Ketamine

Ketamine là thuốc gây mê toàn thân không barbiturat, tạo trạng thái gây mê phân ly và giảm đau chủ yếu thông qua đối kháng không chọn lọc, không cạnh tranh thụ thể NMDA. Nhãn KETALAR hiện hành phê duyệt ketamine để gây mê đơn độc cho thủ thuật không cần giãn cơ, khởi mê trước thuốc mê khác và bổ trợ các thuốc gây mê khác. Thuốc thường được tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp trong môi trường có bác sĩ giàu kinh nghiệm, theo dõi liên tục và thiết bị kiểm soát đường thở. Ketamine có thể làm thay đổi huyết áp, nhịp tim, gây phản ứng lúc hồi tỉnh, ức chế hô hấp và các biến chứng gan mật hoặc tiết niệu khi dùng lặp lại kéo dài.[1] Việc sử dụng ketamine racemic cho trầm cảm là ngoài chỉ định của nhãn KETALAR và không đồng nhất với esketamine.[7][8] Tại Việt Nam, ketamine thuộc Danh mục III chất ma túy được sử dụng có kiểm soát trong lĩnh vực y tế.[4] Người bệnh không được tự mua, tự tiêm hoặc tự điều chỉnh liều. ([DailyMed][1])

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 13/07/2026

Nội dung chính

  • Ketamine là thuốc gây mê phân ly có tác dụng giảm đau và an thần đặc thù.
  • Thuốc được dùng trong gây mê, thủ thuật và một số bối cảnh chuyên khoa có theo dõi.
  • Cần giám sát hô hấp, huyết áp, tri giác và nguy cơ tác dụng tâm thần.
  • Không tự dùng ketamine vì đây là thuốc kiểm soát có nguy cơ lạm dụng và biến cố nghiêm trọng.
  • Báo bác sĩ nếu có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn tâm thần hoặc dùng chất kích thích.

Hoạt chất Ketamine là gì?

Ketamine là thuốc gây mê toàn thân tác dụng nhanh, không thuộc nhóm barbiturat. Thuốc tạo trạng thái gây mê phân ly, trong đó người bệnh mất nhận thức và giảm đáp ứng với đau nhưng có thể vẫn duy trì một số phản xạ hầu–thanh quản và trương lực cơ. Việc còn phản xạ không loại trừ nguy cơ nôn, hít sặc, co thắt thanh quản hoặc tắc nghẽn đường thở.[1] ([DailyMed][1])

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ketamine

CAS 6740-88-1

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ketamine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ketamine

Tên IUPAC

2-(2-chlorophenyl)-2-(methylamino)cyclohexan-1-one

Tên hóa học khác

Cyclohexanone, 2-(2-chlorophenyl)-2-(methylamino)-, (+/-)- | 2-(o-Chlorophenyl)-2-(methylamino)cyclohexanone | (RS)-2-(2-chlorophenyl)-2-(methylamino)cyclohexanone

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ketamin là cách phiên chuyển đôi khi được sử dụng trong tiếng Việt. Ketamine hydrochloride là dạng muối hydrochloride thường dùng trong dung dịch tiêm. KETALAR là một tên thương mại được ghi nhận trong nhãn thuốc Hoa Kỳ. Ketamine racemic chứa hỗn hợp hai đồng phân đối quang; esketamine là một hoạt chất riêng và không nên được xem là tên thay thế đồng nghĩa hoàn toàn của ketamine racemic.[1] ([DailyMed][1])

Tên viết tắt

KET

Tên Latinh / tên dược điển

Ketaminum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

6740-88-1

UNII

690G0D6V8H

PubChem CID

3821

RxNorm CUI

6130

Dược động học của Ketamine

Sau tiêm tĩnh mạch, ketamine nhanh chóng đạt tác dụng trên hệ thần kinh trung ương. Nồng độ thuốc có pha phân bố ban đầu kéo dài khoảng 45 phút, với thời gian bán thải pha alpha khoảng 10–15 phút. Thuốc được chuyển hóa tại gan thành norketamine có hoạt tính, sau đó tiếp tục tạo hydroxynorketamine và các chất chuyển hóa liên hợp. Nồng độ ketamine giảm nhờ tái phân bố từ hệ thần kinh trung ương ra mô ngoại vi và nhờ chuyển hóa tại gan.[1]

Một nghiên cứu dược động học cổ điển ở người khỏe mạnh ghi nhận sinh khả dụng tiêm bắp khoảng 93%, sinh khả dụng đường uống khoảng 17% và thời gian bán thải cuối khoảng 186 phút; các số liệu này không nên được mặc định cho mọi quần thể hoặc phác đồ.[6] ([DailyMed][1])

Giai đoạn I: Hấp thu

Ketamine được hấp thu nhanh sau tiêm bắp. Nghiên cứu của Clements và cộng sự ghi nhận sinh khả dụng tiêm bắp khoảng 93%. Đường uống có sinh khả dụng thấp hơn đáng kể, khoảng 17% trong nghiên cứu này, do chuyển hóa bước đầu.[6]

Nhãn KETALAR được trích dẫn trong bài chỉ phê duyệt đường tiêm tĩnh mạch và tiêm bắp; dữ liệu đường uống không phải hướng dẫn sử dụng.[1] ([Heriot-Watt Research Portal][4])

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Tiêm tĩnh mạch có sinh khả dụng về nguyên tắc là 100%.

Trong một nghiên cứu nhỏ ở người khỏe mạnh, ketamine tiêm bắp có sinh khả dụng khoảng 93%, trong khi sinh khả dụng đường uống khoảng 17% do chuyển hóa bước đầu mạnh.[6] Đây là dữ liệu nghiên cứu dược động học, không phải cơ sở để tự chuyển đổi liều giữa các đường dùng. ([Heriot-Watt Research Portal][4])

Giai đoạn II: Phân bố

Ketamine nhanh chóng phân bố vào hệ thần kinh trung ương. Sau tiêm tĩnh mạch, pha alpha kéo dài khoảng 45 phút, với thời gian bán thải 10–15 phút; pha này tương ứng về mặt lâm sàng với tác dụng gây mê. Sau đó, thuốc tái phân bố từ hệ thần kinh trung ương sang các mô ngoại vi cân bằng chậm hơn.[1] ([DailyMed][1])

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ketamine được chuyển hóa chủ yếu tại gan bằng phản ứng N-dealkyl hóa thành norketamine có hoạt tính. CYP2B6 và CYP3A4 là hai enzym chính; các enzym CYP khác đóng vai trò ít hơn. Norketamine tiếp tục được hydroxyl hóa thành các hydroxynorketamine, liên hợp với acid glucuronic và có thể chuyển thành dẫn xuất dehydroxynorketamine.[1] ([DailyMed][1])

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau tiêm tĩnh mạch, nồng độ ketamine giảm do sự kết hợp giữa tái phân bố khỏi hệ thần kinh trung ương và chuyển hóa tại gan thành norketamine.[1]

Nhãn KETALAR hiện hành không định lượng tỷ lệ từng chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu trong phần dược động học được công bố. Dữ liệu định lượng bài tiết áp dụng thống nhất cho các quần thể. ([DailyMed][1])

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Nhãn KETALAR ghi nhận:

* Thời gian bán thải pha phân bố ban đầu: khoảng 10–15 phút.
* Thời gian bán thải của pha tái phân bố từ hệ thần kinh trung ương sang mô ngoại vi: khoảng 2,5 giờ.[1]

Một nghiên cứu dược động học ở người khỏe mạnh báo cáo thời gian bán thải cuối khoảng 186 phút.[6] Sự khác biệt về thuật ngữ và mô hình dược động học cần được lưu ý khi so sánh các số liệu. ([DailyMed][1])

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ketamine có sự thanh thải phụ thuộc chủ yếu vào chuyển hóa tại gan, đặc biệt qua CYP2B6 và CYP3A4. Độ thanh thải có thể thay đổi theo lưu lượng máu qua gan, chức năng gan, tuổi, bệnh đồng mắc, liều, đường dùng và thuốc sử dụng đồng thời.[1]

Nhãn KETALAR hiện hành không cung cấp một trị số độ thanh thải duy nhất để áp dụng cho mọi nhóm người bệnh. Giá trị định lượng chuẩn theo từng quần thể. ([DailyMed][1])

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học hoặc thời gian hồi tỉnh gồm:

* Đường dùng và tốc độ tiêm.
* Tổng liều và việc dùng liều bổ sung; tổng liều cao hơn kéo dài thời gian hồi phục.
* Tuổi và chức năng gan, thận, tim.
* Hoạt tính CYP2B6, CYP3A4 và các thuốc dùng đồng thời có khả năng ảnh hưởng chuyển hóa.
* Phối hợp opioid, có thể kéo dài thời gian hồi phục sau gây mê.
* Sử dụng lặp lại hoặc kéo dài, có thể làm tăng nguy cơ biến chứng gan mật và tiết niệu.[1]

Không tự quy đổi liều dựa trên các yếu tố này; bác sĩ phải chỉnh liều theo đáp ứng và điều kiện theo dõi thực tế. ([DailyMed][1]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ketamine

Ketamine thuộc nhóm thuốc gây mê toàn thân khác, mã ATC N01AX03.[3] Đây là thuốc gây mê phân ly, có tác dụng giảm đau và tác động gián tiếp lên hệ giao cảm. Ketamine không phải thuốc giãn cơ; các vận động không chủ đích hoặc co cứng chi có thể xuất hiện trong khi gây mê và không nhất thiết chứng tỏ mức gây mê chưa đủ.[1] ([ATCDDD][2]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ketamine racemic là chất đối kháng không chọn lọc, không cạnh tranh tại thụ thể N-methyl-D-aspartate, một thụ thể glutamate hướng ion. Ức chế tín hiệu NMDA trong hệ thần kinh trung ương là cơ chế chính liên quan đến trạng thái gây mê phân ly và tác dụng giảm đau. Norketamine, chất chuyển hóa lưu hành chính, cũng tác động lên thụ thể NMDA nhưng có ái lực thấp hơn ketamine.[1] ([DailyMed][1])

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Trên hệ thần kinh, ketamine tạo trạng thái gây mê phân ly, giảm đau sâu, rung giật nhãn cầu, giãn đồng tử, tăng tiết nước bọt, chảy nước mắt và đôi khi tăng trương lực hoặc vận động tự phát.

Trên tim mạch, ketamine thường làm tăng huyết áp, nhịp tim và cung lượng tim thông qua tác động giao cảm gián tiếp. Huyết áp tâm thu và tâm trương thường đạt đỉnh cao hơn mức trước gây mê khoảng 10–50%, nhưng đáp ứng có thể cao hơn, kéo dài hơn hoặc đôi khi chuyển thành hạ huyết áp, loạn nhịp và mất bù tim.

Trên hô hấp, ketamine có tác dụng giãn phế quản, nhưng tiêm nhanh, liều cao hoặc quá liều vẫn có thể gây ức chế hô hấp và ngừng thở.[1] ([DailyMed][1])

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ketamine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ketamine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ketamine

Các tương tác quan trọng theo nhãn KETALAR gồm:

* Theophylline hoặc aminophylline: có thể làm giảm ngưỡng co giật; nên cân nhắc thuốc thay thế.
* Thuốc cường giao cảm và vasopressin: có thể làm tăng tác động cường giao cảm của ketamine; cần theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn.
* Opioid, benzodiazepine, thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương và rượu: có thể gây an thần sâu, ức chế hô hấp, hôn mê và tử vong.
* Opioid: có thể kéo dài thời gian hồi phục hoàn toàn sau gây mê.[1]

Danh sách này không bao quát mọi tương tác. Người bệnh phải cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, chất kích thích, rượu và các chất đang sử dụng. ([DailyMed][1])

Thắc mắc về hoạt chất Ketamine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 12 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *