Thoái hóa khớp háng là tình trạng tổn thương mạn tính của sụn, xương dưới sụn và các mô quanh khớp nối xương chậu với xương đùi. Đau thường nằm ở bẹn, trước đùi hoặc mông, tăng khi đi bộ, đứng lên, mang tất hay xoay chân; đôi khi đau lan xuống gối nên dễ nhầm với bệnh khớp gối hoặc cột sống thắt lưng. Bệnh không lây nhưng có thể làm dáng đi khập khiễng, giảm tầm xoay háng và hạn chế tự chăm sóc. Chẩn đoán dựa vào triệu chứng, khám vận động khớp và X-quang khi cần xác nhận hoặc lập kế hoạch điều trị. Tập sức mạnh, duy trì vận động, kiểm soát cân nặng và dùng thuốc an toàn có thể cải thiện chức năng; thay khớp háng được cân nhắc khi đau và hạn chế vẫn nghiêm trọng.
Thoái hóa khớp háng là bệnh gì?
Thoái hóa khớp háng là bệnh thoái hóa của khớp chỏm–ổ cối, trong đó sụn, xương dưới sụn, bao khớp và màng hoạt dịch cùng biến đổi. Khớp háng nằm sâu nên đau không phải lúc nào cũng ở bên ngoài hông; vị trí điển hình là bẹn và mặt trước đùi, đôi khi lan đến gối. Bệnh khác với viêm bao hoạt dịch mấu chuyển lớn, thường đau ở mặt ngoài hông khi nằm nghiêng, và khác đau thần kinh tọa, thường lan theo đường thần kinh kèm tê hoặc yếu. Hình ảnh X-quang có thể nặng nhưng triệu chứng vừa, hoặc ngược lại. Vì vậy, chẩn đoán và quyết định điều trị cần kết hợp mức đau, tầm vận động, khả năng đi lại, bệnh nền và mục tiêu sống, thay vì dựa duy nhất vào phim.
| Tên bệnh | Thoái hóa khớp háng |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hip osteoarthritis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Coxarthrosis; osteoarthritis of the hip; bệnh khớp háng thoái hóa |
| Mã ICD-10 | M16.9 – Thoái hóa khớp háng, không xác định |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Cơ xương khớp; bệnh khớp thoái hóa; khớp háng |
| Cơ quan ảnh hưởng | Khớp háng gồm sụn chỏm xương đùi, ổ cối, xương dưới sụn, bao khớp và cơ quanh hông; dáng đi, cột sống thắt lưng và khớp gối có thể chịu ảnh hưởng thứ phát. |
| Tính chất bệnh | Bệnh mạn tính, không lây, tiến triển biến thiên; có thể nguyên phát hoặc thứ phát do loạn sản ổ cối, hoại tử chỏm, chấn thương hay bệnh khớp khác. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở người lớn tuổi, nhưng có thể xuất hiện sớm hơn khi có dị dạng cấu trúc khớp háng, chấn thương, béo phì hoặc hoại tử chỏm xương đùi. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Thoái hóa khớp háng
Tải trọng lặp lại trên một khớp có hình dạng hoặc khả năng sửa chữa bất lợi làm tế bào sụn tăng phân hủy chất nền. Sụn mỏng dần, xương dưới sụn tái cấu trúc và xơ cứng, gai xương hình thành ở rìa ổ cối hoặc chỏm. Viêm màng hoạt dịch mức thấp và tổn thương tủy xương góp phần tạo đau. Khi đau, người bệnh giảm bước chân và hạn chế xoay háng, làm cơ mông yếu, dáng đi thay đổi và tải dồn sang cột sống hoặc gối. Vòng xoắn đau – yếu cơ – giảm vận động có thể gây suy giảm chức năng nhanh hơn tổn thương cấu trúc đơn thuần.
