Vildagliptin

Vildagliptin là thuốc hạ đường huyết đường uống thuộc nhóm ức chế enzym dipeptidyl peptidase-4, thường gọi là thuốc ức chế DPP-4 hoặc gliptin. Thuốc làm tăng tác dụng của các hormon incretin GLP-1 và GIP, nhờ đó tăng tiết insulin và giảm tiết glucagon theo mức glucose máu.

Vildagliptin được phê duyệt để hỗ trợ chế độ ăn và vận động ở người lớn mắc đái tháo đường típ 2. Thuốc có thể được dùng đơn trị khi metformin không phù hợp hoặc phối hợp với các thuốc điều trị đái tháo đường khác, kể cả insulin, khi kiểm soát đường huyết chưa đạt yêu cầu. Liều và lựa chọn phối hợp phải được bác sĩ cá thể hóa.

Những lưu ý quan trọng gồm theo dõi chức năng gan, điều chỉnh liều khi suy thận vừa hoặc nặng, nhận biết viêm tụy cấp, tổn thương da dạng bóng nước và hạ đường huyết khi phối hợp sulfonylurea hoặc insulin. Nội dung không thay thế chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Vildagliptin là thuốc ức chế DPP-4, hỗ trợ tăng đáp ứng incretin sau ăn.
  • Hoạt chất này liên quan đến kiểm soát đường huyết ở người bệnh đái tháo đường type 2.
  • Cần dùng theo chỉ định và theo dõi đường huyết theo kế hoạch của bác sĩ.
  • Cảnh báo gồm rối loạn chức năng gan, viêm tụy, phản ứng da và hạ đường huyết khi phối hợp thuốc khác.
  • Báo bác sĩ về bệnh gan, bệnh thận, tiền sử viêm tụy, thai kỳ hoặc thuốc đái tháo đường đang dùng.

Hoạt chất Vildagliptin là gì?

Vildagliptin là thuốc hạ đường huyết đường uống ức chế DPP-4. Thuốc làm kéo dài tác dụng của hormon incretin, qua đó tăng tiết insulin phụ thuộc glucose và điều chỉnh tiết glucagon ở người mắc đái tháo đường típ 2.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Vildagliptin

INN Vildagliptin, là tên chung quốc tế INN được WHO công bố.

CAS 274901-16-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Vildagliptin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Vildagliptin, là tên chung quốc tế INN được WHO công bố.

Tên IUPAC

(2S)-1-[2-[(3-hydroxy-1-adamantyl)amino]acetyl]pyrrolidine-2-carbonitrile

Tên hóa học khác

(2S)-(((3-Hydroxyadamantan-1-yl)amino)acetyl)pyrrolidine-2-carbonitrile

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên Latin trong danh mục INN: vildagliptinum. Tên nhóm thường gặp: thuốc ức chế DPP-4, gliptin hoặc thuốc tăng cường tác dụng incretin.

Tên Latinh / tên dược điển

Vildagliptinum

Tên USAN

vildagliptin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

274901-16-5

UNII

I6B4B2U96P

PubChem CID

6918537

RxNorm CUI

596554

Dược động học của Vildagliptin

Vildagliptin được hấp thu nhanh sau khi uống, có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 85% và đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 1,7 giờ lúc đói. Thuốc gắn protein huyết tương thấp, được chuyển hóa chủ yếu bằng phản ứng thủy phân không phụ thuộc đáng kể vào hệ CYP450, rồi thải chủ yếu qua nước tiểu. Thời gian bán thải sau uống khoảng 3 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống lúc đói, vildagliptin đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1,7 giờ. Thức ăn có thể làm thời gian đạt đỉnh chậm đến khoảng 2,5 giờ và giảm nồng độ đỉnh khoảng 19%, nhưng không làm thay đổi đáng kể tổng mức phơi nhiễm. Vì vậy, thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của vildagliptin sau đường uống khoảng 85%.

