Gliclazide

Gliclazide là thuốc hạ glucose huyết đường uống thuộc nhóm sulfonylurea, được sử dụng cho người lớn mắc đái tháo đường type 2 khi chế độ ăn, vận động và kiểm soát cân nặng chưa đủ để đạt mục tiêu đường huyết. Thuốc tác động chủ yếu bằng cách kích thích tế bào beta tuyến tụy giải phóng insulin, vì vậy không phù hợp để điều trị đái tháo đường type 1 hoặc nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Gliclazide có dạng viên giải phóng thông thường và viên phóng thích biến đổi; liều lượng, số lần dùng và khả năng thay thế giữa các dạng không giống nhau. Tác dụng không mong muốn quan trọng nhất là hạ đường huyết, đặc biệt khi bỏ bữa, ăn ít, uống rượu, vận động kéo dài hoặc phối hợp thuốc hạ đường huyết khác. Người bệnh chỉ nên sử dụng theo đơn và cần theo dõi glucose huyết, HbA1c cùng các dấu hiệu hạ đường huyết trong quá trình điều trị.1

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Sulfonylurea hạ glucose huyết đường uống.1
  • Chỉ định chính: Đái tháo đường type 2 ở người lớn khi thay đổi lối sống chưa kiểm soát đủ glucose huyết.
  • Cơ chế: Kích thích tế bào beta tuyến tụy tiết insulin thông qua kênh KATP.1
  • Dạng phổ biến: Viên 80 mg giải phóng thông thường; viên 30 mg hoặc 60 mg phóng thích biến đổi, tùy sản phẩm.1
  • Nguy cơ chính: Hạ đường huyết, có thể kéo dài hoặc nghiêm trọng.1
  • Lưu ý quan trọng: Dùng cùng bữa ăn theo hướng dẫn; không tự đổi dạng thuốc, tăng liều hoặc bỏ thuốc.1
  • Thai kỳ, cho con bú: Nên tránh trong thai kỳ; chống chỉ định khi cho con bú theo SmPC được đối chiếu.
  • Vị trí theo NICE 2026: Sulfonylurea là một lựa chọn bổ sung ở một số tình huống khi cần kiểm soát đường huyết thêm hoặc có triệu chứng tăng đường huyết.

Hoạt chất Gliclazide là gì?

Gliclazide là thuốc chống đái tháo đường đường uống nhóm sulfonylurea. Thuốc làm giảm glucose huyết chủ yếu bằng cách tăng giải phóng insulin từ tế bào beta tuyến tụy còn hoạt động, nên được sử dụng cho đái tháo đường type 2 chứ không thay thế insulin trong đái tháo đường type 1.1

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Gliclazide

CAS 21187-98-4 Công thức C15H21N3O3S

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Gliclazide

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Gliclazide

Tên IUPAC

1-(3,3a,4,5,6,6a-hexahydro-1H-cyclopenta[c]pyrrol-2-yl)-3-(4-methylphenyl)sulfonylurea

Tên khác / tên đồng nghĩa

Gliclazid là cách viết thường gặp trong tài liệu tiếng Việt. “Gliclazide MR” hoặc “gliclazide modified-release” chỉ dạng phóng thích biến đổi, không phải một hoạt chất khác.

Tên viết tắt

GLZ

Tên Latinh / tên dược điển

Gliclazidum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

21187-98-4

UNII

G4PX8C4HKV

PubChem CID

3475

RxNorm CUI

4816

Công thức phân tử

C15H21N3O3S

Dược động học của Gliclazide

Dược động học thay đổi theo dạng bào chế. Với viên giải phóng thông thường, nồng độ đỉnh được ghi nhận sau khoảng 4–6 giờ và thời gian bán thải khoảng 12 giờ. Với viên phóng thích biến đổi, nồng độ huyết tương tăng dần trong 6 giờ đầu, duy trì vùng bình nguyên từ giờ thứ 6 đến giờ thứ 12 và có thể duy trì nồng độ hiệu quả trong 24 giờ.1

Giai đoạn I: Hấp thu

Gliclazide được hấp thu qua đường tiêu hóa. Viên giải phóng thông thường đạt nồng độ đỉnh huyết thanh trong khoảng 4–6 giờ. Dạng phóng thích biến đổi tạo nồng độ tăng dần và ổn định hơn trong khoảng 6–12 giờ sau uống.1

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối được định lượng thống nhất cho mọi dạng bào chế. SmPC của viên phóng thích biến đổi mô tả gliclazide được hấp thu hoàn toàn và thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ hoặc mức độ hấp thu.

Giai đoạn II: Phân bố

Gliclazide gắn protein huyết tương khoảng 94–95%. SmPC của dạng phóng thích biến đổi ghi nhận thể tích phân bố khoảng 30 lít. Thuốc có thể qua nhau thai; dữ liệu trên nhãn 80 mg cho thấy mức thấm vào hệ thần kinh trung ương không đáng kể.1

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Gliclazide được chuyển hóa chủ yếu tại gan. SmPC dạng phóng thích biến đổi không phát hiện chất chuyển hóa có hoạt tính trong huyết tương; dưới 1% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thuốc và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Nhãn viên 80 mg ghi nhận khoảng 70% liều xuất hiện trong nước tiểu và khoảng 11% trong phân; tỷ lệ cụ thể có thể khác theo sản phẩm và phương pháp nghiên cứu.1

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Khoảng 12 giờ với nhãn viên giải phóng thông thường được đối chiếu. SmPC dạng phóng thích biến đổi ghi nhận thời gian bán thải từ 12–20 giờ.1

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng thống nhất cho các dạng gliclazide.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Dạng bào chế giải phóng thông thường hoặc phóng thích biến đổi ảnh hưởng rõ đến đường cong nồng độ theo thời gian.
  • Suy gan hoặc suy thận nặng có thể làm thay đổi dược động học, dược lực học và kéo dài cơn hạ đường huyết.
  • Người cao tuổi dùng dạng phóng thích biến đổi không ghi nhận thay đổi dược động học có ý nghĩa lâm sàng trong SmPC được đối chiếu.
  • St. John’s wort có thể làm giảm mức phơi nhiễm gliclazide.1

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Gliclazide

Gliclazide thuộc nhóm sulfonamide, dẫn xuất urê trong phân loại dược lý và thuộc phân nhóm sulfonylurea hạ glucose huyết. Mã ATC là A10BB09.1

Phần III: Cơ chế tác dụng

Gliclazide gắn thuận nghịch vào kênh kali nhạy cảm ATP trên tế bào beta tuyến tụy, làm đóng kênh kali, gây khử cực màng, tăng dòng calci vào tế bào và kích thích giải phóng insulin. Thuốc giúp phục hồi pha tiết insulin sớm và tăng pha tiết insulin thứ hai đáp ứng với glucose hoặc bữa ăn.1

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học chính là giảm glucose huyết thông qua tăng tiết insulin sau ăn và tăng C-peptide. Một số nghiên cứu trong nhãn ghi nhận tác dụng ngoài tụy, tăng độ nhạy insulin ngoại vi và ảnh hưởng đến kết tập tiểu cầu hoặc tiêu fibrin; tuy nhiên, nhãn Medsafe nêu chưa có bằng chứng lâm sàng cho thấy các tác dụng huyết mạch này tạo lợi ích điều trị độc lập ở người bệnh đái tháo đường type 2.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Gliclazide

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Gliclazide

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Gliclazide

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Vildagliptin

Phối hợp vildagliptin với sulfonylurea làm tăng nguy cơ hạ đường huyết so với vildagliptin đơn trị. Nhãn thuốc khuyến cáo có thể giảm liều sulfonylurea.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực cộng hợp hạ glucose: sulfonylurea kích thích tiết insulin không hoàn toàn phụ thuộc glucose, trong khi vildagliptin tăng đáp ứng incretin phụ thuộc glucose.

Ảnh hưởng:

Hạ đường huyết có thể gây vã mồ hôi, run, đói, lú lẫn hoặc mất ý thức. Trong dữ liệu SmPC, khi thêm sulfonylurea, hạ đường huyết xảy ra ở 1,2% với vildagliptin so với 0,6% với placebo; trong phối hợp sulfonylurea + metformin, tỷ lệ tương ứng là 5,1% và 1,9%.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Cân nhắc dùng liều vildagliptin theo nhãn khi phối hợp và giảm liều sulfonylurea để hạn chế hạ đường huyết. Giáo dục nhận biết và xử trí hạ đường huyết; cá thể hóa điều chỉnh theo glucose và nguy cơ người bệnh.

Glucose máu tự theo dõi, HbA1c; triệu chứng hạ đường huyết; tần suất cơn, đặc biệt ở người cao tuổi, suy thận hoặc ăn uống thất thường.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.2, 4.4 và 4.8: nguy cơ hạ đường huyết; cân nhắc giảm liều sulfonylurea | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
EMA | Galvus EPAR | Liều vildagliptin 50 mg/ngày khi phối hợp sulfonylurea; cân nhắc giảm liều sulfonylurea | https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/galvus | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlorpromazine

Liều chlorpromazine cao có thể làm giảm kiểm soát đường huyết và giảm đáp ứng với thuốc điều trị đái tháo đường.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: giảm phóng thích insulin và ảnh hưởng dung nạp glucose.

Ảnh hưởng:

Tăng đường huyết hoặc mất kiểm soát đái tháo đường.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cảnh báo người bệnh, tăng tự theo dõi đường huyết và chỉnh thuốc đái tháo đường khi cần trong và sau khi ngừng chlorpromazine.

Đường huyết mao mạch, glucose niệu khi áp dụng và HbA1c trong điều trị kéo dài.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Gliclazide

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *