Irinotecan là thuốc hóa trị gây độc tế bào thuộc nhóm ức chế topoisomerase I, được sử dụng chủ yếu trong điều trị ung thư đại trực tràng tiến triển hoặc di căn. Trong cơ thể, một phần irinotecan được chuyển thành SN-38, chất chuyển hóa có hoạt tính mạnh hơn và ngăn enzyme topoisomerase I nối lại các đứt gãy đơn của DNA. Tổn thương DNA tích lũy trong quá trình nhân đôi có thể làm tế bào ung thư ngừng phát triển và chết. Irinotecan được truyền tĩnh mạch, dùng đơn trị hoặc phối hợp với fluorouracil, leucovorin và các thuốc chống ung thư khác tùy nhãn thuốc và phác đồ chuyên môn. Hai độc tính giới hạn liều quan trọng nhất là tiêu chảy muộn và suy tủy, đặc biệt giảm bạch cầu trung tính. Người có giảm hoạt tính UGT1A1 như kiểu gen UGT1A128/28, 6/6 hoặc 6/28 có thể tích lũy SN-38 và tăng nguy cơ độc tính nghiêm trọng. Thuốc chỉ được sử dụng tại đơn vị chuyên khoa ung bướu có khả năng theo dõi và xử trí biến chứng.
Nội dung chính
- Thuốc hóa trị bán tổng hợp thuộc nhóm ức chế topoisomerase I.
- SN-38, được tạo ra nhờ enzyme carboxylesterase và mạnh hơn irinotecan trong ức chế topoisomerase I.
- Ung thư đại trực tràng tiến triển hoặc di căn, dùng phối hợp bước đầu hoặc đơn trị sau thất bại với phác đồ chứa fluorouracil.
- Truyền tĩnh mạch tại cơ sở chuyên khoa; không dùng đường uống hoặc tự tiêm.
- Tiêu chảy muộn, giảm bạch cầu trung tính, sốt giảm bạch cầu, mất nước và nhiễm trùng.
- Xảy ra trong hoặc ngay sau truyền, thường đi kèm hội chứng cholinergic và có thể đáp ứng với atropine.
- Thường xuất hiện sau hơn 24 giờ, có thể đe dọa tính mạng và phải được xử trí ngay theo kế hoạch của bác sĩ.
- Người chuyển hóa kém UGT1A1 có nguy cơ phơi nhiễm SN-38 cao hơn; có thể cần xét nghiệm và giảm liều khởi đầu.
- Có thể gây hại thai; phải tránh mang thai trong điều trị và một thời gian sau liều cuối.
- Irinotecan thông thường và irinotecan dạng liposome không được tự thay thế theo cùng số miligam.
Hoạt chất Irinotecan là gì?
Irinotecan là thuốc hóa trị bán tổng hợp có nguồn gốc từ camptothecin. Thuốc đóng vai trò tiền chất tạo SN-38, một chất ức chế mạnh enzyme topoisomerase I.
Irinotecan và SN-38 giữ phức hợp topoisomerase I–DNA ở trạng thái đã cắt và ngăn DNA nối lại. Khi bộ máy nhân đôi đi qua vị trí này, tổn thương đứt gãy kép có thể hình thành. Tế bào không sửa chữa được tổn thương sẽ ngừng phân chia hoặc chết.
Irinotecan
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Irinotecan |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Irinotecan |
| Tên IUPAC | [(19S)-10,19-diethyl-19-hydroxy-14,18-dioxo-17-oxa-3,13-diazapentacyclo[11.8.0.0^2,11.0^4,9.0^15,20]henicosa-1(21),2,4(9),5,7,10,15(20)-heptaen-7-yl] 4-piperidin-1-ylpiperidine-1-carboxylate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Irinotecan hydrochloride. Irinotecan hydrochloride trihydrate. Irinotecanum. CPT-11. Camptothecin-11. Hoạt chất trong biệt dược Camptosar. Irinotecan sucrosofate dạng liposome là một công thức bào chế khác. Dạng liposome không được xem là tương đương hoặc có thể tự thay thế trực tiếp với irinotecan hydrochloride thông thường. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Irinotecanum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 97682-44-5 |
|---|---|
| UNII | 7673326042 |
| PubChem CID | 60838 |
| RxNorm CUI | 261235 |
| Công thức phân tử | C33H38N4O6 |
Dược động học của Irinotecan
Sau truyền tĩnh mạch, nồng độ irinotecan trong huyết tương giảm theo nhiều pha. Thời gian bán thải cuối trung bình của irinotecan khoảng 6–12 giờ; thời gian bán thải của SN-38 khoảng 10–20 giờ.
Trong khoảng liều 50–350 mg/m²:
- AUC của irinotecan tăng gần tuyến tính theo liều.
- AUC của SN-38 tăng ít hơn tỷ lệ thuận theo liều.
- Nồng độ SN-38 tối đa thường xuất hiện trong vòng khoảng một giờ sau khi kết thúc truyền irinotecan 90 phút.
- Irinotecan gắn protein huyết tương khoảng 30–68%.
- SN-38 gắn protein huyết tương khoảng 95%.
- Irinotecan được chuyển thành SN-38 nhờ carboxylesterase.
- SN-38 được bất hoạt chủ yếu bằng glucuronid hóa qua UGT1A1.
- Irinotecan còn được chuyển hóa oxy hóa qua CYP3A4.
Giai đoạn I: Hấp thu
Irinotecan được dùng qua đường truyền tĩnh mạch nên không cần được hấp thu qua đường tiêu hóa.
Sau khi kết thúc truyền, thuốc phân bố trong huyết tương và mô, sau đó được chuyển hóa thành SN-38. Nồng độ SN-38 tối đa thường đạt trong khoảng một giờ sau khi kết thúc một lần truyền kéo dài 90 phút.
| F · Sinh khả dụng | Do được truyền tĩnh mạch, irinotecan được đưa trực tiếp vào tuần hoàn và không có giai đoạn hấp thu như thuốc uống. Khái niệm sinh khả dụng đường uống không áp dụng cho dạng irinotecan truyền tĩnh mạch. Mức phơi nhiễm irinotecan và SN-38 phụ thuộc tổng liều, diện tích bề mặt cơ thể, chức năng gan, hoạt tính UGT1A1 và các thuốc ảnh hưởng CYP3A4 hoặc UGT1A1. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến ở pha thải trừ cuối thay đổi theo liều và giữa các cá thể. Trong dữ liệu nhãn:
- Ở liều 125 mg/m², thể tích phân bố trung bình khoảng 110 lít/m².
- Ở liều 340 mg/m², thể tích phân bố trung bình khoảng 234 lít/m².
- Irinotecan gắn protein huyết tương khoảng 30–68%.
- SN-38 gắn protein huyết tương khoảng 95%.
- Albumin là protein gắn chủ yếu của cả irinotecan và SN-38.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Irinotecan trải qua nhiều con đường chuyển hóa:
- Carboxylesterase chuyển irinotecan thành SN-38 có hoạt tính.
- UGT1A1 glucuronid hóa SN-38 thành SN-38 glucuronide ít hoạt tính hơn; chất này chỉ có khoảng 1/50–1/100 hoạt tính của SN-38.
- CYP3A4 chuyển irinotecan thành các chất chuyển hóa oxy hóa phần lớn không hoạt tính.
- Một chất chuyển hóa do CYP3A4 tạo ra có thể được carboxylesterase thủy phân và giải phóng thêm SN-38.
- SN-38 có thể tham gia chu trình gan–ruột, góp phần vào độc tính tiêu hóa.
Người có giảm hoạt tính UGT1A1 có AUC của SN-38 cao hơn và nguy cơ giảm bạch cầu trung tính hoặc tiêu chảy nghiêm trọng tăng.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Quá trình thải trừ irinotecan chưa được mô tả hoàn toàn ở người.
Dữ liệu nhãn cho thấy:
- Khoảng 11–20% liều irinotecan được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng hoạt chất mẹ.
- Dưới 1% được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng SN-38.
- Khoảng 3% được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng SN-38 glucuronide.
- Tổng lượng irinotecan và các chất chuyển hóa được bài tiết qua mật và nước tiểu trong 48 giờ vào khoảng 25–50% liều trong dữ liệu hạn chế.
- Bài tiết qua mật và phân là đường thải trừ quan trọng.
| t½ · Thời gian bán thải |
Thời gian bán thải có thể thay đổi đáng kể giữa các cá thể và không dự đoán chính xác thời gian xuất hiện tiêu chảy hoặc suy tủy. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân trung bình trong dữ liệu nhãn:
Độ thanh thải giảm ở người suy gan, trong khi mức phơi nhiễm SN-38 tăng theo mức tăng bilirubin và transaminase. Các thông số trung bình không được sử dụng để tự tính hoặc điều chỉnh liều cho người bệnh cụ thể. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm hoặc độc tính gồm:
- Kiểu gen UGT1A128 và UGT1A16.
- Hội chứng Gilbert hoặc giảm khả năng glucuronid hóa bilirubin.
- Bilirubin và transaminase tăng.
- Suy gan.
- Liều irinotecan cao.
- Tuổi trên 65.
- Tình trạng toàn thân ECOG hoặc WHO kém.
- Tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu.
- Thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4.
- Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 hoặc UGT1A1.
- Mất nước do nôn hoặc tiêu chảy.
- Phác đồ phối hợp hóa trị.
- Dùng đồng thời thuốc gây độc tủy.
- Thời điểm và mức độ tiêu chảy trong chu kỳ trước.
Ảnh hưởng của suy thận lên dược động học irinotecan chưa được đánh giá đầy đủ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Irinotecan
Irinotecan thuộc các nhóm:
- Thuốc chống ung thư gây độc tế bào.
- Thuốc ức chế topoisomerase I.
- Dẫn xuất camptothecin.
- Thuốc tác động chủ yếu trong pha S của chu kỳ tế bào.
- Tiền chất tạo chất chuyển hóa hoạt tính SN-38.
- Thuốc kê đơn truyền tĩnh mạch dùng trong hóa trị ung thư.
Irinotecan khác với thuốc ức chế topoisomerase II như etoposide và doxorubicin. Thuốc cũng khác với oxaliplatin, fluorouracil, thuốc kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch dù có thể được phối hợp trong cùng chiến lược điều trị.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Topoisomerase I tạo các đứt gãy đơn có hồi phục trên DNA để giải phóng lực xoắn trong quá trình sao chép và phiên mã.
Irinotecan và SN-38:
- Gắn với phức hợp topoisomerase I–DNA.
- Ngăn enzyme nối lại mạch DNA đã cắt.
- Làm tích lũy các đứt gãy đơn.
- Tạo tổn thương đứt gãy kép khi chạc sao chép DNA va vào phức hợp bị giữ lại.
- Làm gián đoạn tổng hợp DNA.
- Gây chết tế bào, đặc biệt ở các tế bào đang phân chia nhanh.
SN-38 mạnh hơn irinotecan khoảng 1.000 lần trong thử nghiệm ức chế topoisomerase I tinh sạch, nhưng mức phơi nhiễm SN-38 trong huyết tương thấp hơn irinotecan.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng chống khối u của irinotecan liên quan đến mức phơi nhiễm irinotecan và SN-38 cùng độ nhạy của tế bào ung thư với tổn thương DNA.
Irinotecan còn có hoạt tính ức chế acetylcholinesterase, giải thích hội chứng cholinergic cấp có thể xuất hiện trong hoặc ngay sau truyền:
- Tiêu chảy sớm.
- Đau quặn bụng.
- Tăng tiết nước bọt.
- Chảy nước mắt.
- Đổ mồ hôi.
- Co đồng tử.
- Viêm mũi.
- Đỏ bừng.
- Tăng nhu động ruột.
- Nhịp tim chậm.
Hội chứng này khác với tiêu chảy muộn và thường được phòng hoặc điều trị bằng atropine khi không có chống chỉ định.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Irinotecan
Theo nhãn Hoa Kỳ, irinotecan thông thường được chỉ định:
- Là thành phần của điều trị bước đầu, phối hợp fluorouracil và leucovorin cho người bệnh ung thư biểu mô đại tràng hoặc trực tràng di căn.
- Đơn trị cho người bệnh ung thư biểu mô đại tràng hoặc trực tràng di căn đã tái phát hoặc tiến triển sau điều trị bước đầu chứa fluorouracil.
Một số SmPC châu Âu còn ghi nhận:
- Phối hợp cetuximab ở ung thư đại trực tràng di căn biểu hiện EGFR, RAS hoặc KRAS hoang dại theo điều kiện của nhãn.
- Phối hợp fluorouracil, acid folinic và bevacizumab trong điều trị bước đầu ung thư đại trực tràng di căn.
- Phối hợp capecitabine, có hoặc không bevacizumab, trong điều trị bước đầu ung thư đại trực tràng di căn.
Phác đồ FOLFIRI thường gồm irinotecan, leucovorin và fluorouracil. Chỉ định cụ thể phải căn cứ nhãn được phê duyệt tại quốc gia điều trị, đặc điểm phân tử của khối u, điều trị trước đó và hướng dẫn chuyên khoa.
Irinotecan đã và đang được nghiên cứu trong nhiều khối u đặc ngoài ung thư đại trực tràng, dưới dạng đơn trị, phác đồ phối hợp hoặc dạng liposome.
Không được coi các ứng dụng nghiên cứu, sử dụng theo phác đồ chuyên khoa hoặc sử dụng ngoài chỉ định là chỉ định đã được phê duyệt cho irinotecan thông thường. Danh sách ứng dụng và mức độ bằng chứng theo từng loại ung thư.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều irinotecan được tính theo diện tích bề mặt cơ thể và phải được bác sĩ ung bướu cá thể hóa.
Một số chế độ từ nhãn Camptosar:
- Phác đồ phối hợp 1: irinotecan 125 mg/m² truyền tĩnh mạch trong 90 phút vào ngày 1, 8, 15 và 22 của chu kỳ sáu tuần, phối hợp leucovorin và fluorouracil.
- Phác đồ phối hợp 2: irinotecan 180 mg/m² truyền trong 90 phút vào ngày 1, 15 và 29 của chu kỳ sáu tuần, phối hợp leucovorin và fluorouracil truyền.
- Đơn trị chế độ hằng tuần: 125 mg/m² mỗi tuần trong bốn tuần, sau đó nghỉ hai tuần.
- Đơn trị ba tuần một lần: 350 mg/m² truyền trong 30–90 phút mỗi ba tuần.
SmPC châu Âu thường sử dụng:
- Đơn trị: 350 mg/m² mỗi ba tuần.
- Phối hợp 5-FU/acid folinic: 180 mg/m² mỗi hai tuần.
Điều chỉnh đặc biệt:
- Cân nhắc giảm ít nhất một mức liều khởi đầu ở người được xác định là UGT1A128/28, 6/6 hoặc 6/28. Mức giảm chính xác chưa được xác lập và phải dựa trên phác đồ cùng khả năng dung nạp.
- Có thể cân nhắc giảm liều khởi đầu khi đã xạ trị bụng–chậu, tình trạng toàn thân mức 2 hoặc bilirubin tăng.
- Nhãn Hoa Kỳ không đưa ra được liều khi bilirubin toàn phần trên 2 mg/dl do thiếu dữ liệu.
- SmPC châu Âu đối với đơn trị ghi 350 mg/m² khi bilirubin không quá 1,5 lần giới hạn trên bình thường; 200 mg/m² khi bilirubin từ 1,5–3 lần giới hạn trên; không điều trị khi bilirubin trên ba lần giới hạn trên.
Đây là liều tham khảo từ nhãn, không phải hướng dẫn để người bệnh tự áp dụng. Liều phải được trì hoãn hoặc giảm khi có tiêu chảy, suy tủy hoặc độc tính nghiêm trọng.
Trước truyền:
- Kiểm tra công thức máu, chức năng gan, bilirubin, chức năng thận và điện giải.
- Đánh giá tiêu chảy, nhiễm trùng và độc tính còn tồn tại từ chu kỳ trước.
- Xác minh tình trạng mang thai ở người có khả năng sinh sản.
- Rà soát thuốc ảnh hưởng CYP3A4, UGT1A1 và thuốc gây độc tủy.
- Thường dùng thuốc chống nôn ít nhất 30 phút trước truyền.
- Cân nhắc atropine dự phòng nếu người bệnh từng có hội chứng cholinergic cấp.
Trong truyền:
- Truyền đúng thời gian và tốc độ của phác đồ.
- Theo dõi đau quặn, tiêu chảy sớm, đổ mồ hôi, tăng tiết nước bọt, chảy nước mắt, nhịp chậm và phản ứng quá mẫn.
- Theo dõi vị trí truyền để phát hiện thoát mạch.
- Nếu thoát mạch, ngừng truyền, xử trí theo quy trình và theo dõi viêm tại chỗ.
Sau truyền:
- Người bệnh phải có kế hoạch xử trí tiêu chảy muộn và thuốc được bác sĩ chỉ định sẵn.
- Nhãn Camptosar nêu một chế độ loperamide được sử dụng trong nghiên cứu là 4 mg ngay khi xuất hiện phân lỏng, sau đó 2 mg mỗi hai giờ cho đến khi hết tiêu chảy ít nhất 12 giờ; không dùng chế độ liều cao này quá 48 giờ vì nguy cơ liệt ruột. Chỉ thực hiện theo kế hoạch của bác sĩ ung bướu.
- Liên hệ ngay với cơ sở điều trị khi sốt, phân đen hoặc có máu, chóng mặt, không uống được, nôn kéo dài hoặc không kiểm soát được tiêu chảy trong vòng 24 giờ.
- Không sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc lợi tiểu khi đang tiêu chảy nếu chưa được bác sĩ chỉ định.
Cần theo dõi:
- Công thức máu toàn bộ và số lượng bạch cầu trung tính trước mỗi liều hoặc chu kỳ.
- Theo dõi công thức máu hằng tuần khi có nguy cơ cao hoặc bilirubin tăng.
- Nhiệt độ cơ thể và dấu hiệu nhiễm trùng.
- Số lần đi ngoài, thời điểm bắt đầu và mức độ tiêu chảy.
- Lượng dịch uống, nước tiểu, cân nặng và dấu hiệu mất nước.
- Natri, kali, magnesi và các điện giải khác khi tiêu chảy hoặc nôn.
- Creatinin và chức năng thận.
- AST, ALT, phosphatase kiềm và bilirubin trước mỗi chu kỳ.
- Buồn nôn, nôn và khả năng ăn uống.
- Dấu hiệu viêm phổi mô kẽ như ho mới xuất hiện, khó thở hoặc sốt.
- Triệu chứng hội chứng cholinergic trong khi truyền.
- Dấu hiệu phản vệ hoặc phản ứng quá mẫn.
- Độc tính của các thuốc phối hợp.
- Tình trạng toàn thân và cân nhắc giảm liều.
- Kiểu gen UGT1A1 khi kết quả có thể ảnh hưởng lựa chọn liều.
Sốt kèm giảm bạch cầu trung tính phải được điều trị khẩn cấp tại bệnh viện bằng kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch theo hướng dẫn chuyên môn.
Cảnh báo và lưu ý về Irinotecan
Chống chỉ định khác nhau giữa các nhãn.
Nhãn Camptosar Hoa Kỳ:
- Quá mẫn đã biết với irinotecan hoặc tá dược của sản phẩm.
Một số SmPC châu Âu còn chống chỉ định:
- Bệnh viêm ruột mạn tính hoặc tắc ruột.
- Suy tủy xương nặng.
- Bilirubin trên ba lần giới hạn trên bình thường.
- Tình trạng toàn thân WHO trên mức 2.
- Đang cho con bú.
- Dùng đồng thời St John’s wort hoặc cỏ ban Âu.
- Dùng đồng thời vaccine sống giảm độc lực.
- Quá mẫn với hoạt chất hoặc tá dược.
Phải áp dụng chống chỉ định trên nhãn của đúng sản phẩm và phác đồ đang sử dụng. Các thuốc phối hợp có chống chỉ định riêng.
Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Tiêu chảy muộn.
- Tiêu chảy sớm và hội chứng cholinergic.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Đau hoặc co quặn bụng.
- Chán ăn.
- Viêm niêm mạc miệng.
- Táo bón giữa các đợt tiêu chảy.
- Giảm bạch cầu và giảm bạch cầu trung tính.
- Thiếu máu.
- Giảm tiểu cầu.
- Sốt.
- Nhiễm trùng.
- Mệt mỏi hoặc suy nhược.
- Rụng tóc.
- Sụt cân.
- Mất nước.
- Đau đầu hoặc chóng mặt.
- Tăng transaminase, bilirubin hoặc phosphatase kiềm.
- Phản ứng tại vị trí truyền.
Trong nghiên cứu đơn trị hằng tuần, tiêu chảy muộn được ghi nhận ở phần lớn người bệnh và tiêu chảy độ 3–4 xảy ra ở khoảng 23–31%; tỷ lệ phụ thuộc liều, phác đồ và đặc điểm người bệnh.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Tiêu chảy kéo dài gây mất nước, rối loạn điện giải, suy thận, nhiễm trùng huyết hoặc tử vong.
- Viêm đại tràng, loét, xuất huyết tiêu hóa, liệt ruột, tắc ruột, phình đại tràng nhiễm độc hoặc thủng ruột.
- Giảm bạch cầu trung tính nặng.
- Sốt giảm bạch cầu và nhiễm trùng huyết.
- Thiếu máu hoặc giảm tiểu cầu nặng.
- Hội chứng cholinergic cấp với nhịp chậm và co thắt bụng.
- Phản vệ hoặc phản ứng dạng phản vệ.
- Tổn thương thận cấp, thường liên quan mất dịch do nôn hoặc tiêu chảy.
- Viêm phổi mô kẽ hoặc độc tính phổi, kể cả trường hợp tử vong.
- Thiếu máu cục bộ cơ tim.
- Biến cố huyết khối tắc mạch.
- Viêm tụy.
- Hạ natri máu.
- Tổn thương gan.
- Rối loạn phát âm thoáng qua trong hoặc ngay sau truyền.
- Độc tính phôi thai và suy giảm khả năng sinh sản.
Ho mới xuất hiện, khó thở, sốt, tiêu chảy không kiểm soát, giảm lượng nước tiểu, chảy máu bất thường hoặc nhiệt độ trên ngưỡng mà đơn vị ung bướu đã hướng dẫn cần được báo ngay.
- Tiêu chảy sớm và muộn là hai hội chứng khác nhau, cần cách xử trí khác nhau.
- Tiêu chảy muộn có thể xuất hiện nhiều ngày sau truyền và đe dọa tính mạng.
- Người bệnh phải có thuốc chống tiêu chảy và hướng dẫn khẩn cấp trước khi rời cơ sở điều trị.
- Không truyền chu kỳ tiếp theo cho đến khi tiêu chảy đã hết và chức năng ruột trở về mức ban đầu.
- Irinotecan có thể gây suy tủy nặng và nhiễm trùng huyết.
- Người có UGT1A128/28, 6/6 hoặc 6/28 có nguy cơ giảm bạch cầu trung tính nghiêm trọng cao hơn.
- Bilirubin tăng hoặc hội chứng Gilbert có thể làm tăng độc tính huyết học.
- Giảm liều khởi đầu có thể cần thiết ở người chuyển hóa UGT1A1 kém.
- Phải theo dõi chặt người trên 65 tuổi do nguy cơ tiêu chảy tăng.
- Người có tình trạng toàn thân mức 2 có nguy cơ nhập viện, sốt giảm bạch cầu, huyết khối và tử vong sớm cao hơn.
- Không sử dụng chế độ irinotecan phối hợp 5-FU/LV trong bốn hoặc năm ngày liên tiếp mỗi bốn tuần ngoài nghiên cứu lâm sàng theo cảnh báo nhãn Camptosar.
- Theo dõi độc tính phổi ở người có bệnh phổi trước đó, từng xạ trị, dùng thuốc độc phổi hoặc yếu tố kích thích dòng bạch cầu.
- Thuốc có thể gây hại thai và ảnh hưởng khả năng sinh sản.
- Thuốc phải được xử lý như hóa chất nguy hiểm; tránh tiếp xúc da và niêm mạc.
- Không tự dùng thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung trong thời gian hóa trị.
Quá liều irinotecan ở mức khoảng hai lần liều điều trị được khuyến nghị đã được báo cáo và có thể gây tử vong.
Biểu hiện quan trọng nhất:
- Giảm bạch cầu trung tính nặng.
- Tiêu chảy nặng.
- Mất nước.
- Rối loạn điện giải.
- Nhiễm trùng hoặc nhiễm trùng huyết.
- Suy thận.
- Tổn thương đa cơ quan.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
Xử trí gồm:
- Nhập viện và theo dõi chuyên sâu.
- Bù dịch và điện giải.
- Điều trị tích cực tiêu chảy.
- Theo dõi công thức máu thường xuyên.
- Điều trị sốt giảm bạch cầu và nhiễm trùng bằng kháng sinh thích hợp.
- Hỗ trợ huyết động và chức năng cơ quan.
- Theo dõi kéo dài vì độc tính huyết học và tiêu hóa có thể xuất hiện muộn.
Thẩm tách không được xác lập là biện pháp giải độc tiêu chuẩn.
Đối với Camptosar chưa pha loãng:
- Bảo quản ở nhiệt độ kiểm soát 15–30°C.
- Tránh đông lạnh.
- Tránh ánh sáng.
- Giữ lọ trong hộp carton cho đến khi sử dụng.
- Kiểm tra lọ về hư hỏng và rò rỉ trước khi lấy khỏi hộp.
- Không sử dụng nếu dung dịch đổi màu bất thường, có tiểu phân hoặc bao bì bị hư hỏng.
- Đây là thuốc nguy hiểm; phải tuân thủ quy trình vận chuyển, chuẩn bị và thải bỏ thuốc gây độc tế bào.
Sau pha loãng, điều kiện và thời gian ổn định phụ thuộc dung môi, nồng độ, bao bì và nhãn của từng sản phẩm. Dung dịch phải được chuẩn bị bằng kỹ thuật vô khuẩn và sử dụng theo quy trình của khoa dược bệnh viện.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả của irinotecan thông thường chưa được xác lập để đưa ra chỉ định và liều chuẩn cho trẻ em trên nhãn Camptosar.
Trong một nghiên cứu pha II ở 170 trẻ có khối u đặc kháng trị:
- Giảm bạch cầu trung tính độ 3–4 xảy ra ở khoảng 31,8%.
- Sốt kèm giảm bạch cầu trung tính xảy ra ở khoảng 8,8%.
- Tiêu chảy độ 3–4 xảy ra ở khoảng 20,6%.
- Hiệu quả điều trị không được xác lập cho một chỉ định nhi khoa chung.
Một số phác đồ chuyên khoa có thể sử dụng irinotecan cho trẻ theo hướng dẫn ung thư nhi khoa hoặc nghiên cứu, nhưng đây không phải cơ sở để tự suy ra liều.
Dược động học irinotecan và SN-38 nhìn chung không khác lớn giữa người dưới và trên 65 tuổi, nhưng người cao tuổi có nguy cơ tiêu chảy sớm và muộn cao hơn.
Cần:
- Lựa chọn liều thận trọng.
- Đánh giá tình trạng toàn thân.
- Theo dõi chức năng gan, thận và dinh dưỡng.
- Đánh giá thuốc dùng đồng thời.
- Theo dõi mất nước và điện giải.
- Phát hiện sớm sốt, nhiễm trùng và tiêu chảy.
- Cân nhắc giảm liều theo phác đồ khi có yếu tố nguy cơ hoặc độc tính.
Nhãn Hoa Kỳ không yêu cầu giảm liều khởi đầu chỉ dựa vào tuổi trong chế độ hằng tuần, nhưng yêu cầu theo dõi chặt hơn ở người trên 65 tuổi.
Irinotecan có thể gây hại thai dựa trên cơ chế gây độc DNA và dữ liệu trên động vật.
Yêu cầu an toàn:
- Xét nghiệm thai trước khi bắt đầu ở người có khả năng mang thai.
- Tránh sử dụng trong thai kỳ trừ trường hợp đặc biệt khi bác sĩ chuyên khoa đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ.
- Người mang thai phải được tư vấn về nguy cơ tử vong phôi thai, dị tật và các kết quả bất lợi.
- Nữ có khả năng sinh sản phải sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và sáu tháng sau liều cuối.
- Nam có bạn tình nữ có khả năng mang thai phải dùng bao cao su trong điều trị và ba tháng sau liều cuối.
- Cân nhắc tư vấn bảo tồn khả năng sinh sản trước khi điều trị.
Irinotecan và các chất chuyển hóa đã được phát hiện trong sữa mẹ.
Do nguy cơ gây phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú:
- Không cho con bú trong thời gian điều trị.
- Nhãn Camptosar Hoa Kỳ khuyến cáo không cho con bú trong bảy ngày sau liều cuối.
- Một số SmPC châu Âu xếp cho con bú vào chống chỉ định trong thời gian điều trị.
Không vắt sữa để cho trẻ dùng trong khoảng thời gian phải tránh cho bú nếu chưa có hướng dẫn cụ thể của bác sĩ.
Suy gan làm giảm độ thanh thải irinotecan và tăng phơi nhiễm SN-38, từ đó tăng nguy cơ suy tủy và các độc tính khác.
Nhãn Hoa Kỳ:
- Không có đủ dữ liệu để khuyến nghị liều ở người có bilirubin toàn phần trên 2 mg/dl.
- Các nghiên cứu không tuyển người có bilirubin trên 2 mg/dl hoặc transaminase tăng rõ theo tiêu chí của nhãn.
