Loét chân do đái tháo đường là vết thương hở ở bàn chân hoặc cổ chân của người mắc đái tháo đường, thường xuất hiện khi mất cảm giác làm người bệnh không nhận ra chấn thương, trong khi áp lực khi đi lại, biến dạng bàn chân và tuần hoàn kém khiến tổn thương chậm lành. Vết loét có thể nằm dưới đầu xương bàn, gót, ngón hoặc bờ bàn chân; đôi khi ít đau dù đã sâu. Nhiễm trùng, thiếu máu chi và viêm xương có thể tiến triển nhanh, làm tăng nguy cơ nhập viện hoặc cắt cụt nếu chậm xử trí. Chẩn đoán cần đánh giá đồng thời độ sâu vết thương, nhiễm trùng, tưới máu, cảm giác, áp lực tỳ và kiểm soát đái tháo đường. Điều trị sớm gồm giảm tải, làm sạch vết thương, kiểm soát nhiễm trùng, phục hồi lưu thông máu khi cần và chăm sóc bàn chân lâu dài, giúp tăng khả năng lành và bảo tồn chi.
Loét chân do đái tháo đường là bệnh gì?
Loét chân do đái tháo đường là sự mất liên tục của da ở bàn chân của người đái tháo đường, có thể lan xuống mô dưới da, gân, khớp hoặc xương. Đây không phải một bệnh da đơn thuần mà là biểu hiện của nhiều cơ chế phối hợp: bệnh thần kinh ngoại biên làm giảm cảm giác bảo vệ, áp lực tỳ bất thường gây chấn thương lặp lại, bệnh động mạch ngoại biên giảm oxy mô và tăng đường huyết ảnh hưởng miễn dịch cùng khả năng lành thương. Khái niệm này khác với nứt da nông, chai chân chưa loét, bàn chân Charcot không có vết hở và loét tĩnh mạch ở cẳng chân. Mỗi vết loét cần được mô tả vị trí, độ sâu, nhiễm trùng và thiếu máu thay vì chỉ gọi chung là “loét tiểu đường”.
| Tên bệnh | Loét chân do đái tháo đường |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Diabetes-related foot ulcer |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Loét bàn chân đái tháo đường; loét chân tiểu đường; diabetic foot ulcer; DFU |
| Mã ICD-10 | Không có một mã duy nhất; thường mã hóa theo loại đái tháo đường có biến chứng bàn chân/tuần hoàn và mã loét theo vị trí, độ sâu trong hệ mã áp dụng |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Da liễu – nội tiết – bàn chân đái tháo đường – chăm sóc vết thương |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da và mô mềm bàn chân; có thể ảnh hưởng gân, khớp, xương, thần kinh và hệ động mạch chi dưới |
| Tính chất bệnh | Biến chứng mạn tính không lây của đái tháo đường, thường do phối hợp bệnh thần kinh, áp lực cơ học, thiếu máu và nhiễm trùng |
| Mức độ phổ biến | Là biến chứng quan trọng ở người đái tháo đường, đặc biệt khi có mất cảm giác hoặc bệnh động mạch ngoại biên; số liệu Việt Nam thay đổi theo cơ sở |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Loét chân do đái tháo đường
Tăng đường huyết kéo dài góp phần gây tổn thương thần kinh cảm giác, vận động và tự chủ. Mất cảm giác khiến người bệnh không nhận biết giày chật, dị vật, bỏng hoặc chấn thương; yếu cơ và biến dạng làm áp lực dồn vào các điểm nhỏ, tạo chai rồi phá vỡ da. Rối loạn tiết mồ hôi làm da khô và nứt. Khi kèm xơ vữa động mạch, lượng oxy và tế bào miễn dịch đến vết thương giảm. Sau khi da hở, áp lực tiếp tục, mô hoại tử và nhiễm trùng tạo vòng xoắn làm vết loét sâu hơn, đôi khi lan tới xương.
