Song thị, rung giật nhãn cầu, tăng nhãn áp.
* Đau hoặc phát ban tại vị trí tiêm.
* Tăng tiết nước bọt, chảy nước mắt.
* Tăng trương lực cơ, co thắt hoặc vận động tự phát.
* Phát ban đỏ thoáng qua.
* Phản ứng lúc hồi tỉnh như giấc mơ sống động, hình ảnh bất thường, lú lẫn, kích động, hành vi không hợp lý hoặc ảo giác.
Mê sảng lúc hồi tỉnh được báo cáo ở khoảng 12% người bệnh trong dữ liệu của nhãn, thường kéo dài vài giờ.[1] ([DailyMed][1])
Các biến cố nghiêm trọng có thể bao gồm:
* Ức chế hô hấp, ngừng thở, co thắt thanh quản hoặc tắc nghẽn đường thở.
* Loạn nhịp, mất bù tim hoặc biến động huyết động nghiêm trọng.
* Phản vệ.
* Tăng áp lực nội sọ.
* Tổn thương gan do thuốc, ứ mật, giãn hoặc hẹp đường mật và viêm đường mật xơ hóa khi dùng lặp lại hoặc kéo dài.
* Viêm bàng quang, giảm dung tích bàng quang, hẹp hoặc tắc niệu quản, ứ nước thận và suy thận liên quan sử dụng kéo dài hoặc lạm dụng.
* Biến cố tâm thần kéo dài nhiều ngày đến nhiều tuần sau phơi nhiễm.
* Lạm dụng, dung nạp, lệ thuộc thể chất và triệu chứng cai.[1]
Khó thở, ngừng thở, đau ngực, phản vệ, tiểu máu, bí tiểu, đau hông lưng, vàng da hoặc rối loạn ý thức kéo dài cần được xử trí y tế khẩn cấp. ([DailyMed][1])
Các cảnh báo chính gồm:
* Biến động huyết động: thường tăng huyết áp, nhịp tim và chỉ số tim, nhưng cũng có thể hạ huyết áp, loạn nhịp hoặc mất bù tim.
* Phản ứng hồi tỉnh: ảo giác, kích động, lú lẫn hoặc mê sảng.
* Ức chế hô hấp khi tiêm nhanh, dùng liều cao hoặc quá liều.
* Không dùng đơn độc cho thủ thuật ở hầu, thanh quản hoặc cây phế quản.
* Nguy cơ thần kinh phát triển khi phơi nhiễm thuốc gây mê lặp lại hoặc kéo dài ở thai nhi và trẻ nhỏ; ý nghĩa lâm sàng vẫn chưa được xác định đầy đủ.
* Tổn thương gan mật khi sử dụng tái diễn.
* Biến chứng bàng quang và đường tiết niệu khi dùng kéo dài hoặc lạm dụng.
* Tăng áp lực dịch não tủy.
* Nguy cơ lạm dụng, lệ thuộc và dung nạp.
* Nguy cơ an thần sâu và tử vong khi phối hợp với opioid, benzodiazepine, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương.[1]
Quá liều hoặc tiêm quá nhanh có thể gây thay đổi nhịp tim, huyết áp, ức chế hô hấp và ngừng thở. Xử trí chủ yếu là hỗ trợ:
* Theo dõi sát huyết áp, nhịp tim, hô hấp và oxy hóa.
* Duy trì đường thở và cung cấp oxy.
* Hỗ trợ thông khí, kể cả thông khí cơ học nếu cần.
* Điều trị biến chứng huyết động và thần kinh theo tình trạng thực tế.
Nhãn KETALAR không nêu thuốc giải độc đặc hiệu. Các trường hợp quá liều không chủ ý đến khoảng mười lần liều thông thường được mô tả là hồi phục kéo dài nhưng hoàn toàn; thông tin này không có nghĩa quá liều là an toàn.[1] ([DailyMed][1])
Theo nhãn KETALAR:
* Bảo quản ở 20–25°C.
* Cho phép dao động trong khoảng 15–30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng được kiểm soát.
* Tránh ánh sáng.
* Dung dịch đã pha loãng phải được sử dụng ngay.[1]
Cần tuân theo điều kiện bảo quản ghi trên nhãn của từng sản phẩm được cấp phép tại Việt Nam, vì bao bì và tá dược có thể khác nhau. ([DailyMed][1])
Đối tượng đặc biệt
Nhãn KETALAR tại Hoa Kỳ ghi nhận tính an toàn và hiệu quả ở người dưới 16 tuổi chưa được thiết lập.[1] Điều này là thông tin theo nhãn cụ thể, không đồng nghĩa ketamine chưa từng được sử dụng trong thực hành gây mê nhi khoa theo hướng dẫn chuyên môn.
Các nghiên cứu trên động vật non cho thấy thuốc gây mê chẹn NMDA dùng lặp lại hoặc kéo dài trong giai đoạn não phát triển nhanh có thể gây mất tế bào thần kinh và thay đổi nhận thức. Ý nghĩa lâm sàng ở người chưa được xác định rõ. Bác sĩ phải cân bằng lợi ích của thủ thuật cần thiết với nguy cơ tiềm tàng, đặc biệt ở trẻ dưới khoảng 3 tuổi và khi dự kiến phơi nhiễm kéo dài hoặc lặp lại.[1] ([DailyMed][1])
Các nghiên cứu lâm sàng trong nhãn không có đủ số người từ 65 tuổi để xác định chắc chắn sự khác biệt đáp ứng so với người trẻ. Nhãn khuyến cáo lựa chọn liều thận trọng, thường bắt đầu ở đầu thấp của khoảng liều vì người cao tuổi thường có suy giảm chức năng gan, thận hoặc tim, nhiều bệnh đồng mắc và dùng nhiều thuốc.[1]
Việc “bắt đầu ở liều thấp” là nguyên tắc cho bác sĩ, không phải hướng dẫn tự dùng. ([DailyMed][1])
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai chủ yếu liên quan đến sử dụng ketamine trong mổ lấy thai và chưa xác định được nguy cơ bất lợi do thuốc đối với mẹ hoặc thai. Tuy nhiên, dữ liệu còn hạn chế, cỡ mẫu nhỏ và thiếu theo dõi dài hạn; chưa đủ dữ liệu ở các giai đoạn thai kỳ khác để đánh giá nguy cơ dị tật lớn hoặc sảy thai.[1]
Nghiên cứu trên động vật ghi nhận chậm phát triển xương và tăng tiêu thai ở một số mức phơi nhiễm. Thuốc gây mê chẹn NMDA dùng kéo dài trong giai đoạn phát triển não cũng làm dấy lên lo ngại về độc tính thần kinh phát triển. Ketamine chỉ nên được sử dụng khi bác sĩ xác định lợi ích gây mê cần thiết vượt nguy cơ tiềm tàng.[1] ([DailyMed][1])
Ketamine và chất chuyển hóa đã được phát hiện trong sữa mẹ. Chưa có đủ dữ liệu về ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ hoặc lượng sữa. Nhãn khuyến cáo theo dõi trẻ về an thần, ức chế hô hấp, tăng trương lực cơ và co thắt; việc sử dụng KETALAR ở phụ nữ cho con bú nên giới hạn trong chỉ định gây mê.[1]
Quyết định tiếp tục cho bú, tạm ngừng cho bú hoặc sử dụng thuốc phải do bác sĩ cân nhắc dựa trên nhu cầu lâm sàng của người mẹ và nguy cơ đối với trẻ. ([DailyMed][1])
Ketamine được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP2B6 và CYP3A4.[1] Nhãn KETALAR không đưa ra một công thức hiệu chỉnh liều chuẩn theo mức độ suy gan.
Ở người dùng ketamine lặp lại, cần làm xét nghiệm chức năng gan nền và theo dõi định kỳ. Nếu xuất hiện kiểu tổn thương ứ mật, tăng mạnh phosphatase kiềm hoặc gamma-glutamyl transferase, giãn hay hẹp đường mật hoặc dấu hiệu viêm đường mật xơ hóa, phải ngừng ketamine và chuyển khám chuyên khoa.[1] ([DailyMed][1])
Nhãn KETALAR không cung cấp một phác đồ hiệu chỉnh liều chuẩn theo eGFR hoặc độ thanh thải creatinine.
Cần đặc biệt theo dõi biến chứng tiết niệu khi sử dụng kéo dài hoặc lặp lại. Viêm bàng quang, hẹp hoặc tắc niệu quản có thể dẫn đến ứ nước thận và suy thận cấp; đau khi tiểu, tiểu gấp, tiểu máu, đau hông lưng hoặc dấu hiệu tắc nghẽn cần ngừng thuốc và đánh giá tiết niệu khẩn cấp.[1] ([DailyMed][1])
Do tác dụng gây mê tồn dư và nguy cơ buồn ngủ, nhãn KETALAR khuyến cáo không lái xe, vận hành máy móc nguy hiểm hoặc tham gia hoạt động có nguy cơ trong vòng 24 giờ sau khi dùng thuốc.[1]
Thời gian cần tránh có thể dài hơn nếu người bệnh chưa hồi phục hoàn toàn, đã dùng thêm opioid, benzodiazepine hoặc thuốc an thần khác. Chỉ trở lại hoạt động khi được nhân viên y tế xác nhận phù hợp. ([DailyMed][1])
Tương tác thuốc của Ketamine
Các tương tác quan trọng theo nhãn KETALAR gồm:
* Theophylline hoặc aminophylline: có thể làm giảm ngưỡng co giật; nên cân nhắc thuốc thay thế.
* Thuốc cường giao cảm và vasopressin: có thể làm tăng tác động cường giao cảm của ketamine; cần theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn.
* Opioid, benzodiazepine, thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương và rượu: có thể gây an thần sâu, ức chế hô hấp, hôn mê và tử vong.
* Opioid: có thể kéo dài thời gian hồi phục hoàn toàn sau gây mê.[1]
Danh sách này không bao quát mọi tương tác. Người bệnh phải cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, chất kích thích, rượu và các chất đang sử dụng. ([DailyMed][1])
Thắc mắc về hoạt chất Ketamine
Ketamine là thuốc gây mê toàn thân không barbiturat, tác dụng nhanh, tạo trạng thái gây mê phân ly và giảm đau chủ yếu bằng cách đối kháng thụ thể NMDA. Dạng KETALAR được phê duyệt để gây mê hoặc hỗ trợ gây mê, không phải thuốc để tự sử dụng tại nhà.[1] ([DailyMed][1])
Ketamine racemic đã được nghiên cứu và có thể được một số cơ sở chuyên khoa sử dụng ngoài chỉ định cho trầm cảm kháng trị. Tuy nhiên, trầm cảm không nằm trong các chỉ định được phê duyệt của nhãn KETALAR được trích dẫn trong bài.[1][7] Ketamine racemic cũng không đồng nhất với esketamine. Không tự mua hoặc sử dụng ketamine pha chế dạng uống, xịt mũi hay tiêm để điều trị trầm cảm.[8] ([DailyMed][1])
Có nguy cơ. Nhãn KETALAR ghi nhận ketamine có thể bị lạm dụng, gây dung nạp và lệ thuộc thể chất khi sử dụng kéo dài. Các triệu chứng cai được báo cáo sau khi ngừng sử dụng liều lớn, thường xuyên trong thời gian dài, gồm thèm thuốc, mệt mỏi, chán ăn và lo âu.[1] Tại Việt Nam, ketamine thuộc Danh mục III chất ma túy được kiểm soát.[4] ([DailyMed][1])
Nhãn KETALAR khuyến cáo không lái xe, vận hành máy móc nguy hiểm hoặc thực hiện hoạt động nguy hiểm trong vòng 24 giờ sau khi dùng thuốc.[1] Người bệnh chỉ nên lái xe trở lại khi đã tỉnh táo hoàn toàn và được nhân viên y tế cho phép; thời gian có thể kéo dài hơn nếu dùng phối hợp thuốc an thần khác. ([DailyMed][1])
Một quyết định năm 2024 của Cục Quản lý Dược ghi nhận Ketamine Hydrochloride injection 500 mg/10 mL của Panpharma GmbH được gia hạn giấy đăng ký lưu hành 5 năm, với số đăng ký gia hạn 400112017124 và số đã cấp VN-20611-17.[5] Tài liệu đăng ký không chứng minh sản phẩm luôn có sẵn trên thị trường. Tình trạng nhập khẩu, phân phối và tồn kho thực tế hiện tại.

