Ipratropium là thuốc kháng muscarinic tác dụng ngắn, thường được sử dụng dưới dạng muối ipratropium bromide. Khi hít vào đường hô hấp, thuốc đối kháng tác dụng của acetylcholine tại thụ thể muscarinic ở cơ trơn phế quản, từ đó giảm co thắt và giúp đường thở giãn ra. Ipratropium dạng hít được chỉ định chủ yếu để điều trị duy trì co thắt phế quản liên quan đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Trong cơn hen cấp nặng, thuốc có thể được phối hợp ngắn hạn với thuốc chủ vận beta2 tác dụng ngắn tại cơ sở y tế, nhưng không phải thuốc cắt cơn ưu tiên khi dùng đơn độc. Ipratropium xịt mũi làm giảm tiết dịch và được dùng để giảm chảy nước mũi trong một số dạng viêm mũi hoặc cảm lạnh; thuốc không làm giảm đáng kể nghẹt mũi hoặc hắt hơi. Hấp thu toàn thân thấp nên tác dụng kháng cholinergic toàn thân thường hạn chế, nhưng vẫn có thể xảy ra phản vệ, co thắt phế quản nghịch thường, glôcôm góc đóng hoặc bí tiểu.
Nội dung chính
- Thuốc kháng muscarinic tác dụng ngắn, thường dùng dưới dạng ipratropium bromide.
- Thuốc kháng cholinergic đường hít; thuốc giãn phế quản SAMA.
- Điều trị duy trì co thắt phế quản liên quan đến COPD.
- Phối hợp ngắn hạn với SABA trong cơn hen cấp nặng, đặc biệt trong 1–2 giờ đầu tại cơ sở cấp cứu.
- Giảm chảy nước mũi; không điều trị hiệu quả nghẹt mũi hoặc hắt hơi.
- Cải thiện chức năng phổi thường bắt đầu trong khoảng 15–30 phút, đạt đỉnh sau 1–2 giờ.
- Khô miệng, kích ứng họng, ho, vị đắng; dạng mũi có thể gây khô mũi và chảy máu mũi.
- Phản vệ, co thắt phế quản nghịch thường, glôcôm góc đóng cấp và bí tiểu.
- Tránh để thuốc hoặc sương khí dung tiếp xúc với mắt; không tự tăng liều khi khó thở tăng.
- Dạng hít, khí dung và xịt mũi có chỉ định, hàm lượng và cách dùng khác nhau.
Hoạt chất Ipratropium là gì?
Ipratropium là thuốc đối kháng thụ thể muscarinic tác dụng ngắn. Thuốc được phát triển từ cấu trúc atropine nhưng mang điện tích amoni bậc bốn, giúp hạn chế hấp thu toàn thân và tác động lên hệ thần kinh trung ương.
Khi dùng đường hít, ipratropium làm giảm trương lực phế quản do thần kinh phế vị và giúp giãn đường thở. Khi xịt mũi, thuốc ức chế tác động của acetylcholine lên các tuyến tiết dịch tại niêm mạc mũi, nhờ đó làm giảm chảy nước mũi.
Ipratropium
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ipratropium |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ipratropium |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ipratropium bromide. Ipratropium bromide monohydrate. Ipratropii bromidum. Ipratropium Br. Ipratropium bromide anhydrous. Các chế phẩm thuốc thường chứa muối ipratropium bromide hoặc ipratropium bromide monohydrate, không phải ion ipratropium đơn độc. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 60205-81-4 |
|---|---|
| UNII | GR88G0I6UL |
| PubChem CID | 657309 |
| RxNorm CUI | 7213 |
| Công thức phân tử | C20H30NO3+ |
Dược động học của Ipratropium
Dược động học của ipratropium thay đổi theo đường dùng nhưng nhìn chung hấp thu toàn thân thấp:
- Sau hít từ bình xịt định liều, phần lớn liều lắng đọng tại đường tiêu hóa và một phần nhỏ hơn đến phổi. Thuốc khó hấp thu từ cả phổi và đường tiêu hóa do là hợp chất amoni bậc bốn.
- Sau khí dung liều 2 mg, một nghiên cứu ghi nhận trung bình khoảng 7% liều vào tuần hoàn toàn thân.
- Sau xịt mũi, dưới 20% liều 84 microgam mỗi bên mũi được hấp thu từ niêm mạc.
- Thời gian bán thải cuối khoảng 1,6–2 giờ sau đường tĩnh mạch hoặc hít.
- Liên kết protein huyết tương thấp, khoảng 0–9%.
- Thuốc được chuyển hóa một phần thành các sản phẩm thủy phân ester ít hoặc không có hoạt tính.
- Sau tiêm tĩnh mạch, khoảng một nửa liều được bài tiết nguyên dạng trong nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Ipratropium được hấp thu kém qua phổi, niêm mạc mũi và đường tiêu hóa. Mức thuốc toàn thân phụ thuộc vào:
- Loại thiết bị.
- Kỹ thuật hít hoặc xịt.
- Liều được phóng thích.
- Mức độ lắng đọng tại phổi.
- Tình trạng niêm mạc mũi.
- Việc dùng mặt nạ khí dung hay đầu ngậm miệng.
- Tần suất sử dụng.
Do hấp thu thấp, tác dụng toàn thân thường hạn chế hơn atropine, nhưng tác dụng kháng cholinergic nghiêm trọng vẫn có thể xuất hiện ở người nhạy cảm hoặc khi thuốc tiếp xúc trực tiếp với mắt.
| F · Sinh khả dụng | Không có một giá trị sinh khả dụng chung cho mọi dạng ipratropium. Sinh khả dụng toàn thân sau hít hoặc xịt mũi thấp do thuốc hấp thu kém:
Tác dụng giãn phế quản chủ yếu là tác dụng tại chỗ nên sinh khả dụng toàn thân thấp không đồng nghĩa thuốc không có hiệu quả. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ipratropium được chuyển hóa một phần bằng thủy phân liên kết ester, tạo thành acid tropic, tropane và các sản phẩm thủy phân khác. Các chất chuyển hóa này có ái lực thấp với thụ thể muscarinic và được xem là không có hoạt tính đáng kể.
Phần thuốc không được hấp thu sau hít hoặc uống không trải qua chuyển hóa toàn thân đáng kể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Phần ipratropium được hấp thu vào tuần hoàn được thải trừ chủ yếu qua thận:
- Sau một liều tiêm tĩnh mạch, khoảng một nửa liều được bài tiết nguyên dạng trong nước tiểu.
- Sau dùng đường hít hoặc xịt mũi, lượng bài tiết qua nước tiểu thấp hơn do hấp thu toàn thân hạn chế.
- Phần liều bị nuốt nhưng không hấp thu được đào thải chủ yếu qua phân.
Suy thận có thể làm thay đổi thải trừ phần thuốc đã hấp thu, nhưng dược động học của sản phẩm hít chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người suy thận.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối của ipratropium khoảng:
Thời gian bán thải toàn thân không đồng nghĩa hoàn toàn với thời gian giãn phế quản tại chỗ, thường khoảng 4–5 giờ ở nhiều người bệnh. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Trong nghiên cứu sử dụng 2 mg ipratropium bromide đường tĩnh mạch ở người khỏe mạnh:
Các thông số trên được đo sau đường tĩnh mạch và không được sử dụng để tính liều ipratropium dạng hít hoặc xịt mũi. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng lượng thuốc đến phổi và mức hấp thu gồm:
- Kỹ thuật phối hợp giữa nhấn bình và hít vào.
- Sử dụng buồng đệm.
- Lưu lượng hít.
- Loại máy khí dung và lưu lượng khí.
- Độ kín của mặt nạ.
- Thời gian khí dung.
- Mức độ tắc nghẽn đường thở.
- Việc xịt thuốc vào họng, mắt hoặc nuốt thuốc.
- Viêm, khô hoặc tổn thương niêm mạc mũi.
- Tuổi.
- Chức năng gan và thận.
- Dùng đồng thời thuốc kháng cholinergic khác.
Ipratropium chưa được nghiên cứu dược động học đầy đủ ở người suy gan hoặc suy thận.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ipratropium
Ipratropium thuộc các nhóm:
- Thuốc đối kháng muscarinic.
- Thuốc kháng cholinergic.
- Thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn.
- Short-acting muscarinic antagonist – SAMA.
- Dẫn xuất amoni bậc bốn của atropine.
- Thuốc giảm tiết dịch mũi khi dùng tại chỗ.
Ipratropium khác với các thuốc kháng muscarinic tác dụng kéo dài như tiotropium, umeclidinium hoặc glycopyrronium. Thuốc cũng khác về cơ chế với các thuốc chủ vận beta2 như salbutamol.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ipratropium cạnh tranh với acetylcholine tại thụ thể muscarinic trên cơ trơn và tuyến tiết:
- Tại phế quản, thuốc ức chế phản xạ co thắt qua dây thần kinh phế vị và ngăn sự gia tăng calci nội bào do hoạt hóa thụ thể muscarinic, dẫn đến giãn cơ trơn đường thở.
- Tại niêm mạc mũi, thuốc làm giảm kích thích cholinergic lên các tuyến thanh dịch và niêm dịch, từ đó giảm lượng dịch mũi.
- Tác dụng chủ yếu diễn ra tại vị trí sử dụng, không phải do nồng độ thuốc toàn thân.
- Thuốc không điều trị trực tiếp tình trạng viêm đường thở và không thay thế corticosteroid hít trong hen phế quản.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Sau khi hít ipratropium:
- Cải thiện chức năng phổi thường bắt đầu trong khoảng 15–30 phút.
- Tác dụng đạt đỉnh sau khoảng 1–2 giờ.
- Tác dụng giãn phế quản thường kéo dài khoảng 4–5 giờ, một số người có thể lâu hơn.
- Thuốc có khởi phát chậm hơn SABA nên kém phù hợp hơn khi dùng đơn độc để cắt cơn hen cấp.
- Ở liều khuyến cáo, thuốc thường không gây thay đổi có ý nghĩa lâm sàng đối với mạch hoặc huyết áp.
- Các nghiên cứu kiểm soát không cho thấy ipratropium làm thay đổi đáng kể thanh thải nhầy–lông chuyển hoặc thể tích và độ nhớt dịch tiết đường hô hấp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ipratropium
Các chỉ định phụ thuộc dạng bào chế và nhãn sản phẩm:
- Ipratropium dạng hít hoặc khí dung: điều trị duy trì co thắt phế quản liên quan đến COPD, bao gồm viêm phế quản mạn và khí phế thũng.
- Cơn hen cấp nặng: GINA 2026 khuyến nghị sử dụng ipratropium ngắn hạn phối hợp SABA trong 1–2 giờ đầu vì có thể làm giảm nguy cơ nhập viện so với SABA đơn độc. Ipratropium không phải thuốc cắt cơn hen ưu tiên khi dùng một mình.
- Một số SmPC cho phép ipratropium khí dung phối hợp thuốc chủ vận beta2 trong tắc nghẽn đường thở có hồi phục ở hen cấp và hen mạn.
- Xịt mũi 0,03%: giảm triệu chứng chảy nước mũi trong viêm mũi dị ứng hoặc không dị ứng quanh năm ở người lớn và trẻ từ 6 tuổi.
- Xịt mũi 0,06%: giảm chảy nước mũi do cảm lạnh thông thường hoặc viêm mũi dị ứng theo mùa ở người lớn và trẻ từ 5 tuổi.
- Dạng xịt mũi không làm giảm đáng kể nghẹt mũi, hắt hơi hoặc chảy dịch mũi sau.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều phụ thuộc dạng bào chế, tuổi, chỉ định, nhãn thuốc và hướng dẫn tại quốc gia sử dụng.
Một số liều tham khảo từ nhãn và SmPC:
- Atrovent HFA điều trị duy trì COPD ở người lớn: 2 nhát hít, 4 lần mỗi ngày; có thể dùng thêm theo chỉ định nhưng không quá 12 nhát trong 24 giờ. Mỗi nhát định lượng chứa 21 microgam ipratropium bromide monohydrate và cung cấp khoảng 17 microgam qua đầu ngậm.
- Dung dịch khí dung 0,02% điều trị duy trì COPD ở người lớn: 500 microgam, 3–4 lần mỗi ngày, cách nhau khoảng 6–8 giờ.
- SmPC khí dung cho người lớn và trẻ trên 12 tuổi: 250–500 microgam, 3–4 lần mỗi ngày; liều trên 2 mg mỗi ngày chỉ dùng dưới giám sát y tế.
- SmPC khí dung cho trẻ 6–12 tuổi: 250 microgam mỗi lần, tối đa 1 mg mỗi ngày. Trẻ dưới 5 tuổi trong cơn hen cấp: 125–250 microgam, không thường xuyên hơn mỗi 6 giờ và phải được giám sát y tế.
- Xịt mũi 0,03%: 2 nhát mỗi bên mũi, 2 hoặc 3 lần mỗi ngày, tổng 168–252 microgam/ngày ở người lớn và trẻ từ 6 tuổi.
- Xịt mũi 0,06% do cảm lạnh ở người từ 12 tuổi: 2 nhát mỗi bên mũi, 3 hoặc 4 lần mỗi ngày; trẻ 5–11 tuổi dùng 3 lần mỗi ngày. Không dùng quá 4 ngày nếu không có chỉ định khác.
- Xịt mũi 0,06% trong viêm mũi dị ứng theo mùa ở người từ 5 tuổi: 2 nhát mỗi bên mũi, 4 lần mỗi ngày; an toàn và hiệu quả sau 3 tuần chưa được xác lập.
Các số liệu trên không phải liều để người đọc tự áp dụng. Không tự tăng liều, đổi thiết bị hoặc phối hợp nhiều sản phẩm chứa ipratropium.
Đối với bình xịt định liều:
- Hít bằng miệng, không xịt vào mũi hoặc mắt.
- Mồi bình 2 nhát trước lần đầu sử dụng và mồi lại nếu không dùng quá 3 ngày theo nhãn Atrovent HFA.
- Atrovent HFA dạng dung dịch không cần lắc, nhưng sản phẩm khác phải làm theo đúng tờ hướng dẫn riêng.
- Thở ra nhẹ, ngậm kín đầu ngậm, bắt đầu hít chậm và sâu đồng thời nhấn bình.
- Nín thở khoảng 10 giây hoặc trong thời gian có thể chịu được.
- Nếu cần nhát thứ hai, chờ theo hướng dẫn sản phẩm.
- Không sử dụng bình sau khi bộ đếm liều về 0.
Đối với khí dung:
- Đổ đúng ống đơn liều vào buồng khí dung.
- Dùng đầu ngậm miệng khi có thể để hạn chế sương thuốc tiếp xúc với mắt.
- Nếu dùng mặt nạ, phải bảo đảm mặt nạ vừa khít và không rò thuốc về phía mắt.
- Không uống hoặc tiêm dung dịch khí dung.
- Chỉ pha với dung dịch khác khi nhãn sản phẩm cho phép; sử dụng hỗn hợp ngay và bỏ phần còn thừa.
Đối với xịt mũi:
- Xì mũi nhẹ trước khi dùng.
- Giữ chai thẳng, cúi đầu nhẹ về phía trước.
- Hướng vòi về phía sau và thành ngoài của mũi, tránh xịt vào mắt.
- Mồi bơm đúng số lần theo hướng dẫn.
- Không tự mở rộng lỗ vòi xịt.
- Vệ sinh vòi bằng nước ấm nếu bị tắc.
Khi dùng đường hô hấp, cần theo dõi:
- Mức độ khó thở, khò khè và tức ngực.
- Tần suất sử dụng thuốc cắt cơn.
- Chức năng phổi như FEV1 khi có chỉ định.
- Số đợt cấp và nhu cầu nhập viện.
- Kỹ thuật sử dụng bình hít hoặc máy khí dung.
- Ho, kích ứng họng, khô miệng hoặc vị đắng.
- Co thắt phế quản xuất hiện ngay sau hít.
- Đau mắt, nhìn mờ, quầng màu hoặc đỏ mắt.
- Tiểu khó, tiểu ít hoặc căng tức bàng quang.
- Phản ứng dị ứng.
Khi dùng đường mũi, cần theo dõi:
- Mức độ chảy nước mũi.
- Khô mũi.
- Chảy máu mũi.
- Kích ứng hoặc loét niêm mạc.
- Thời gian sử dụng đúng giới hạn của sản phẩm.
Khó thở tăng, thuốc giảm hiệu quả hoặc phải dùng thường xuyên hơn là dấu hiệu cần đánh giá lại điều trị, không phải lý do để tự tăng liều.
Cảnh báo và lưu ý về Ipratropium
Chống chỉ định thường được ghi trên nhãn:
- Quá mẫn với ipratropium bromide.
- Quá mẫn với atropine hoặc các dẫn xuất của atropine.
- Quá mẫn với bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Glôcôm góc đóng, phì đại tuyến tiền liệt hoặc tắc nghẽn cổ bàng quang thường được xếp vào nhóm cần thận trọng, không phải chống chỉ định tuyệt đối trong mọi nhãn thuốc.
Tác dụng không mong muốn của dạng hít hoặc khí dung có thể gồm:
- Khô miệng.
- Vị đắng hoặc vị kim loại.
- Kích ứng họng.
- Ho.
- Đau đầu.
- Chóng mặt.
- Buồn nôn.
- Táo bón hoặc rối loạn nhu động tiêu hóa.
- Khàn tiếng.
- Kích ứng tại chỗ.
- Đánh trống ngực hoặc nhịp tim nhanh, ít gặp hơn.
Tác dụng không mong muốn của dạng xịt mũi có thể gồm:
- Chảy máu mũi.
- Khô mũi.
- Kích ứng, nóng rát hoặc ngứa mũi.
- Viêm họng.
- Đau đầu.
- Khô miệng hoặc họng.
- Buồn nôn.
- Nhìn mờ nếu thuốc tiếp xúc với mắt.
Trong thử nghiệm xịt mũi 0,03%, chảy máu mũi và khô mũi thường ở mức nhẹ hoặc trung bình và hiếm khi khiến người bệnh ngừng thuốc.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Phản vệ.
- Phù mạch ở môi, lưỡi, mặt hoặc họng.
- Phù hầu họng hoặc co thắt thanh quản.
- Co thắt phế quản nghịch thường, có thể đe dọa tính mạng.
- Glôcôm góc đóng cấp khi sương thuốc tiếp xúc với mắt.
- Tăng nhãn áp, giãn đồng tử, đau mắt dữ dội hoặc mất thị lực tạm thời.
- Bí tiểu cấp.
- Nhịp nhanh trên thất hoặc rung nhĩ đã được báo cáo sau lưu hành.
- Tắc ruột hoặc rối loạn nhu động tiêu hóa nghiêm trọng, hiếm gặp.
Nếu khó thở tăng ngay sau khi hít thuốc, phải ngừng thuốc và sử dụng biện pháp giãn phế quản tác dụng nhanh theo kế hoạch cấp cứu. Khó thở kèm phù mặt, phát ban, tụt huyết áp hoặc đau mắt cấp cần được xử trí khẩn cấp.
- Ipratropium dạng hít duy trì không phải thuốc ưu tiên để điều trị ban đầu cơn co thắt phế quản cấp cần đáp ứng nhanh.
- Thuốc có thể gây co thắt phế quản nghịch thường ngay sau khi hít.
- Phản ứng quá mẫn và phản vệ có thể xuất hiện sau bất kỳ liều nào.
- Không để bình xịt, dung dịch khí dung hoặc thuốc xịt mũi tiếp xúc với mắt.
- Thận trọng ở người có hoặc có nguy cơ glôcôm góc đóng.
- Thận trọng ở người phì đại tuyến tiền liệt, tắc cổ bàng quang hoặc tiền sử bí tiểu.
- Người xơ nang có thể dễ gặp rối loạn nhu động tiêu hóa hơn khi dùng thuốc kháng cholinergic.
- Thận trọng khi dùng nhiều thuốc có tác dụng kháng cholinergic.
- Thuốc xịt mũi chỉ giảm chảy nước mũi, không nên kỳ vọng điều trị nghẹt mũi hoặc hắt hơi.
- Không sử dụng dạng xịt mũi 0,06% kéo dài quá thời gian được ghi trên nhãn nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
- Không tự tăng liều khi khó thở tăng hoặc đáp ứng giảm.
- Cần được hướng dẫn kỹ thuật dùng thuốc định kỳ vì sai kỹ thuật có thể làm giảm lượng thuốc đến phổi và tăng tiếp xúc với mắt.
Quá liều toàn thân cấp sau hít hoặc xịt mũi ít có khả năng xảy ra vì ipratropium hấp thu kém. Tuy nhiên, sử dụng lượng lớn có thể gây:
- Khô miệng rõ.
- Nhịp tim nhanh.
- Đánh trống ngực.
- Nhìn mờ.
- Giãn đồng tử.
- Bí tiểu.
- Táo bón.
- Lú lẫn hoặc kích động, dù tác động thần kinh trung ương ít gặp do thuốc khó vượt hàng rào máu–não.
Xử trí gồm:
- Ngừng dùng thêm thuốc.
- Đánh giá đường thở, nhịp tim, huyết áp, thị lực và khả năng tiểu tiện.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
- Xử trí cấp cứu nếu có phản vệ, co thắt phế quản nghịch thường, glôcôm góc đóng hoặc bí tiểu.
- Liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc khi nuốt lượng lớn hay dùng nhầm sản phẩm.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được ghi nhận cho quá liều ipratropium thông thường.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Atrovent HFA: bảo quản ở 20–25°C; có thể dao động 15–30°C. Không chọc thủng bình, không để gần lửa, nhiệt hoặc nhiệt độ trên khoảng 49°C vì bình có thể nổ.
- Dung dịch khí dung 0,02%: bảo quản ở 15–30°C, tránh ánh sáng và giữ các ống chưa dùng trong túi nhôm.
- Một số SmPC khí dung yêu cầu không bảo quản trên 25°C và giữ ống trong hộp ngoài.
- Thuốc xịt mũi: thường bảo quản ở 20–25°C, có thể dao động 15–30°C và tránh đông lạnh.
- Ống khí dung đơn liều không chứa chất bảo quản phải được mở ngay trước khi sử dụng; bỏ phần dung dịch còn thừa.
- Không dùng sản phẩm quá hạn, bình bị hỏng, dung dịch đổi màu hoặc có cặn bất thường.
- Để xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Việc sử dụng phụ thuộc dạng thuốc và nhãn tại từng quốc gia:
- Tính an toàn và hiệu quả của Atrovent HFA trong quần thể trẻ em chưa được xác lập theo nhãn Hoa Kỳ.
- Một số SmPC bình hít cho phép sử dụng ở trẻ em với liều theo tuổi và có người lớn giám sát kỹ thuật.
- Dung dịch khí dung có thể được dùng trong COPD hoặc phối hợp beta2-agonist cho hen cấp theo quy trình chuyên môn; liều và khoảng cách phải do bác sĩ quyết định.
- Xịt mũi 0,03% được chỉ định cho trẻ từ 6 tuổi trong viêm mũi quanh năm.
- Xịt mũi 0,06% được chỉ định cho trẻ từ 5 tuổi để giảm chảy nước mũi do cảm lạnh hoặc viêm mũi dị ứng theo mùa.
- Tính an toàn và hiệu quả dưới các độ tuổi trên chưa được xác lập trong nhãn tương ứng.
- Trẻ dùng khí dung bằng mặt nạ cần được bảo vệ mắt và giám sát chặt để tránh rò sương thuốc.
Trong nghiên cứu Atrovent HFA, không ghi nhận khác biệt tổng thể về an toàn hoặc hiệu quả giữa người từ 65 tuổi và người trẻ hơn. Dược động học ở nhóm cao tuổi nhìn chung tương tự nhóm trẻ trong nghiên cứu COPD.
Tuy nhiên, người cao tuổi thường có nguy cơ cao hơn đối với:
- Phì đại tuyến tiền liệt.
- Tắc nghẽn đường tiểu.
- Glôcôm góc đóng.
- Táo bón.
- Dùng đồng thời nhiều thuốc kháng cholinergic.
- Khó phối hợp nhấn bình và hít thuốc.
- Suy giảm thị lực hoặc nhận thức.
Cần đánh giá kỹ thuật dùng thuốc, tổng gánh nặng kháng cholinergic và triệu chứng bí tiểu hoặc rối loạn thị giác.
Ipratropium hấp thu toàn thân không đáng kể sau hít. Nhãn Atrovent HFA nêu rằng các dữ liệu quan sát được công bố trong nhiều thập kỷ chưa xác định nguy cơ liên quan thuốc đối với dị tật bẩm sinh lớn, sảy thai hoặc kết quả bất lợi cho mẹ và thai.
Nghiên cứu trên động vật không cho thấy thay đổi cấu trúc thai ở các mức phơi nhiễm cao hơn đáng kể so với liều hít ở người. Tuy nhiên:
- Dữ liệu trên người vẫn còn hạn chế.
- Nên sử dụng khi có chỉ định và sau khi bác sĩ đánh giá lợi ích–nguy cơ.
- Không tự ngừng thuốc kiểm soát bệnh hô hấp khi mang thai vì bệnh hen hoặc COPD không kiểm soát cũng có thể gây nguy cơ.
- Dữ liệu và chỉ định có thể khác nhau giữa dạng hít và dạng xịt mũi.
Chưa có dữ liệu định lượng trực tiếp về nồng độ ipratropium trong sữa mẹ. Tuy nhiên, thuốc tạo nồng độ huyết tương ở mẹ rất thấp sau hít và lượng thuốc có thể vào sữa được dự kiến thấp.
LactMed cập nhật tháng 1 năm 2026 đánh giá nguy cơ đối với trẻ bú mẹ từ ipratropium dạng hít là nhỏ vì:
- Nồng độ huyết thanh của mẹ không đáng kể.
- Lượng thuốc có trong sữa, nếu có, khó được trẻ hấp thu qua đường tiêu hóa.
- Có thể tiếp tục cho con bú trong khi điều trị ipratropium dạng hít khi có chỉ định.
Cần thận trọng hơn khi sử dụng dạng mũi thường xuyên, liều cao hoặc phối hợp nhiều thuốc kháng cholinergic, đồng thời theo dõi trẻ về bú kém, khô miệng hoặc táo bón dù các phản ứng này ít được kỳ vọng.
Dược động học của ipratropium dạng hít và dạng xịt mũi chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người suy gan.
Do hấp thu toàn thân thấp và thuốc chỉ được chuyển hóa một phần, không có khuyến cáo giảm liều chuẩn dựa riêng trên mức độ suy gan trong các nhãn được tham khảo. Tuy nhiên:
- Nên sử dụng thận trọng.
- Theo dõi tác dụng kháng cholinergic.
- Đánh giá thuốc dùng đồng thời.
- Không tự điều chỉnh liều mà không có hướng dẫn của bác sĩ.
Ipratropium dạng hít và xịt mũi chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người suy thận. Phần thuốc được hấp thu được bài tiết đáng kể qua thận, nhưng mức phơi nhiễm toàn thân sau dùng tại chỗ thấp.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều chuẩn dựa riêng trên eGFR trong các nhãn được tham khảo. Người suy thận nên:
- Dùng đúng liều được kê.
- Theo dõi khô miệng, táo bón, rối loạn thị giác và bí tiểu.
- Thận trọng khi dùng đồng thời thuốc kháng cholinergic khác.
- Trao đổi với bác sĩ khi chức năng thận suy giảm nặng hoặc đang lọc máu.
Ipratropium không thường gây an thần đáng kể. Tuy nhiên, chóng mặt, rối loạn điều tiết mắt, giãn đồng tử hoặc nhìn mờ có thể xảy ra, đặc biệt khi thuốc tiếp xúc với mắt.
Không nên lái xe hoặc vận hành máy nếu có:
- Nhìn mờ.
- Quầng sáng hoặc hình ảnh màu.
- Đau mắt.
- Chóng mặt.
- Mất thăng bằng.
- Khó tập trung.
Người có biểu hiện đau mắt cấp kèm đỏ mắt hoặc nhìn mờ cần được đánh giá ngay vì có thể là glôcôm góc đóng.
Tương tác thuốc của Ipratropium
Tương tác quan trọng nhất là tăng tác dụng kháng cholinergic khi dùng đồng thời với thuốc có đặc tính tương tự, chẳng hạn:
- Thuốc kháng muscarinic đường hít khác.
- Một số thuốc điều trị bàng quang tăng hoạt.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng.
- Một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ.
- Thuốc chống loạn thần có tác dụng kháng cholinergic.
- Thuốc điều trị Parkinson có đặc tính kháng cholinergic.
Hậu quả có thể gồm khô miệng, táo bón, nhìn mờ, tăng nhãn áp, nhịp tim nhanh hoặc bí tiểu.
Ipratropium có thể tạo tác dụng giãn phế quản cộng hợp khi phối hợp thuốc chủ vận beta2 hoặc dẫn xuất xanthine. Tuy nhiên, khí dung đồng thời ipratropium với beta2-agonist có thể làm tăng nguy cơ biến chứng mắt nếu sương thuốc rò vào mắt, đặc biệt ở người có glôcôm góc đóng.
Không pha ipratropium với thuốc khác trong buồng khí dung nếu tính tương hợp chưa được xác lập trên nhãn.
Thắc mắc về hoạt chất Ipratropium
Ipratropium là thuốc kháng muscarinic tác dụng ngắn. Dạng hít giúp giãn phế quản bằng cách ức chế tác dụng của acetylcholine lên cơ trơn đường thở. Dạng xịt mũi làm giảm tiết dịch và hỗ trợ giảm chảy nước mũi.
Ipratropium có khởi phát chậm hơn thuốc chủ vận beta2 tác dụng ngắn nên không phải thuốc cắt cơn ưu tiên khi dùng đơn độc. Trong cơn hen cấp nặng, GINA 2026 khuyến nghị phối hợp ipratropium với SABA trong 1–2 giờ đầu vì có thể giảm nguy cơ nhập viện. Việc sử dụng phải theo phác đồ cấp cứu và không thay thế corticosteroid hoặc thuốc kiểm soát hen.
Ipratropium đối kháng thụ thể muscarinic và làm giảm co thắt do thần kinh phế vị. Salbutamol kích thích thụ thể beta2 để làm giãn cơ trơn phế quản nhanh hơn. Hai thuốc có thể được phối hợp trong COPD hoặc cơn hen cấp nặng, nhưng không được tự pha hoặc tự phối hợp nếu chưa có chỉ định.
Không đáng kể. Ipratropium xịt mũi chủ yếu làm giảm chảy nước mũi. Nhãn thuốc nêu rằng dạng 0,03% không làm giảm nghẹt mũi, hắt hơi hoặc chảy dịch mũi sau; dạng 0,06% cũng không làm giảm nghẹt mũi hoặc hắt hơi do cảm lạnh hay viêm mũi dị ứng theo mùa.
Ipratropium tiếp xúc trực tiếp với mắt có thể gây giãn đồng tử, nhìn mờ, tăng nhãn áp hoặc khởi phát glôcôm góc đóng cấp ở người có nguy cơ. Khi khí dung nên ưu tiên đầu ngậm miệng hoặc dùng mặt nạ vừa khít. Nếu thuốc vào mắt, cần rửa bằng nước sạch; đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ hoặc thấy quầng màu cần được khám ngay.