- Cần thận trọng và cân nhắc giảm mức liều khi bilirubin tăng.
SmPC châu Âu đối với đơn trị:
- Bilirubin không quá 1,5 lần giới hạn trên bình thường: 350 mg/m².
- Bilirubin từ 1,5–3 lần giới hạn trên: 200 mg/m².
- Bilirubin trên ba lần giới hạn trên: không điều trị.
- Cần theo dõi công thức máu hằng tuần khi bilirubin tăng.
Không có đủ dữ liệu về irinotecan phối hợp ở người suy gan. Phải kiểm tra xét nghiệm gan trước điều trị và trước mỗi chu kỳ.
Ảnh hưởng của suy thận lên dược động học irinotecan chưa được đánh giá đầy đủ.
Nhãn Hoa Kỳ:
- Sử dụng thận trọng ở người suy thận.
- Không khuyến nghị sử dụng ở người đang lọc máu.
Một số SmPC châu Âu:
- Không khuyến nghị dùng irinotecan cho người suy thận vì chưa có nghiên cứu đầy đủ.
Suy thận cấp đã được ghi nhận, thường ở người mất thể tích do tiêu chảy hoặc nôn nặng. Cần theo dõi dịch, điện giải, creatinin và lượng nước tiểu. Không có công thức điều chỉnh liều chuẩn dựa riêng trên eGFR.
Irinotecan có thể gây chóng mặt hoặc rối loạn thị giác trong vòng 24 giờ sau truyền.
Không nên lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc nguy hiểm nếu có:
- Chóng mặt.
- Nhìn mờ.
- Rối loạn thị giác.
- Mệt lả.
- Mất nước.
- Hạ huyết áp.
- Tác dụng của thuốc chống nôn, thuốc an thần hoặc thuốc giảm đau phối hợp.
SmPC châu Âu đánh giá irinotecan có ảnh hưởng mức độ vừa đến khả năng lái xe và vận hành máy.
Tương tác thuốc của Irinotecan
Thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4 có thể làm giảm phơi nhiễm irinotecan và SN-38:
- Phenytoin.
- Phenobarbital.
- Carbamazepine.
- Rifampicin.
- Rifabutin.
- St John’s wort hoặc cỏ ban Âu.
Nhãn Camptosar khuyến cáo thay bằng lựa chọn không cảm ứng enzyme ít nhất hai tuần trước khi bắt đầu irinotecan và tránh phối hợp nếu có lựa chọn khác.
Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 hoặc UGT1A1 có thể làm tăng phơi nhiễm irinotecan hoặc SN-38:
- Ketoconazole.
- Itraconazole.
- Voriconazole.
- Clarithromycin.
- Ritonavir và một số thuốc ức chế protease.
- Atazanavir.
- Indinavir.
- Gemfibrozil.
Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo ngừng thuốc ức chế mạnh CYP3A4 ít nhất một tuần trước irinotecan và tránh phối hợp chất ức chế mạnh CYP3A4 hoặc UGT1A1 nếu có lựa chọn thay thế.
Tương tác khác:
- Thuốc gây suy tủy hoặc tiêu chảy có thể làm tăng độc tính.
- Vaccine sống giảm độc lực có nguy cơ gây nhiễm trùng toàn thân và bị chống chỉ định trong một số SmPC.
- Đáp ứng với vaccine bất hoạt có thể giảm trong thời gian hóa trị.
- Hoạt tính kháng cholinesterase của irinotecan có thể kéo dài tác dụng của suxamethonium và ảnh hưởng thuốc giãn cơ không khử cực.
- Thuốc nhuận tràng có thể làm nặng tiêu chảy.
- Thuốc lợi tiểu có thể làm tăng mất nước trong giai đoạn tiêu chảy.
- Prochlorperazine dùng cùng ngày đã liên quan tỷ lệ bồn chồn vận động cao hơn trong một số dữ liệu lâm sàng.
Thắc mắc về hoạt chất Irinotecan
Irinotecan là thuốc hóa trị ức chế topoisomerase I. Một phần thuốc được chuyển thành SN-38, chất giữ phức hợp topoisomerase I–DNA ở trạng thái đứt gãy và ngăn DNA được nối lại. Irinotecan được sử dụng chủ yếu trong điều trị ung thư đại trực tràng tiến triển hoặc di căn.

