Iobitridol là thuốc cản quang chứa iod, không ion, tan trong nước và có độ thẩm thấu thấp, được sử dụng nhằm tăng độ tương phản trong một số kỹ thuật chụp X-quang, chụp cắt lớp vi tính và chụp mạch. Thuốc chỉ phục vụ mục đích chẩn đoán, không điều trị nguyên nhân bệnh. Sau khi được tiêm vào mạch máu, iobitridol phân bố trong hệ tuần hoàn và khoang kẽ, sau đó chủ yếu được thải nguyên dạng qua thận bằng lọc cầu thận. Phần lớn phản ứng bất lợi ở mức nhẹ hoặc thoáng qua, chẳng hạn cảm giác nóng, buồn nôn hoặc đau tại vị trí tiêm. Tuy nhiên, thuốc cản quang iod có thể gây phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, tổn thương thận cấp, rối loạn tuyến giáp, bệnh não do thuốc cản quang hoặc tổn thương mô khi thoát mạch. Vì vậy, iobitridol chỉ được nhân viên y tế có thẩm quyền sử dụng tại nơi có phương tiện theo dõi và cấp cứu.
Nội dung chính
- Thuốc cản quang X-quang chứa iod, không ion, tan trong nước và có độ thẩm thấu thấp.
- Chỉ dùng trong chẩn đoán hình ảnh, không phải thuốc điều trị bệnh.
- V08AB11 – iobitridol.
- 250, 300 và 350 mg iod/ml, tùy sản phẩm và quốc gia.
- Chủ yếu tiêm tĩnh mạch hoặc động mạch; một số chế phẩm có chỉ định dùng trong khớp hoặc khoang cơ thể.
- Chủ yếu qua thận ở dạng không đổi; thời gian bán thải trung bình khoảng 1,8 giờ khi chức năng thận bình thường.
- Phản vệ, tổn thương thận cấp, thoát mạch, rối loạn tuyến giáp, phản ứng da nghiêm trọng và bệnh não do thuốc cản quang.
- Quá mẫn với iobitridol, tiền sử phản ứng da nghiêm trọng với Xenetix và nhiễm độc giáp biểu hiện rõ.
- Thông thường cần theo dõi ít nhất 30 phút sau tiêm vì phần lớn phản ứng nghiêm trọng xảy ra trong giai đoạn này.
- Liều phụ thuộc kỹ thuật chụp, nồng độ thuốc, cân nặng, tuổi và chức năng thận; người bệnh không tự sử dụng.
Hoạt chất Iobitridol là gì?
Iobitridol là thuốc cản quang chứa iod được sử dụng để làm tăng sự khác biệt về độ hấp thụ tia X giữa mạch máu, cơ quan hoặc khoang cần khảo sát với mô xung quanh.
Iobitridol không phải thuốc điều trị bệnh và không có tác dụng chữa tổn thương được phát hiện trên hình ảnh. Thuốc tạo điều kiện để bác sĩ quan sát rõ hơn cấu trúc giải phẫu hoặc dòng chảy trong mạch máu.
Iobitridol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Iobitridol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Iobitridol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Iobitridol INN. Iobitridol DCI. Iobitridolum. Hoạt chất trong các chế phẩm mang tên Xenetix. Không nên dùng tên “iod” hoặc “iodine” thay thế hoàn toàn cho iobitridol. Iod là nguyên tố tạo tác dụng cản quang, còn iobitridol là phân tử thuốc hoàn chỉnh chứa ba nguyên tử iod. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Iobitridolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 136949-58-1 |
|---|---|
| UNII | 182ECH14UH |
| PubChem CID | 65985 |
| RxNorm CUI | 87639 |
| Công thức phân tử | C20H28I3N3O9 |
Dược động học của Iobitridol
Sau tiêm tĩnh mạch, iobitridol phân bố trong hệ mạch và khoang kẽ. Thuốc liên kết không đáng kể với protein huyết tương, không chuyển hóa đáng kể và chủ yếu được thải nguyên dạng qua thận bằng lọc cầu thận.
Các thông số trung bình trên nhãn Xenetix gồm:
- Thời gian bán thải: khoảng 1,8 giờ.
- Thể tích phân bố: khoảng 200 ml/kg.
- Độ thanh thải toàn phần: khoảng 93 ml/phút.
- Tỷ lệ liên kết protein huyết tương: dưới 2%.
Khi suy thận, quá trình thải trừ bị kéo dài và có thể xuất hiện đường thải trừ thay thế qua mật. Iobitridol có thể được loại bỏ bằng thẩm tách.
Giai đoạn I: Hấp thu
Tiêm tĩnh mạch hoặc động mạch không có giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa hay mô dưới da.
Khi dùng trong một số khoang cơ thể, iobitridol có thể khuếch tán vào tuần hoàn ở mức độ khác nhau. Do phản ứng toàn thân vẫn có thể xảy ra bất kể đường dùng và liều, cơ sở thực hiện phải duy trì khả năng theo dõi và cấp cứu.
| F · Sinh khả dụng | Khi tiêm vào tĩnh mạch, toàn bộ liều được đưa trực tiếp vào tuần hoàn nên sinh khả dụng hệ thống được xem là hoàn toàn. Sinh khả dụng thường không phải là thông số dùng để điều chỉnh liều thuốc cản quang tiêm trong mạch. Mức hấp thu toàn thân sau khi sử dụng trong khớp hoặc khoang cơ thể phụ thuộc đường dùng, tình trạng niêm mạc và kỹ thuật thực hiện; dữ liệu định lượng cụ thể. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Iobitridol phân bố nhanh trong hệ mạch và dịch ngoại bào hoặc khoảng kẽ. Thể tích phân bố trung bình được ghi nhận khoảng 200 ml/kg, phù hợp với sự phân bố chủ yếu ngoài tế bào.
Thuốc liên kết với protein huyết tương dưới 2%, vì vậy phần lớn tồn tại ở dạng tự do và có thể được lọc qua cầu thận.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Iobitridol không được chuyển hóa đáng kể. Thuốc chủ yếu được bài xuất dưới dạng không đổi.
Việc không chuyển hóa không loại trừ nguy cơ phản ứng quá mẫn, độc tính thận, tác động thẩm thấu hoặc ảnh hưởng của lượng iod lên tuyến giáp.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Ở người có chức năng thận bình thường, iobitridol chủ yếu được thải nguyên dạng qua thận bằng lọc cầu thận, không có tái hấp thu hoặc bài tiết đáng kể tại ống thận.
Trong suy thận, thải trừ bị chậm và có thể tăng thải trừ qua đường mật. Iobitridol có thể được loại bỏ bằng thẩm tách, nhưng không nên chỉ định một phiên thẩm tách bổ sung thường quy chỉ nhằm loại thuốc cản quang nếu không có lý do lâm sàng khác.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của iobitridol khoảng 1,8 giờ ở người có chức năng thận bình thường. Thời gian loại bỏ có thể kéo dài đáng kể ở người suy thận, mất nước hoặc có đồng thời suy gan và suy thận. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần trung bình của iobitridol ở người được ghi nhận khoảng 93 ml/phút. Giá trị này có thể giảm khi chức năng thận suy giảm. Không sử dụng thông số độ thanh thải trung bình để tự tính thể tích thuốc cản quang cho từng người bệnh. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi khả năng phân bố hoặc thải trừ iobitridol gồm:
- Mức lọc cầu thận.
- Tổn thương thận cấp.
- Mất nước.
- Tuổi cao.
- Trẻ dưới một tuổi.
- Đái tháo đường.
- Suy tim nặng.
- Đồng thời suy gan và suy thận.
- Liều iod và tổng thể tích thuốc.
- Tiêm nhiều lần trong thời gian ngắn.
- Sử dụng thuốc có khả năng gây độc cho thận.
- Đường dùng và mức độ khuếch tán toàn thân.
Cần dùng lượng thuốc thấp nhất vẫn bảo đảm kết quả chẩn đoán và đánh giá nguy cơ thận trước khi tiêm trong mạch.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Iobitridol
Iobitridol thuộc nhóm:
- Thuốc cản quang X-quang.
- Thuốc cản quang chứa iod.
- Thuốc cản quang tan trong nước.
- Thuốc cản quang không ion.
- Monomer cản quang ba iod.
- Thuốc cản quang hướng thận, có độ thẩm thấu thấp.
Đặc tính không ion và độ thẩm thấu thấp không có nghĩa thuốc hoàn toàn không gây phản ứng quá mẫn, tổn thương thận hoặc các biến cố nghiêm trọng khác.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ba nguyên tử iod trong phân tử iobitridol hấp thụ và làm suy giảm chùm tia X. Khi thuốc tập trung trong lòng mạch, đường tiết niệu hoặc khoang được khảo sát, khu vực đó trở nên cản quang hơn so với mô xung quanh.
Mức độ tạo tương phản phụ thuộc vào:
- Nồng độ iod.
- Tổng lượng iod được đưa vào.
- Tốc độ tiêm.
- Thời điểm chụp.
- Lưu lượng máu.
- Chức năng cơ quan.
- Kỹ thuật chụp và thông số thiết bị.
Iobitridol không tác động vào một thụ thể sinh học để điều trị bệnh; tác dụng chính mang tính vật lý thông qua khả năng hấp thụ tia X.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Iobitridol tạo hiệu ứng cản quang ngay khi đạt nồng độ thích hợp tại vùng cần khảo sát. Thời gian và cường độ tăng tương phản thay đổi theo đường dùng, tốc độ tiêm, tuần hoàn, nồng độ iod và thời điểm thu nhận hình ảnh.
Do có tác dụng thẩm thấu, thuốc có thể gây lợi niệu thẩm thấu, thay đổi huyết động hoặc cảm giác nóng. Mức độ lợi niệu phụ thuộc độ thẩm thấu và thể tích được tiêm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Iobitridol
Tùy nồng độ, chế phẩm và quốc gia, iobitridol có thể được sử dụng trong:
- Chụp niệu tĩnh mạch.
- Chụp CT sọ não.
- Chụp CT toàn thân.
- Chụp mạch xóa nền kỹ thuật số qua đường tĩnh mạch.
- Chụp động mạch.
- Chụp tim và mạch vành.
- Chụp tĩnh mạch.
- Chụp khớp.
- Chụp tử cung – vòi trứng.
- Chụp tuyến nước bọt.
- Nội soi mật tụy ngược dòng.
- Chụp thoát vị.
- Chụp nhũ ảnh phổ tăng cường tương phản ở người trưởng thành trong những điều kiện được phê duyệt.
Nhãn AEMPS hiện hành của Xenetix 300 và 350 nêu chỉ định ở người lớn và trẻ em cho chụp niệu tĩnh mạch, CT não và toàn thân, chụp mạch xóa nền tĩnh mạch, chụp động mạch và chụp tim mạch; chụp nhũ ảnh phổ tăng cường tương phản được nêu cho người trưởng thành. Chỉ định khác phải căn cứ đúng nhãn địa phương của nồng độ được sử dụng.
Các nghiên cứu có thể tiếp tục đánh giá iobitridol trong những quy trình chẩn đoán hình ảnh mới, tối ưu nồng độ iod, giảm liều tia xạ, kỹ thuật CT năng lượng kép và chụp nhũ ảnh tăng cường tương phản.
Các ứng dụng chưa được ghi trong nhãn thuốc tại quốc gia thực hiện phải được xem là sử dụng ngoài chỉ định hoặc ứng dụng nghiên cứu. Dữ liệu cụ thể.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều iobitridol phải được bác sĩ chẩn đoán hình ảnh lựa chọn theo loại xét nghiệm, vùng cần khảo sát, nồng độ thuốc, cân nặng, tuổi và chức năng thận.
Một số liều trung bình từ nhãn AEMPS của Xenetix 300 và 350:
| Kỹ thuật | Xenetix 300 | Xenetix 350 |
|---|---|---|
| CT sọ não | Khoảng 1,4 ml/kg; tổng 20–100 ml | Khoảng 1 ml/kg; tổng 40–100 ml |
| CT toàn thân | Khoảng 1,9 ml/kg; tổng 20–150 ml | Khoảng 1,8 ml/kg; tổng 90–180 ml |
| Chụp mạch xóa nền tĩnh mạch | Khoảng 1,7 ml/kg; tổng 40–270 ml | Khoảng 2,1 ml/kg; tổng 95–250 ml |
| Chụp nhũ ảnh phổ tăng cường tương phản ở người lớn | Khoảng 1,5 ml/kg; tổng 50–150 ml | Khoảng 1,5 ml/kg; tổng 50–150 ml |
Đây là dữ liệu nhãn tham khảo, không phải liều để người bệnh hoặc nhân viên không có thẩm quyền tự áp dụng. Bảng liều đầy đủ khác nhau theo kỹ thuật và nhãn địa phương. Nên sử dụng liều thấp nhất vẫn tạo được hình ảnh chẩn đoán phù hợp.
- Thuốc phải được sử dụng bằng dụng cụ tiêm vô khuẩn và thiết bị tương thích.
- Kiểm tra đúng tên thuốc, nồng độ iod, thể tích và đường dùng trước khi tiêm.
- Quan sát dung dịch; không sử dụng khi có cặn, đổi màu bất thường hoặc bao bì hư hỏng.
- Đánh giá tiền sử phản ứng với thuốc cản quang.
- Đánh giá chức năng thận theo mức độ nguy cơ.
- Bảo đảm tình trạng dịch phù hợp trước và sau tiêm khi cần thiết.
- Duy trì đường truyền tĩnh mạch và theo dõi trong quá trình thực hiện.
- Theo dõi người bệnh ít nhất 30 phút sau tiêm vì phần lớn phản ứng nghiêm trọng xảy ra trong khoảng này.
- Thông báo cho người bệnh rằng phản ứng muộn có thể xuất hiện trong vòng bảy ngày.
- Không tiêm thuốc khác trong cùng bơm tiêm do nguy cơ không tương thích.
- Theo dõi vị trí tiêm để phát hiện thoát mạch.
- Dung dịch còn lại trong bao bì đơn liều phải được loại bỏ sau thủ thuật.
Trước khi dùng:
- Tiền sử phản ứng với thuốc cản quang.
- Tiền sử hen, dị ứng hoặc phản ứng da nghiêm trọng.
- Creatinin và eGFR khi có nguy cơ.
- Tình trạng mất nước.
- Đái tháo đường và sử dụng metformin.
- Cường giáp, bướu giáp hoặc bệnh tuyến giáp.
- Suy tim, bệnh mạch vành, tăng áp phổi hoặc loạn nhịp.
- Bệnh thần kinh, co giật hoặc tổn thương hàng rào máu–não.
- Thuốc đang sử dụng.
- Khả năng mang thai.
Trong và sau thủ thuật:
- Mạch, huyết áp, hô hấp và độ bão hòa oxy khi cần.
- Dấu hiệu phát ban, phù, khó thở hoặc tụt huyết áp.
- Đau, sưng hoặc căng tại vị trí tiêm.
- Triệu chứng thần kinh bất thường.
- Lượng nước tiểu và chức năng thận ở người nguy cơ cao.
- Chức năng tuyến giáp ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non đã phơi nhiễm.
Cảnh báo và lưu ý về Iobitridol
Chống chỉ định được ghi nhận gồm:
- Quá mẫn với iobitridol hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Tiền sử phản ứng da nghiêm trọng tức thì hoặc muộn liên quan đến Xenetix.
- Nhiễm độc giáp biểu hiện rõ.
- Không tái sử dụng Xenetix ở người từng mắc phản ứng da nghiêm trọng như DRESS, hội chứng Stevens–Johnson hoặc hoại tử thượng bì nhiễm độc liên quan thuốc.
- Chụp tử cung – vòi trứng bằng chế phẩm phù hợp bị chống chỉ định trong thai kỳ.
Xenetix không được chỉ định cho chụp tủy do chưa có nghiên cứu chuyên biệt.
Tác dụng không mong muốn có thể gồm:
- Cảm giác nóng.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Vị khó chịu trong miệng.
- Đau hoặc phù tại vị trí tiêm.
- Ớn lạnh hoặc mệt mỏi.
- Ngứa, ban đỏ hoặc mày đay.
- Phù mặt hoặc phù mạch.
- Chóng mặt, cảm giác sắp ngất.
- Dị cảm hoặc run.
- Ho, hắt hơi, khó thở hoặc cảm giác nghẹn họng.
- Tăng hoặc giảm huyết áp.
- Nhịp tim nhanh hoặc chậm.
Trong các nghiên cứu lâm sàng được ghi trên nhãn, khoảng 11% trong số 905 người bệnh có phản ứng được đánh giá liên quan đến Xenetix, không tính cảm giác nóng; phần lớn phản ứng nhẹ hoặc trung bình và thoáng qua.
Các phản ứng nghiêm trọng hoặc có thể đe dọa tính mạng gồm:
- Sốc phản vệ hoặc phản ứng phản vệ.
- Ngừng tim, nhồi máu cơ tim, rung thất hoặc loạn nhịp nghiêm trọng.
- Trụy tuần hoàn.
- Ngừng thở, phù phổi, co thắt phế quản hoặc phù thanh quản.
- Tổn thương thận cấp hoặc vô niệu.
- Bệnh não do thuốc cản quang với lú lẫn, rối loạn thị giác, co giật, mất ý thức, hôn mê hoặc phù não.
- DRESS.
- Hội chứng Stevens–Johnson.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc.
- Mụn mủ ngoại ban cấp tính toàn thân.
- Hoại tử mô hoặc hội chứng khoang do thoát mạch.
- Cơn tăng huyết áp ở người có u tủy thượng thận.
- Rối loạn tuyến giáp, bao gồm suy giáp ở trẻ nhỏ.
Phản ứng nghiêm trọng có thể xảy ra ngay cả khi đã sử dụng thuốc dự phòng. Khi xuất hiện khó thở, phù họng, tụt huyết áp, đau ngực, co giật hoặc mất ý thức, phải xử trí cấp cứu ngay.
- Phản ứng quá mẫn có thể xảy ra với bất kỳ đường dùng hoặc liều nào.
- Tiền sử phản ứng với thuốc cản quang iod là yếu tố nguy cơ quan trọng.
- Thuốc dự phòng bằng corticosteroid hoặc kháng histamin không bảo đảm phòng được sốc phản vệ.
- Phải có thiết bị hồi sức và thuốc cấp cứu sẵn sàng.
- Người bệnh cần được theo dõi ít nhất 30 phút và được hướng dẫn nhận biết phản ứng muộn trong bảy ngày.
- Hen nên được kiểm soát ổn định trước khi tiêm; cơn hen gần đây có thể làm tăng nguy cơ co thắt phế quản.
- Iobitridol có thể gây tổn thương thận cấp hoặc làm nặng suy thận.
- Cần đánh giá nguy cơ ở người mất nước, đái tháo đường, suy tim, bệnh thận, tuổi cao, trẻ nhỏ và người dùng thuốc độc thận.
- Dùng lượng thuốc thấp nhất đủ cho chẩn đoán và bảo đảm bù dịch phù hợp khi có chỉ định.
- Cường giáp biểu hiện rõ là chống chỉ định; người có bướu giáp hoặc tiền sử rối loạn tuyến giáp cần được đánh giá.
- Thuốc có thể làm nặng triệu chứng nhược cơ.
- Người có u tủy thượng thận có nguy cơ cơn tăng huyết áp.
- Người có bệnh tim mạch hoặc tổn thương thần kinh trung ương cần đánh giá lợi ích–nguy cơ.
- Không tiêm lặp lại khi nghi ngờ bệnh não do thuốc cản quang.
- Theo dõi sát vị trí tiêm để phát hiện thoát mạch.
Sử dụng thể tích quá cao có thể làm tăng gánh thẩm thấu, mất nước, rối loạn điện giải và nguy cơ tổn thương thận.
Xử trí theo nhãn thuốc gồm:
- Ngừng đưa thêm thuốc cản quang.
- Bù nước và điện giải thích hợp.
- Theo dõi huyết động và lượng nước tiểu.
- Theo dõi chức năng thận trong ít nhất ba ngày.
- Điều trị hỗ trợ các biến chứng.
- Thẩm tách máu có thể được thực hiện khi có chỉ định lâm sàng.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho iobitridol.
Theo nhãn AEMPS của Xenetix 300 và 350:
- Bảo quản tránh ánh sáng.
- Lọ thuốc không được bảo quản ở nhiệt độ trên 30°C.
- Bao bì đơn liều phải được sử dụng ngay sau khi mở; loại bỏ phần dung dịch không dùng.
- Với bao bì đa liều và hệ thống tiêm phù hợp, phần còn lại phải được loại bỏ khi kết thúc ngày làm việc.
- Không sử dụng sản phẩm khi dung dịch có bất thường hoặc bao bì không còn nguyên vẹn.
- Điều kiện bảo quản tại Việt Nam phải tuân theo nhãn và tờ hướng dẫn được Bộ Y tế phê duyệt cho đúng sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Iobitridol có thể được dùng cho trẻ em trong một số chỉ định chẩn đoán hình ảnh đã được phê duyệt. Liều phải được điều chỉnh theo cân nặng, tuổi, kỹ thuật chụp và chức năng thận.
Các lưu ý quan trọng:
- Trẻ dưới một tuổi có nguy cơ cao hơn đối với biến đổi chức năng thận.
- Trẻ sơ sinh và trẻ sinh non có nguy cơ ức chế tuyến giáp hoặc suy giáp thoáng qua sau phơi nhiễm.
- Trẻ có bệnh tim bẩm sinh có thể nhận liều iod tương đối cao trong thông tim hoặc CT.
- Cần đánh giá chức năng tuyến giáp sau phơi nhiễm, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ sinh non.
- Nếu phát hiện suy giáp, cần điều trị và theo dõi đến khi chức năng tuyến giáp bình thường.
- Không sử dụng hệ thống bơm đa liều ở trẻ nhỏ khi hướng dẫn thiết bị hoặc nhãn thuốc không cho phép.
Người cao tuổi có thể có giảm mức lọc cầu thận dù creatinin huyết thanh không tăng rõ. Nguy cơ còn tăng khi có mất nước, xơ vữa động mạch, suy tim, đái tháo đường hoặc sử dụng nhiều thuốc.
Trước khi dùng cần:
- Đánh giá chức năng thận theo eGFR.
- Rà soát thuốc độc thận và metformin.
- Đánh giá tình trạng dịch.
- Sử dụng lượng iod thấp nhất phù hợp.
- Theo dõi huyết động và chức năng thận khi có nguy cơ.
Không có một mức giảm liều cố định áp dụng cho mọi người cao tuổi.
Dữ liệu sử dụng iobitridol ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. Nhãn AEMPS khuyến cáo tránh sử dụng như một biện pháp thận trọng, trừ khi lợi ích chẩn đoán được đánh giá vượt trội nguy cơ.
Lượng iod tạm thời sau khi người mẹ được tiêm có thể ảnh hưởng tuyến giáp của thai, đặc biệt sau tuần thai thứ 14. Nếu bắt buộc sử dụng thuốc cản quang iod trong thai kỳ, cần:
- Đánh giá kỹ chỉ định chụp và phơi nhiễm tia X.
- Sử dụng liều thấp nhất đủ chẩn đoán.
- Theo dõi chức năng tuyến giáp của trẻ sơ sinh sau sinh.
Chụp tử cung – vòi trứng bị chống chỉ định trong thai kỳ.
Iobitridol và các thuốc cản quang iod chỉ được bài tiết vào sữa mẹ với lượng rất nhỏ.
Có sự khác biệt giữa nguồn:
- Nhãn AEMPS của Xenetix khuyến nghị tạm ngừng cho con bú trong 24 giờ sau dùng thuốc.
- Hướng dẫn ESUR 2025 cho rằng có thể tiếp tục cho con bú bình thường sau khi người mẹ được dùng thuốc cản quang iod.
Quyết định nên căn cứ vào hướng dẫn chuyên môn của cơ sở thực hiện, thông tin sản phẩm tại Việt Nam và trao đổi giữa người mẹ với bác sĩ. Không tự ngừng cho con bú dài ngày khi chưa được tư vấn.
Suy gan đơn độc không phải đường thải trừ chính của iobitridol. Tuy nhiên, cần thận trọng vì tình trạng toàn thân, mất nước hoặc bệnh kèm có thể làm tăng nguy cơ biến chứng.
Khi suy gan đi kèm suy thận, nguy cơ lưu giữ thuốc cản quang tăng rõ do giảm đường thải trừ chính. Không có công thức điều chỉnh liều cố định dựa riêng trên mức độ suy gan.
Iobitridol chủ yếu được thải qua lọc cầu thận nên suy thận làm kéo dài thời gian lưu thuốc và tăng nguy cơ tổn thương thận cấp liên quan thuốc cản quang.
Theo ESUR:
- eGFR dưới 30 ml/phút/1,73 m² là yếu tố nguy cơ quan trọng trước khi tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm động mạch với phơi nhiễm thận lần hai.
- eGFR dưới 45 ml/phút/1,73 m² là yếu tố nguy cơ trong tiêm động mạch với phơi nhiễm thận lần đầu hoặc ở người bệnh hồi sức tích cực.
- Tổn thương thận cấp hiện có là yếu tố nguy cơ độc lập.
- Cần cân nhắc phương pháp hình ảnh khác, dùng thuốc cản quang thẩm thấu thấp hoặc đẳng thẩm thấu và dùng liều thấp nhất đủ chẩn đoán.
- Bù dịch dự phòng phải được cá thể hóa, đặc biệt khi có suy tim.
- Ở người nguy cơ cao, có thể kiểm tra lại eGFR khoảng 48 giờ sau tiêm.
Nhãn Xenetix không ghi nhận ảnh hưởng trực tiếp cần khuyến cáo chung đối với khả năng lái xe và vận hành máy.
Tuy nhiên, không nên lái xe khi còn chóng mặt, cảm giác sắp ngất, rối loạn thị giác, buồn ngủ, tụt huyết áp hoặc triệu chứng phản ứng quá mẫn sau thủ thuật. Người được dùng thuốc an thần trong quá trình chụp phải tuân theo hướng dẫn riêng của cơ sở y tế.
Tương tác thuốc của Iobitridol
Các tương tác và vấn đề cần lưu ý gồm:
- Metformin: nhãn Xenetix và hướng dẫn ESUR hiện hành có cách tiếp cận khác nhau. ESUR 2025 cho phép tiếp tục metformin ở người có eGFR trên 30 ml/phút/1,73 m², không có tổn thương thận cấp và dùng thuốc cản quang tĩnh mạch hoặc động mạch với phơi nhiễm thận lần hai. Metformin nên ngừng từ thời điểm tiêm ở người có eGFR dưới 30, tổn thương thận cấp hoặc được tiêm động mạch với phơi nhiễm thận lần đầu; kiểm tra eGFR trong vòng 48 giờ và chỉ dùng lại khi chức năng thận ổn định. Cơ sở thực hiện cần tuân theo hướng dẫn địa phương.
- Thuốc độc thận: aminoglycoside, hợp chất platin, methotrexate liều cao, pentamidine, foscarnet, vancomycin, amphotericin B, ciclosporin, tacrolimus, ifosfamide và một số thuốc kháng virus có thể làm tăng nguy cơ thận.
- Thuốc lợi tiểu: có thể góp phần gây mất nước; cần đánh giá tình trạng dịch.
- Thuốc chẹn beta, thuốc vận mạch, thuốc ức chế men chuyển và thuốc chẹn thụ thể angiotensin: có thể làm giảm cơ chế bù trừ tim mạch khi xảy ra rối loạn huyết động.
- Interleukin-2: nhãn thuốc ghi nhận nguy cơ tăng phản ứng như phát ban, hạ huyết áp, thiểu niệu hoặc suy thận.
- Iod phóng xạ: thuốc cản quang iod có thể làm giảm hấp thu iod phóng xạ của tuyến giáp trong nhiều tuần và ảnh hưởng xạ hình hoặc điều trị iod-131.
- Xét nghiệm: nồng độ cao của thuốc cản quang trong máu và nước tiểu có thể ảnh hưởng phép đo bilirubin, protein, sắt, đồng, calci và phosphat trong 24 giờ đầu.
Thắc mắc về hoạt chất Iobitridol
Iobitridol là thuốc cản quang X-quang chứa iod, không ion và tan trong nước. Thuốc được tiêm hoặc đưa vào khoang cơ thể để giúp mạch máu, đường tiết niệu hoặc cơ quan cần khảo sát hiện rõ hơn trên hình ảnh. Iobitridol chỉ dùng cho chẩn đoán, không điều trị bệnh.
Không. Iobitridol chứa iod bền dùng để hấp thụ tia X và tạo tương phản hình ảnh; thuốc không phải iod phóng xạ. Tuy nhiên, lượng iod từ iobitridol có thể làm giảm khả năng hấp thu iod phóng xạ của tuyến giáp trong nhiều tuần, từ đó ảnh hưởng xạ hình hoặc điều trị iod-131.
Có thể. Phản ứng quá mẫn có thể xuất hiện ngay trong vòng 60 phút hoặc muộn trong những ngày sau tiêm. Phần lớn phản ứng nhẹ hoặc trung bình, nhưng phản vệ nghiêm trọng vẫn có thể xảy ra. Người từng phản ứng với thuốc cản quang iod cần thông báo rõ tên thuốc và biểu hiện đã gặp trước khi chụp.
Suy thận không phải lúc nào cũng đồng nghĩa tuyệt đối không được chụp có thuốc cản quang. Bác sĩ phải đánh giá eGFR, tình trạng cấp cứu, lợi ích chẩn đoán, nguy cơ tổn thương thận và khả năng dùng phương pháp khác. Khi cần dùng, nên lựa chọn liều thấp nhất đủ chẩn đoán, kiểm soát tình trạng dịch và theo dõi chức năng thận.
Không phải tất cả người dùng metformin đều phải ngừng thuốc. Theo ESUR 2025, người có eGFR trên 30 ml/phút/1,73 m², không có tổn thương thận cấp và được tiêm tĩnh mạch hoặc động mạch với phơi nhiễm thận lần hai có thể tiếp tục metformin. Người có eGFR dưới 30, tổn thương thận cấp hoặc được tiêm động mạch với phơi nhiễm thận lần đầu cần ngừng từ thời điểm tiêm, kiểm tra eGFR trong vòng 48 giờ và chỉ dùng lại khi chức năng thận ổn định. Quy trình tại cơ sở chụp và nhãn thuốc địa phương phải được ưu tiên.

