Ipratropium

Ipratropium là thuốc kháng muscarinic tác dụng ngắn, thường được sử dụng dưới dạng muối ipratropium bromide. Khi hít vào đường hô hấp, thuốc đối kháng tác dụng của acetylcholine tại thụ thể muscarinic ở cơ trơn phế quản, từ đó giảm co thắt và giúp đường thở giãn ra. Ipratropium dạng hít được chỉ định chủ yếu để điều trị duy trì co thắt phế quản liên quan đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Trong cơn hen cấp nặng, thuốc có thể được phối hợp ngắn hạn với thuốc chủ vận beta2 tác dụng ngắn tại cơ sở y tế, nhưng không phải thuốc cắt cơn ưu tiên khi dùng đơn độc. Ipratropium xịt mũi làm giảm tiết dịch và được dùng để giảm chảy nước mũi trong một số dạng viêm mũi hoặc cảm lạnh; thuốc không làm giảm đáng kể nghẹt mũi hoặc hắt hơi. Hấp thu toàn thân thấp nên tác dụng kháng cholinergic toàn thân thường hạn chế, nhưng vẫn có thể xảy ra phản vệ, co thắt phế quản nghịch thường, glôcôm góc đóng hoặc bí tiểu.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Thuốc kháng muscarinic tác dụng ngắn, thường dùng dưới dạng ipratropium bromide.
  • Thuốc kháng cholinergic đường hít; thuốc giãn phế quản SAMA.
  • Điều trị duy trì co thắt phế quản liên quan đến COPD.
  • Phối hợp ngắn hạn với SABA trong cơn hen cấp nặng, đặc biệt trong 1–2 giờ đầu tại cơ sở cấp cứu.
  • Giảm chảy nước mũi; không điều trị hiệu quả nghẹt mũi hoặc hắt hơi.
  • Cải thiện chức năng phổi thường bắt đầu trong khoảng 15–30 phút, đạt đỉnh sau 1–2 giờ.
  • Khô miệng, kích ứng họng, ho, vị đắng; dạng mũi có thể gây khô mũi và chảy máu mũi.
  • Phản vệ, co thắt phế quản nghịch thường, glôcôm góc đóng cấp và bí tiểu.
  • Tránh để thuốc hoặc sương khí dung tiếp xúc với mắt; không tự tăng liều khi khó thở tăng.
  • Dạng hít, khí dung và xịt mũi có chỉ định, hàm lượng và cách dùng khác nhau.

Hoạt chất Ipratropium là gì?

Ipratropium là thuốc đối kháng thụ thể muscarinic tác dụng ngắn. Thuốc được phát triển từ cấu trúc atropine nhưng mang điện tích amoni bậc bốn, giúp hạn chế hấp thu toàn thân và tác động lên hệ thần kinh trung ương.

Khi dùng đường hít, ipratropium làm giảm trương lực phế quản do thần kinh phế vị và giúp giãn đường thở. Khi xịt mũi, thuốc ức chế tác động của acetylcholine lên các tuyến tiết dịch tại niêm mạc mũi, nhờ đó làm giảm chảy nước mũi.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ipratropium

CAS 60205-81-4 Công thức C20H30NO3+

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ipratropium

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ipratropium

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ipratropium bromide. Ipratropium bromide monohydrate. Ipratropii bromidum. Ipratropium Br. Ipratropium bromide anhydrous. Các chế phẩm thuốc thường chứa muối ipratropium bromide hoặc ipratropium bromide monohydrate, không phải ion ipratropium đơn độc.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

60205-81-4

UNII

GR88G0I6UL

PubChem CID

657309

RxNorm CUI

7213

Công thức phân tử

C20H30NO3+

Dược động học của Ipratropium

Dược động học của ipratropium thay đổi theo đường dùng nhưng nhìn chung hấp thu toàn thân thấp:

  • Sau hít từ bình xịt định liều, phần lớn liều lắng đọng tại đường tiêu hóa và một phần nhỏ hơn đến phổi. Thuốc khó hấp thu từ cả phổi và đường tiêu hóa do là hợp chất amoni bậc bốn.
  • Sau khí dung liều 2 mg, một nghiên cứu ghi nhận trung bình khoảng 7% liều vào tuần hoàn toàn thân.
  • Sau xịt mũi, dưới 20% liều 84 microgam mỗi bên mũi được hấp thu từ niêm mạc.
  • Thời gian bán thải cuối khoảng 1,6–2 giờ sau đường tĩnh mạch hoặc hít.
  • Liên kết protein huyết tương thấp, khoảng 0–9%.
  • Thuốc được chuyển hóa một phần thành các sản phẩm thủy phân ester ít hoặc không có hoạt tính.
  • Sau tiêm tĩnh mạch, khoảng một nửa liều được bài tiết nguyên dạng trong nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Ipratropium được hấp thu kém qua phổi, niêm mạc mũi và đường tiêu hóa. Mức thuốc toàn thân phụ thuộc vào:

  • Loại thiết bị.
  • Kỹ thuật hít hoặc xịt.
  • Liều được phóng thích.
  • Mức độ lắng đọng tại phổi.
  • Tình trạng niêm mạc mũi.
  • Việc dùng mặt nạ khí dung hay đầu ngậm miệng.
  • Tần suất sử dụng.

Do hấp thu thấp, tác dụng toàn thân thường hạn chế hơn atropine, nhưng tác dụng kháng cholinergic nghiêm trọng vẫn có thể xuất hiện ở người nhạy cảm hoặc khi thuốc tiếp xúc trực tiếp với mắt.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng chung cho mọi dạng ipratropium.

Sinh khả dụng toàn thân sau hít hoặc xịt mũi thấp do thuốc hấp thu kém:

  • Khí dung 2 mg: khoảng 7% liều được ghi nhận vào tuần hoàn trong nghiên cứu trên nhãn.
  • Xịt mũi: dưới 20% liều 84 microgam mỗi bên mũi được hấp thu qua niêm mạc.
  • Phần thuốc bị nuốt có hấp thu đường tiêu hóa thấp, khoảng 2–3% trong dữ liệu nhãn xịt mũi.

Tác dụng giãn phế quản chủ yếu là tác dụng tại chỗ nên sinh khả dụng toàn thân thấp không đồng nghĩa thuốc không có hiệu quả.

Giai đoạn II: Phân bố

Ipratropium liên kết tối thiểu với albumin và alpha-1-acid glycoprotein trong huyết tương, khoảng 0–9% trong các nghiên cứu in vitro.

Do là cation amoni bậc bốn ít tan trong lipid, thuốc khó vượt qua hàng rào máu–não. Dữ liệu về thể tích phân bố ở người sau liều hít điều trị.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ipratropium được chuyển hóa một phần bằng thủy phân liên kết ester, tạo thành acid tropic, tropane và các sản phẩm thủy phân khác. Các chất chuyển hóa này có ái lực thấp với thụ thể muscarinic và được xem là không có hoạt tính đáng kể.

Phần thuốc không được hấp thu sau hít hoặc uống không trải qua chuyển hóa toàn thân đáng kể.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Phần ipratropium được hấp thu vào tuần hoàn được thải trừ chủ yếu qua thận:

  • Sau một liều tiêm tĩnh mạch, khoảng một nửa liều được bài tiết nguyên dạng trong nước tiểu.
  • Sau dùng đường hít hoặc xịt mũi, lượng bài tiết qua nước tiểu thấp hơn do hấp thu toàn thân hạn chế.
  • Phần liều bị nuốt nhưng không hấp thu được đào thải chủ yếu qua phân.

Suy thận có thể làm thay đổi thải trừ phần thuốc đã hấp thu, nhưng dược động học của sản phẩm hít chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người suy thận.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối của ipratropium khoảng:

  • Khoảng 2 giờ sau hít hoặc tiêm tĩnh mạch theo nhãn Atrovent HFA.
  • Khoảng 1,6 giờ sau tiêm tĩnh mạch theo nhãn dung dịch khí dung và xịt mũi.
  • Khoảng 3,2 giờ đối với tổng hoạt tính phóng xạ liên quan thuốc, gồm hoạt chất mẹ và chất chuyển hóa, trong một số dữ liệu SmPC.

Thời gian bán thải toàn thân không đồng nghĩa hoàn toàn với thời gian giãn phế quản tại chỗ, thường khoảng 4–5 giờ ở nhiều người bệnh.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Trong nghiên cứu sử dụng 2 mg ipratropium bromide đường tĩnh mạch ở người khỏe mạnh:

  • Độ thanh thải toàn thân ước tính khoảng 2.505 ml/phút.
  • Độ thanh thải thận ước tính khoảng 1.019 ml/phút.

Các thông số trên được đo sau đường tĩnh mạch và không được sử dụng để tính liều ipratropium dạng hít hoặc xịt mũi.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng lượng thuốc đến phổi và mức hấp thu gồm:

  • Kỹ thuật phối hợp giữa nhấn bình và hít vào.
  • Sử dụng buồng đệm.
  • Lưu lượng hít.
  • Loại máy khí dung và lưu lượng khí.
  • Độ kín của mặt nạ.
  • Thời gian khí dung.
  • Mức độ tắc nghẽn đường thở.
  • Việc xịt thuốc vào họng, mắt hoặc nuốt thuốc.
  • Viêm, khô hoặc tổn thương niêm mạc mũi.
  • Tuổi.
  • Chức năng gan và thận.
  • Dùng đồng thời thuốc kháng cholinergic khác.

Ipratropium chưa được nghiên cứu dược động học đầy đủ ở người suy gan hoặc suy thận.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ipratropium

Ipratropium thuộc các nhóm:

  • Thuốc đối kháng muscarinic.
  • Thuốc kháng cholinergic.
  • Thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn.
  • Short-acting muscarinic antagonist – SAMA.
  • Dẫn xuất amoni bậc bốn của atropine.
  • Thuốc giảm tiết dịch mũi khi dùng tại chỗ.

Ipratropium khác với các thuốc kháng muscarinic tác dụng kéo dài như tiotropium, umeclidinium hoặc glycopyrronium. Thuốc cũng khác về cơ chế với các thuốc chủ vận beta2 như salbutamol.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ipratropium cạnh tranh với acetylcholine tại thụ thể muscarinic trên cơ trơn và tuyến tiết:

  • Tại phế quản, thuốc ức chế phản xạ co thắt qua dây thần kinh phế vị và ngăn sự gia tăng calci nội bào do hoạt hóa thụ thể muscarinic, dẫn đến giãn cơ trơn đường thở.
  • Tại niêm mạc mũi, thuốc làm giảm kích thích cholinergic lên các tuyến thanh dịch và niêm dịch, từ đó giảm lượng dịch mũi.
  • Tác dụng chủ yếu diễn ra tại vị trí sử dụng, không phải do nồng độ thuốc toàn thân.
  • Thuốc không điều trị trực tiếp tình trạng viêm đường thở và không thay thế corticosteroid hít trong hen phế quản.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Sau khi hít ipratropium:

  • Cải thiện chức năng phổi thường bắt đầu trong khoảng 15–30 phút.
  • Tác dụng đạt đỉnh sau khoảng 1–2 giờ.
  • Tác dụng giãn phế quản thường kéo dài khoảng 4–5 giờ, một số người có thể lâu hơn.
  • Thuốc có khởi phát chậm hơn SABA nên kém phù hợp hơn khi dùng đơn độc để cắt cơn hen cấp.
  • Ở liều khuyến cáo, thuốc thường không gây thay đổi có ý nghĩa lâm sàng đối với mạch hoặc huyết áp.
  • Các nghiên cứu kiểm soát không cho thấy ipratropium làm thay đổi đáng kể thanh thải nhầy–lông chuyển hoặc thể tích và độ nhớt dịch tiết đường hô hấp.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ipratropium

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ipratropium

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ipratropium

Tương tác quan trọng nhất là tăng tác dụng kháng cholinergic khi dùng đồng thời với thuốc có đặc tính tương tự, chẳng hạn:

  • Thuốc kháng muscarinic đường hít khác.
  • Một số thuốc điều trị bàng quang tăng hoạt.
  • Thuốc chống trầm cảm ba vòng.
  • Một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ.
  • Thuốc chống loạn thần có tác dụng kháng cholinergic.
  • Thuốc điều trị Parkinson có đặc tính kháng cholinergic.

Hậu quả có thể gồm khô miệng, táo bón, nhìn mờ, tăng nhãn áp, nhịp tim nhanh hoặc bí tiểu.

Ipratropium có thể tạo tác dụng giãn phế quản cộng hợp khi phối hợp thuốc chủ vận beta2 hoặc dẫn xuất xanthine. Tuy nhiên, khí dung đồng thời ipratropium với beta2-agonist có thể làm tăng nguy cơ biến chứng mắt nếu sương thuốc rò vào mắt, đặc biệt ở người có glôcôm góc đóng.

Không pha ipratropium với thuốc khác trong buồng khí dung nếu tính tương hợp chưa được xác lập trên nhãn.

Thắc mắc về hoạt chất Ipratropium

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 7 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *