Gliclazide là thuốc hạ glucose huyết đường uống thuộc nhóm sulfonylurea, được sử dụng cho người lớn mắc đái tháo đường type 2 khi chế độ ăn, vận động và kiểm soát cân nặng chưa đủ để đạt mục tiêu đường huyết. Thuốc tác động chủ yếu bằng cách kích thích tế bào beta tuyến tụy giải phóng insulin, vì vậy không phù hợp để điều trị đái tháo đường type 1 hoặc nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Gliclazide có dạng viên giải phóng thông thường và viên phóng thích biến đổi; liều lượng, số lần dùng và khả năng thay thế giữa các dạng không giống nhau. Tác dụng không mong muốn quan trọng nhất là hạ đường huyết, đặc biệt khi bỏ bữa, ăn ít, uống rượu, vận động kéo dài hoặc phối hợp thuốc hạ đường huyết khác. Người bệnh chỉ nên sử dụng theo đơn và cần theo dõi glucose huyết, HbA1c cùng các dấu hiệu hạ đường huyết trong quá trình điều trị.1
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Sulfonylurea hạ glucose huyết đường uống.1
- Chỉ định chính: Đái tháo đường type 2 ở người lớn khi thay đổi lối sống chưa kiểm soát đủ glucose huyết.
- Cơ chế: Kích thích tế bào beta tuyến tụy tiết insulin thông qua kênh KATP.1
- Dạng phổ biến: Viên 80 mg giải phóng thông thường; viên 30 mg hoặc 60 mg phóng thích biến đổi, tùy sản phẩm.1
- Nguy cơ chính: Hạ đường huyết, có thể kéo dài hoặc nghiêm trọng.1
- Lưu ý quan trọng: Dùng cùng bữa ăn theo hướng dẫn; không tự đổi dạng thuốc, tăng liều hoặc bỏ thuốc.1
- Thai kỳ, cho con bú: Nên tránh trong thai kỳ; chống chỉ định khi cho con bú theo SmPC được đối chiếu.
- Vị trí theo NICE 2026: Sulfonylurea là một lựa chọn bổ sung ở một số tình huống khi cần kiểm soát đường huyết thêm hoặc có triệu chứng tăng đường huyết.
Hoạt chất Gliclazide là gì?
Gliclazide là thuốc chống đái tháo đường đường uống nhóm sulfonylurea. Thuốc làm giảm glucose huyết chủ yếu bằng cách tăng giải phóng insulin từ tế bào beta tuyến tụy còn hoạt động, nên được sử dụng cho đái tháo đường type 2 chứ không thay thế insulin trong đái tháo đường type 1.1
Gliclazide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Gliclazide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gliclazide |
| Tên IUPAC | 1-(3,3a,4,5,6,6a-hexahydro-1H-cyclopenta[c]pyrrol-2-yl)-3-(4-methylphenyl)sulfonylurea |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Gliclazid là cách viết thường gặp trong tài liệu tiếng Việt. “Gliclazide MR” hoặc “gliclazide modified-release” chỉ dạng phóng thích biến đổi, không phải một hoạt chất khác. |
| Tên viết tắt | GLZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Gliclazidum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 21187-98-4 |
|---|---|
| UNII | G4PX8C4HKV |
| PubChem CID | 3475 |
| RxNorm CUI | 4816 |
| Công thức phân tử | C15H21N3O3S |
Dược động học của Gliclazide
Dược động học thay đổi theo dạng bào chế. Với viên giải phóng thông thường, nồng độ đỉnh được ghi nhận sau khoảng 4–6 giờ và thời gian bán thải khoảng 12 giờ. Với viên phóng thích biến đổi, nồng độ huyết tương tăng dần trong 6 giờ đầu, duy trì vùng bình nguyên từ giờ thứ 6 đến giờ thứ 12 và có thể duy trì nồng độ hiệu quả trong 24 giờ.1
Giai đoạn I: Hấp thu
Gliclazide được hấp thu qua đường tiêu hóa. Viên giải phóng thông thường đạt nồng độ đỉnh huyết thanh trong khoảng 4–6 giờ. Dạng phóng thích biến đổi tạo nồng độ tăng dần và ổn định hơn trong khoảng 6–12 giờ sau uống.1
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối được định lượng thống nhất cho mọi dạng bào chế. SmPC của viên phóng thích biến đổi mô tả gliclazide được hấp thu hoàn toàn và thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ hoặc mức độ hấp thu. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Gliclazide gắn protein huyết tương khoảng 94–95%. SmPC của dạng phóng thích biến đổi ghi nhận thể tích phân bố khoảng 30 lít. Thuốc có thể qua nhau thai; dữ liệu trên nhãn 80 mg cho thấy mức thấm vào hệ thần kinh trung ương không đáng kể.1
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Gliclazide được chuyển hóa chủ yếu tại gan. SmPC dạng phóng thích biến đổi không phát hiện chất chuyển hóa có hoạt tính trong huyết tương; dưới 1% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Nhãn viên 80 mg ghi nhận khoảng 70% liều xuất hiện trong nước tiểu và khoảng 11% trong phân; tỷ lệ cụ thể có thể khác theo sản phẩm và phương pháp nghiên cứu.1
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 12 giờ với nhãn viên giải phóng thông thường được đối chiếu. SmPC dạng phóng thích biến đổi ghi nhận thời gian bán thải từ 12–20 giờ.1 |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng thống nhất cho các dạng gliclazide. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Dạng bào chế giải phóng thông thường hoặc phóng thích biến đổi ảnh hưởng rõ đến đường cong nồng độ theo thời gian.
- Suy gan hoặc suy thận nặng có thể làm thay đổi dược động học, dược lực học và kéo dài cơn hạ đường huyết.
- Người cao tuổi dùng dạng phóng thích biến đổi không ghi nhận thay đổi dược động học có ý nghĩa lâm sàng trong SmPC được đối chiếu.
- St. John’s wort có thể làm giảm mức phơi nhiễm gliclazide.1
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Gliclazide
Gliclazide thuộc nhóm sulfonamide, dẫn xuất urê trong phân loại dược lý và thuộc phân nhóm sulfonylurea hạ glucose huyết. Mã ATC là A10BB09.1
Phần III: Cơ chế tác dụng
Gliclazide gắn thuận nghịch vào kênh kali nhạy cảm ATP trên tế bào beta tuyến tụy, làm đóng kênh kali, gây khử cực màng, tăng dòng calci vào tế bào và kích thích giải phóng insulin. Thuốc giúp phục hồi pha tiết insulin sớm và tăng pha tiết insulin thứ hai đáp ứng với glucose hoặc bữa ăn.1
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là giảm glucose huyết thông qua tăng tiết insulin sau ăn và tăng C-peptide. Một số nghiên cứu trong nhãn ghi nhận tác dụng ngoài tụy, tăng độ nhạy insulin ngoại vi và ảnh hưởng đến kết tập tiểu cầu hoặc tiêu fibrin; tuy nhiên, nhãn Medsafe nêu chưa có bằng chứng lâm sàng cho thấy các tác dụng huyết mạch này tạo lợi ích điều trị độc lập ở người bệnh đái tháo đường type 2.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Gliclazide
Điều trị đái tháo đường type 2 ở người lớn khi chế độ ăn, vận động và giảm cân chưa đủ kiểm soát glucose huyết. Theo hướng dẫn NICE cập nhật tháng 2 năm 2026, sulfonylurea có thể là lựa chọn bổ sung trong một số phác đồ khi cần đạt mục tiêu đường huyết hoặc có triệu chứng tăng đường huyết; lựa chọn phải dựa trên bệnh đồng mắc, nguy cơ hạ đường huyết, cân nặng và mục tiêu cá thể hóa.2
Các tác dụng chống oxy hóa, ảnh hưởng kết tập tiểu cầu và tiêu fibrin đã được mô tả trong nghiên cứu dược lý. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng đủ để coi các tác dụng này là một chỉ định điều trị độc lập của gliclazide. Các ứng dụng ngoài điều trị đái tháo đường type 2.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh các nhãn thuốc đã đối chiếu, không phải hướng dẫn tự sử dụng:
- Viên phóng thích biến đổi: liều khởi đầu thường là 30 mg một lần mỗi ngày vào bữa sáng; có thể tăng lần lượt lên 60 mg, 90 mg hoặc tối đa 120 mg/ngày tùy đáp ứng glucose huyết và HbA1c. Khoảng cách tăng liều thường ít nhất một tháng, trừ một số trường hợp không có đáp ứng sau hai tuần theo đánh giá của bác sĩ.
- Viên giải phóng thông thường theo nhãn Glizide 80 mg: khởi đầu 40 mg/ngày, có thể điều chỉnh đến tối đa 320 mg/ngày; liều trên 160 mg/ngày được chia hai lần. Đây là liều riêng của sản phẩm được dẫn và không được áp dụng cho dạng phóng thích biến đổi.
Không tự chuyển đổi giữa viên 80 mg giải phóng thông thường và viên 30 mg hoặc 60 mg phóng thích biến đổi.1
Uống thuốc cùng bữa ăn theo nhãn sản phẩm, thường vào bữa sáng đối với dạng phóng thích biến đổi. Nuốt nguyên viên khi nhãn yêu cầu; chỉ bẻ viên nếu tờ hướng dẫn của chính sản phẩm xác nhận viên có thể chia liều. Duy trì lượng carbohydrate và thời gian ăn đều đặn. Nếu quên liều, không uống gấp đôi vào ngày hôm sau. Không tự đổi hàm lượng, dạng giải phóng hoặc thời điểm dùng.1
Theo dõi glucose huyết, HbA1c và các triệu chứng hạ đường huyết. Cần đánh giá chức năng thận, gan, chế độ ăn, mức vận động và các thuốc phối hợp. Theo dõi sát hơn khi bắt đầu điều trị, tăng liều, đổi thuốc, bỏ bữa, mắc bệnh cấp tính, dùng fluoroquinolone, glucocorticoid hoặc thuốc khác ảnh hưởng glucose huyết.1
Cảnh báo và lưu ý về Gliclazide
Các chống chỉ định chính trong SmPC được đối chiếu gồm:
- Quá mẫn với gliclazide, sulfonylurea, sulfonamide hoặc tá dược.
- Đái tháo đường type 1.
- Nhiễm toan ceton, tiền hôn mê hoặc hôn mê do đái tháo đường.
- Suy gan nặng hoặc suy thận nặng.
- Dùng đồng thời miconazole.
- Cho con bú.
Nhãn Glizide 80 mg của New Zealand còn chống chỉ định trong thai kỳ và ở một số người cao tuổi hoặc suy giảm khả năng tuân thủ chế độ liều đều đặn. Chống chỉ định cụ thể phải được đối chiếu với nhãn của sản phẩm đang sử dụng.1
- Hạ đường huyết nặng hoặc kéo dài, có thể gây lú lẫn, co giật, mất ý thức, hôn mê và hiếm khi tử vong.
- Phản ứng da nặng như hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc hoặc DRESS.
- Phù mạch hoặc phản ứng quá mẫn.
- Thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc mất bạch cầu hạt.
- Viêm gan, vàng da ứ mật hoặc tăng men gan.
- Thiếu máu tán huyết, đặc biệt cần thận trọng ở người thiếu G6PD.1
Khi xuất hiện mất ý thức, co giật, khó thở, phù mặt, phồng rộp da hoặc vàng da, cần cấp cứu hoặc khám ngay.1
Nguy cơ hạ đường huyết tăng khi bỏ bữa, nhịn đói, ăn ít carbohydrate, suy dinh dưỡng, vận động kéo dài, uống rượu, dùng quá liều, suy thận, suy gan hoặc phối hợp nhiều thuốc hạ glucose huyết. Cần thận trọng ở người cao tuổi, người mắc bệnh nội tiết chưa kiểm soát, thiếu G6PD, rối loạn chuyển hóa porphyrin hoặc không thể nhận biết dấu hiệu hạ đường huyết. Sốt, nhiễm trùng, chấn thương hoặc phẫu thuật có thể làm mất kiểm soát glucose và cần chuyển tạm thời sang insulin theo đánh giá y khoa.1
Quá liều sulfonylurea có thể gây hạ đường huyết kéo dài hoặc tái phát. Trường hợp còn tỉnh và triệu chứng nhẹ có thể được nhân viên y tế hướng dẫn bổ sung carbohydrate, điều chỉnh chế độ ăn hoặc liều thuốc và tiếp tục theo dõi. Mất ý thức, co giật hoặc dấu hiệu thần kinh là tình trạng cấp cứu, cần nhập viện và điều trị glucose đường tĩnh mạch theo phác đồ. Thẩm tách máu không có hiệu quả đáng kể do gliclazide gắn protein huyết tương mạnh.1
Bảo quản theo đúng nhãn của sản phẩm. Nhãn Glizide 80 mg yêu cầu bảo quản ở nhiệt độ không quá 25°C. SmPC của một sản phẩm phóng thích biến đổi không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt. Giữ thuốc trong bao bì gốc, tránh ẩm và ngoài tầm với của trẻ em.1
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của gliclazide ở trẻ em và thanh thiếu niên chưa được xác lập trong SmPC được đối chiếu; nhãn Glizide không khuyến cáo sử dụng cho trẻ em.1
SmPC dạng phóng thích biến đổi cho phép sử dụng chế độ liều tương tự người dưới 65 tuổi, nhưng phải cá thể hóa và theo dõi sát. Người cao tuổi có thể khó nhận biết triệu chứng hạ đường huyết, ăn uống không đều, suy thận hoặc dùng nhiều thuốc nên nguy cơ biến cố cao hơn.1
Dữ liệu sử dụng gliclazide trong thai kỳ còn hạn chế. SmPC khuyến cáo tránh dùng và chuyển từ thuốc hạ glucose huyết đường uống sang insulin trước khi dự định mang thai hoặc ngay khi phát hiện có thai. Nhãn Glizide 80 mg chống chỉ định sử dụng trong thai kỳ.1
Chưa rõ gliclazide hoặc chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Do không loại trừ nguy cơ hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh, các nhãn được đối chiếu chống chỉ định dùng gliclazide trong thời kỳ cho con bú.1
Suy gan nặng là chống chỉ định. Suy gan có thể giảm khả năng tân tạo glucose và làm cơn hạ đường huyết kéo dài, khó xử trí. Dữ liệu điều chỉnh liều cụ thể cho suy gan nhẹ hoặc vừa; người bệnh cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi chặt chẽ.1
Với dạng phóng thích biến đổi, SmPC cho phép sử dụng chế độ liều thông thường ở suy thận nhẹ đến vừa nhưng phải theo dõi cẩn thận. Suy thận nặng là chống chỉ định và insulin thường được khuyến nghị thay thế. Không tự áp dụng liều khi chưa biết mức lọc cầu thận và nguy cơ hạ đường huyết.
Gliclazide không trực tiếp gây suy giảm khả năng lái xe đáng kể, nhưng hạ đường huyết có thể gây chóng mặt, nhìn mờ, giảm tập trung, phản ứng chậm hoặc mất ý thức. Cần nhận biết triệu chứng hạ đường huyết và tránh lái xe, vận hành máy khi glucose huyết chưa ổn định hoặc đang có triệu chứng.1
Tương tác thuốc của Gliclazide
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Vildagliptin
Phối hợp vildagliptin với sulfonylurea làm tăng nguy cơ hạ đường huyết so với vildagliptin đơn trị. Nhãn thuốc khuyến cáo có thể giảm liều sulfonylurea. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực cộng hợp hạ glucose: sulfonylurea kích thích tiết insulin không hoàn toàn phụ thuộc glucose, trong khi vildagliptin tăng đáp ứng incretin phụ thuộc glucose. Ảnh hưởng: Hạ đường huyết có thể gây vã mồ hôi, run, đói, lú lẫn hoặc mất ý thức. Trong dữ liệu SmPC, khi thêm sulfonylurea, hạ đường huyết xảy ra ở 1,2% với vildagliptin so với 0,6% với placebo; trong phối hợp sulfonylurea + metformin, tỷ lệ tương ứng là 5,1% và 1,9%. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Cân nhắc dùng liều vildagliptin theo nhãn khi phối hợp và giảm liều sulfonylurea để hạn chế hạ đường huyết. Giáo dục nhận biết và xử trí hạ đường huyết; cá thể hóa điều chỉnh theo glucose và nguy cơ người bệnh. | Glucose máu tự theo dõi, HbA1c; triệu chứng hạ đường huyết; tần suất cơn, đặc biệt ở người cao tuổi, suy thận hoặc ăn uống thất thường. | Bằng chứng: high Nguồn: eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.2, 4.4 và 4.8: nguy cơ hạ đường huyết; cân nhắc giảm liều sulfonylurea | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlorpromazine
Liều chlorpromazine cao có thể làm giảm kiểm soát đường huyết và giảm đáp ứng với thuốc điều trị đái tháo đường. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược lực học: giảm phóng thích insulin và ảnh hưởng dung nạp glucose. Ảnh hưởng: Tăng đường huyết hoặc mất kiểm soát đái tháo đường. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cảnh báo người bệnh, tăng tự theo dõi đường huyết và chỉnh thuốc đái tháo đường khi cần trong và sau khi ngừng chlorpromazine. | Đường huyết mao mạch, glucose niệu khi áp dụng và HbA1c trong điều trị kéo dài. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
Thắc mắc về hoạt chất Gliclazide
Gliclazide là thuốc hạ glucose huyết đường uống thuộc nhóm sulfonylurea, dùng chủ yếu cho người lớn mắc đái tháo đường type 2 khi thay đổi chế độ ăn và vận động chưa đủ kiểm soát đường huyết.1
Dạng phóng thích biến đổi thường được uống một lần vào bữa sáng và nuốt nguyên viên theo SmPC. Một số dạng giải phóng thông thường cũng được khuyến cáo dùng cùng thức ăn. Cần thực hiện đúng hướng dẫn của sản phẩm được kê đơn, không bỏ bữa sau khi uống thuốc.1
Có. Hạ đường huyết là tác dụng không mong muốn quan trọng và thường gặp nhất. Nguy cơ tăng khi bỏ bữa, nhịn đói, uống rượu, vận động kéo dài, suy thận, suy gan hoặc phối hợp thuốc hạ đường huyết khác.1
Không nên tự dùng. SmPC khuyến cáo tránh gliclazide trong thai kỳ và ưu tiên insulin để kiểm soát đái tháo đường. Người đang dùng thuốc và dự định mang thai hoặc phát hiện có thai cần liên hệ bác sĩ để chuyển phác đồ an toàn, không tự ngừng thuốc.1
Không tự thay trực tiếp. Dạng 80 mg giải phóng thông thường và dạng 30 mg hoặc 60 mg phóng thích biến đổi có đặc tính giải phóng, lịch dùng và giới hạn liều khác nhau. Một số SmPC có hướng dẫn quy đổi trong điều kiện theo dõi glucose chặt chẽ, nhưng việc chuyển đổi phải do bác sĩ quyết định.1

