Irbesartan là thuốc hạ huyết áp thuộc nhóm chẹn thụ thể angiotensin II, còn gọi là ARB. Thuốc gắn chọn lọc vào thụ thể AT1, qua đó hạn chế tác dụng co mạch và kích thích tiết aldosterone của angiotensin II. Irbesartan được phê duyệt để điều trị tăng huyết áp và điều trị bệnh thận do đái tháo đường ở người tăng huyết áp mắc đái tháo đường típ 2 có tăng creatinin huyết thanh và protein niệu. Thuốc thường được uống một lần mỗi ngày, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Trong quá trình điều trị, cần theo dõi huyết áp, creatinin, eGFR và kali máu, nhất là ở người có bệnh thận, suy tim, mất nước hoặc đang dùng thuốc làm tăng kali. Irbesartan có thể gây tổn thương thai nhi và phải ngừng sớm khi phát hiện mang thai. Người bệnh không nên tự tăng liều, phối hợp với thuốc ức chế hệ renin–angiotensin khác hoặc dùng thực phẩm bổ sung kali khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Nội dung chính
- Thuốc chẹn chọn lọc thụ thể angiotensin II AT1, thuộc nhóm ARB.
- Tăng huyết áp; bệnh thận do đái tháo đường ở người tăng huyết áp mắc đái tháo đường típ 2 có protein niệu và suy giảm chức năng thận theo tiêu chí nhãn thuốc.
- 150 mg một lần mỗi ngày; có thể tăng đến 300 mg một lần mỗi ngày.
- Viên nén 75 mg, 150 mg và 300 mg; có dạng phối hợp với hydrochlorothiazide hoặc thuốc khác.
- Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Huyết áp, kali máu, creatinin và eGFR.
- Hạ huyết áp, tăng kali máu, suy giảm chức năng thận, phù mạch và độc tính đối với thai nhi.
- Aliskiren, ACE inhibitor, thuốc lợi tiểu giữ kali, thực phẩm bổ sung kali, lithium và NSAID.
- Không được sử dụng trong thai kỳ; phải ngừng càng sớm càng tốt khi phát hiện mang thai.
- Không tự ngừng thuốc vì huyết áp thường không gây triệu chứng nhưng vẫn cần được kiểm soát liên tục.
Hoạt chất Irbesartan là gì?
Irbesartan là thuốc đối kháng chọn lọc thụ thể angiotensin II loại AT1. Thuốc làm giảm tác động của angiotensin II lên mạch máu và tuyến thượng thận, từ đó làm giãn mạch, giảm tiết aldosterone và hạ huyết áp.
Irbesartan thuộc nhóm ARB, không ức chế trực tiếp men chuyển ACE và không làm tăng bradykinin theo cơ chế của thuốc ức chế men chuyển. Vì vậy, ho khan liên quan thuốc thường ít gặp hơn so với ACE inhibitor, mặc dù người dùng irbesartan vẫn có thể bị ho do nguyên nhân khác.
Irbesartan
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Irbesartan |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Irbesartan |
| Tên IUPAC | 2-butyl-3-[[4-[2-(2H-tetrazol-5-yl)phenyl]phenyl]methyl]-1,3-diazaspiro[4.4]non-1-en-4-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Irbesartan USP. Irbesartanum. Irbesartan INN. BMS-186295 trong một số tài liệu phát triển dược chất. Tên biệt dược quốc tế được ghi nhận gồm Avapro và Aprovel. Irbesartan không phải tiền dược và không cần được chuyển hóa thành chất có hoạt tính trước khi phát huy tác dụng. |
| Tên viết tắt | IRB |
| Tên Latinh / tên dược điển | Irbesartanum |
| Tên USAN | irbesartan |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 138402-11-6 |
|---|---|
| UNII | J0E2756Z7N |
| PubChem CID | 3749 |
| RxNorm CUI | 83818 |
| Công thức phân tử | C25H28N6O |
Dược động học của Irbesartan
Irbesartan được hấp thu nhanh sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1,5–2 giờ. Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 60–80% và thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến sinh khả dụng.
Thuốc liên kết khoảng 90% với protein huyết thanh, chủ yếu là albumin và alpha-1-acid glycoprotein. Thể tích phân bố trung bình khoảng 53–93 lít.
Irbesartan được chuyển hóa bằng liên hợp glucuronide và oxy hóa, chủ yếu qua CYP2C9. Hơn 80% hoạt tính phóng xạ trong huyết tương sau khi dùng irbesartan đánh dấu được quy cho hoạt chất không đổi. Chất chuyển hóa lưu hành chính là irbesartan glucuronide không hoạt tính.
Thời gian bán thải cuối khoảng 11–15 giờ; trạng thái ổn định đạt trong khoảng ba ngày. Thuốc và chất chuyển hóa được bài xuất qua mật và thận, với khoảng 20% hoạt tính phóng xạ được tìm thấy trong nước tiểu và phần còn lại trong phân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Irbesartan được hấp thu nhanh và tương đối hoàn toàn sau khi uống. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1,5–2 giờ.
Dược động học tuyến tính trong khoảng liều điều trị, nghĩa là mức phơi nhiễm tăng tương đối theo liều trong phạm vi được nghiên cứu.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của irbesartan đường uống khoảng 60–80%. Thức ăn không làm thay đổi có ý nghĩa sinh khả dụng, vì vậy thuốc có thể uống trước, trong hoặc sau bữa ăn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Irbesartan liên kết khoảng 90% với protein huyết thanh, chủ yếu với albumin và alpha-1-acid glycoprotein. Mức gắn với các thành phần tế bào của máu không đáng kể.
Thể tích phân bố trung bình khoảng 53–93 lít. Dữ liệu động vật cho thấy thuốc chỉ đi qua hàng rào máu–não ở mức thấp nhưng có thể qua nhau thai.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Irbesartan không phải tiền dược và hoạt tính dược lý không phụ thuộc vào việc tạo chất chuyển hóa có hoạt tính.
Thuốc được chuyển hóa chủ yếu bằng:
- Liên hợp glucuronide.
- Oxy hóa chủ yếu qua CYP2C9.
- Chuyển hóa qua CYP3A4 không đáng kể.
Chất chuyển hóa lưu hành chính là irbesartan glucuronide không hoạt tính, chiếm khoảng 6% hoạt tính phóng xạ trong huyết tương. Các chất chuyển hóa oxy hóa không đóng góp đáng kể vào tác dụng dược lý.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Irbesartan và các chất chuyển hóa được thải qua cả đường mật và đường thận.
Sau khi dùng irbesartan đánh dấu phóng xạ:
- Khoảng 20% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu.
- Phần còn lại chủ yếu được đào thải qua phân.
- Irbesartan không được loại bỏ đáng kể bằng thẩm tách máu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 11–15 giờ. Nồng độ trạng thái ổn định thường đạt trong vòng ba ngày khi dùng một lần mỗi ngày. Mức tích lũy trong huyết tương sau dùng lặp lại dưới 20% và được xem là không có ý nghĩa lâm sàng đáng kể. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần trong huyết tương của irbesartan khoảng 157–176 ml/phút. Độ thanh thải qua thận khoảng 3–3,5 ml/phút, cho thấy thận không phải đường thải trừ duy nhất và phần lớn thuốc được loại bỏ qua chuyển hóa cùng bài tiết mật. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm hoặc đáp ứng với irbesartan gồm:
- Tuổi cao: AUC và Cmax có thể cao hơn khoảng 20–50% so với người trẻ, nhưng thường không cần điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi.
- Giới tính: phụ nữ có thể có nồng độ huyết tương cao hơn, nhưng không cần điều chỉnh liều thường quy.
- Mất nước hoặc giảm natri: làm tăng nguy cơ hạ huyết áp sau liều đầu.
- Suy thận: dược động học không thay đổi rõ, nhưng nguy cơ suy thận cấp và tăng kali phụ thuộc tình trạng lâm sàng.
- Suy gan nhẹ đến trung bình: dược động học không thay đổi đáng kể.
- CYP2C9: là enzyme oxy hóa chính, nhưng ý nghĩa lâm sàng của khác biệt di truyền hoặc chất cảm ứng chưa được xác định đầy đủ.
- NSAID, lợi tiểu, thuốc ức chế hệ renin–angiotensin khác và thuốc làm tăng kali có thể thay đổi độ an toàn của điều trị.
- Chủng tộc, hoạt tính renin và lượng muối trong chế độ ăn có thể ảnh hưởng mức giảm huyết áp.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Irbesartan
Irbesartan thuộc các nhóm:
- Thuốc hạ huyết áp.
- Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II.
- Thuốc đối kháng cạnh tranh chọn lọc thụ thể AT1.
- Thuốc ức chế hệ renin–angiotensin–aldosterone.
- Thuốc ARB đơn chất, mã ATC C09CA04.
Irbesartan không phải thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn beta, thuốc chẹn kênh calci hoặc thuốc lợi tiểu. Tuy nhiên, thuốc có thể được phối hợp với các nhóm này khi cần kiểm soát huyết áp.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Angiotensin II là chất co mạch mạnh và kích thích vỏ thượng thận tiết aldosterone. Phần lớn tác dụng tim mạch quan trọng của angiotensin II được truyền qua thụ thể AT1.
Irbesartan:
- Gắn cạnh tranh và chọn lọc vào thụ thể AT1.
- Có ái lực với AT1 cao hơn AT2 trên 8.500 lần.
- Ngăn tác dụng co mạch của angiotensin II.
- Giảm kích thích tiết aldosterone.
- Làm giảm sức cản mạch ngoại vi và huyết áp.
- Không có hoạt tính chủ vận tại thụ thể AT1.
- Không ức chế ACE hoặc renin.
- Không tác động đáng kể đến các thụ thể hormone hoặc kênh ion khác liên quan trực tiếp đến điều hòa huyết áp.
Việc chẹn AT1 làm tăng renin và angiotensin II tuần hoàn do mất phản hồi âm, nhưng sự gia tăng này không vượt qua được tác dụng chẹn thụ thể của irbesartan.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Irbesartan ức chế phụ thuộc liều đáp ứng tăng huyết áp do truyền angiotensin II. Sau liều uống 150 mg hoặc 300 mg, mức ức chế có thể đạt tối đa sau khoảng bốn giờ và một phần tác dụng vẫn duy trì sau 24 giờ.
Ở người tăng huyết áp dùng thuốc kéo dài:
- Nồng độ angiotensin II có thể tăng khoảng 1,5–2 lần.
- Hoạt tính renin huyết tương có thể tăng khoảng 2–3 lần.
- Nồng độ aldosterone huyết tương thường giảm.
- Tác dụng hạ huyết áp được duy trì trong khoảng liều dùng một lần mỗi ngày.
Tác dụng hạ huyết áp thường biểu hiện trong những tuần đầu và đạt gần tối đa sau khoảng 4–6 tuần, nhưng đáp ứng thay đổi theo từng người bệnh.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Irbesartan
Các chỉ định được phê duyệt theo nhãn thuốc gồm:
- Điều trị tăng huyết áp ở người lớn, dùng đơn độc hoặc phối hợp với thuốc hạ huyết áp khác.
- Điều trị bệnh thận do đái tháo đường ở người tăng huyết áp mắc đái tháo đường típ 2 có tăng creatinin huyết thanh và protein niệu theo tiêu chí nhãn Hoa Kỳ.
- Điều trị bệnh thận ở người lớn tăng huyết áp mắc đái tháo đường típ 2 như một phần của phác đồ hạ huyết áp theo SmPC châu Âu.
KDIGO khuyến nghị dùng thuốc ức chế hệ renin–angiotensin, gồm ACE inhibitor hoặc ARB, cho người bệnh thận mạn có albumin niệu trung bình đến nặng trong các nhóm thích hợp. Khuyến nghị theo hướng dẫn chuyên môn không đồng nghĩa mọi trường hợp bệnh thận mạn đều là chỉ định được phê duyệt riêng cho irbesartan.
Irbesartan tiếp tục được nghiên cứu trong các bối cảnh như bệnh thận mạn có albumin niệu không do đái tháo đường, tái cấu trúc tim mạch và một số bệnh lý liên quan hoạt hóa hệ renin–angiotensin.
Các ứng dụng không được ghi trong nhãn thuốc phải được xem là sử dụng ngoài chỉ định hoặc ứng dụng nghiên cứu. Dữ liệu đủ để xác lập từng ứng dụng cụ thể.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều phải được cá thể hóa theo huyết áp, chức năng thận, kali máu, tình trạng dịch và thuốc dùng đồng thời.
Liều tham khảo từ nhãn thuốc:
- Tăng huyết áp ở người lớn: khởi đầu 150 mg một lần mỗi ngày. Có thể tăng đến 300 mg một lần mỗi ngày nếu cần kiểm soát huyết áp.
- Người giảm thể tích tuần hoàn hoặc giảm natri, bao gồm người dùng lợi tiểu liều cao hoặc đang thẩm tách: nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị cân nhắc liều khởi đầu 75 mg một lần mỗi ngày.
- Bệnh thận do đái tháo đường ở người mắc đái tháo đường típ 2: 300 mg một lần mỗi ngày theo nhãn Hoa Kỳ.
- SmPC châu Âu khuyến nghị bắt đầu 150 mg một lần mỗi ngày và tăng đến 300 mg một lần mỗi ngày như liều duy trì ưu tiên cho bệnh thận do đái tháo đường.
- Người trên 75 tuổi hoặc đang thẩm tách: SmPC châu Âu cho phép cân nhắc khởi đầu 75 mg, trong khi nhãn Hoa Kỳ không yêu cầu điều chỉnh chỉ dựa trên tuổi.
Các liều trên chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc. Không tự áp dụng, tăng liều hoặc chia liều nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Uống nguyên viên với nước.
- Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Dùng một lần mỗi ngày vào thời điểm tương đối cố định.
- Không tự bẻ viên nếu sản phẩm không có rãnh chia và nhãn không cho phép.
- Nếu quên liều, dùng khi nhớ ra nếu chưa gần liều kế tiếp; không dùng gấp đôi để bù.
- Duy trì chế độ ăn, vận động và hạn chế muối theo hướng dẫn điều trị.
- Không tự sử dụng viên bổ sung kali hoặc muối thay thế chứa kali.
- Báo cho bác sĩ nếu có tiêu chảy, nôn kéo dài, mất nước hoặc đang nhịn ăn vì nguy cơ hạ huyết áp và suy thận có thể tăng.
- Không tự dùng NSAID thường xuyên trong thời gian điều trị.
- Người có khả năng mang thai cần sử dụng biện pháp tránh thai phù hợp và báo ngay khi nghi ngờ mang thai.
- Nếu chóng mặt khi đứng dậy, nên đổi tư thế từ từ và liên hệ bác sĩ khi triệu chứng kéo dài.
- Không ngừng thuốc khi huyết áp về bình thường nếu chưa được hướng dẫn.
Các thông số thường cần theo dõi gồm:
- Huyết áp tại cơ sở y tế và tại nhà khi được hướng dẫn.
- Huyết áp tư thế nếu có chóng mặt hoặc nguy cơ té ngã.
- Creatinin huyết thanh.
- eGFR.
- Kali máu.
- Natri và các điện giải khác khi có chỉ định.
- Albumin niệu hoặc protein niệu ở người bệnh thận.
- Tình trạng dịch và dấu hiệu mất nước.
- Đường huyết ở người đái tháo đường, đặc biệt khi dùng insulin, repaglinide hoặc thuốc hạ đường huyết khác.
- Các thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung và muối thay thế chứa kali.
- Dấu hiệu phù mặt, môi, lưỡi, đau bụng bất thường hoặc khó thở.
KDIGO khuyến nghị kiểm tra huyết áp, creatinin và kali trong khoảng 2–4 tuần sau khi bắt đầu hoặc tăng liều thuốc ức chế hệ renin–angiotensin, tùy mức GFR và kali ban đầu.
Cảnh báo và lưu ý về Irbesartan
Chống chỉ định hoặc trường hợp không được sử dụng gồm:
- Quá mẫn với irbesartan hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
- Phối hợp với aliskiren ở người mắc đái tháo đường theo nhãn Hoa Kỳ.
- SmPC châu Âu chống chỉ định phối hợp aliskiren ở người mắc đái tháo đường hoặc suy thận có GFR dưới 60 ml/phút/1,73 m².
- Ba tháng giữa và ba tháng cuối thai kỳ theo SmPC châu Âu; nhãn Hoa Kỳ có cảnh báo đóng khung về độc tính thai nhi và yêu cầu ngừng thuốc càng sớm càng tốt khi phát hiện mang thai.
Tình trạng hẹp động mạch thận, hẹp van động mạch chủ, mất nước hoặc tăng kali máu thường được xếp vào nhóm cảnh báo và thận trọng, không phải chống chỉ định tuyệt đối trong mọi nhãn.
Tác dụng không mong muốn có thể gồm:
- Chóng mặt.
- Chóng mặt tư thế.
- Hạ huyết áp tư thế.
- Mệt mỏi.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Tiêu chảy.
- Khó tiêu hoặc ợ nóng.
- Đau cơ xương.
- Đau đầu.
- Ho, dù tỷ lệ trong thử nghiệm gần tương đương giả dược.
- Đánh trống ngực hoặc nhịp tim nhanh.
- Tăng kali máu.
- Tăng creatinin hoặc giảm chức năng thận.
- Tăng creatine kinase.
- Hạ đường huyết ở một số người mắc đái tháo đường.
- Rối loạn chức năng tình dục, ít gặp.
- Thay đổi vị giác, ù tai hoặc chuột rút được báo cáo sau lưu hành.
Ở người bệnh thận do đái tháo đường, tăng kali máu và triệu chứng hạ huyết áp tư thế có thể gặp thường xuyên hơn.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Độc tính đối với thai nhi, thiểu ối, suy thận thai, thiểu sản phổi, biến dạng xương, hạ huyết áp, vô niệu hoặc tử vong sơ sinh.
- Hạ huyết áp có triệu chứng hoặc ngất, nhất là ở người mất nước hoặc dùng lợi tiểu liều cao.
- Suy thận cấp, đặc biệt ở người hẹp động mạch thận, bệnh thận mạn, suy tim nặng hoặc giảm thể tích.
- Tăng kali máu nặng, có thể gây yếu cơ hoặc loạn nhịp tim.
- Phù mạch ở mặt, môi, lưỡi, họng hoặc ruột.
- Phản vệ hoặc sốc phản vệ.
- Viêm gan, vàng da hoặc bất thường chức năng gan.
- Giảm tiểu cầu hoặc thiếu máu.
- Viêm mạch giảm bạch cầu.
- Đau cơ kèm tăng creatine kinase.
- Hạ đường huyết ở người mắc đái tháo đường.
Khó thở, phù lưỡi hoặc họng, ngất, giảm lượng nước tiểu, yếu cơ nặng hoặc nhịp tim bất thường cần được đánh giá cấp cứu.
- Irbesartan có cảnh báo đóng khung về độc tính thai nhi.
- Cần điều chỉnh mất nước hoặc giảm natri trước khi bắt đầu, hoặc cân nhắc liều khởi đầu thấp hơn.
- Hạ huyết áp có thể xảy ra sau liều đầu ở người dùng lợi tiểu liều cao, nôn, tiêu chảy, ăn nhạt quá mức hoặc đang thẩm tách.
- Thuốc có thể gây suy giảm chức năng thận hoặc suy thận cấp ở người phụ thuộc vào hoạt tính hệ renin–angiotensin để duy trì tưới máu thận.
- Thận trọng ở người hẹp động mạch thận một hoặc hai bên.
- Theo dõi kali ở người bệnh thận, suy tim, đái tháo đường hoặc đang dùng thuốc làm tăng kali.
- Không phối hợp thường quy ACE inhibitor, ARB và thuốc ức chế renin trực tiếp.
- Người tăng aldosterone nguyên phát thường đáp ứng kém với thuốc ức chế hệ renin–angiotensin; SmPC không khuyến nghị dùng irbesartan trong trường hợp này.
- Thận trọng ở người hẹp van động mạch chủ, hẹp van hai lá hoặc bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn.
- Hạ huyết áp quá mức ở người bệnh tim thiếu máu cục bộ hoặc bệnh mạch não có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
- Đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy không rõ nguyên nhân có thể là biểu hiện phù mạch đường ruột.
- Ở người mắc đái tháo đường, cần theo dõi đường huyết vì hạ đường huyết đã được báo cáo.
- Không sử dụng thuốc trong thai kỳ và cần thay thế trước khi có kế hoạch mang thai.
Dữ liệu quá liều ở người còn hạn chế. Dùng đến 900 mg mỗi ngày trong tám tuần đã được dung nạp trong dữ liệu nghiên cứu, nhưng đây không phải liều điều trị được khuyến nghị.
Biểu hiện quá liều có thể gồm:
- Hạ huyết áp rõ.
- Chóng mặt hoặc ngất.
- Nhịp tim nhanh.
- Nhịp tim chậm trong một số trường hợp.
- Suy giảm chức năng thận.
- Rối loạn điện giải, đặc biệt tăng kali máu.
Xử trí:
- Đánh giá đường thở, tuần hoàn, huyết áp, điện tâm đồ và điện giải.
- Điều trị hỗ trợ và triệu chứng.
- Đặt người bệnh nằm và bù dịch khi phù hợp với tình trạng tim–thận.
- Theo dõi creatinin, eGFR và kali.
- Than hoạt có thể được cân nhắc sớm trong một số trường hợp theo hướng dẫn chống độc.
- Irbesartan không được loại bỏ hiệu quả bằng thẩm tách máu.
Khi uống nhầm liều lớn hoặc có ngất, khó thở, yếu cơ hay nhịp tim bất thường, cần liên hệ cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
Theo nhãn DailyMed được tham khảo:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Có thể chấp nhận dao động trong khoảng 15–30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng kiểm soát.
- Giữ thuốc trong bao bì kín.
- Tránh ẩm và nhiệt độ quá cao.
- Không sử dụng viên đổi màu, vỡ, ẩm hoặc quá hạn.
- Để xa tầm tay trẻ em.
Điều kiện bảo quản của từng sản phẩm có thể khác nhau; luôn ưu tiên nhãn thuốc tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả của irbesartan ở trẻ em chưa được xác lập đầy đủ.
Nhãn Hoa Kỳ nêu:
- Một nghiên cứu với liều đến 4,5 mg/kg/ngày ở trẻ 6–16 tuổi không cho thấy hiệu quả hạ huyết áp rõ.
- Thuốc chưa được nghiên cứu ở trẻ dưới 6 tuổi.
SmPC châu Âu nêu rằng dữ liệu hiện có ở trẻ 6–16 tuổi chưa đủ để khuyến nghị liều và không thể mở rộng chỉ định cho trẻ em.
Vì vậy, không tự sử dụng irbesartan cho trẻ. Việc dùng ngoài chỉ định chỉ được cân nhắc bởi bác sĩ chuyên khoa sau khi đánh giá các lựa chọn khác.
Trong các thử nghiệm tăng huyết áp, không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về hiệu quả hoặc độ an toàn giữa người từ 65 tuổi và người trẻ hơn, nhưng không loại trừ độ nhạy cao hơn ở một số người.
Dược động học ở người 65–80 tuổi:
- AUC và Cmax có thể cao hơn khoảng 20–50%.
- Thời gian bán thải không thay đổi đáng kể.
- Nhãn Hoa Kỳ không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi.
- SmPC châu Âu cho phép cân nhắc khởi đầu 75 mg ở người trên 75 tuổi.
Cần chú ý hạ huyết áp tư thế, mất nước, suy thận, tăng kali, nguy cơ té ngã và sử dụng đồng thời NSAID hoặc lợi tiểu.
Irbesartan có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho thai nhi và không được dùng trong thai kỳ.
Thuốc tác động lên hệ renin–angiotensin trong ba tháng giữa và cuối có thể gây:
- Giảm chức năng thận thai.
- Thiểu ối.
- Vô niệu.
- Suy thận thai hoặc sơ sinh.
- Thiểu sản phổi.
- Giảm cốt hóa hoặc thiểu sản xương sọ.
- Biến dạng xương.
- Hạ huyết áp sơ sinh.
- Tăng kali máu.
- Tử vong thai hoặc sơ sinh.
Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu ngừng irbesartan càng sớm càng tốt khi phát hiện mang thai. SmPC châu Âu không khuyến nghị sử dụng trong ba tháng đầu và chống chỉ định trong ba tháng giữa và cuối.
Người có kế hoạch mang thai cần chuyển sang thuốc hạ huyết áp có hồ sơ an toàn phù hợp trước khi thụ thai. Nếu đã phơi nhiễm từ ba tháng giữa, có thể cần siêu âm đánh giá chức năng thận và xương sọ thai, đồng thời theo dõi trẻ sơ sinh về hạ huyết áp, thiểu niệu và tăng kali.
Chưa có dữ liệu đáng tin cậy về nồng độ irbesartan trong sữa mẹ, ảnh hưởng đến trẻ bú hoặc ảnh hưởng lên khả năng tạo sữa.
Irbesartan hoặc chất chuyển hóa được bài tiết vào sữa của chuột. Do nguy cơ tác dụng bất lợi trên trẻ bú, nhãn Hoa Kỳ không khuyến nghị dùng irbesartan trong thời kỳ cho con bú.
LactMed và SmPC châu Âu khuyến nghị ưu tiên thuốc thay thế có dữ liệu an toàn tốt hơn, đặc biệt khi trẻ là trẻ sơ sinh hoặc sinh non.
Ở người suy gan nhẹ đến trung bình hoặc xơ gan nhẹ–trung bình:
- Dược động học của irbesartan không thay đổi đáng kể.
- Thường không cần điều chỉnh liều chỉ dựa trên suy gan nhẹ hoặc trung bình.
Chưa có đủ kinh nghiệm lâm sàng ở người suy gan nặng. Cần thận trọng, theo dõi huyết áp, điện giải và chức năng gan khi có bệnh gan tiến triển.
Dược động học irbesartan không thay đổi rõ ở người suy thận và thuốc không được loại bỏ bằng thẩm tách máu. Nhãn thuốc không yêu cầu điều chỉnh liều thường quy ở suy thận nhẹ đến nặng nếu người bệnh không bị giảm thể tích.
Tuy nhiên:
- Người suy thận có nguy cơ tăng kali máu cao hơn.
- Creatinin có thể tăng sau khi bắt đầu hoặc tăng liều.
- Nguy cơ suy thận cấp tăng khi mất nước, dùng NSAID, hẹp động mạch thận hoặc phong bế kép hệ renin–angiotensin.
- Người đang thẩm tách hoặc giảm thể tích có thể cần liều khởi đầu 75 mg.
- Cần kiểm tra creatinin, eGFR và kali sau khởi trị hoặc thay đổi liều.
- KDIGO khuyến nghị không tự ngừng ACE inhibitor hoặc ARB chỉ vì eGFR giảm xuống dưới 30 ml/phút/1,73 m² nếu người bệnh vẫn dung nạp; cần đánh giá nguyên nhân và tình trạng lâm sàng.
Irbesartan nhìn chung không được dự đoán ảnh hưởng trực tiếp đáng kể đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy.
Tuy nhiên, chóng mặt, mệt mỏi hoặc hạ huyết áp có thể xảy ra, đặc biệt:
- Khi mới bắt đầu thuốc.
- Sau khi tăng liều.
- Khi dùng cùng lợi tiểu.
- Khi mất nước.
- Sau khi uống rượu.
Không nên lái xe hoặc vận hành máy khi còn chóng mặt, choáng váng, mệt bất thường hoặc có cảm giác sắp ngất.
Tương tác thuốc của Irbesartan
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Bulevirtide
Irbesartan được Health Canada liệt kê trong các thuốc có thể ức chế đích NTCP của bulevirtide; đồng sử dụng không được khuyến cáo. Chưa có dữ liệu lâm sàng trực tiếp định lượng mức thay đổi phơi nhiễm bulevirtide cho riêng cặp này. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học dự kiến qua transporter NTCP. Irbesartan có thể ức chế NTCP, là đích gắn của bulevirtide và có liên quan đến thải trừ qua đích; do đó có thể làm thay đổi phơi nhiễm bulevirtide. Mức độ thay đổi ở người chưa được định lượng cho cặp cụ thể. Ảnh hưởng: Có thể làm thay đổi phơi nhiễm, hiệu quả kháng HDV hoặc khả năng dung nạp của bulevirtide; hướng và độ lớn thay đổi chưa được xác lập. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Ưu tiên tránh phối hợp bulevirtide với Irbesartan khi có lựa chọn thay thế phù hợp. Nếu không thể tránh, đánh giá lợi ích–nguy cơ và theo dõi lâm sàng sát; hiện không có khuyến cáo chỉnh liều bulevirtide riêng cho cặp này. | Theo dõi đáp ứng điều trị HDV, khả năng dung nạp, ALT/AST và acid mật theo bối cảnh lâm sàng; cân nhắc HDV RNA theo kế hoạch theo dõi điều trị. Theo dõi thêm độc tính đặc hiệu của thuốc phối hợp khi phù hợp. | Bằng chứng: moderate Nguồn: Health Canada | HEPCLUDEX (bulevirtide) Product Monograph, revision 2026-05-14 | Section 9.1 Drug Interactions Overview: Irbesartan is among NTCP inhibitors for which co-administration is not recommended | https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00084710.PDF | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Perindopril
Phối hợp perindopril với ARB gây phong bế kép RAAS và làm tăng nguy cơ hạ huyết áp, tăng kali máu và suy giảm chức năng thận, kể cả suy thận cấp. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Ức chế đồng thời hai vị trí của hệ renin–angiotensin–aldosterone làm tăng mức phong bế RAAS và giảm khả năng duy trì huyết áp/lọc cầu thận, đồng thời tăng nguy cơ giữ kali. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ hạ huyết áp, ngất, tăng kali máu và giảm chức năng thận/AKI so với dùng một thuốc tác động RAAS. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Không khuyến cáo phối hợp thường quy. Nếu phong bế kép được xem là tuyệt đối cần thiết, chỉ thực hiện dưới giám sát chuyên khoa với đánh giá lợi ích–nguy cơ. | Theo dõi sát huyết áp, creatinine/eGFR và kali huyết; đánh giá triệu chứng hạ huyết áp/ngất. | Bằng chứng: high |
|
Trimethoprim
Trimethoprim phối hợp thuốc chẹn thụ thể angiotensin II làm tăng nguy cơ tăng kali máu. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tác dụng giảm thải kali của trimethoprim cộng với ức chế hệ renin–angiotensin. Ảnh hưởng: Có thể gây tăng kali nặng, rối loạn dẫn truyền hoặc loạn nhịp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Đánh giá nguy cơ và cân nhắc thuốc thay thế; nếu dùng, kiểm tra kali và chức năng thận sớm. | Kali, creatinine/eGFR và ECG khi có triệu chứng hoặc tăng kali. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Valacyclovir
Dữ liệu dược cảnh giác ghi tín hiệu tăng tổn thương thận cấp khi valacyclovir được dùng cùng thuốc ức chế hệ renin–angiotensin, có hoặc không kèm NSAID. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học giả định: ACE inhibitor/ARB/renin inhibitor có thể giảm áp lực lọc cầu thận và lượng nước tiểu, làm tăng nguy cơ tích lũy/kết tinh acyclovir; cơ chế tương tác trực tiếp chưa được chứng minh. Ảnh hưởng: Phân tích JADER cho thấy ROR AKI tăng có ý nghĩa khi phối hợp valacyclovir với RAS inhibitor; tín hiệu tăng thêm khi đồng thời có NSAID. Dữ liệu báo cáo tự phát không cho phép tính tỷ lệ mắc. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Không bắt buộc ngừng RAS inhibitor ở mọi bệnh nhân. Đánh giá chức năng thận và thể tích tuần hoàn; tạm ngừng/điều chỉnh thuốc theo phác đồ 'sick day' của cơ sở khi mất nước hoặc AKI; tránh thêm NSAID nếu có thể. | Creatinine/eGFR, kali, huyết áp, lượng nước tiểu, cân nặng và dấu hiệu mất nước; kiểm tra sớm nếu cao tuổi, CKD, suy tim, nôn/tiêu chảy hoặc dùng liều valacyclovir cao. | Bằng chứng: low Nguồn: Frontiers/PMC | Risk Evaluation for AKI induced by valacyclovir, analgesics, and RAS inhibitors | JADER analysis—RAS inhibitors | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6694181/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine có thể tăng tác dụng hạ huyết áp của nhiều thuốc hạ huyết áp và làm tăng hạ huyết áp tư thế. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược lực học: giãn mạch và phong bế alpha-adrenergic cộng hợp. Ảnh hưởng: Chóng mặt, ngất, té ngã hoặc hạ huyết áp có triệu chứng. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi khi bắt đầu hoặc tăng liều; cân nhắc giảm liều một hoặc cả hai thuốc. | Huyết áp nằm/đứng, mạch, triệu chứng chóng mặt và té ngã. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Rituximab
Thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng mức độ hạ huyết áp xảy ra trong hoặc quanh thời điểm truyền rituximab. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng hạ huyết áp của thuốc dùng nền có thể cộng hợp với hạ huyết áp liên quan phản ứng truyền rituximab. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện hạ huyết áp có triệu chứng, chóng mặt, ngất hoặc mất ổn định huyết động trong truyền. | Khuyến nghị: separate_timing Xử trí: Đối với rituximab truyền tĩnh mạch, SmPC khuyến cáo cân nhắc tạm ngừng thuốc hạ huyết áp 12 giờ trước truyền; quyết định cần cá thể hóa theo nguy cơ tim mạch. | Huyết áp trước truyền và định kỳ trong truyền; theo dõi chóng mặt, ngất và dấu hiệu mất ổn định huyết động. | Bằng chứng: high Nguồn: eMC | MabThera SmPC | Consider withholding antihypertensive medicines 12 hours before rituximab infusion because hypotension may occur | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3801/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
Thắc mắc về hoạt chất Irbesartan
Irbesartan là thuốc chẹn thụ thể angiotensin II thuộc nhóm ARB. Thuốc chẹn chọn lọc thụ thể AT1, giúp giảm co mạch và giảm tiết aldosterone. Irbesartan được dùng để điều trị tăng huyết áp và bệnh thận do đái tháo đường trong những trường hợp đáp ứng tiêu chí của nhãn thuốc.
Irbesartan có thể uống vào buổi sáng hoặc buổi tối, miễn là dùng một lần mỗi ngày vào thời điểm tương đối cố định. Việc lựa chọn thời điểm có thể phụ thuộc huyết áp trong ngày, triệu chứng chóng mặt và các thuốc phối hợp. Không tự đổi thời điểm hoặc liều nếu chưa trao đổi với bác sĩ.
Ho vẫn có thể xảy ra nhưng không phải tác dụng điển hình của irbesartan. Trong thử nghiệm có đối chứng, tỷ lệ ho ở nhóm irbesartan là 2,8%, gần tương đương 2,7% ở nhóm giả dược. Irbesartan không làm tăng bradykinin theo cơ chế của ACE inhibitor nên thường ít gây ho khan liên quan thuốc hơn nhóm ức chế men chuyển.
Có. Irbesartan làm giảm tác động của aldosterone nên có thể làm kali máu tăng, đặc biệt ở người suy thận, suy tim, đái tháo đường, protein niệu hoặc đang dùng lợi tiểu giữ kali, bổ sung kali hay muối thay thế chứa kali. Cần xét nghiệm kali theo chỉ định và không tự bổ sung kali.
Không nên tự ngừng. Huyết áp bình thường có thể là kết quả của thuốc đang phát huy tác dụng. Ngừng thuốc có thể khiến huyết áp tăng trở lại và làm mất lợi ích kiểm soát nguy cơ tim mạch hoặc bảo vệ thận. Việc giảm liều, đổi thuốc hoặc ngừng thuốc phải do bác sĩ đánh giá dựa trên huyết áp, chức năng thận, kali và tác dụng phụ.