Giai đoạn II: Phân bố

Vildagliptin gắn với protein huyết tương thấp, khoảng 9,3%, và phân bố tương đối đồng đều giữa huyết tương với hồng cầu. Thể tích phân bố trung bình ở trạng thái ổn định sau tiêm tĩnh mạch khoảng 71 lít.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Chuyển hóa chiếm khoảng 69% liều dùng. Chất chuyển hóa chính LAY151 hình thành do thủy phân nhóm cyano, không có hoạt tính dược lý đáng kể và chiếm khoảng 57% liều. Vildagliptin không được chuyển hóa ở mức định lượng đáng kể bởi CYP450, đồng thời không ức chế hoặc cảm ứng các enzym CYP450 chính trong nghiên cứu in vitro.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau một liều vildagliptin có đánh dấu phóng xạ, khoảng 85% liều được thu hồi trong nước tiểu và 15% trong phân. Khoảng 23% liều uống được bài tiết qua thận dưới dạng vildagliptin không đổi.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình khoảng 3 giờ sau khi uống và khoảng 2 giờ sau khi dùng đường tĩnh mạch.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Sau khi dùng đường tĩnh mạch ở người khỏe mạnh, độ thanh thải toàn phần trong huyết tương khoảng 41 lít/giờ và độ thanh thải qua thận khoảng 13 lít/giờ.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố đã được ghi nhận gồm:

  • Suy thận làm tăng mức phơi nhiễm vildagliptin; AUC tăng trung bình khoảng 1,4 lần, 1,7 lần và 2 lần tương ứng với suy thận nhẹ, vừa và nặng.
  • Ở người khỏe mạnh từ 70 tuổi trở lên, tổng mức phơi nhiễm tăng khoảng 32% và nồng độ đỉnh tăng khoảng 18%, nhưng thay đổi này không được xem là có ý nghĩa lâm sàng trong hồ sơ sản phẩm.
  • Thức ăn làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh và giảm Cmax nhưng không làm thay đổi đáng kể AUC.
  • Suy gan làm mức phơi nhiễm thay đổi không quá khoảng 30% trong nghiên cứu đơn liều; dù vậy, nhãn EU không khuyến cáo dùng thuốc ở người suy gan vì nguy cơ độc tính gan.
  • Giới tính không tạo khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng; dữ liệu hạn chế cho thấy chủng tộc không ảnh hưởng lớn.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Vildagliptin

Vildagliptin thuộc nhóm gliptin, hoạt động trên hệ incretin. Khác với thuốc kích thích tiết insulin không phụ thuộc glucose, tác dụng tăng insulin của vildagliptin rõ hơn khi glucose máu tăng. Vì vậy, nguy cơ hạ đường huyết khi dùng đơn trị thường thấp hơn so với khi phối hợp thuốc làm tăng insulin trực tiếp, nhưng nguy cơ không bằng không.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Vildagliptin ức chế nhanh và gần như hoàn toàn hoạt tính DPP-4, làm tăng nồng độ nội sinh của GLP-1 và GIP lúc đói cũng như sau ăn. Các hormon incretin này tăng độ nhạy của tế bào beta với glucose, cải thiện tiết insulin phụ thuộc glucose. Vildagliptin cũng làm tế bào alpha đáp ứng phù hợp hơn với glucose, từ đó giảm tiết glucagon khi tăng đường huyết và giảm sản xuất glucose tại gan.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Vildagliptin cải thiện các chỉ dấu chức năng tế bào beta và tỷ lệ insulin/glucagon trong tình trạng tăng đường huyết. Ở người không mắc đái tháo đường có glucose máu bình thường, thuốc không kích thích đáng kể tiết insulin hoặc làm giảm glucose máu. Tác dụng làm chậm rỗng dạ dày thường gặp khi GLP-1 tăng không được ghi nhận rõ với vildagliptin.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Vildagliptin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Vildagliptin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Vildagliptin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn

Thuốc cường giao cảm có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin và làm tăng glucose.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực đối kháng. SmPC liệt kê sympathomimetics là nhóm có thể làm giảm hiệu lực hạ đường huyết; nguồn không xác định mức độ cho từng hoạt chất hoặc đường dùng.

Ảnh hưởng:

Kiểm soát glucose có thể xấu đi, đặc biệt với phơi nhiễm toàn thân hoặc liều cao; có thể xuất hiện triệu chứng tăng đường huyết.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi glucose khi bắt đầu hoặc tăng liều thuốc cường giao cảm. Đánh giá lại nhu cầu điều trị và phác đồ đái tháo đường nếu tăng glucose có ý nghĩa.

Glucose máu, HbA1c và triệu chứng tăng đường huyết; theo dõi huyết áp/nhịp tim theo chỉ định của thuốc cường giao cảm.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.5: các nhóm thuốc có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chế phẩm hormon tuyến giáp có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin, khiến kiểm soát glucose xấu đi.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực đối kháng. SmPC liệt kê thyroid products là nhóm có thể làm giảm hiệu lực hạ đường huyết của vildagliptin; không nêu cơ chế chi tiết hoặc liều gây tương tác.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng glucose và HbA1c, nhất là khi bắt đầu điều trị hoặc điều chỉnh liều hormon tuyến giáp.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi kiểm soát đường huyết khi bắt đầu, đổi liều hoặc ngừng chế phẩm hormon tuyến giáp. Điều chỉnh phác đồ đái tháo đường chỉ theo đánh giá lâm sàng.

Glucose máu, HbA1c; đồng thời theo dõi chức năng tuyến giáp theo chỉ định điều trị nền.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.5: các nhóm thuốc có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Corticosteroid có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin và làm tăng nguy cơ tăng glucose.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực đối kháng. SmPC xác định corticosteroid có thể làm giảm hiệu lực hạ đường huyết; mức độ phụ thuộc liều, đường dùng và thời gian điều trị, nhưng nguồn không quy định ngưỡng cụ thể.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng glucose đói/sau ăn, tăng HbA1c và gây mất kiểm soát đái tháo đường; nguy cơ thường đáng chú ý hơn với corticosteroid toàn thân.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Tăng cường theo dõi glucose khi bắt đầu hoặc thay đổi corticosteroid. Đánh giá lại điều trị hạ đường huyết theo đáp ứng; khi giảm/ngừng corticosteroid cần theo dõi để tránh điều trị hạ đường huyết quá mức.

Glucose máu (đặc biệt sau ăn), HbA1c và triệu chứng tăng đường huyết; theo dõi sát hơn khi dùng corticosteroid toàn thân.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.5: các nhóm thuốc có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thuốc lợi tiểu thiazide có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin, dẫn đến tăng glucose hoặc mất kiểm soát đường huyết.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực đối kháng. SmPC xác định thiazide có thể làm giảm hiệu lực hạ đường huyết; tài liệu nguồn không nêu cơ chế phân tử cụ thể cho cặp này.

Ảnh hưởng:

Glucose đói/sau ăn và HbA1c có thể tăng; người bệnh có thể xuất hiện khát nhiều, tiểu nhiều hoặc mệt mỏi nếu kiểm soát đường huyết xấu đi.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi đường huyết khi bắt đầu, tăng liều hoặc ngừng thiazide. Đánh giá lại phác đồ đái tháo đường nếu kiểm soát đường huyết xấu đi; không tự điều chỉnh liều.

Glucose máu, HbA1c và triệu chứng tăng đường huyết; cân nhắc điện giải theo chỉ định của thuốc lợi tiểu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.5: các nhóm thuốc có thể làm giảm tác dụng hạ đường huyết của vildagliptin | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Phối hợp vildagliptin với sulfonylurea làm tăng nguy cơ hạ đường huyết so với vildagliptin đơn trị. Nhãn thuốc khuyến cáo có thể giảm liều sulfonylurea.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực cộng hợp hạ glucose: sulfonylurea kích thích tiết insulin không hoàn toàn phụ thuộc glucose, trong khi vildagliptin tăng đáp ứng incretin phụ thuộc glucose.

