Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm tạm thời của các phế quản, thường xuất hiện sau nhiễm virus đường hô hấp và gây ho có hoặc không có đờm. Người bệnh có thể kèm đau rát sau xương ức, khò khè, mệt, đau họng hoặc sốt nhẹ; ho thường kéo dài lâu hơn các triệu chứng cảm cúm ban đầu. Phần lớn trường hợp tự cải thiện trong khoảng ba đến bốn tuần và không cần kháng sinh. Giá trị quan trọng của thăm khám là loại trừ viêm phổi, đợt cấp hen, đợt cấp COPD, cúm, COVID-19, ho gà và các nguyên nhân nguy hiểm như thuyên tắc phổi. Đánh giá đúng dấu hiệu sinh tồn, SpO₂, khám phổi và yếu tố nguy cơ giúp lựa chọn xét nghiệm hợp lý, giảm dùng thuốc không cần thiết và nhận diện sớm người cần theo dõi sát hoặc chuyển cấp cứu.
Viêm phế quản cấp là bệnh gì?
Viêm phế quản cấp là hội chứng ho cấp liên quan đến viêm niêm mạc khí quản–phế quản, thường không có bằng chứng viêm nhu mô phổi. Khái niệm này khác viêm phổi, trong đó tổn thương nằm ở phế nang và thường tạo hình ảnh thâm nhiễm trên X-quang. Bệnh cũng khác đợt cấp hen hoặc COPD vì các tình trạng đó xảy ra trên nền bệnh đường thở mạn và cần chiến lược điều trị riêng. Chẩn đoán thường mang tính lâm sàng sau khi đã xem xét các nguyên nhân ho cấp khác. Đờm có màu không tự động đồng nghĩa với nhiễm khuẩn, do bạch cầu và enzym viêm cũng làm thay đổi màu sắc. Ở người khỏe mạnh, diễn biến nhìn chung thuận lợi; tuy nhiên người cao tuổi, suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh tim phổi nền có thể biểu hiện không điển hình và cần ngưỡng đánh giá thấp hơn.

| Tên bệnh | Viêm phế quản cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute bronchitis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Viêm phế quản cấp tính; viêm khí–phế quản cấp; chest cold là cách gọi phổ biến trong tiếng Anh. |
| Mã ICD-10 | J20.9 – Viêm phế quản cấp, không xác định tác nhân; nên chọn mã căn nguyên cụ thể hơn khi tác nhân đã được xác nhận. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh hô hấp; nhiễm trùng đường hô hấp dưới; thường được quản lý tại Nội tổng quát, Y học gia đình hoặc Hô hấp. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Niêm mạc khí quản và các phế quản lớn là vị trí tổn thương chính; viêm có thể gây tăng tiết nhầy và co thắt đường thở thoáng qua. |
| Tính chất bệnh | Bệnh cấp tính, thường tự giới hạn và chủ yếu do virus; khả năng lây phụ thuộc tác nhân gây nhiễm chứ không phải bản thân phản ứng viêm phế quản. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt trong mùa lưu hành virus hô hấp; số liệu hiện mắc riêng cho Việt Nam còn phụ thuộc cách mã hóa và chẩn đoán. |
| Bệnh có lây không? | Tùy nguyên nhân. |
| Đường lây | Khi do virus hoặc vi khuẩn đường hô hấp, tác nhân có thể lan qua giọt bắn, hạt khí dung ở khoảng cách gần, tay hoặc bề mặt nhiễm dịch tiết. Trường hợp do khói, bụi hay hóa chất kích thích không lây từ người sang người. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm phế quản cấp
Tác nhân nhiễm trùng hoặc chất kích thích làm tổn thương biểu mô đường thở, hoạt hóa đáp ứng viêm và tăng tưới máu niêm mạc. Phù nề, tăng tiết chất nhầy và giảm thanh thải nhầy–lông chuyển kích thích thụ thể ho, tạo ho khan hoặc ho đờm. Một số người xuất hiện tăng phản ứng phế quản tạm thời nên có khò khè dù không mắc hen. Khi biểu mô hồi phục, lượng nhầy và phản xạ ho giảm dần; phản ứng tăng nhạy đường thở có thể kéo dài khiến ho tồn tại sau khi sốt, đau họng hoặc nghẹt mũi đã hết.
Có thể mô tả viêm phế quản cấp theo căn nguyên gồm do virus, do vi khuẩn đặc hiệu như ho gà, hoặc do tác nhân kích thích không nhiễm trùng. Trong thực hành, phân tầng hữu ích hơn là trường hợp không biến chứng, người có nguy cơ biến chứng cao và người có dấu hiệu gợi ý bệnh nặng hoặc chẩn đoán khác. Không nên dùng màu đờm để tạo phân loại “virus” và “vi khuẩn”, vì dấu hiệu này thiếu độ đặc hiệu.
Viêm phế quản cấp là một trong những nguyên nhân thường gặp của ho và khám ngoại trú, xuất hiện ở trẻ em lẫn người lớn. Số ca tăng vào thời kỳ virus cúm, SARS-CoV-2, RSV và các virus hô hấp khác lưu hành mạnh. Tỷ lệ ghi nhận thay đổi theo định nghĩa, khả năng xét nghiệm và thói quen mã hóa chẩn đoán; hiện chưa có ước tính quốc gia thống nhất cho toàn bộ dân số Việt Nam. Hút thuốc và bệnh đường thở nền làm tăng khả năng triệu chứng kéo dài hoặc phải tái khám.
Tác nhân nhiễm trùng thường xâm nhập qua niêm mạc mũi–họng rồi lan xuống khí quản và phế quản, hoặc được hít trực tiếp vào đường thở. Chất kích thích gây bệnh qua phơi nhiễm hô hấp cấp với khói, bụi hoặc khí hóa học. Mức độ tổn thương phụ thuộc tải phơi nhiễm, miễn dịch vật chủ, bệnh phổi nền và khả năng thanh thải nhầy–lông chuyển.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm phế quản cấp
Phần lớn trường hợp do virus như cúm, SARS-CoV-2, RSV, rhinovirus, adenovirus, virus á cúm hoặc coronavirus theo mùa. Vi khuẩn hiếm hơn; cần nghĩ đến Bordetella pertussis khi ho thành cơn, nôn sau ho, có tiếng rít hoặc liên quan ổ dịch. Khói thuốc, ô nhiễm, bụi nghề nghiệp và hơi hóa chất có thể gây viêm không nhiễm trùng. Viêm phổi, hen, COPD, suy tim và thuyên tắc phổi là chẩn đoán thay thế, không phải nguyên nhân của viêm phế quản cấp.
Yếu tố có thể thay đổi: hút thuốc, tiếp xúc khói thuốc thụ động, ô nhiễm, bụi hoặc hóa chất nghề nghiệp, vệ sinh tay kém và tiếp xúc gần trong mùa dịch. Yếu tố khó thay đổi: tuổi rất nhỏ hoặc cao, bệnh tim phổi mạn, suy giảm miễn dịch, xơ nang và một số bệnh thần kinh–cơ làm giảm khả năng tống đờm. Các yếu tố này không xác nhận chẩn đoán nhưng ảnh hưởng nguy cơ biến chứng và quyết định theo dõi.
Người cao tuổi, trẻ sinh non, người mắc hen, COPD, bệnh tim, thận, gan hoặc thần kinh–cơ, người suy giảm miễn dịch và người đang dùng corticosteroid toàn thân có nguy cơ diễn tiến nặng hơn. Nhân viên y tế, người sống trong cơ sở tập trung và người chăm trẻ nhỏ dễ tiếp xúc với tác nhân hô hấp. Người hút thuốc thường có ho nền nên việc nhận biết thay đổi cấp tính cần dựa trên diễn biến so với trạng thái thường ngày.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm phế quản cấp
Bệnh thường khởi đầu cùng triệu chứng đường hô hấp trên rồi chuyển sang ho nổi bật. Ho có thể khan, sau đó có đờm, tăng về đêm và gây đau cơ thành ngực. Sốt thường nhẹ; sốt cao, khó thở rõ hoặc đau ngực kiểu màng phổi làm tăng khả năng viêm phổi hay bệnh khác. Khò khè có thể thoáng qua. Ở người già hoặc suy giảm miễn dịch, biểu hiện có thể ít sốt nhưng mệt, ăn kém hoặc lú lẫn.
- Ho mới xuất hiện: triệu chứng trung tâm, có thể kéo dài đến ba hoặc bốn tuần dù các dấu hiệu cảm cúm đã giảm.
- Khạc đờm: đờm trong, trắng, vàng hoặc xanh; màu sắc đơn độc không dự đoán đáng tin cậy căn nguyên vi khuẩn.
- Đau rát hoặc tức sau xương ức: thường tăng khi ho nhiều và cần phân biệt với đau tim hoặc đau kiểu màng phổi.
- Khò khè nhẹ: liên quan co thắt phế quản thoáng qua, thường rõ hơn ở người có cơ địa tăng phản ứng đường thở.
- Mệt, đau họng, nghẹt mũi hoặc đau cơ: phản ánh nhiễm virus đường hô hấp đi kèm hơn là tổn thương phế quản đơn độc.
- Sốt nhẹ: có thể gặp sớm; sốt cao hoặc kéo dài cần đánh giá viêm phổi, cúm hay nhiễm trùng khác.
- Ho thành cơn kèm nôn sau ho hoặc tiếng rít: gợi ý ho gà, nhất là khi ho kéo dài hoặc có tiếp xúc dịch tễ.
- Ho ra máu lượng ít: có thể do niêm mạc kích thích nhưng vẫn cần loại trừ viêm phổi, lao, ung thư hoặc thuyên tắc phổi.
- Khó thở đáng kể hoặc đau ngực kiểu màng phổi: không điển hình cho bệnh không biến chứng và cần đánh giá nguyên nhân khác.
- Lú lẫn hoặc suy kiệt: có thể là biểu hiện bệnh nặng ở người cao tuổi dù không sốt rõ.
Nên đặt lịch khám khi ho ảnh hưởng giấc ngủ hoặc công việc, kéo dài quá ba đến bốn tuần, tái diễn nhiều lần hoặc người bệnh có hen, COPD hay bệnh tim. Cần khám trong ngày khi sốt cao, khó thở mới xuất hiện, SpO₂ thấp hơn mức nền, đau ngực khi thở, đờm lẫn máu, ăn uống kém hoặc nghi ho gà. Cần tái khám sớm nếu triệu chứng xấu lên sau giai đoạn đã cải thiện, xuất hiện tác dụng bất lợi của thuốc hoặc chẩn đoán ban đầu không còn phù hợp.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi có khó thở nặng, tím môi, không nói được câu dài, SpO₂ giảm rõ, đau ngực dữ dội, ngất, lú lẫn, co giật, ho ra máu nhiều, huyết áp tụt hoặc dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân nặng. Không tự lái xe khi choáng, thiếu oxy hoặc rối loạn ý thức. Không trì hoãn để thử thuốc không kê đơn hay mẹo dân gian nếu tình trạng đang tiến triển nhanh.
Chẩn đoán Viêm phế quản cấp
Chẩn đoán dựa trên bệnh sử ho cấp, khám toàn trạng và đánh giá khả năng viêm phổi hoặc bệnh nghiêm trọng khác. Bác sĩ xem xét thời gian ho, dịch tễ virus, biểu hiện ho gà, bệnh nền, thuốc đang dùng, nhịp thở, nhịp tim, nhiệt độ, SpO₂ và dấu phổi khu trú. Xét nghiệm chỉ được chọn khi kết quả có thể thay đổi xử trí. Người bệnh không nên tự chẩn đoán viêm phế quản chỉ dựa vào màu đờm hoặc cảm giác “nặng ngực”.
Bác sĩ thường đánh giá mức độ tỉnh táo, dấu mất nước, nhiệt độ, mạch, huyết áp, nhịp thở và độ bão hòa oxy. Khám phổi tìm ran rít, ran ngáy, ran nổ, giảm âm phế bào hoặc dấu đông đặc; nghe tim và khám chi hỗ trợ phát hiện suy tim hay huyết khối. Họng, mũi và hạch có thể được kiểm tra để nhận diện nhiễm đường hô hấp trên. Ở người ho thành cơn, khai thác tình trạng tiêm chủng và người tiếp xúc nguy cơ cao là phần quan trọng.
Xét nghiệm virus hô hấp: cân nhắc khi kết quả ảnh hưởng điều trị kháng virus, kiểm soát nhiễm khuẩn hoặc quản lý người nguy cơ cao. Xét nghiệm ho gà: PCR dịch tỵ hầu hữu ích nhất trong giai đoạn sớm; nuôi cấy đặc hiệu nhưng độ nhạy giảm khi bệnh kéo dài hoặc đã dùng kháng sinh. Công thức máu, CRP hoặc procalcitonin: không cần thường quy ở ca không biến chứng và không thay thế đánh giá lâm sàng. Khí máu: dành cho người giảm oxy hoặc nghi suy hô hấp.
X-quang ngực thường không cần ở người trưởng thành khỏe mạnh có dấu hiệu sinh tồn ổn định, SpO₂ bình thường và không có bất thường phổi khu trú. Nên chụp khi nghi viêm phổi, suy tim, tràn khí màng phổi, lao hoặc ung thư; chỉ định mạnh hơn ở người cao tuổi, suy giảm miễn dịch, ho ra máu hay diễn biến xấu. CT ngực không phải thăm dò ban đầu và chỉ dùng khi X-quang hoặc lâm sàng gợi ý bệnh lý khác.
Không có một bộ tiêu chuẩn xác định duy nhất áp dụng cho mọi trường hợp. Chẩn đoán thực hành thường gồm ho cấp, có hoặc không có đờm, phù hợp viêm đường thở và không có bằng chứng viêm phổi hoặc nguyên nhân thay thế rõ hơn. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, viêm phổi ít khả năng hơn khi không có sốt từ 38°C, nhịp tim từ 100 lần/phút, nhịp thở từ 24 lần/phút và dấu đông đặc khu trú; các ngưỡng này không đủ an toàn để loại trừ bệnh ở người già hoặc suy giảm miễn dịch.
Điều trị Viêm phế quản cấp
Mục tiêu là giảm khó chịu, duy trì bù dịch, hạn chế thuốc không có lợi ích và tạo kế hoạch theo dõi an toàn. Trước tiên cần xác định người có viêm phổi, suy hô hấp, bệnh nền mất bù hoặc nhiễm trùng cần điều trị đặc hiệu. Ca không biến chứng được xử trí hỗ trợ và tư vấn ho có thể kéo dài. Nhập viện được cân nhắc khi giảm oxy, không ổn định huyết động, không thể ăn uống, rối loạn ý thức hoặc không bảo đảm chăm sóc tại nhà.
Thuốc hạ sốt hoặc giảm đau có thể dùng khi phù hợp với bệnh nền và tương tác thuốc. Thuốc giảm ho không opioid hoặc thuốc long đờm chỉ nên cân nhắc ngắn hạn sau khi đánh giá lợi ích–nguy cơ; bằng chứng cải thiện còn hạn chế. Thuốc giãn phế quản chỉ hữu ích khi có khò khè hoặc co thắt đường thở rõ, không dùng thường quy. Corticosteroid đường uống hay hít không được chỉ định nếu không có hen, COPD hoặc lý do độc lập. Kháng sinh chỉ dành cho nhiễm khuẩn xác định, nghi ho gà, toàn trạng rất nặng hoặc nhóm nguy cơ biến chứng cao theo đánh giá bác sĩ.
Không áp dụng
Không áp dụng
Khuyến khích nghỉ ngơi vừa đủ, uống nước theo nhu cầu nếu không hạn chế dịch, giữ môi trường thông thoáng và tránh khói thuốc. Nước ấm hoặc mật ong có thể giúp dịu ho ở người trên một tuổi, nhưng không thay thế đánh giá y tế. Rửa mũi bằng dung dịch muối có thể giảm triệu chứng đường hô hấp trên. Người bệnh nên được hướng dẫn cách che ho, vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc với người dễ tổn thương trong giai đoạn còn khả năng lây.
Theo dõi xu hướng ho, sốt, nhịp thở, khả năng vận động, ăn uống và SpO₂ ở người có máy đo đáng tin cậy. Cần liên hệ bác sĩ nếu ho tăng nhanh, sốt tái xuất hiện, khó thở, đau ngực, ho ra máu hoặc xuất hiện phát ban, tiêu chảy nặng hay phản ứng thuốc. Nếu dùng kháng sinh vì một chỉ định riêng, đánh giá đáp ứng phải dựa trên chẩn đoán đó chứ không chỉ dựa vào màu đờm.
Điều trị hỗ trợ thường cần trong vài ngày đầu, còn ho có thể tồn tại ba đến bốn tuần do đường thở tiếp tục tăng nhạy. Thời gian hồi phục dài hơn ở người hút thuốc, có hen hoặc COPD, nhiễm ho gà hay mắc đồng thời virus hô hấp nặng. Không nên cam kết mốc hết ho cố định; triệu chứng kéo dài ngoài diễn biến dự kiến cần đánh giá lại nguyên nhân.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng trực tiếp không thường gặp ở người khỏe mạnh. Các vấn đề đáng lưu ý gồm co thắt phế quản, mất ngủ và đau thành ngực do ho, mất nước, đợt cấp hen hoặc COPD, bội nhiễm hay viêm phổi được nhận diện muộn. Ở người dễ tổn thương có thể xảy ra suy hô hấp. Điều trị không phù hợp còn gây phản ứng thuốc, tiêu chảy liên quan kháng sinh và thúc đẩy kháng kháng sinh.
Tiên lượng nhìn chung tốt và đa số người bệnh hồi phục hoàn toàn mà không để lại tổn thương phổi. Ho thường giảm dần thay vì hết đột ngột. Kết quả phụ thuộc tuổi, bệnh tim phổi nền, tình trạng miễn dịch, tác nhân gây bệnh và việc loại trừ đúng viêm phổi hoặc thuyên tắc phổi. Ho kéo dài không đồng nghĩa chắc chắn có biến chứng nhưng là lý do để xem lại chẩn đoán.
Các đợt ho tương tự có thể tái diễn khi người bệnh tiếp xúc virus mới, tiếp tục hút thuốc hoặc có hen, viêm mũi xoang, trào ngược hay bệnh đường thở chưa được nhận diện. Tái phát nhiều lần nên dẫn đến đánh giá yếu tố môi trường và hô hấp ký khi phù hợp, thay vì lặp lại kháng sinh. Giảm phơi nhiễm và kiểm soát bệnh nền giúp hạn chế các lần tái khám.
Phòng bệnh gồm vệ sinh tay, che ho, thông khí không gian kín, đeo khẩu trang theo nguy cơ và tránh tiếp xúc gần khi đang có triệu chứng. Tiêm chủng cúm, COVID-19 và ho gà theo lịch quốc gia hoặc chỉ định cá thể giúp giảm các căn nguyên có thể gây ho cấp. Bỏ thuốc lá và kiểm soát bụi, khói, hóa chất nghề nghiệp làm giảm kích thích đường thở. Phòng biến chứng dựa vào nhận diện sớm dấu hiệu viêm phổi hoặc suy hô hấp.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm phế quản cấp
Không có chế độ ăn đặc hiệu chữa viêm phế quản cấp. Người bệnh nên duy trì khẩu phần dễ dung nạp, đủ năng lượng và protein, chia nhỏ bữa nếu ho gây buồn nôn. Uống nước phù hợp giúp tránh mất nước nhưng người suy tim hoặc suy thận cần theo giới hạn đã được bác sĩ hướng dẫn. Không nên dùng rượu để “sát khuẩn” hay phối hợp thảo dược không rõ thành phần với thuốc đang dùng.
Nghỉ tương đối khi sốt hoặc mệt nhiều, sau đó trở lại hoạt động từng bước theo khả năng. Tránh gắng sức cường độ cao nếu còn khó thở, đau ngực hoặc chóng mặt. Giấc ngủ có thể cải thiện bằng kê cao đầu và giữ phòng thoáng. Người làm việc trong môi trường bụi, hóa chất hoặc chăm sóc người nguy cơ cao nên trao đổi về thời điểm quay lại làm việc và biện pháp bảo hộ.
Có thể ghi lại nhiệt độ, mức khó thở khi đi lại, số lần thức giấc vì ho, khả năng ăn uống và màu lượng đờm theo xu hướng. Máy đo SpO₂ chỉ hỗ trợ theo dõi; kết quả có thể sai do tay lạnh, sơn móng, cử động hoặc thiết bị kém chất lượng. Một giá trị bình thường không loại trừ bệnh nghiêm trọng nếu người bệnh đau ngực, lú lẫn hoặc khó thở tăng.
- Không tự mua hoặc dùng lại kháng sinh còn thừa chỉ vì đờm đổi màu.
- Không tự dùng corticosteroid hoặc thuốc giãn phế quản kéo dài khi chưa xác định bệnh đường thở nền.
- Không hút thuốc, hút thuốc điện tử hoặc tiếp xúc chủ động với khói để “làm long đờm”.
- Không dùng thuốc giảm ho opioid cùng rượu, thuốc ngủ hoặc thuốc an thần nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
- Không trì hoãn khám khi khó thở, đau ngực, ho ra máu hoặc triệu chứng xấu nhanh.
- Không dùng mật ong cho trẻ dưới một tuổi.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em, ho cấp thường do virus nhưng thuật ngữ viêm phế quản cấp dễ bị dùng quá rộng. Cần phân biệt viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ, viêm phổi, hen, dị vật đường thở và ho gà. Trẻ sơ sinh có thể biểu hiện ngưng thở thay vì ho điển hình. Thuốc ho không kê đơn, kháng sinh và corticosteroid phải tuân theo khuyến cáo theo tuổi; mật ong chống chỉ định dưới một tuổi. Bú kém, rút lõm lồng ngực, tím hoặc li bì cần đánh giá khẩn.
Người cao tuổi có thể không sốt dù mắc viêm phổi hoặc nhiễm trùng nặng. Lú lẫn, giảm vận động, chán ăn và mất bù suy tim có thể là dấu hiệu đầu tiên. Đa bệnh lý và đa thuốc làm tăng nguy cơ tác dụng bất lợi của thuốc ho, kháng histamine, thuốc thông mũi và kháng sinh. Cần đối chiếu chức năng thận, nguy cơ té ngã, khoảng QT và mức SpO₂ nền trước khi lựa chọn điều trị.
Thai kỳ không làm thay đổi nguyên tắc phải loại trừ viêm phổi và thiếu oxy, vì giảm oxy máu có thể ảnh hưởng cả mẹ và thai. Lựa chọn thuốc giảm đau, thuốc ho, kháng virus hoặc kháng sinh cần cân nhắc tuổi thai và dữ liệu an toàn; không tự ngừng thuốc điều trị hen. X-quang ngực có thể thực hiện khi có chỉ định với quy trình bảo vệ phù hợp. Khó thở tăng, sốt kéo dài hoặc giảm cử động thai cần được đánh giá sớm.
Phần lớn nhiễm virus hô hấp không bắt buộc ngừng cho bú; sữa mẹ còn cung cấp yếu tố miễn dịch. Cần chọn thuốc dựa trên mức bài tiết vào sữa, tuổi trẻ và nguy cơ an thần hoặc kích thích. Mẹ nên vệ sinh tay, che ho và đeo khẩu trang theo nguy cơ lây. Nếu phải dùng thuốc, bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá lợi ích–nguy cơ thay vì mặc định ngừng cho trẻ bú.
Người suy giảm miễn dịch có thể sốt không rõ, X-quang ban đầu ít điển hình và nguy cơ viêm phổi hoặc nhiễm trùng cơ hội cao hơn. Ngưỡng chỉ định xét nghiệm, hình ảnh và nhập viện thường thấp hơn. Cần xem xét tác nhân theo loại suy giảm miễn dịch, thuốc ức chế miễn dịch và dự phòng đang sử dụng. Không nên gắn nhãn viêm phế quản cấp khi chưa loại trừ tổn thương nhu mô phổi.