Thoái hóa khớp háng được chia thành nguyên phát khi không xác định được bệnh nền cụ thể và thứ phát khi liên quan loạn sản ổ cối, chèn ép xương đùi–ổ cối, bệnh Perthes, trượt chỏm xương đùi, hoại tử chỏm, chấn thương hoặc viêm khớp. Có thể mô tả mức độ theo triệu chứng và theo X-quang với hẹp khe khớp, gai xương, nang xương, xơ đặc và biến dạng chỏm. Phân loại cấu trúc giúp lập kế hoạch bảo tồn khớp ở người trẻ hoặc thay khớp ở bệnh tiến triển, nhưng không thay thế đánh giá chức năng.
Tần suất thoái hóa khớp háng tăng theo tuổi và thay đổi giữa quần thể do khác biệt di truyền, hình dạng khớp, nghề nghiệp và phương pháp chẩn đoán. Phụ nữ lớn tuổi và người có loạn sản ổ cối có nguy cơ đáng kể; nam giới trẻ hơn có thể gặp bệnh liên quan chèn ép xương đùi–ổ cối hoặc chấn thương. Dữ liệu dịch tễ toàn quốc của Việt Nam còn chưa đồng nhất. Già hóa dân số, thừa cân và phát hiện tốt hơn các bất thường cấu trúc có thể làm số người cần phục hồi chức năng hoặc thay khớp tăng.
Không có đường lây. Bệnh phát triển khi lực qua chỏm và ổ cối phân bố bất thường hoặc khả năng duy trì mô giảm. Trong loạn sản, diện tích tiếp xúc nhỏ làm áp lực cục bộ tăng; trong chèn ép xương đùi–ổ cối, va chạm lặp lại làm tổn thương sụn viền và sụn khớp. Hoại tử chỏm làm xương dưới sụn yếu và có thể xẹp. Các quá trình này kích hoạt tái cấu trúc xương, viêm mức thấp và giảm vận động, cuối cùng tạo đau và cứng khớp.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Thoái hóa khớp háng
Thoái hóa nguyên phát thường do tổng hợp nhiều yếu tố như tuổi, di truyền, hình dạng khớp và tải tích lũy. Nguyên nhân thứ phát gồm loạn sản ổ cối, chèn ép xương đùi–ổ cối, di chứng trượt chỏm hoặc Perthes, hoại tử vô mạch chỏm, gãy cổ xương đùi, nhiễm trùng khớp cũ và bệnh viêm khớp. Đợt đau tăng có thể do hoạt động quá mức, viêm màng hoạt dịch hoặc tổn thương mô quanh háng. Rượu, corticosteroid toàn thân và một số bệnh máu liên quan hoại tử chỏm, là chẩn đoán khác có thể dẫn tới thoái hóa thứ phát.
Không thay đổi được: tuổi, tiền sử gia đình, hình dạng ổ cối hoặc chỏm bất thường và di chứng bệnh háng thời thơ ấu. Có thể thay đổi: thừa cân, yếu cơ, ít vận động, tải nghề nghiệp nặng và một số yếu tố liên quan hoại tử chỏm như dùng corticosteroid kéo dài hoặc uống rượu nhiều. Chấn thương, gãy xương và phẫu thuật quanh háng làm nguy cơ thoái hóa thứ phát tăng. Việc có yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.
Người lớn tuổi, người có đau bẹn khi chịu lực, tiền sử loạn sản hoặc bệnh háng thời nhỏ, chấn thương, gãy xương, hoại tử chỏm và béo phì là nhóm nguy cơ. Vận động viên hoặc lao động phải xoay háng, nâng tải mạnh có thể xuất hiện triệu chứng sớm nếu có bất thường cấu trúc. Người dùng corticosteroid dài ngày, uống rượu nhiều hoặc mắc bệnh hồng cầu hình liềm cần được đánh giá hoại tử chỏm khi đau háng. Người cao tuổi sau ngã có đau háng phải ưu tiên loại trừ gãy xương.
Triệu chứng và dấu hiệu của Thoái hóa khớp háng
Đau thường tăng từ từ, ban đầu xuất hiện khi đi xa hoặc đứng lâu rồi giảm khi nghỉ. Về sau, người bệnh có thể đau khi đứng lên, xoay người, mang giày tất, vào xe hoặc nằm ngủ. Cứng khớp sau nghỉ thường ngắn, tầm xoay trong giảm sớm và dáng đi có thể khập khiễng. Đau có thể ở bẹn, trước đùi, mông hoặc chỉ ở gối. Đau đột ngột dữ dội, sốt hoặc không chịu lực được không điển hình cho thoái hóa đơn thuần.
- Đau sâu ở bẹn, tăng khi đi bộ, đứng lâu, bước dài hoặc xoay chân.
- Đau lan mặt trước đùi đến gối, đôi khi khiến người bệnh tưởng là bệnh khớp gối.
- Cứng háng sau nghỉ, khó bắt đầu bước đi nhưng thường đỡ khi vận động nhẹ.
- Khó mang tất, buộc dây giày, cắt móng chân hoặc ngồi ghế thấp do giảm gấp và xoay háng.
- Dáng đi khập khiễng hoặc bước ngắn để tránh đau.
- Giảm tầm xoay trong, dạng và duỗi háng.
- Đau khi ngủ hoặc khó nằm ở giai đoạn tiến triển.
- Cảm giác kẹt hoặc bật trong khớp có thể gợi ý tổn thương sụn viền hay nguyên nhân cơ học kèm theo.
- Đau chủ yếu ở mông hoặc lưng dưới có thể làm chẩn đoán khó và cần phân biệt nguồn đau cột sống.
- Chênh lệch chiều dài chân chức năng có thể xuất hiện khi co rút hoặc biến dạng tiến triển.
- Đợt đau tăng nhanh kèm tràn dịch rõ cần loại trừ viêm, hoại tử chỏm hoặc gãy xương dưới sụn.
Nên đặt lịch khám: đau bẹn hoặc hông kéo dài, giảm tầm vận động, đi khập khiễng hoặc khó tự chăm sóc. Cần khám trong ngày: đau tăng nhanh, đau khi nghỉ rõ, sốt, sưng nóng vùng khớp hoặc mới dùng corticosteroid kéo dài và xuất hiện đau háng. Cần tái khám sớm: bài tập và điều chỉnh hoạt động không cải thiện, thuốc gây tác dụng phụ, chức năng giảm hoặc phải dùng gậy nhiều hơn. Đau sau ngã ở người cao tuổi cần được đánh giá ngay cả khi vẫn có thể đi được.
- Đau háng dữ dội sau ngã, không thể đứng hoặc chân ngắn và xoay ngoài: có thể gãy cổ xương đùi.
- Đau khớp kèm sốt, rét run, mệt lả hoặc không chịu lực được: cần loại trừ nhiễm trùng khớp.
- Đau tăng đột ngột ở người dùng corticosteroid hoặc có nguy cơ hoại tử chỏm cần đánh giá khẩn.
- Sau thay khớp, khó thở, đau ngực, sưng bắp chân, trật biến dạng hoặc vết mổ chảy mủ là dấu hiệu nguy hiểm.
Chẩn đoán Thoái hóa khớp háng
Bác sĩ xác định vị trí đau, mối liên hệ với chịu lực, mức cứng khớp, tiền sử bệnh háng và ảnh hưởng đến đi lại. Khám tầm vận động, đặc biệt xoay trong, cùng dáng đi và sức cơ giúp định hướng nguồn đau. Ở người trên 45 tuổi có đau liên quan hoạt động và cứng buổi sáng ngắn, chẩn đoán lâm sàng có thể phù hợp nếu không có dấu hiệu bất thường. X-quang hỗ trợ khi chẩn đoán chưa rõ, triệu chứng nặng hoặc cân nhắc phẫu thuật; xét nghiệm dùng để loại trừ viêm, nhiễm trùng hoặc bệnh chuyển hóa.
Bác sĩ quan sát dáng đi, khả năng đứng một chân, chênh lệch chiều dài chân và tư thế cột sống. Khám tầm gấp, duỗi, dạng, khép và xoay háng; đau hoặc hạn chế xoay trong là dấu hiệu gợi ý. Sức cơ mông, điểm đau mấu chuyển lớn, khớp gối, mạch máu và thần kinh chi dưới cũng được đánh giá. Một số nghiệm pháp gợi đau khớp hoặc chèn ép chỉ có ý nghĩa khi được thực hiện và diễn giải bởi người có chuyên môn; không nên tự ép xoay chân khi đau.
Không có xét nghiệm máu đặc hiệu xác nhận thoái hóa khớp háng. CRP, tốc độ lắng máu và công thức máu được chỉ định khi nghi viêm hoặc nhiễm trùng; xét nghiệm chuyển hóa xương có thể cần khi nghi gãy xương, bệnh Paget hoặc nguyên nhân khác. Chọc hút khớp háng là thủ thuật chuyên khoa, thường có hướng dẫn hình ảnh, dùng khi nghi nhiễm trùng hoặc tinh thể. Trước thuốc hoặc phẫu thuật, bác sĩ có thể đánh giá chức năng thận, gan, đông máu, đường huyết và nguy cơ tim mạch.
X-quang khung chậu và khớp háng cho thấy hẹp khe khớp, gai xương, xơ đặc, nang dưới sụn và biến dạng chỏm; cần đối chiếu với triệu chứng. MRI hữu ích khi đau không giải thích được trên X-quang, nghi hoại tử chỏm, gãy xương ẩn, tổn thương sụn viền hoặc bệnh mô mềm. CT giúp đánh giá hình dạng xương và lập kế hoạch phẫu thuật. Siêu âm có thể phát hiện tràn dịch và hướng dẫn tiêm, nhưng không đánh giá đầy đủ sụn sâu. Không chụp lặp lại thường quy nếu kết quả không thay đổi điều trị.
Chẩn đoán lâm sàng thoái hóa khớp có thể áp dụng ở người từ 45 tuổi trở lên khi đau liên quan hoạt động và cứng buổi sáng không quá khoảng 30 phút, nếu không có dấu hiệu gợi bệnh khác. Đối với khớp háng, giảm xoay trong, đau bẹn và X-quang điển hình tăng độ tin cậy. Các tiêu chí phân loại của ACR được xây dựng cho bối cảnh nghiên cứu và hỗ trợ thực hành, không phải công cụ tự chẩn đoán. Đau sau chấn thương, sốt, đau đêm tăng dần hoặc triệu chứng thần kinh cần một quy trình khác.
Điều trị Thoái hóa khớp háng
Điều trị nhằm giảm đau, bảo tồn tầm vận động, cải thiện sức cơ và giúp người bệnh đi lại, tự chăm sóc an toàn. Giáo dục, bài tập cá thể hóa và quản lý cân nặng là nền tảng. Thuốc và tiêm được dùng khi lợi ích dự kiến vượt nguy cơ, đặc biệt thận trọng ở người cao tuổi hoặc có bệnh tim, thận, tiêu hóa. Bất thường cấu trúc ở người trẻ có thể cần tư vấn bảo tồn khớp. Thay khớp háng được cân nhắc khi triệu chứng nặng và điều trị bảo tồn không đủ; nhập viện khi gãy xương, nhiễm trùng, trật khớp hoặc phẫu thuật.
NSAID đường uống có thể giảm đau và cải thiện chức năng khi không chống chỉ định, nhưng cần dùng liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhất phù hợp và đánh giá nguy cơ tiêu hóa, tim mạch, thận. NSAID bôi thường kém hiệu quả hơn ở khớp háng vì khớp nằm sâu. Paracetamol có lợi ích hạn chế và không nên tự dùng kéo dài. Corticosteroid tiêm nội khớp có thể giảm đau ngắn hạn ở một số người, thường cần hướng dẫn hình ảnh. Opioid không dùng thường quy; mọi thuốc phải được cá thể hóa.
Tiêm corticosteroid vào khớp háng dưới siêu âm hoặc X-quang có thể được dùng để giảm đau ngắn hạn hoặc hỗ trợ xác định nguồn đau. Thủ thuật có nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu, tăng đường huyết và tổn thương mô; thời điểm tiêm trước thay khớp cần được phẫu thuật viên cân nhắc. Tiêm acid hyaluronic hoặc các chế phẩm sinh học chưa có bằng chứng nhất quán để dùng thường quy cho mọi người. Không nên thực hiện thủ thuật nhiều lần chỉ vì hiệu quả tạm thời mà không đánh giá lại kế hoạch vận động và phẫu thuật.
Thay khớp háng toàn phần là lựa chọn chính khi đau và giảm chức năng nặng, X-quang phù hợp và điều trị bảo tồn không đạt mục tiêu. Phẫu thuật bảo tồn khớp như chỉnh xương quanh ổ cối hoặc tạo hình chèn ép có thể phù hợp với một số người trẻ có cấu trúc bất thường trước khi thoái hóa lan rộng. Lựa chọn đường mổ, loại khớp và thời điểm dựa trên giải phẫu, tuổi, chất lượng xương, bệnh nền và kinh nghiệm phẫu thuật. Nguy cơ gồm nhiễm trùng, huyết khối, trật khớp, chênh chiều dài chân, gãy quanh khớp và cần mổ lại.
Vật lý trị liệu tập trung vào cơ mông, cơ quanh háng, thăng bằng, tầm vận động và cách đi. Gậy dùng ở tay đối diện có thể giảm lực qua khớp đau; ghế cao, dụng cụ mang tất và tay vịn giúp tự chăm sóc. Đi xe đạp tại chỗ, bơi hoặc tập dưới nước cho phép duy trì thể lực với tải thấp. Điều chỉnh môi trường làm việc, tránh ghế quá thấp và chia nhỏ quãng đi giúp kiểm soát triệu chứng. Các biện pháp hỗ trợ không thay thế đánh giá gãy xương hoặc hoại tử chỏm khi đau thay đổi.
Theo dõi vị trí và cường độ đau, quãng đường đi, tốc độ bước, khả năng mang giày tất, dùng cầu thang và giấc ngủ. Ghi nhận tần suất dùng thuốc, triệu chứng tiêu hóa, phù, huyết áp hoặc thay đổi chức năng thận nếu dùng NSAID. Sau tiêm, sốt hoặc đau tăng nhanh cần liên hệ ngay. Sau thay khớp, theo dõi vết mổ, sưng chân, khó thở, cảm giác trật, chiều dài chân và tiến độ tập đi. Tái chụp chỉ cần khi triệu chứng đổi hoặc phục vụ quyết định can thiệp.
Quản lý thoái hóa khớp háng thường kéo dài và được điều chỉnh theo giai đoạn. Bài tập cần thực hiện đều trong nhiều tuần để đánh giá lợi ích, sau đó duy trì lâu dài. Thuốc hoặc tiêm thường là biện pháp theo đợt, không phải giải pháp làm bệnh biến mất. Nếu thay khớp, người bệnh bắt đầu vận động sớm theo hướng dẫn, nhưng sức mạnh, thăng bằng và khả năng sinh hoạt có thể tiếp tục cải thiện trong nhiều tháng. Thời gian cụ thể phụ thuộc thể lực, bệnh nền và biến chứng.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Thoái hóa tiến triển có thể gây đau liên tục, co rút gấp, giảm chiều dài bước, yếu cơ mông và mất độc lập. Dáng đi bù trừ có thể làm đau lưng hoặc đau gối tăng. Ít vận động làm tăng nguy cơ suy giảm thể lực, té ngã và bệnh chuyển hóa. Biến chứng điều trị gồm xuất huyết tiêu hóa, tổn thương thận, nhiễm trùng sau tiêm, huyết khối, trật khớp hoặc gãy quanh khớp nhân tạo. Đau đột ngột mới xuất hiện cần loại trừ gãy xương dưới sụn hoặc hoại tử chỏm.
Nhiều người duy trì được hoạt động bằng tập luyện, dụng cụ hỗ trợ, quản lý cân nặng và kiểm soát đau. Tốc độ tiến triển thay đổi; bất thường cấu trúc rõ, béo phì, yếu cơ và tổn thương xương dưới sụn có thể liên quan suy giảm nhanh hơn. Khi bệnh nặng, thay khớp háng thường đem lại cải thiện đáng kể về đau và chức năng ở người phù hợp, nhưng kết quả phụ thuộc phục hồi, bệnh nền và kỳ vọng thực tế. Không thể dự đoán chính xác thời điểm cần mổ chỉ từ một phim X-quang.
Các thay đổi cấu trúc không biến mất nên triệu chứng có thể dao động hoặc bùng lên sau tăng tải, đi xa, ngồi thấp lâu hoặc gián đoạn tập luyện. Duy trì sức cơ, chia nhỏ hoạt động và điều chỉnh cân nặng giúp giảm đợt đau. Sau thay khớp, đau mới không được coi đơn giản là “tái phát thoái hóa”; cần đánh giá nguyên nhân như viêm gân, đau cột sống, nhiễm trùng, lỏng khớp hoặc gãy quanh khớp. Sốt, trật biến dạng hoặc đau tăng đột ngột cần khám sớm.
Không thể phòng hoàn toàn các yếu tố tuổi và bẩm sinh, nhưng phát hiện sớm loạn sản hoặc bệnh háng thời thơ ấu có thể giảm tổn thương thứ phát. Duy trì cân nặng, sức cơ mông, thể lực tim phổi và kỹ thuật nâng tải phù hợp giúp giảm áp lực lên khớp. Phòng chấn thương, hạn chế lạm dụng rượu và chỉ dùng corticosteroid khi có chỉ định giúp giảm một số nguyên nhân hoại tử chỏm. Phòng biến chứng gồm tránh bất động kéo dài, kiểm soát bệnh nền và đánh giá sớm đau sau ngã.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Thoái hóa khớp háng
Chế độ ăn không tái tạo sụn khớp háng nhưng có thể hỗ trợ cân nặng, cơ bắp và sức khỏe xương. Ưu tiên rau quả, đạm đủ chất, ngũ cốc nguyên hạt, cá và chất béo không bão hòa; hạn chế đồ uống có đường, rượu nhiều và thực phẩm siêu chế biến. Đảm bảo canxi, vitamin D và protein theo nhu cầu, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc chuẩn bị phẫu thuật, nhưng không tự dùng liều cao. Bệnh thận, gan, đái tháo đường hoặc thuốc chống đông cần tư vấn dinh dưỡng riêng.
Hoạt động tác động thấp như đạp xe, bơi, tập dưới nước và đi bộ có kiểm soát thường phù hợp hơn chạy nhảy khi đau. Tập cơ mông, cơ thân mình và thăng bằng giúp ổn định dáng đi; kéo giãn nhẹ duy trì tầm vận động nhưng không ép xoay gây đau. Dùng ghế cao, tránh ngồi xổm lâu, chia nhỏ việc nhà và đổi tư thế định kỳ. Nếu phải dùng gậy, cầm ở tay đối diện khớp đau. Nghỉ ngắn trong đợt đau không đồng nghĩa bất động hoàn toàn.
Có thể ghi quãng đường đi được, số lần phải dừng, khả năng mang tất, mức đau ban đêm và nhu cầu dùng gậy. Theo dõi cân nặng và phản ứng sau từng loại bài tập giúp điều chỉnh tải. Không tự kiểm tra bằng cách ép xoay háng hoặc nhờ người kéo chân. Đau sau ngã, không chịu lực, chân biến dạng, sốt hoặc đau tăng nhanh cần khám thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà. Sau mổ, tuân thủ hướng dẫn về tư thế, chịu lực và chăm sóc vết mổ.
- Không nghỉ bất động kéo dài hoặc ngồi ghế thấp nhiều giờ vì dễ làm cứng và yếu cơ.
- Không tự dùng NSAID hoặc thuốc giảm đau phối hợp kéo dài khi có bệnh thận, tim mạch, loét dạ dày hay thuốc chống đông.
- Không ép xoay, kéo giãn mạnh hoặc xoa bóp sâu khi đau cấp sau ngã.
- Không coi đau lan xuống gối là chắc chắn do khớp gối mà bỏ qua khám khớp háng.
- Không tiêm sản phẩm không rõ thành phần hoặc tin vào cam kết tái tạo hoàn toàn sụn.
- Không trì hoãn cấp cứu khi không thể đứng, chân ngắn xoay ngoài hoặc sốt kèm đau háng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Thoái hóa khớp háng nguyên phát gần như không phải chẩn đoán thông thường ở trẻ. Đau háng hoặc khập khiễng cần loại trừ viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm màng hoạt dịch thoáng qua, bệnh Perthes, trượt chỏm xương đùi và viêm khớp thiếu niên. Các bệnh phát triển khớp háng có thể để lại biến dạng và gây thoái hóa sớm khi trưởng thành. Trẻ sốt, không chịu đi hoặc đau nhiều khi cử động cần khám khẩn; không tự áp dụng thuốc và bài tập của người lớn.
Ở người cao tuổi, đau háng có thể biểu hiện bằng đi chậm, giảm hoạt động hoặc té ngã hơn là than đau rõ. Gãy cổ xương đùi sau ngã phải luôn được xem xét, kể cả khi chấn thương tưởng nhẹ. Cần đánh giá loãng xương, thị lực, thăng bằng, đa thuốc và khả năng nhận thức. Thuốc giảm đau phải cân nhắc chức năng thận, nguy cơ chảy máu và tim mạch. Thay khớp có thể mang lại lợi ích lớn nhưng cần tối ưu dinh dưỡng, bệnh nền và kế hoạch hỗ trợ sau xuất viện.
Thoái hóa khớp háng không lây sang thai, nhưng tăng tải và độ lỏng dây chằng có thể làm đau tăng. Người có loạn sản háng hoặc khớp nhân tạo nên trao đổi sớm với bác sĩ sản khoa và chỉnh hình về vận động, tư thế sinh và giảm đau. Ưu tiên vật lý trị liệu và hoạt động tác động thấp. Thuốc và chụp hình ảnh phải được cân nhắc theo giai đoạn thai kỳ; không tự dùng NSAID hoặc ngừng thuốc đang được kê.
Cho con bú thường vẫn có thể tiếp tục trong khi điều trị bảo tồn, nhưng thuốc giảm đau cần được lựa chọn dựa trên tính an toàn cho trẻ. Tư thế bế và cho bú kéo dài có thể làm hông đau hơn, nên dùng gối hỗ trợ và đổi bên. Sau thay khớp hoặc phẫu thuật, cần phối hợp sản khoa, chỉnh hình và dược sĩ để quản lý thuốc, phòng huyết khối và chăm sóc trẻ. Không mặc định ngừng cho bú chỉ vì cần giảm đau.
Suy giảm miễn dịch không gây thoái hóa trực tiếp nhưng làm nhiễm trùng khớp và nhiễm trùng quanh khớp nhân tạo nguy hiểm hơn, đôi khi sốt không rõ. Đau háng mới, đau tăng nhanh, mệt lả hoặc giảm chịu lực cần được đánh giá sớm. Trước tiêm nội khớp hay phẫu thuật, bác sĩ cần rà soát thuốc ức chế miễn dịch, ổ nhiễm trùng và khả năng lành vết thương. Không tự ngừng thuốc miễn dịch vì có thể làm bệnh nền bùng phát.
Đái tháo đường, béo phì, bệnh tim, bệnh thận, bệnh phổi, thiếu máu và loãng xương ảnh hưởng đến khả năng tập luyện, dùng thuốc và nguy cơ phẫu thuật. Bệnh cột sống thắt lưng, viêm bao hoạt dịch mấu chuyển hoặc bệnh mạch máu có thể đồng thời gây đau. Người dùng corticosteroid dài ngày hoặc uống rượu nhiều cần loại trừ hoại tử chỏm. Tối ưu đường huyết, dinh dưỡng, huyết áp và hút thuốc trước thay khớp giúp giảm biến chứng.
Sau thay khớp háng, người bệnh thường được vận động và tập đi sớm theo hướng dẫn, đồng thời phòng huyết khối và tập cơ mông. Các giới hạn tư thế phụ thuộc đường mổ và chỉ định của phẫu thuật viên, không nên áp dụng một bộ quy tắc cho mọi người. Cần theo dõi vết mổ, sốt, sưng chân, khó thở và cảm giác trật. Đau tăng đột ngột, chân biến dạng hoặc không chịu lực được cần cấp cứu; phục hồi sức mạnh có thể kéo dài nhiều tháng.
Câu hỏi thường gặp về Thoái hóa khớp háng
Vị trí điển hình là vùng bẹn hoặc mặt trước đùi, nhưng đau cũng có thể ở mông, mặt ngoài hông hoặc lan xuống gối. Vì vậy, một số người chỉ than đau gối dù nguồn đau nằm ở khớp háng. Đau thường tăng khi đi bộ, đứng lên, xoay chân, mang giày tất hoặc vào xe. Đau mặt ngoài hông khi nằm nghiêng có thể gợi ý bệnh gân hoặc bao hoạt dịch, còn đau lan kèm tê yếu có thể liên quan cột sống; cần khám để phân biệt.
Các thay đổi thoái hóa đã hình thành thường không thể đảo ngược hoàn toàn, nhưng nhiều người kiểm soát tốt đau và duy trì đi lại bằng tập luyện, giảm cân khi cần, dụng cụ hỗ trợ và thuốc phù hợp. Mức độ X-quang không quyết định một mình kết quả. Khi đau và hạn chế rất nặng dù điều trị bảo tồn, thay khớp háng có thể cải thiện đáng kể chức năng. Tuy nhiên, phẫu thuật vẫn có rủi ro, cần phục hồi và không bảo đảm mọi triệu chứng biến mất.
Có thể đi bộ trong mức chịu đựng vì bất động kéo dài làm cơ yếu và khớp cứng hơn. Nên chọn đường bằng, bước ngắn, chia nhỏ quãng đường và dừng trước khi đau tăng mạnh. Đạp xe, bơi hoặc tập dưới nước có thể thay thế một phần khi đi bộ gây khó chịu. Gậy cầm ở tay đối diện giúp giảm tải. Nếu đau sau ngã, không chịu lực được hoặc mỗi lần đi đều làm đau kéo dài, cần khám trước khi tiếp tục tăng vận động.
Thay khớp thường được cân nhắc khi đau ảnh hưởng rõ đến đi lại, ngủ, làm việc hoặc tự chăm sóc và các biện pháp bảo tồn phù hợp không đạt mục tiêu. Bác sĩ xem xét vị trí đau, tầm vận động, X-quang, bệnh nền, nguy cơ phẫu thuật và kỳ vọng của người bệnh. Không có một ngưỡng tuổi hay mức X-quang duy nhất áp dụng cho mọi người. Quyết định nên được đưa ra sau khi hiểu lợi ích, rủi ro, thời gian phục hồi và khả năng cần mổ lại trong tương lai.
Cần cấp cứu khi đau dữ dội sau ngã, không thể đứng hoặc bước, chân ngắn và xoay ngoài, hoặc đau kèm sốt, rét run và mệt lả. Sau thay khớp, biến dạng đột ngột, cảm giác khớp bật ra, vết mổ chảy mủ, sưng bắp chân, khó thở hoặc đau ngực cũng là dấu hiệu nguy hiểm. Hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu; không tự lái xe, xoa bóp mạnh hay cố đi lại để “thử” khớp.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