Ảnh hưởng:

Hạ đường huyết có thể gây vã mồ hôi, run, đói, lú lẫn hoặc mất ý thức. Trong dữ liệu SmPC, khi thêm sulfonylurea, hạ đường huyết xảy ra ở 1,2% với vildagliptin so với 0,6% với placebo; trong phối hợp sulfonylurea + metformin, tỷ lệ tương ứng là 5,1% và 1,9%.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Cân nhắc dùng liều vildagliptin theo nhãn khi phối hợp và giảm liều sulfonylurea để hạn chế hạ đường huyết. Giáo dục nhận biết và xử trí hạ đường huyết; cá thể hóa điều chỉnh theo glucose và nguy cơ người bệnh.

Glucose máu tự theo dõi, HbA1c; triệu chứng hạ đường huyết; tần suất cơn, đặc biệt ở người cao tuổi, suy thận hoặc ăn uống thất thường.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.2, 4.4 và 4.8: nguy cơ hạ đường huyết; cân nhắc giảm liều sulfonylurea | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
EMA | Galvus EPAR | Liều vildagliptin 50 mg/ngày khi phối hợp sulfonylurea; cân nhắc giảm liều sulfonylurea | https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/galvus | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Dùng đồng thời vildagliptin với thuốc ức chế men chuyển có thể làm tăng nguy cơ phù mạch. Nguy cơ tuyệt đối thấp nhưng biến cố vùng lưỡi–hầu–thanh quản có thể nghiêm trọng.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực. ACE và DPP-4 cùng tham gia bất hoạt các peptide vận mạch, đặc biệt substance P; ức chế đồng thời có thể làm tăng tích lũy peptide và khuynh hướng phù mạch.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện sưng môi, mặt, lưỡi hoặc họng; khàn tiếng, khó nuốt hoặc khó thở. Phân tích gộp thử nghiệm vildagliptin ghi nhận nguy cơ phù mạch tăng ở người đang dùng ACE inhibitor (OR 4,57; 95% CI 1,57–13,28), dù số biến cố tuyệt đối nhỏ và phần lớn trường hợp trong chương trình thử nghiệm là nhẹ.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Thận trọng khi phối hợp. Tư vấn người bệnh nhận biết dấu hiệu phù mạch và tìm trợ giúp y tế khẩn cấp khi sưng lưỡi/họng hoặc khó thở. Khi nghi ngờ phù mạch, đánh giá ngay và xử trí/ngừng thuốc liên quan theo quyết định lâm sàng.

Theo dõi sưng mặt, môi, lưỡi, họng; khàn tiếng; khó nuốt; khó thở, đặc biệt khi mới bắt đầu hoặc thay đổi điều trị.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.5 và 4.8: tăng nguy cơ phù mạch khi dùng đồng thời ACE inhibitor | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Clinical trial meta-analysis | Dipeptidyl peptidase-IV inhibitor use associated with increased risk of ACE inhibitor-associated angioedema | OR 4,57 (95% CI 1,57–13,28) ở người dùng ACE inhibitor; nguy cơ tuyệt đối nhỏ | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2758288/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Safety review | Clinical Safety and Tolerability of Vildagliptin | Tóm tắt dữ liệu phù mạch khi phối hợp ACE inhibitor | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5813467/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlorpromazine

Liều chlorpromazine cao có thể làm giảm kiểm soát đường huyết và giảm đáp ứng với thuốc điều trị đái tháo đường.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: giảm phóng thích insulin và ảnh hưởng dung nạp glucose.

Ảnh hưởng:

Tăng đường huyết hoặc mất kiểm soát đái tháo đường.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cảnh báo người bệnh, tăng tự theo dõi đường huyết và chỉnh thuốc đái tháo đường khi cần trong và sau khi ngừng chlorpromazine.

Đường huyết mao mạch, glucose niệu khi áp dụng và HbA1c trong điều trị kéo dài.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Vildagliptin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *