Irinotecan

Irinotecan là thuốc hóa trị gây độc tế bào thuộc nhóm ức chế topoisomerase I, được sử dụng chủ yếu trong điều trị ung thư đại trực tràng tiến triển hoặc di căn. Trong cơ thể, một phần irinotecan được chuyển thành SN-38, chất chuyển hóa có hoạt tính mạnh hơn và ngăn enzyme topoisomerase I nối lại các đứt gãy đơn của DNA. Tổn thương DNA tích lũy trong quá trình nhân đôi có thể làm tế bào ung thư ngừng phát triển và chết. Irinotecan được truyền tĩnh mạch, dùng đơn trị hoặc phối hợp với fluorouracil, leucovorin và các thuốc chống ung thư khác tùy nhãn thuốc và phác đồ chuyên môn. Hai độc tính giới hạn liều quan trọng nhất là tiêu chảy muộn và suy tủy, đặc biệt giảm bạch cầu trung tính. Người có giảm hoạt tính UGT1A1 như kiểu gen UGT1A128/28, 6/6 hoặc 6/28 có thể tích lũy SN-38 và tăng nguy cơ độc tính nghiêm trọng. Thuốc chỉ được sử dụng tại đơn vị chuyên khoa ung bướu có khả năng theo dõi và xử trí biến chứng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Thuốc hóa trị bán tổng hợp thuộc nhóm ức chế topoisomerase I.
  • SN-38, được tạo ra nhờ enzyme carboxylesterase và mạnh hơn irinotecan trong ức chế topoisomerase I.
  • Ung thư đại trực tràng tiến triển hoặc di căn, dùng phối hợp bước đầu hoặc đơn trị sau thất bại với phác đồ chứa fluorouracil.
  • Truyền tĩnh mạch tại cơ sở chuyên khoa; không dùng đường uống hoặc tự tiêm.
  • Tiêu chảy muộn, giảm bạch cầu trung tính, sốt giảm bạch cầu, mất nước và nhiễm trùng.
  • Xảy ra trong hoặc ngay sau truyền, thường đi kèm hội chứng cholinergic và có thể đáp ứng với atropine.
  • Thường xuất hiện sau hơn 24 giờ, có thể đe dọa tính mạng và phải được xử trí ngay theo kế hoạch của bác sĩ.
  • Người chuyển hóa kém UGT1A1 có nguy cơ phơi nhiễm SN-38 cao hơn; có thể cần xét nghiệm và giảm liều khởi đầu.
  • Có thể gây hại thai; phải tránh mang thai trong điều trị và một thời gian sau liều cuối.
  • Irinotecan thông thường và irinotecan dạng liposome không được tự thay thế theo cùng số miligam.

Hoạt chất Irinotecan là gì?

Irinotecan là thuốc hóa trị bán tổng hợp có nguồn gốc từ camptothecin. Thuốc đóng vai trò tiền chất tạo SN-38, một chất ức chế mạnh enzyme topoisomerase I.

Irinotecan và SN-38 giữ phức hợp topoisomerase I–DNA ở trạng thái đã cắt và ngăn DNA nối lại. Khi bộ máy nhân đôi đi qua vị trí này, tổn thương đứt gãy kép có thể hình thành. Tế bào không sửa chữa được tổn thương sẽ ngừng phân chia hoặc chết.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Irinotecan

CAS 97682-44-5 Công thức C33H38N4O6

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Irinotecan

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Irinotecan

Tên IUPAC

[(19S)-10,19-diethyl-19-hydroxy-14,18-dioxo-17-oxa-3,13-diazapentacyclo[11.8.0.0^2,11.0^4,9.0^15,20]henicosa-1(21),2,4(9),5,7,10,15(20)-heptaen-7-yl] 4-piperidin-1-ylpiperidine-1-carboxylate

Tên khác / tên đồng nghĩa

Irinotecan hydrochloride. Irinotecan hydrochloride trihydrate. Irinotecanum. CPT-11. Camptothecin-11. Hoạt chất trong biệt dược Camptosar. Irinotecan sucrosofate dạng liposome là một công thức bào chế khác. Dạng liposome không được xem là tương đương hoặc có thể tự thay thế trực tiếp với irinotecan hydrochloride thông thường.

Tên Latinh / tên dược điển

Irinotecanum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

97682-44-5

UNII

7673326042

PubChem CID

60838

RxNorm CUI

261235

Công thức phân tử

C33H38N4O6

Dược động học của Irinotecan

Sau truyền tĩnh mạch, nồng độ irinotecan trong huyết tương giảm theo nhiều pha. Thời gian bán thải cuối trung bình của irinotecan khoảng 6–12 giờ; thời gian bán thải của SN-38 khoảng 10–20 giờ.

Trong khoảng liều 50–350 mg/m²:

  • AUC của irinotecan tăng gần tuyến tính theo liều.
  • AUC của SN-38 tăng ít hơn tỷ lệ thuận theo liều.
  • Nồng độ SN-38 tối đa thường xuất hiện trong vòng khoảng một giờ sau khi kết thúc truyền irinotecan 90 phút.
  • Irinotecan gắn protein huyết tương khoảng 30–68%.
  • SN-38 gắn protein huyết tương khoảng 95%.
  • Irinotecan được chuyển thành SN-38 nhờ carboxylesterase.
  • SN-38 được bất hoạt chủ yếu bằng glucuronid hóa qua UGT1A1.
  • Irinotecan còn được chuyển hóa oxy hóa qua CYP3A4.

Giai đoạn I: Hấp thu

Irinotecan được dùng qua đường truyền tĩnh mạch nên không cần được hấp thu qua đường tiêu hóa.

Sau khi kết thúc truyền, thuốc phân bố trong huyết tương và mô, sau đó được chuyển hóa thành SN-38. Nồng độ SN-38 tối đa thường đạt trong khoảng một giờ sau khi kết thúc một lần truyền kéo dài 90 phút.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Do được truyền tĩnh mạch, irinotecan được đưa trực tiếp vào tuần hoàn và không có giai đoạn hấp thu như thuốc uống.

Khái niệm sinh khả dụng đường uống không áp dụng cho dạng irinotecan truyền tĩnh mạch. Mức phơi nhiễm irinotecan và SN-38 phụ thuộc tổng liều, diện tích bề mặt cơ thể, chức năng gan, hoạt tính UGT1A1 và các thuốc ảnh hưởng CYP3A4 hoặc UGT1A1.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến ở pha thải trừ cuối thay đổi theo liều và giữa các cá thể. Trong dữ liệu nhãn:

  • Ở liều 125 mg/m², thể tích phân bố trung bình khoảng 110 lít/m².
  • Ở liều 340 mg/m², thể tích phân bố trung bình khoảng 234 lít/m².
  • Irinotecan gắn protein huyết tương khoảng 30–68%.
  • SN-38 gắn protein huyết tương khoảng 95%.
  • Albumin là protein gắn chủ yếu của cả irinotecan và SN-38.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Irinotecan trải qua nhiều con đường chuyển hóa:

  • Carboxylesterase chuyển irinotecan thành SN-38 có hoạt tính.
  • UGT1A1 glucuronid hóa SN-38 thành SN-38 glucuronide ít hoạt tính hơn; chất này chỉ có khoảng 1/50–1/100 hoạt tính của SN-38.
  • CYP3A4 chuyển irinotecan thành các chất chuyển hóa oxy hóa phần lớn không hoạt tính.
  • Một chất chuyển hóa do CYP3A4 tạo ra có thể được carboxylesterase thủy phân và giải phóng thêm SN-38.
  • SN-38 có thể tham gia chu trình gan–ruột, góp phần vào độc tính tiêu hóa.

Người có giảm hoạt tính UGT1A1 có AUC của SN-38 cao hơn và nguy cơ giảm bạch cầu trung tính hoặc tiêu chảy nghiêm trọng tăng.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Quá trình thải trừ irinotecan chưa được mô tả hoàn toàn ở người.

Dữ liệu nhãn cho thấy:

  • Khoảng 11–20% liều irinotecan được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng hoạt chất mẹ.
  • Dưới 1% được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng SN-38.
  • Khoảng 3% được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng SN-38 glucuronide.
  • Tổng lượng irinotecan và các chất chuyển hóa được bài tiết qua mật và nước tiểu trong 48 giờ vào khoảng 25–50% liều trong dữ liệu hạn chế.
  • Bài tiết qua mật và phân là đường thải trừ quan trọng.
Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải
  • Irinotecan: thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 6–12 giờ.
  • SN-38: thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 10–20 giờ.
  • Dạng lactone có hoạt tính và dạng acid hydroxy không hoạt tính tồn tại trong trạng thái cân bằng phụ thuộc pH.

Thời gian bán thải có thể thay đổi đáng kể giữa các cá thể và không dự đoán chính xác thời gian xuất hiện tiêu chảy hoặc suy tủy.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân trung bình trong dữ liệu nhãn:

  • Khoảng 13,3 lít/giờ/m² sau liều 125 mg/m².
  • Khoảng 13,9 lít/giờ/m² sau liều 340 mg/m².

Độ thanh thải giảm ở người suy gan, trong khi mức phơi nhiễm SN-38 tăng theo mức tăng bilirubin và transaminase. Các thông số trung bình không được sử dụng để tự tính hoặc điều chỉnh liều cho người bệnh cụ thể.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm hoặc độc tính gồm:

  • Kiểu gen UGT1A128 và UGT1A16.
  • Hội chứng Gilbert hoặc giảm khả năng glucuronid hóa bilirubin.
  • Bilirubin và transaminase tăng.
  • Suy gan.
  • Liều irinotecan cao.
  • Tuổi trên 65.
  • Tình trạng toàn thân ECOG hoặc WHO kém.
  • Tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu.
  • Thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4.
  • Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 hoặc UGT1A1.
  • Mất nước do nôn hoặc tiêu chảy.
  • Phác đồ phối hợp hóa trị.
  • Dùng đồng thời thuốc gây độc tủy.
  • Thời điểm và mức độ tiêu chảy trong chu kỳ trước.

Ảnh hưởng của suy thận lên dược động học irinotecan chưa được đánh giá đầy đủ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Irinotecan

Irinotecan thuộc các nhóm:

  • Thuốc chống ung thư gây độc tế bào.
  • Thuốc ức chế topoisomerase I.
  • Dẫn xuất camptothecin.
  • Thuốc tác động chủ yếu trong pha S của chu kỳ tế bào.
  • Tiền chất tạo chất chuyển hóa hoạt tính SN-38.
  • Thuốc kê đơn truyền tĩnh mạch dùng trong hóa trị ung thư.

Irinotecan khác với thuốc ức chế topoisomerase II như etoposide và doxorubicin. Thuốc cũng khác với oxaliplatin, fluorouracil, thuốc kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch dù có thể được phối hợp trong cùng chiến lược điều trị.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Topoisomerase I tạo các đứt gãy đơn có hồi phục trên DNA để giải phóng lực xoắn trong quá trình sao chép và phiên mã.

Irinotecan và SN-38:

  • Gắn với phức hợp topoisomerase I–DNA.
  • Ngăn enzyme nối lại mạch DNA đã cắt.
  • Làm tích lũy các đứt gãy đơn.
  • Tạo tổn thương đứt gãy kép khi chạc sao chép DNA va vào phức hợp bị giữ lại.
  • Làm gián đoạn tổng hợp DNA.
  • Gây chết tế bào, đặc biệt ở các tế bào đang phân chia nhanh.

SN-38 mạnh hơn irinotecan khoảng 1.000 lần trong thử nghiệm ức chế topoisomerase I tinh sạch, nhưng mức phơi nhiễm SN-38 trong huyết tương thấp hơn irinotecan.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng chống khối u của irinotecan liên quan đến mức phơi nhiễm irinotecan và SN-38 cùng độ nhạy của tế bào ung thư với tổn thương DNA.

Irinotecan còn có hoạt tính ức chế acetylcholinesterase, giải thích hội chứng cholinergic cấp có thể xuất hiện trong hoặc ngay sau truyền:

  • Tiêu chảy sớm.
  • Đau quặn bụng.
  • Tăng tiết nước bọt.
  • Chảy nước mắt.
  • Đổ mồ hôi.
  • Co đồng tử.
  • Viêm mũi.
  • Đỏ bừng.
  • Tăng nhu động ruột.
  • Nhịp tim chậm.

Hội chứng này khác với tiêu chảy muộn và thường được phòng hoặc điều trị bằng atropine khi không có chống chỉ định.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Irinotecan

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Irinotecan

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Irinotecan

Thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4 có thể làm giảm phơi nhiễm irinotecan và SN-38:

  • Phenytoin.
  • Phenobarbital.
  • Carbamazepine.
  • Rifampicin.
  • Rifabutin.
  • St John’s wort hoặc cỏ ban Âu.

Nhãn Camptosar khuyến cáo thay bằng lựa chọn không cảm ứng enzyme ít nhất hai tuần trước khi bắt đầu irinotecan và tránh phối hợp nếu có lựa chọn khác.

Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 hoặc UGT1A1 có thể làm tăng phơi nhiễm irinotecan hoặc SN-38:

  • Ketoconazole.
  • Itraconazole.
  • Voriconazole.
  • Clarithromycin.
  • Ritonavir và một số thuốc ức chế protease.
  • Atazanavir.
  • Indinavir.
  • Gemfibrozil.

Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo ngừng thuốc ức chế mạnh CYP3A4 ít nhất một tuần trước irinotecan và tránh phối hợp chất ức chế mạnh CYP3A4 hoặc UGT1A1 nếu có lựa chọn thay thế.

Tương tác khác:

  • Thuốc gây suy tủy hoặc tiêu chảy có thể làm tăng độc tính.
  • Vaccine sống giảm độc lực có nguy cơ gây nhiễm trùng toàn thân và bị chống chỉ định trong một số SmPC.
  • Đáp ứng với vaccine bất hoạt có thể giảm trong thời gian hóa trị.
  • Hoạt tính kháng cholinesterase của irinotecan có thể kéo dài tác dụng của suxamethonium và ảnh hưởng thuốc giãn cơ không khử cực.
  • Thuốc nhuận tràng có thể làm nặng tiêu chảy.
  • Thuốc lợi tiểu có thể làm tăng mất nước trong giai đoạn tiêu chảy.
  • Prochlorperazine dùng cùng ngày đã liên quan tỷ lệ bồn chồn vận động cao hơn trong một số dữ liệu lâm sàng.

Thắc mắc về hoạt chất Irinotecan

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *