Còn ống động mạch là tình trạng ống động mạch – mạch nối giữa động mạch chủ và động mạch phổi của thai nhi – vẫn mở sau thời điểm đáng lẽ phải đóng. Khi áp lực động mạch chủ cao hơn, máu đi từ hệ tuần hoàn cơ thể trở lại phổi, làm tăng lưu lượng phổi và gánh thể tích cho tim trái. PDA nhỏ không gây triệu chứng, chỉ được phát hiện nhờ tiếng thổi liên tục. PDA lớn, nhất là ở trẻ sinh non, có thể góp phần gây thở nhanh, phụ thuộc hỗ trợ hô hấp, bú kém, chậm tăng cân hoặc suy tim. Siêu âm tim Doppler đánh giá kích thước ống, hướng dòng và ảnh hưởng huyết động. Một số trẻ sinh non được cân nhắc điều trị thuốc theo quy trình sơ sinh; trẻ lớn và người trưởng thành thường đóng bằng dụng cụ qua ống thông nếu có chỉ định. Phẫu thuật được dùng khi giải phẫu hoặc cân nặng không phù hợp.
Còn ống động mạch là bệnh gì?
Ống động mạch là mạch máu nối động mạch phổi với động mạch chủ xuống trong tuần hoàn bào thai, giúp máu tránh đi qua phổi chưa hoạt động. Sau khi trẻ thở, oxy tăng và các chất trung gian thay đổi làm ống co rồi đóng về chức năng, sau đó xơ hóa. Còn ống động mạch là khi đường nối này vẫn mở ngoài giai đoạn chuyển tiếp dự kiến. Khác với thông liên nhĩ hoặc thông liên thất, PDA không phải lỗ trong vách tim mà là kết nối bất thường giữa hai đại động mạch. Dòng thường đi từ động mạch chủ sang động mạch phổi, gây quá tải phổi và tim trái. Trong một số dị tật tim bẩm sinh nặng, ống mở lại có vai trò duy trì sự sống; khi đó “duy trì ống” là điều trị tạm thời và không đồng nghĩa trẻ mắc PDA đơn độc cần đóng ngay.

| Tên bệnh | Còn ống động mạch |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Patent ductus arteriosus |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | PDA; ống động mạch còn thông; ống Botal còn |
| Mã ICD-10 | Q25.0 – Patent ductus arteriosus theo ICD-10 của WHO. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch; Tim bẩm sinh; Dị tật mạch máu lớn có luồng thông chủ–phổi |
| Cơ quan ảnh hưởng | Ống nối giữa động mạch chủ và động mạch phổi không đóng; tim trái và tuần hoàn phổi chịu quá tải khi luồng thông lớn. Ở bệnh phổi nặng, tim phải và mạch phổi cũng có thể bị ảnh hưởng. |
| Tính chất bệnh | Tồn tại bất thường của một mạch máu bào thai sau sinh, không lây. Gặp đặc biệt ở trẻ sinh non; mức độ từ lỗ nhỏ không triệu chứng đến suy hô hấp, suy tim hoặc tăng áp phổi. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở trẻ sinh non và hiếm hơn nhiều ở trẻ đủ tháng. Tần suất tăng khi tuổi thai và cân nặng lúc sinh càng thấp; ở người lớn, PDA chưa được phát hiện thường là lỗ nhỏ hoặc đã gây biến chứng mạch phổi. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Còn ống động mạch
Sau sinh, sức cản mạch phổi giảm và áp lực động mạch chủ vượt áp lực động mạch phổi. Nếu ống còn mở, máu giàu oxy từ động mạch chủ chảy qua ống vào phổi. Lượng máu dư trở về nhĩ trái và thất trái, gây giãn buồng tim, tăng công tim và phù phổi khi luồng thông lớn. Ở trẻ sinh non, phổi và não dễ bị ảnh hưởng bởi dao động tưới máu; tuy nhiên mối quan hệ giữa PDA và biến chứng sơ sinh phức tạp nên quyết định điều trị phải dựa trên toàn cảnh. Tăng lưu lượng và áp lực kéo dài làm mạch phổi tái cấu trúc, có thể đảo chiều dòng sang phải–trái, gây tím phần dưới cơ thể và Eisenmenger.
PDA có thể mô tả theo kích thước và ý nghĩa huyết động: nhỏ không làm giãn tim; trung bình gây quá tải thể tích mức vừa; lớn hoặc không hạn chế làm áp lực động mạch phổi cao và suy tim. Ở trẻ sinh non, thuật ngữ “PDA có ý nghĩa huyết động” dựa trên tổng hợp lâm sàng và siêu âm, không chỉ một ngưỡng đường kính. Hình thái ống trong chụp mạch cũng được phân loại để chọn coil, dụng cụ bít hoặc kỹ thuật phẫu thuật. PDA phụ thuộc ống của các dị tật phức tạp là tình huống khác với PDA đơn độc.
PDA phổ biến nhất ở trẻ sinh non, đặc biệt trẻ cực non và rất nhẹ cân, vì thành ống phản ứng kém với oxy và còn nhạy với prostaglandin. Ở trẻ đủ tháng, ống thường đóng trong những ngày đầu và PDA tồn tại ít gặp hơn. Nữ được ghi nhận nhiều hơn nam trong một số quần thể đủ tháng. Tỷ lệ rất khác nhau tùy tuổi thai, thời điểm siêu âm và tiêu chí “có ý nghĩa huyết động”. Việt Nam chưa có số liệu dân số toàn quốc chuẩn hóa để nêu tỷ lệ chung cho cả trẻ non tháng và đủ tháng.
Không áp dụng theo nghĩa đường lây. Ống động mạch vốn hiện diện bình thường ở thai nhi nhưng không co và xơ hóa đầy đủ sau sinh. Sau khi áp lực hệ thống vượt áp lực phổi, dòng chủ–phổi hình thành và mức ảnh hưởng phụ thuộc kích thước ống cùng sức cản mạch phổi.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Còn ống động mạch
Ở trẻ sinh non, nguyên nhân chính là sự chưa trưởng thành của cơ trơn thành ống và cơ chế đáp ứng với oxy, prostaglandin. Ở trẻ đủ tháng, đa số không xác định được nguyên nhân. PDA có thể liên quan hội chứng rubella bẩm sinh, yếu tố gene hoặc dị tật tim khác. Thiếu oxy, bệnh hô hấp và tình trạng toàn thân ở sơ sinh có thể làm ống khó đóng, nhưng không phải mọi trường hợp đều có một yếu tố giải thích được.
Không thay đổi được: sinh non, cân nặng sơ sinh thấp, tiền sử gia đình hoặc hội chứng di truyền. Liên quan thai kỳ và sơ sinh: rubella trong thai kỳ, sinh ở vùng cao, suy hô hấp và một số tình trạng nặng ở trẻ non tháng. Những yếu tố này làm tăng xác suất nhưng không đủ chẩn đoán. Phòng sinh non và tiêm phòng rubella trước mang thai có thể giảm một phần nguy cơ.
Trẻ cực non, rất nhẹ cân, cần thở máy hoặc có bệnh màng trong là nhóm thường được theo dõi PDA bằng siêu âm. Trẻ đủ tháng có tiếng thổi liên tục, mạch nảy, thở nhanh hoặc tăng cân kém cũng cần đánh giá. Người trưởng thành có tiếng thổi không giải thích, giãn tim trái, tăng áp phổi hoặc tiền sử PDA chưa đóng nên khám tim bẩm sinh.
Triệu chứng và dấu hiệu của Còn ống động mạch
PDA nhỏ thường không gây triệu chứng ở trẻ hoặc người lớn. PDA lớn có thể biểu hiện sớm bằng thở nhanh, bú kém và suy tim; ở trẻ non tháng, dấu hiệu thường lẫn với bệnh phổi và nhiễm trùng. Tiếng thổi liên tục điển hình có thể chưa xuất hiện khi sức cản phổi còn cao. Người lớn có luồng thông đáng kể có thể khó thở khi gắng sức, hồi hộp hoặc giảm sức bền. Tím phần dưới cơ thể gợi ý đảo chiều luồng thông và là dấu hiệu bệnh mạch phổi tiến triển.
- Thở nhanh hoặc nhu cầu hỗ trợ hô hấp tăng ở trẻ non tháng: cần đánh giá cùng bệnh phổi và nhiễm trùng.
- Bú mệt, vã mồ hôi, tăng cân kém: gợi ý quá tải tuần hoàn khi PDA lớn.
- Mạch nảy và hiệu áp rộng: do máu thoát khỏi động mạch chủ trong thì tâm trương.
- Tiếng thổi liên tục vùng dưới xương đòn trái: điển hình hơn ở trẻ lớn, có thể không rõ ở sơ sinh non tháng.
- Nhịp tim nhanh và gan to: có thể xuất hiện khi suy tim.
- Khó thở gắng sức ở người lớn: liên quan giãn tim trái, tăng áp phổi hoặc rối loạn nhịp.
- Khàn tiếng do động mạch phổi hoặc ống giãn chèn dây thần kinh quặt ngược.
- Tím chân rõ hơn tay khi luồng thông đảo chiều, còn gọi là tím vi sai.
- Viêm nội mạc nhiễm trùng tại ống với sốt kéo dài và nhiễm khuẩn huyết.
- Ho ra máu hoặc ngất khi tăng áp động mạch phổi nặng.
Nên đặt lịch khám: khi trẻ có tiếng thổi, bú chậm, tăng cân kém hoặc người lớn biết có PDA nhưng chưa đánh giá lại. Cần khám trong ngày: trẻ thở nhanh hơn, nhu cầu oxy tăng, ăn giảm, bụng chướng, tiểu ít hoặc người lớn phù và khó thở tăng. Cần tái khám sớm: sau đóng ống nếu sốt, đau ngực, mạch chân yếu, khó thở hoặc có tiếng thổi trở lại.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu khi trẻ ngừng thở, tím, lơ mơ, bỏ bú hoàn toàn, lạnh đầu chi, mạch yếu hoặc khó thở nặng; người lớn cần cấp cứu nếu ngất, đau ngực kéo dài, ho ra máu nhiều, tím tăng hoặc khó thở dữ dội. Không tự cho trẻ non tháng dùng thuốc giảm đau chống viêm để “đóng ống”. Không trì hoãn cấp cứu để chờ tiếng thổi hoặc số đo tại nhà.
Chẩn đoán Còn ống động mạch
Chẩn đoán dựa trên bối cảnh tuổi thai, triệu chứng, mạch và tiếng tim, sau đó xác nhận bằng siêu âm tim Doppler. Ở trẻ non tháng, bác sĩ kết hợp nhiều dấu hiệu siêu âm như kích thước ống, hướng và vận tốc dòng, giãn nhĩ trái–thất trái, dòng ở động mạch hệ thống và tình trạng hô hấp. Ở trẻ lớn, siêu âm đánh giá quá tải tim trái và áp lực phổi. CT, MRI hoặc thông tim chỉ dùng khi giải phẫu và huyết động chưa rõ hoặc chuẩn bị can thiệp.
Bác sĩ hỏi tuổi thai, cân nặng sinh, nhu cầu hỗ trợ hô hấp, khả năng bú và tăng trưởng. Khám có thể thấy nhịp tim nhanh, mạch nảy, hiệu áp rộng, xung động tim mạnh, tiếng thổi liên tục hoặc tiếng thổi tâm thu ở trẻ non tháng. Gan to, ran phổi và tưới máu kém gợi ý suy tim hoặc bệnh nặng phối hợp. Bão hòa oxy ở tay phải và chân giúp nhận biết tím vi sai khi nghi tăng áp phổi.
Khí máu và lactate: đánh giá hô hấp, tưới máu ở trẻ nặng nhưng không đặc hiệu cho PDA. Điện giải và chức năng thận: quan trọng trước và trong điều trị thuốc đóng ống hoặc lợi tiểu. Công thức máu và cấy máu: tìm thiếu máu hoặc nhiễm trùng làm trẻ xấu hơn. Điện tâm đồ: có thể cho thấy phì đại tim trái hoặc hai thất, nhưng thường không cần để xác định PDA.
Siêu âm Doppler là tiêu chuẩn hình ảnh chính, trực tiếp thấy dòng qua ống và đánh giá ảnh hưởng lên tim. X-quang có thể cho thấy tim to và tăng mạch phổi khi luồng thông lớn nhưng bị ảnh hưởng bởi bệnh phổi sơ sinh. CT hoặc MRI hữu ích ở người lớn khi ống vôi hóa, giải phẫu phức tạp hoặc cần đánh giá động mạch chủ. Chụp mạch trong thông tim mô tả hình thái ống và hướng dẫn chọn dụng cụ.
PDA được xác định khi siêu âm hoặc chụp mạch chứng minh kết nối tồn tại giữa động mạch chủ và động mạch phổi sau giai đoạn chuyển tiếp. “Có ý nghĩa huyết động” ở trẻ non tháng cần bằng chứng kết hợp về luồng thông lớn, quá tải tim, ảnh hưởng tưới máu và tình trạng hô hấp; không có một chỉ số đơn độc phù hợp mọi đơn vị. Trước đóng ở người có tăng áp phổi, phải đánh giá hướng luồng thông và sức cản mạch phổi.
Điều trị Còn ống động mạch
PDA nhỏ không ảnh hưởng tim có thể được theo dõi hoặc đóng tùy bối cảnh nguy cơ và chiến lược của chuyên khoa. Ở trẻ non tháng, bác sĩ trước hết tối ưu hô hấp, dịch và dinh dưỡng, sau đó cân nhắc điều trị thuốc hoặc can thiệp khi PDA thực sự góp phần vào tình trạng bệnh. Trẻ lớn có quá tải tim trái thường được đóng. Người có Eisenmenger hoặc luồng thông phải–trái cố định không được đóng đơn giản vì có thể làm suy thất phải cấp.
Ở trẻ sinh non được lựa chọn, thuốc ức chế tổng hợp prostaglandin như ibuprofen hoặc indomethacin, và trong một số quy trình acetaminophen, có thể hỗ trợ co ống. Lựa chọn phụ thuộc tuổi thai, chức năng thận, nguy cơ chảy máu, bệnh ruột và quy định đơn vị sơ sinh. Thuốc không hiệu quả tương tự ở trẻ lớn. Lợi tiểu có thể giảm ứ phổi nhưng không đóng ống. Không tự mua bất kỳ thuốc nào vì nhóm thuốc này có nguy cơ thận, ruột, tiểu cầu và nhiều chống chỉ định.
Đóng qua ống thông bằng coil hoặc dụng cụ bít là phương pháp phổ biến cho trẻ đủ cân nặng, trẻ lớn và người trưởng thành có chỉ định. Kỹ thuật qua da cho trẻ non tháng rất nhỏ cũng được thực hiện tại một số trung tâm chuyên sâu nhưng đòi hỏi thiết bị và kinh nghiệm. Rủi ro gồm tổn thương mạch, tắc động mạch phổi trái hoặc động mạch chủ, dụng cụ di lệch, tan máu và luồng thông tồn lưu.
Thắt hoặc kẹp PDA qua phẫu thuật được dùng khi điều trị thuốc thất bại hoặc chống chỉ định ở trẻ non tháng có bệnh nặng, khi giải phẫu không phù hợp dụng cụ, hoặc cơ sở không thể can thiệp qua da. Phẫu thuật có hiệu quả đóng cao nhưng có nguy cơ chảy máu, tràn khí, liệt dây thanh, tổn thương ống ngực và hội chứng cung lượng tim thấp sau thắt. Quyết định cần cân bằng lợi ích với bệnh nền của trẻ.
Ở trẻ non tháng, hỗ trợ hô hấp bảo vệ phổi, quản lý dịch thận trọng, dinh dưỡng và điều trị nhiễm trùng quan trọng ngang với quyết định đóng ống. Cha mẹ cần hiểu rằng PDA có thể là một phần của bệnh cảnh, không phải nguyên nhân duy nhất của mọi vấn đề hô hấp. Trẻ lớn nên được chăm sóc răng miệng, tiêm chủng và theo dõi tăng trưởng. Sau can thiệp, tuân thủ hướng dẫn vị trí chọc mạch và hoạt động.
Siêu âm theo dõi hướng dòng, kích thước tim trái, áp lực phổi và luồng thông tồn lưu. Ở trẻ non tháng, bác sĩ đồng thời theo dõi nhu cầu máy thở, huyết áp, nước tiểu, chức năng thận, ruột và não. Sau đóng dụng cụ, cần kiểm tra tắc nghẽn động mạch chủ hoặc nhánh phổi, vị trí dụng cụ và tan máu. Người có tăng áp phổi hoặc đóng muộn cần theo dõi tim bẩm sinh lâu dài.
Một số PDA ở trẻ sinh non đóng tự nhiên trong thời gian nằm viện; trường hợp khác cần một hoặc nhiều đợt đánh giá thuốc, can thiệp hoặc phẫu thuật. Sau đóng dụng cụ, thời gian hồi phục thường ngắn nhưng lịch siêu âm kéo dài để chắc chắn không tắc mạch hoặc luồng tồn lưu. Sau phẫu thuật, hồi phục phụ thuộc tuổi thai và bệnh phổi. Không có một thời hạn đóng ống áp dụng cho mọi trẻ.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
PDA lớn có thể gây suy tim, phù phổi, chậm tăng trưởng và tăng áp động mạch phổi. Ở trẻ non tháng, PDA có liên quan với bệnh phổi mạn, xuất huyết não, tổn thương thận và viêm ruột hoại tử, nhưng quan hệ nhân quả và lợi ích của đóng sớm không giống nhau ở mọi trẻ. Biến chứng muộn gồm Eisenmenger, viêm nội mạc nhiễm trùng, giãn hoặc vôi hóa ống. Sau can thiệp có thể có tắc mạch lân cận hoặc luồng thông tồn lưu.
PDA nhỏ hoặc được đóng trước khi tim và mạch phổi tổn thương thường có tiên lượng rất tốt. Trẻ đủ tháng sau đóng thường phát triển bình thường. Ở trẻ cực non, kết quả phụ thuộc chủ yếu vào tuổi thai, bệnh phổi, não, ruột và nhiễm trùng, không chỉ việc ống còn mở. Người được chẩn đoán khi đã tăng áp phổi nặng có tiên lượng phức tạp và cần quản lý tại trung tâm tim bẩm sinh–tăng áp phổi.
Ống đã được đóng hoàn toàn không thường mở lại, nhưng có thể còn dòng tồn lưu nhỏ sau dụng cụ hoặc phẫu thuật. Một số trẻ non tháng có thể thấy ống tái thông sau đáp ứng ban đầu với thuốc, vì co chức năng chưa chuyển thành đóng giải phẫu. Triệu chứng hô hấp tiếp diễn không nhất thiết do PDA còn tồn tại. Siêu âm xác nhận trước khi quyết định điều trị thêm.
Không thể ngăn mọi PDA. Phòng sinh non bằng chăm sóc thai kỳ, điều trị bệnh của mẹ và tránh thuốc lá có thể giảm nhóm nguy cơ cao. Tiêm phòng rubella trước khi mang thai giúp ngăn hội chứng rubella bẩm sinh. Sau sinh, theo dõi trẻ non tháng và siêu âm khi có chỉ định giúp phát hiện tác động huyết động. Không nên dùng thuốc dự phòng đóng ống ngoài quy trình sơ sinh vì lợi ích và nguy cơ phải được cân nhắc.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Còn ống động mạch
Trẻ non tháng cần kế hoạch dinh dưỡng do bác sĩ sơ sinh và chuyên gia dinh dưỡng xây dựng, cân bằng năng lượng với giới hạn dịch khi cần. Trẻ lớn không suy tim không cần kiêng đặc biệt. Nếu có ứ dịch, lượng muối và nước được điều chỉnh theo chỉ định; cha mẹ không tự pha sữa đặc hoặc loãng khác hướng dẫn. Người lớn nên duy trì chế độ ăn tim mạch lành mạnh và cân nặng phù hợp.
PDA nhỏ hoặc đã đóng, áp lực phổi và chức năng tim bình thường thường không hạn chế vận động lâu dài. Sau can thiệp qua mạch, cần tránh vận động mạnh trong thời gian vị trí chọc mạch lành; sau phẫu thuật, tăng hoạt động theo hướng dẫn. Người có tăng áp phổi hoặc rối loạn nhịp cần giới hạn riêng. Khó thở, đau ngực, ngất hoặc tím khi tập là dấu hiệu dừng ngay.
Với trẻ sau xuất viện, gia đình theo dõi nhịp thở, khả năng bú, cân nặng, số tã ướt và màu da. Sau đóng qua ống thông, quan sát chảy máu, sưng đau hoặc lạnh chân bên chọc mạch. Sau mổ, theo dõi vết thương và giọng khóc khàn kéo dài. Không đo huyết áp hoặc SpO2 liên tục nếu chưa được hướng dẫn, vì số đo sai dễ gây quyết định không phù hợp.
- Không tự cho trẻ dùng ibuprofen, indomethacin hoặc acetaminophen để đóng ống.
- Không coi mọi khó thở ở trẻ non tháng là do PDA mà bỏ sót nhiễm trùng hoặc bệnh phổi.
- Không quyết định điều trị chỉ dựa trên đường kính ống mà chưa đánh giá huyết động toàn diện.
- Không đóng PDA khi đã có luồng thông phải–trái cố định nếu chưa đánh giá sức cản mạch phổi.
- Không bỏ tái khám sau đặt dụng cụ khi trẻ hết tiếng thổi.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ sinh non là nhóm khác biệt nhất: PDA có thể là dấu hiệu của tuần hoàn chuyển tiếp chưa trưởng thành, và chỉ định điều trị vẫn cần cá thể hóa theo triệu chứng cùng siêu âm. Trẻ đủ tháng có PDA đáng kể thường được lên kế hoạch đóng khi cân nặng và giải phẫu phù hợp. Theo dõi tăng trưởng, hô hấp, thận và ruột đặc biệt quan trọng ở sơ sinh rất nhẹ cân.
PDA tồn tại đến tuổi cao hiếm gặp và có thể kèm vôi hóa ống, giãn động mạch phổi, suy tim hoặc tăng áp phổi. Đóng qua da có thể phức tạp hơn do giải phẫu và bệnh mạch máu. Bác sĩ cần phân biệt khó thở do PDA với bệnh mạch vành, van tim và phổi. Quyết định can thiệp phải dựa trên khả năng đảo ngược huyết động và nguy cơ thủ thuật.
PDA nhỏ không tăng áp phổi thường được dung nạp tương đối tốt. PDA lớn, suy tim hoặc tăng áp động mạch phổi làm nguy cơ thai kỳ cao hơn; Eisenmenger là tình trạng nguy cơ rất cao. Tư vấn trước mang thai cần đánh giá hướng luồng thông, chức năng thất và thuốc. Việc đóng trước thai kỳ được cân nhắc nếu có chỉ định độc lập, không thực hiện chỉ vì lo lắng mà bỏ qua huyết động.
PDA ổn định thường không ngăn cản cho con bú. Thuốc lợi tiểu, chống đông hoặc điều trị tăng áp phổi cần được kiểm tra về an toàn. Sau can thiệp, mẹ có thể cần hạn chế nâng nặng tạm thời và hỗ trợ chăm trẻ. Không tự ngừng thuốc để cho bú; bác sĩ có thể điều chỉnh lựa chọn hoặc thời điểm dùng.
Suy giảm miễn dịch làm nhiễm trùng và viêm nội mạc dễ nặng hơn, đồng thời ảnh hưởng thời điểm đặt dụng cụ hoặc phẫu thuật. Sốt kéo dài, cấy máu dương tính hoặc nhiễm trùng da–răng cần xử trí trước can thiệp khi có thể. Kháng sinh dự phòng không áp dụng thường quy cho mọi PDA đã hoặc chưa đóng; chỉ dùng theo chỉ định cụ thể.
Bệnh phổi mạn ở trẻ non tháng, suy thận, giảm tiểu cầu và bệnh ruột ảnh hưởng lựa chọn thuốc đóng ống. Ở người lớn, tăng huyết áp, bệnh mạch vành và bệnh van tim có thể làm quá tải tim trái nặng hơn. Bệnh phổi hoặc ngưng thở khi ngủ làm đánh giá tăng áp phổi phức tạp. Kế hoạch điều trị phải tích hợp các bệnh nền thay vì chỉ tập trung vào ống.
Sau thắt PDA, theo dõi hô hấp, huyết áp, tưới máu, tràn khí, chảy máu và giọng khóc khàn do tổn thương dây thanh. Ở trẻ non tháng có thể xảy ra hội chứng cung lượng tim thấp sau đóng và cần hồi sức. Về nhà, theo dõi vết mổ, sốt, bú và tăng cân. Tái khám đánh giá không còn luồng thông và không có hẹp mạch lân cận.
Câu hỏi thường gặp về Còn ống động mạch
PDA nhỏ có thể không gây triệu chứng hoặc ảnh hưởng đáng kể. PDA lớn làm tăng máu lên phổi, gây suy tim, tăng trưởng kém và tăng áp động mạch phổi. Ở trẻ sinh non, tác động của ống phải được xem cùng bệnh phổi, não, ruột và toàn trạng; không phải mọi PDA đều cần đóng ngay. Người đã có luồng thông đảo chiều hoặc Eisenmenger có nguy cơ cao và không thể áp dụng cách đóng ống thông thường.
Có. Ống thường đóng tự nhiên sau sinh ở trẻ đủ tháng, và nhiều PDA ở trẻ non tháng cũng có thể đóng theo thời gian. Khả năng đóng phụ thuộc tuổi thai, kích thước, tình trạng hô hấp và nhiều yếu tố khác. Nếu ống gây quá tải tim phổi hoặc trẻ không cải thiện, bác sĩ cân nhắc thuốc, dụng cụ hoặc phẫu thuật. Không thể dự đoán chính xác thời điểm đóng chỉ từ một lần siêu âm.
Một số thuốc có thể thúc đẩy co ống ở trẻ sinh non được lựa chọn, nhưng cần dùng trong đơn vị sơ sinh vì có nguy cơ ảnh hưởng thận, ruột, tiểu cầu và tưới máu. Thuốc thường không có vai trò tương tự ở trẻ lớn hoặc người trưởng thành. Lợi tiểu chỉ giảm triệu chứng ứ phổi, không đóng ống. Cha mẹ tuyệt đối không tự dùng ibuprofen, indomethacin hoặc acetaminophen theo kinh nghiệm truyền miệng.
Nhiều PDA có thể đóng bằng dụng cụ qua ống thông, nên không cần phẫu thuật mở. Phẫu thuật được cân nhắc khi trẻ quá nhỏ hoặc giải phẫu không phù hợp, thuốc thất bại hay chống chỉ định, hoặc cơ sở chuyên môn lựa chọn đây là phương án an toàn hơn. PDA nhỏ không ảnh hưởng có thể chỉ theo dõi. Người có tăng áp phổi không hồi phục cần đánh giá chuyên sâu trước mọi quyết định đóng.
Đa số trẻ và người lớn có tim phổi bình thường sau đóng PDA có thể trở lại học tập, làm việc và vận động bình thường sau giai đoạn hồi phục. Thời gian hạn chế hoạt động phụ thuộc đóng qua mạch hay phẫu thuật. Người có tăng áp phổi, tim giãn hoặc bệnh nền sơ sinh vẫn cần theo dõi lâu hơn. Sốt, khó thở, đau ngực, chân lạnh hoặc chảy máu tại vị trí chọc mạch cần được báo ngay.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