Trong thực hành, hệ SINBAD có thể dùng để giao tiếp về vị trí, thiếu máu, nhiễm trùng, diện tích và độ sâu; WIfI hỗ trợ phân tầng mức đe dọa chi dựa trên vết thương, thiếu máu và nhiễm trùng bàn chân. Nhiễm trùng được phân mức nhẹ, vừa hoặc nặng theo IWGDF/IDSA. Các hệ thống Wagner hoặc University of Texas vẫn được sử dụng ở một số nơi nhưng không trả lời đầy đủ mọi mục tiêu. Phân loại giúp chuẩn hóa trao đổi và kiểm toán, không dự đoán chắc chắn kết quả của một cá nhân.
Loét bàn chân là một trong các biến chứng gây gánh nặng lớn của đái tháo đường và có thể tái phát sau khi lành. Nguy cơ tăng theo thời gian mắc bệnh, bệnh thần kinh, bệnh động mạch, tiền sử loét hoặc cắt cụt và bệnh thận. Tỷ lệ được báo cáo khác nhau theo dân số, hệ thống chăm sóc và định nghĩa nên không nên áp số liệu của một quốc gia cho Việt Nam. Trong thực tế, nam giới lớn tuổi và người có nhiều biến chứng mạch máu thường được gặp nhiều hơn, nhưng mọi người đái tháo đường đều cần khám bàn chân định kỳ.
Không có đường lây. Vết loét hình thành qua chuỗi chấn thương cơ học hoặc nhiệt, mất da, tiếp tục chịu tải và lành thương suy giảm. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua bề mặt hở, lan theo mô mềm, bao gân, khớp hoặc xương. Thiếu máu làm ranh giới hoại tử rộng hơn và giảm khả năng đáp ứng với điều trị. Vì vậy cần đánh giá đồng thời đường lan của nhiễm trùng và đường cấp máu cho bàn chân.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Loét chân do đái tháo đường
Nguyên nhân nền thường là bệnh thần kinh ngoại biên và/hoặc bệnh động mạch ngoại biên. Yếu tố khởi phát phổ biến gồm giày dép không phù hợp, chai chân dày, đi chân trần, vật sắc, bỏng do ngâm nước nóng hoặc túi chườm, cắt móng gây thương tích và áp lực kéo dài lên biến dạng bàn chân. Nhiễm trùng thường là biến chứng sau khi hàng rào da đã vỡ, không phải nguyên nhân ban đầu của mọi vết loét. Chấn thương nhỏ có thể trở nên nghiêm trọng khi người bệnh không cảm nhận đau và vẫn tiếp tục đi lại.
Yếu tố khó thay đổi gồm thời gian mắc đái tháo đường dài, tiền sử loét hoặc cắt cụt, bệnh thần kinh, biến dạng xương, bệnh thận mạn và bệnh động mạch. Yếu tố có thể can thiệp gồm hút thuốc, đường huyết kiểm soát chưa phù hợp, giày dép chật, đi chân trần, chăm sóc móng không an toàn, ít kiểm tra chân và trì hoãn khám khi có vết thương. Khô da, chai chân và giảm thị lực làm nguy cơ chấn thương tăng. Một số thuốc hoặc bệnh gây phù có thể làm giày trở nên chật.
Người có mất cảm giác bảo vệ, mạch chân yếu, biến dạng ngón hoặc bàn chân, chai dày, tiền sử loét, cắt cụt, bệnh thận lọc máu, hút thuốc hoặc thị lực kém thuộc nhóm nguy cơ cao. Người sống một mình, khó cúi nhìn lòng bàn chân hoặc không có giày phù hợp cũng dễ bỏ sót tổn thương. Một vết phồng, nứt hoặc đổi màu ở người nguy cơ cao cần được đánh giá sớm hơn so với cùng tổn thương ở người không đái tháo đường.
Triệu chứng và dấu hiệu của Loét chân do đái tháo đường
Vết loét thường bắt đầu ở điểm chịu lực và có thể được che bởi lớp chai. Do mất cảm giác, người bệnh đôi khi không đau, chỉ nhận thấy tất ướt, mùi, dịch hoặc vết đỏ. Loét thiếu máu có thể đau khi nghỉ, bàn chân lạnh và vết thương ở ngón hoặc bờ ngoài; loét thần kinh thường ở lòng bàn chân với da tương đối ấm. Nhiễm trùng có thể làm sưng, đỏ, đau, mủ hoặc hoại tử, nhưng dấu hiệu viêm có thể mờ ở người thiếu máu, suy thận hoặc suy giảm miễn dịch.
- Vết hở ở lòng bàn chân, ngón, gót hoặc bờ bàn chân, đôi khi nằm dưới lớp chai dày.
- Tất hoặc băng có dịch, máu hay mùi khác thường dù người bệnh không cảm thấy đau.
- Mất cảm giác, tê, châm chích hoặc cảm giác như mang tất dày ở hai bàn chân.
- Chai chân, da khô nứt, ngón quặp, xương nhô hoặc biến dạng làm tập trung áp lực.
- Đỏ, sưng, nóng, đau tăng hoặc mủ khi vết thương bị nhiễm trùng; đỏ có thể khó nhận biết trên da sẫm màu.
- Bàn chân lạnh, da nhợt hoặc tím, lông thưa và mạch yếu khi có bệnh động mạch ngoại biên.
- Đường rò nhỏ có thể che ổ viêm xương sâu, đặc biệt khi vết loét tồn tại lâu hoặc nằm trên điểm xương.
- Bàn chân Charcot cấp có thể sưng nóng và đỏ nhưng ít đau, dễ nhầm với nhiễm trùng hoặc gout.
- Khí trong mô, bọng nước xuất huyết hoặc hoại tử lan nhanh là biểu hiện hiếm nhưng rất nghiêm trọng.
Nên đặt lịch khám: ngay khi có vết phồng, nứt, chai chảy máu hoặc vết hở, không chờ vài ngày để xem có tự lành. Cần khám trong ngày: khi có đỏ, sưng, nóng, mủ, mùi mới, đau tăng, bàn chân lạnh, đổi màu hoặc đường huyết tăng bất thường. Cần tái khám sớm: nếu vết loét không nhỏ lại, thiết bị giảm tải gây cọ xát, băng thấm nhanh hơn, hoặc người bệnh không thể tuân thủ kế hoạch đi lại và chăm sóc.
- Gọi 115 hoặc đến cấp cứu khi sốt, rét run, lơ mơ, thở nhanh, tụt huyết áp hoặc nghi nhiễm trùng huyết từ bàn chân.
- Đến cấp cứu ngay nếu đỏ hoặc sưng lan nhanh, đau vượt mức, có bọng nước, khí, mùi hôi mạnh, hoại tử hoặc nghi viêm cân mạc hoại tử.
- Bàn chân đột ngột lạnh, tái nhợt, đau dữ dội, tê, yếu hoặc mất mạch gợi ý thiếu máu chi cấp và cần xử trí mạch máu khẩn.
- Không tự lái xe khi tình trạng nặng và không trì hoãn để ngâm chân, đắp thuốc hoặc tự cắt mô đen.
Chẩn đoán Loét chân do đái tháo đường
Đánh giá chuẩn gồm bệnh sử, khám vết thương, kiểm tra cảm giác bảo vệ, mạch máu, biến dạng, dấu hiệu nhiễm trùng và khả năng chịu tải. Nhân viên y tế đo kích thước, độ sâu, mô đáy và xem vết loét có chạm gân, khớp hay xương hay không. Xét nghiệm viêm, nuôi cấy mô, X-quang hoặc MRI được dùng khi nghi nhiễm trùng sâu hay viêm xương. ABI, chỉ số ngón chân, sóng Doppler và hình ảnh mạch đánh giá tưới máu. Chẩn đoán không nên dựa vào ảnh gửi qua mạng hoặc một que thử tại nhà.
Bác sĩ hỏi thời gian mắc đái tháo đường, đường huyết, tiền sử loét, cắt cụt, hút thuốc, bệnh thận, giày dép và chấn thương gần đây. Khám gồm nhìn cả hai chân, kẽ ngón, móng, chai, biến dạng và nhiệt độ; sờ mạch mu chân và chày sau; đánh giá cảm giác bằng monofilament, rung hoặc phương pháp phù hợp. Vết loét được thăm dò chuyên môn để xác định độ sâu và nghi xương. Người bệnh không nên tự dùng kim hoặc que đưa vào vết thương.
Công thức máu, CRP hoặc tốc độ lắng máu hỗ trợ đánh giá nhiễm trùng nhưng kết quả bình thường không loại trừ bệnh ở người suy giảm miễn dịch. Glucose và HbA1c cho biết kiểm soát đái tháo đường, còn chức năng thận ảnh hưởng lựa chọn thuốc và hình ảnh cản quang. Khi có nhiễm trùng, mẫu mô sâu sau làm sạch và cắt lọc đáng tin cậy hơn ngoáy bề mặt. Nghi viêm xương có thể cần sinh thiết xương để cấy và mô học. Không cấy định kỳ vết loét không có dấu hiệu nhiễm trùng.
X-quang bàn chân thường là bước đầu khi nghi dị vật, biến dạng, khí mô mềm hoặc viêm xương, nhưng có thể chưa thấy thay đổi sớm. MRI có độ nhạy cao để đánh giá viêm xương và áp xe khi chẩn đoán còn không chắc. Siêu âm mạch, CT angiography, MR angiography hoặc chụp mạch can thiệp được chọn khi cần lập kế hoạch tái thông. Ở người suy thận hoặc có thiết bị cấy ghép, lựa chọn hình ảnh phải cân nhắc nguy cơ thuốc cản quang và chống chỉ định.
Chẩn đoán loét chân do đái tháo đường dựa trên có đái tháo đường và vết mất da ở bàn chân, sau đó phải mô tả nguyên nhân và mức độ. Nhiễm trùng được chẩn đoán lâm sàng khi có ít nhất các dấu hiệu viêm tại chỗ hoặc biểu hiện toàn thân phù hợp, sau khi loại trừ nguyên nhân khác. SINBAD được khuyến nghị cho giao tiếp thường quy; WIfI có thể dùng khi cần phân tầng đe dọa chi và lợi ích tái thông. Không có điểm số nào thay thế đánh giá đa chuyên khoa hoặc dự đoán chắc chắn khả năng lành của một người.
Điều trị Loét chân do đái tháo đường
Mục tiêu là bảo tồn tính mạng và chi, kiểm soát nhiễm trùng, phục hồi tưới máu, giảm áp lực, loại bỏ mô không sống và tạo môi trường lành thương. Mọi trường hợp cần phối hợp quản lý đái tháo đường và nguy cơ tim mạch. Loét nhiễm trùng vừa hoặc nặng, hoại tử, thiếu máu đáng kể, nghi viêm xương hoặc không thể chăm sóc an toàn thường cần tuyến chuyên khoa và có thể nhập viện. Kế hoạch giảm tải phải phù hợp vị trí, tưới máu, nhiễm trùng, thăng bằng và khả năng tuân thủ.
Kháng sinh được lựa chọn theo mức độ nhiễm trùng, vi khuẩn nghi ngờ, mẫu cấy, chức năng thận, dị ứng và kháng thuốc địa phương; không kê kháng sinh cho vết loét không nhiễm. Thuốc giảm đau cần cá thể hóa vì đau thần kinh và đau thiếu máu có cơ chế khác nhau. Khi có bệnh động mạch, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng kết tập tiểu cầu, statin và điều trị huyết áp theo hướng dẫn tim mạch. Thuốc hạ glucose được điều chỉnh để đạt mục tiêu an toàn, tránh tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc khi ăn uống thay đổi.
Cắt lọc chai và mô hoại tử giúp giảm áp lực và bộc lộ đáy vết thương, nhưng phải thận trọng khi tưới máu kém. Dẫn lưu áp xe và lấy mô sâu cần thực hiện sớm khi nhiễm trùng. Liệu pháp áp lực âm có thể hữu ích sau cắt lọc hoặc phẫu thuật ở trường hợp chọn lọc. Một số liệu pháp bổ trợ như sản phẩm thay thế da hoặc oxy tại chỗ chỉ được cân nhắc khi chăm sóc chuẩn đã tối ưu mà vết loét vẫn không tiến triển; bằng chứng và khả năng tiếp cận khác nhau.
Phẫu thuật có thể gồm cắt lọc, dẫn lưu, lấy xương nhiễm, sửa biến dạng gây tỳ, tái thông động mạch hoặc cắt cụt phần mô không còn sống. Quyết định dựa trên mức đe dọa chi, phạm vi nhiễm trùng, tưới máu, chức năng bàn chân, bệnh nền và mong muốn của người bệnh. Tái thông nội mạch hoặc phẫu thuật bắc cầu được ưu tiên khi thiếu máu đe dọa chi và còn khả năng bảo tồn. Cắt cụt không phải thất bại duy nhất mà đôi khi là biện pháp kiểm soát nhiễm trùng và phục hồi chức năng an toàn.
Giảm tải là thành phần bắt buộc, đặc biệt với loét lòng bàn chân do thần kinh. Thiết bị có thể là bó bột tiếp xúc toàn bộ, dụng cụ cao đến gối, giày chuyên dụng hoặc phương án khác tùy chống chỉ định và khả năng theo dõi; không nên tự mua rồi sử dụng. Băng vết thương được chọn theo dịch tiết và mô đáy, không có loại băng tốt nhất cho mọi loét. Kiểm soát phù, ngừng hút thuốc, dinh dưỡng đủ, vật lý trị liệu và hỗ trợ đi lại giúp giảm tải mà vẫn hạn chế mất cơ.
Theo dõi gồm đo kích thước và độ sâu, đánh giá mô hạt, dịch, đau, mùi, da quanh vết thương, dấu nhiễm trùng và tưới máu. Thiết bị giảm tải cần được kiểm tra các điểm cọ xát và mức sử dụng thực tế. Đường huyết, chức năng thận, thuốc và tình trạng dinh dưỡng được rà soát song song. Cần liên hệ ngay nếu xuất hiện sốt, đỏ lan, bàn chân lạnh, đổi màu, đau mới, băng ướt nhanh hoặc vết thương lớn hơn. Sau khi lành vẫn cần khám bàn chân nguy cơ cao định kỳ.
Vết loét có thể cần nhiều tuần đến nhiều tháng để lành, tùy diện tích, độ sâu, nhiễm trùng, tưới máu, vị trí chịu lực và khả năng giảm tải. Viêm xương, bệnh thận, hút thuốc và thiếu máu làm thời gian kéo dài. Không nên coi một mốc thời gian cố định là cam kết. Nếu diện tích không giảm hoặc mô xấu đi dù đã chăm sóc có cấu trúc, nhóm điều trị cần đánh giá lại giảm tải, tưới máu, nhiễm trùng, chẩn đoán và liệu pháp bổ trợ.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm viêm mô tế bào, áp xe, viêm xương, nhiễm trùng huyết, hoại tử và mất mô dẫn đến cắt cụt. Thiếu máu chi làm vết thương đau, không lành và tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Bất động kéo dài có thể gây yếu cơ, té ngã hoặc huyết khối; thiết bị giảm tải có thể gây vết tỳ mới nếu không vừa. Sau khi lành, da sẹo và áp lực bất thường khiến tái loét thường gặp. Lo âu, trầm cảm và gánh nặng chăm sóc cũng cần được nhận diện.
Khả năng lành tốt hơn khi vết loét nông, tưới máu đủ, không nhiễm trùng sâu và người bệnh dùng thiết bị giảm tải đều. Tiên lượng xấu hơn với thiếu máu nặng, viêm xương, bệnh thận, hút thuốc, vết loét lớn hoặc điều trị muộn. Lành vết thương không đồng nghĩa hết nguy cơ vì bệnh thần kinh và biến dạng vẫn tồn tại. Kết quả cần được nhìn theo cả bảo tồn chi, chức năng đi lại, chất lượng cuộc sống và kiểm soát bệnh tim mạch, không chỉ đóng kín bề mặt da.
Tái loét có thể xảy ra tại sẹo cũ hoặc điểm tỳ khác nếu giày dép, biến dạng và mất cảm giác không được xử lý. Sau khi lành, người bệnh cần giày phù hợp, lót giảm áp khi được chỉ định, kiểm tra chân hằng ngày, chăm sóc chai và móng bởi người có chuyên môn, cùng khám định kỳ theo mức nguy cơ. Tăng hoạt động phải diễn ra từ từ và theo dõi da. Một vùng đỏ sau đi lại không mất đi là dấu hiệu cần giảm tải và liên hệ nhóm chăm sóc.
Phòng ngừa gồm khám bàn chân định kỳ, phân tầng nguy cơ, kiểm soát đường huyết và yếu tố tim mạch, ngừng hút thuốc, mang giày vừa, kiểm tra bên trong giày trước khi xỏ và không đi chân trần. Người bệnh nên nhìn cả lòng bàn chân mỗi ngày, dưỡng ẩm da khô nhưng tránh bôi giữa kẽ ngón, cắt móng thẳng và không tự xử lý chai bằng hóa chất. Nhiệt độ nước phải kiểm tra bằng khuỷu tay hoặc dụng cụ khi giảm cảm giác. Vết phồng hoặc nứt cần báo sớm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Loét chân do đái tháo đường
Chế độ ăn tập trung vào kiểm soát glucose an toàn và cung cấp đủ protein, năng lượng, vitamin, khoáng chất cho lành thương. Bữa ăn nên có rau, nguồn đạm nạc hoặc thực vật, ngũ cốc phù hợp và chất béo không bão hòa; lượng carbohydrate cần phân bố theo kế hoạch điều trị. Không có thực phẩm hoặc nước uống nào làm liền loét nếu không giảm tải và phục hồi tưới máu. Người bệnh thận, suy tim hoặc béo phì cần tư vấn riêng để tránh bổ sung đạm, kali, muối hoặc dịch quá mức.
Hoạt động cần bảo vệ vết loét khỏi tải lặp lại nhưng tránh bất động không cần thiết. Nhóm điều trị có thể cho phép tập thân trên, bài tập không chịu lực hoặc đi lại giới hạn với thiết bị giảm tải. Người bệnh không nên tự “cố đi cho lưu thông” trên vết loét lòng bàn chân. Sau khi lành, tăng dần quãng đường và kiểm tra da trước, sau vận động. Chóng mặt, thăng bằng kém và nguy cơ té ngã phải được cân nhắc khi dùng nạng, khung hoặc dụng cụ cao đến gối.
Mỗi ngày quan sát màu, nhiệt, sưng, nứt, phồng và dịch ở cả hai chân; dùng gương hoặc nhờ người hỗ trợ. Theo dõi đường huyết theo kế hoạch, ghi số lần băng thấm, mức đau và thời gian sử dụng thiết bị giảm tải. Không tự đo độ sâu bằng que, tự cắt chai hoặc ngâm chân. Nhiệt độ da chênh lệch có thể là dữ kiện trong chương trình chuyên khoa nhưng không nên tự dùng để trì hoãn khám khi đã có vết thương hoặc dấu nhiễm trùng.
- Không đi chân trần, kể cả trong nhà, và không dùng giày chật, dép kẹp hoặc miếng lót tự cắt gây cọ xát.
- Không ngâm chân lâu, chườm nóng, dùng túi nước nóng hoặc thử nước bằng bàn chân khi cảm giác giảm.
- Không tự cắt chai, nặn mủ, chọc vết phồng hoặc dùng hóa chất trị chai và thuốc đắp không rõ thành phần.
- Không tự dùng kháng sinh cho vết loét không nhiễm và không ngừng kháng sinh sớm khi đã được kê.
- Không tiếp tục đi lại bình thường nếu vết loét nằm ở điểm chịu lực và chưa có phương án giảm tải.
- Không tự tăng, giảm insulin hoặc thuốc hạ glucose chỉ vì ăn kém; cần liên hệ bác sĩ để điều chỉnh an toàn.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Loét chân do đái tháo đường hiếm ở trẻ em nhưng có thể gặp ở trẻ mắc đái tháo đường lâu năm, bệnh thần kinh, dị tật hoặc dùng thiết bị chỉnh hình. Đánh giá cần xem xét tăng trưởng, hoạt động học đường, khả năng tự chăm sóc và vai trò của gia đình. Thiết bị giảm tải phải phù hợp kích thước đang thay đổi. Không nên gán mọi vết chân ở trẻ đái tháo đường cho biến chứng mạn; chấn thương, nhiễm trùng và bệnh da khác vẫn cần được loại trừ.
Người cao tuổi thường có thị lực kém, hạn chế cúi người, bệnh động mạch, suy thận, suy giảm nhận thức và đa thuốc. Vết loét có thể ít đau và dấu nhiễm trùng mờ, trong khi nguy cơ té ngã tăng khi dùng thiết bị giảm tải. Mục tiêu đường huyết cần tránh hạ đường huyết và phù hợp tình trạng toàn thân. Kế hoạch chăm sóc nên đơn giản, có người hỗ trợ kiểm tra chân, sắp xếp thay băng và rà soát giày dép thường xuyên.
Loét bàn chân ở thai phụ đái tháo đường không phổ biến nhưng cần phối hợp sản khoa, nội tiết, nhiễm trùng và mạch máu. Nhiễm trùng, đường huyết cao và thủ thuật đều có thể ảnh hưởng mẹ và thai, vì vậy không nên trì hoãn đánh giá. Lựa chọn kháng sinh, giảm đau, thuốc hạ glucose, hình ảnh có cản quang và phẫu thuật phải cá thể hóa. Không tự ngừng insulin hoặc thuốc đang dùng; kiểm soát đường huyết an toàn thường là một phần quan trọng của lành thương.
Điều trị có thể tiếp tục khi cho con bú, nhưng cần xem xét độ an toàn của kháng sinh, thuốc giảm đau và thuốc hạ glucose đối với trẻ. Không mặc định phải ngừng cho bú khi cần thuốc hoặc thủ thuật. Nếu mẹ hạn chế đi lại hoặc nhập viện, cần kế hoạch hỗ trợ chăm con và hút sữa để tránh đặt thêm áp lực lên bàn chân. Dinh dưỡng phải đáp ứng cho con bú, đái tháo đường và lành thương mà không dựa vào sản phẩm quảng cáo.
Người suy giảm miễn dịch có thể nhiễm trùng sâu với ít đỏ, ít sốt hoặc xét nghiệm viêm không cao. Nấm, vi khuẩn kháng thuốc hoặc nhiễm trùng cơ hội được cân nhắc theo bối cảnh nhưng không nên điều trị kinh nghiệm kéo dài thiếu mẫu phù hợp. Ngưỡng nhập viện và hình ảnh có thể thấp hơn khi vết thương tiến triển. Không tự ngừng thuốc ức chế miễn dịch; nhóm điều trị cần phối hợp chuyên khoa để cân bằng kiểm soát bệnh nền và chống nhiễm trùng.
Bệnh thận, suy tim, bệnh mạch vành, đột quỵ, bệnh động mạch ngoại biên, thiếu máu và trầm cảm ảnh hưởng rõ đến khả năng lành và lựa chọn điều trị. Phù có thể làm giày chật; suy thận thay đổi liều thuốc; bệnh tim giới hạn phẫu thuật và vận động. Người đa thuốc cần rà soát tương tác, nguy cơ hạ đường huyết và chống đông trước cắt lọc. Kế hoạch nên ưu tiên đồng thời bảo tồn chi và giảm nguy cơ tim mạch.
Sau phẫu thuật bàn chân hoặc tái thông mạch, người bệnh cần tuân thủ giới hạn chịu lực, giữ vết mổ và dụng cụ sạch, theo dõi chảy máu, sưng, đau, nhiệt độ và màu ngón. Giảm tải sai có thể làm bung vết mổ; ngược lại bất động kéo dài làm mất cơ. Thuốc chống huyết khối và kiểm soát glucose phải theo đúng đơn. Sốt, dịch mủ, bàn chân lạnh hoặc đau tăng đột ngột cần liên hệ ngay thay vì chờ lịch hẹn.
Câu hỏi thường gặp về Loét chân do đái tháo đường
Có thể nguy hiểm vì mất cảm giác làm vết thương bị phát hiện muộn, còn thiếu máu và nhiễm trùng khiến tổn thương lan nhanh. Biến chứng gồm viêm xương, nhiễm trùng huyết, hoại tử và cắt cụt. Nguy cơ không phụ thuộc chỉ vào kích thước bề mặt; một lỗ nhỏ có thể thông xuống mô sâu. Người bệnh cần được đánh giá sớm về nhiễm trùng và tuần hoàn. Sốt, đỏ lan, mủ, bàn chân lạnh hoặc đổi màu, đau tăng, lơ mơ hay đường huyết khó kiểm soát là dấu hiệu cần khám khẩn.
Nhiều vết loét có thể lành khi giảm tải được thực hiện đều, mô hoại tử được xử lý, nhiễm trùng được kiểm soát và tưới máu đủ. Tuy nhiên, bệnh thần kinh, biến dạng và bệnh động mạch làm quá trình kéo dài; viêm xương hoặc bệnh thận làm tiên lượng khó hơn. Đóng kín da không có nghĩa nguy cơ đã hết, vì tái loét thường xảy ra nếu giày và áp lực chưa được điều chỉnh. Kết quả cần đánh giá định kỳ thay vì cam kết một thời hạn cố định.
Có. Mất cảm giác do bệnh thần kinh là lý do vết loét đái tháo đường có thể không đau dù đã sâu hoặc nhiễm trùng. Không đau không chứng minh vết thương nhẹ. Một vết phồng, nứt, chai chảy máu hoặc vùng da đổi màu cần được đánh giá, đặc biệt ở người từng loét, mạch yếu hoặc bệnh thận. Tiếp tục đi lại có thể làm tổn thương lớn hơn. Người bệnh nên giảm tải theo hướng dẫn, che phủ sạch và liên hệ cơ sở chăm sóc bàn chân thay vì tự cắt chai hoặc đắp thuốc.
Không nên dùng kháng sinh chỉ để phòng khi vết loét chưa có dấu hiệu nhiễm trùng. Vi khuẩn có thể hiện diện trên bề mặt mà không gây bệnh; dùng kháng sinh không cần thiết không làm vết loét lành nhanh hơn và tăng tác dụng phụ cùng kháng thuốc. Khi có nhiễm trùng, bác sĩ đánh giá mức độ, lấy mẫu phù hợp khi cần và chọn thuốc theo chức năng thận, dị ứng và tình hình vi khuẩn. Người bệnh không tự dùng đơn cũ hoặc thuốc của người khác.
Vẫn có thể vận động nhưng loại và mức hoạt động phải tránh tăng áp lực lên vết loét. Với loét lòng bàn chân, đi bộ bình thường hoặc tập chịu lực có thể làm chậm lành nếu chưa có thiết bị giảm tải. Nhóm điều trị thường ưu tiên bài tập thân trên, vận động không chịu lực hoặc chương trình có giám sát, đồng thời phòng mất cơ và huyết khối. Sau khi lành, hoạt động được tăng từ từ với giày phù hợp và kiểm tra da trước, sau tập.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