Hen và COPD có thể bị kích hoạt bởi nhiễm virus, nên tăng ho hoặc khò khè cần phân biệt với đợt cấp bệnh nền. Suy tim có thể biểu hiện ho, ran ẩm và khó thở tương tự. Bệnh thận, gan hoặc tim ảnh hưởng lựa chọn thuốc và lượng dịch. Người mắc đái tháo đường, bệnh thần kinh–cơ hoặc xơ nang có nguy cơ biến chứng cao hơn và cần kế hoạch theo dõi cá thể hóa.
Ho và tăng tiết đờm sau phẫu thuật có thể làm đau vết mổ, hạn chế hít sâu và tăng nguy cơ xẹp phổi. Cần phân biệt viêm phế quản với viêm phổi sau mổ, thuyên tắc phổi, phù phổi hoặc hít sặc. Kiểm soát đau, vận động sớm, tập thở và vật lý trị liệu hô hấp được thực hiện theo chỉ định của ê-kíp; khó thở đột ngột hoặc giảm SpO₂ cần xử trí khẩn.
Câu hỏi thường gặp về Viêm phế quản cấp
Phần lớn trường hợp không cần kháng sinh vì căn nguyên thường là virus và bệnh tự cải thiện. Kháng sinh không giúp rút ngắn đáng kể diễn biến ho ở ca không biến chứng, nhưng có thể gây tiêu chảy, dị ứng và làm tăng kháng thuốc. Bác sĩ chỉ cân nhắc kháng sinh khi người bệnh rất nặng, có nguy cơ biến chứng cao hoặc xác định một nhiễm khuẩn cần điều trị, chẳng hạn ho gà hay viêm phổi. Màu đờm vàng hoặc xanh một mình không phải lý do đủ để dùng thuốc.
Ho thường giảm trong vòng ba đến bốn tuần, lâu hơn cảm giác “cảm lạnh” ban đầu. Đường thở có thể còn tăng nhạy sau khi virus đã được kiểm soát, vì vậy ho dai dẳng vài tuần không đồng nghĩa kháng sinh thất bại. Cần khám lại nếu ho không có xu hướng cải thiện, kéo dài ngoài thời gian dự kiến, kèm sốt tái phát, sụt cân, khó thở, đau ngực hoặc ho ra máu. Khi đó bác sĩ sẽ xem xét hen, ho gà, viêm phổi, lao, trào ngược và nguyên nhân khác.
Phản ứng viêm ở phế quản không tự lây, nhưng virus hoặc vi khuẩn gây bệnh có thể truyền sang người khác. Khả năng và thời gian lây thay đổi theo tác nhân, tình trạng miễn dịch và điều trị đặc hiệu. Trong giai đoạn đang sốt, ho nhiều hoặc có dịch hô hấp, nên che ho, vệ sinh tay, thông khí phòng và hạn chế tiếp xúc gần với trẻ sơ sinh, người già hoặc người suy giảm miễn dịch. Nếu nghi cúm, COVID-19 hoặc ho gà, cần làm theo hướng dẫn kiểm soát lây nhiễm tương ứng.
Không nhất thiết. Đờm có thể chuyển vàng hoặc xanh do bạch cầu và enzym trong đáp ứng viêm, kể cả khi nguyên nhân là virus. Bác sĩ đánh giá nhiễm khuẩn dựa trên toàn bộ bối cảnh như sốt, nhịp thở, SpO₂, khám phổi, bệnh nền và hình ảnh khi cần. Đờm mủ kèm khó thở tăng, đau ngực, sốt cao hoặc tình trạng xấu đi cần được khám, nhưng không nên tự bắt đầu kháng sinh chỉ dựa vào màu sắc.
Có thể vận động nhẹ khi không sốt, không khó thở và toàn trạng cho phép. Đi bộ chậm hoặc sinh hoạt thường ngày có thể được duy trì, nhưng nên giảm cường độ nếu ho tăng, chóng mặt, đau ngực hoặc mệt bất thường. Tránh tập nặng trong giai đoạn sốt hoặc nhiễm virus toàn thân. Người có hen, COPD hoặc bệnh tim cần trở lại vận động theo kế hoạch riêng. Khó thở không tương xứng với gắng sức là dấu hiệu cần đánh giá y tế.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

