Thông liên nhĩ là một lỗ khuyết thật sự trên vách ngăn giữa hai buồng nhĩ của tim. Sau sinh, áp lực nhĩ trái thường cao hơn nên máu giàu oxy đi qua lỗ sang nhĩ phải, làm tăng lượng máu tới thất phải và phổi. Lỗ nhỏ có thể không gây triệu chứng và đôi khi thu hẹp tự nhiên; lỗ lớn kéo dài có thể gây khó thở khi gắng sức, hồi hộp, nhiễm trùng hô hấp tái diễn ở trẻ, giãn tim phải, rối loạn nhịp hoặc tăng áp động mạch phổi. Thông liên nhĩ khác với lỗ bầu dục còn thông, vốn là đường nối bào thai đóng chưa kín chứ không phải thiếu mô vách theo cùng cơ chế. Siêu âm tim Doppler giúp xác định loại lỗ, kích thước và ảnh hưởng huyết động. Trường hợp có quá tải thể tích tim phải thường được cân nhắc đóng bằng dụng cụ qua ống thông hoặc phẫu thuật.
Thông liên nhĩ là bệnh gì?
Thông liên nhĩ là khiếm khuyết mô của vách ngăn giữa nhĩ trái và nhĩ phải. Trong tuần hoàn sau sinh, chênh lệch áp lực thường khiến máu từ nhĩ trái chảy sang nhĩ phải, tạo luồng thông trái–phải. Hậu quả không phải là cơ thể thiếu oxy ngay, mà là thất phải và động mạch phổi phải tiếp nhận lượng máu lớn hơn bình thường. Qua nhiều năm, buồng tim phải có thể giãn, nhịp nhĩ trở nên bất thường và mạch phổi có thể tăng áp. Thông liên nhĩ cần phân biệt với lỗ bầu dục còn thông: PFO là hai lá vách chưa dính kín và thường không tạo quá tải thể tích đáng kể, trong khi ASD là thiếu mô thực sự. Tên “thông liên nhĩ” cũng không bao gồm thông sàn nhĩ thất, một dị tật phức tạp ảnh hưởng cả vách và van nhĩ thất.
| Tên bệnh | Thông liên nhĩ |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Atrial septal defect |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | ASD; khuyết vách liên nhĩ. Không đồng nghĩa với lỗ bầu dục còn thông (PFO). |
| Mã ICD-10 | Q21.1 – Atrial septal defect theo ICD-10 của WHO. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch; Tim bẩm sinh; Dị tật vách tim có luồng thông trái–phải |
| Cơ quan ảnh hưởng | Vách liên nhĩ, nhĩ phải và thất phải bị ảnh hưởng trực tiếp; lưu lượng máu tăng có thể làm giãn động mạch phổi và tổn thương hệ mạch phổi về lâu dài. |
| Tính chất bệnh | Dị tật cấu trúc có từ khi sinh, thường tiến triển mạn tính và không lây. Đa số không gây tím lúc đầu; tím có thể xuất hiện muộn nếu tăng áp phổi nặng làm đảo chiều luồng thông. |
| Mức độ phổ biến | Khá thường gặp trong các dị tật tim bẩm sinh và có thể bị bỏ sót đến tuổi trưởng thành vì nhiều trường hợp ít triệu chứng. Thể lỗ thứ phát là dạng phổ biến nhất. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Thông liên nhĩ
Lỗ trên vách liên nhĩ cho phép máu đi theo đường có sức cản thấp hơn. Khi sức cản mạch phổi giảm sau sinh, máu từ nhĩ trái đi sang phải, làm tăng thể tích nhĩ phải, thất phải và dòng máu phổi. Tim phải thích nghi bằng giãn buồng; lâu dài, thành mạch phổi có thể tái cấu trúc. Sự giãn nhĩ tạo nền cho cuồng nhĩ hoặc rung nhĩ, nhất là ở người được chẩn đoán muộn. Trong một số tình huống như ho mạnh hoặc tăng áp nhĩ phải thoáng qua, luồng thông có thể đảo chiều ngắn và tạo nguy cơ thuyên tắc nghịch thường. Nếu bệnh mạch phổi trở nên không hồi phục, luồng thông phải–trái gây tím và hội chứng Eisenmenger.
Các thể được công nhận gồm: lỗ thứ phát ở vùng hố bầu dục, thường có thể đóng bằng dụng cụ nếu giải phẫu phù hợp; lỗ tiên phát ở phần thấp vách liên nhĩ, thường liên quan van nhĩ thất và thuộc phổ thông sàn nhĩ thất; thể xoang tĩnh mạch gần tĩnh mạch chủ trên hoặc dưới, hay kèm hồi lưu tĩnh mạch phổi bất thường; và thể xoang vành hiếm gặp. Phân loại quan trọng vì quyết định phương pháp đóng, nhu cầu khảo sát tĩnh mạch phổi và nguy cơ tổn thương van.
Thông liên nhĩ là một trong các dị tật tim bẩm sinh thường gặp và thường được chẩn đoán ở nữ nhiều hơn nam trong nhiều quần thể. Thể lỗ thứ phát chiếm đa số. Lỗ lớn có thể được phát hiện ở trẻ nhỏ, nhưng không ít người chỉ được chẩn đoán ở tuổi trưởng thành khi khám tiếng thổi, khó thở hoặc rối loạn nhịp. Tỷ lệ ghi nhận phụ thuộc việc có tính PFO hay không và độ nhạy của siêu âm. Hiện chưa có số liệu dân số toàn quốc Việt Nam đủ đồng nhất để nêu một tỷ lệ duy nhất.
Không áp dụng theo nghĩa đường lây. Dị tật xuất hiện khi mô vách ngăn hai nhĩ không hình thành hoặc hợp nhất đầy đủ trong phát triển bào thai. Sau sinh, chênh áp giữa hai nhĩ tạo luồng thông và dần gây quá tải thể tích tim phải.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Thông liên nhĩ
ASD hình thành khi vách liên nhĩ phát triển không hoàn chỉnh trong thời kỳ phôi. Phần lớn là đơn lẻ và không tìm thấy nguyên nhân cụ thể. Một số liên quan biến thể gene hoặc hội chứng di truyền; lỗ thứ phát có thể gặp trong gia đình với rối loạn dẫn truyền ở một số kiểu gene hiếm. Lỗ tiên phát thường nằm trong phổ bất thường gối nội tâm mạc. Yếu tố môi trường và bệnh của mẹ trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ tim bẩm sinh nói chung nhưng không đủ để quy nguyên nhân ở từng trường hợp.
Không thay đổi được: tiền sử gia đình tim bẩm sinh, một số hội chứng gene, thai từng có bất thường tim. Có thể điều chỉnh trước và trong thai kỳ: kiểm soát đái tháo đường, phòng rubella, tránh rượu và thuốc lá, chỉ dùng thuốc theo tư vấn. Những yếu tố này liên quan nguy cơ tim bẩm sinh nói chung; người mẹ không nên tự quy lỗi vì đa số ASD xuất hiện không có yếu tố nhận biết được.
Trẻ có tiếng thổi, chậm tăng trưởng không giải thích, nhiễm trùng hô hấp tái diễn hoặc dấu hiệu giãn tim phải cần được siêu âm. Người trưởng thành có khó thở gắng sức, cuồng nhĩ, rung nhĩ, đột quỵ không rõ nguồn hoặc hình ảnh thất phải giãn cũng cần nghĩ đến luồng thông nhĩ. Người có hội chứng gene hoặc người thân bậc một mắc tim bẩm sinh có thể được tư vấn đánh giá tùy bối cảnh.
Triệu chứng và dấu hiệu của Thông liên nhĩ
ASD nhỏ thường hoàn toàn không triệu chứng. Lỗ lớn cũng có thể im lặng nhiều năm vì luồng thông áp lực thấp, sau đó biểu hiện bằng giảm sức bền, khó thở, hồi hộp hoặc nhiễm trùng hô hấp ở trẻ. Triệu chứng thường rõ hơn khi tuổi tăng, nhịp tim bất thường xuất hiện hoặc mạch phổi bị tổn thương. Tím không phải dấu hiệu điển hình của ASD chưa biến chứng; nếu có tím, cần đánh giá đảo chiều luồng thông, bệnh phổi hoặc dị tật phối hợp.
- Khó thở khi gắng sức: thường xuất hiện ở lỗ có luồng thông đáng kể hoặc khi chức năng tim phải giảm.
- Giảm khả năng vận động và mau mệt: người bệnh có thể nhận thấy rõ hơn khi so với bạn cùng tuổi.
- Hồi hộp, tim đập nhanh hoặc không đều: gợi ý rối loạn nhịp nhĩ, thường gặp hơn ở người lớn.
- Nhiễm trùng hô hấp tái diễn ở một số trẻ: liên quan tăng lưu lượng máu phổi nhưng không đặc hiệu cho ASD.
- Tiếng thổi tâm thu và âm tim thứ hai tách đôi cố định: dấu hiệu bác sĩ có thể phát hiện khi nghe tim.
- Chậm tăng cân nhẹ ở lỗ lớn: ít điển hình hơn so với thông liên thất lớn và cần loại trừ nguyên nhân khác.
- Ngất hoặc đau ngực, thường đòi hỏi tìm rối loạn nhịp, tăng áp phổi hoặc nguyên nhân khác.
- Tím và ngón tay dùi trống khi tăng áp động mạch phổi nặng làm đảo chiều luồng thông.
- Đột quỵ hoặc thuyên tắc hệ thống do cục máu đi qua luồng thông phải–trái trong một số hoàn cảnh.
- Khàn tiếng hoặc ho ra máu rất hiếm, có thể liên quan động mạch phổi giãn hoặc bệnh mạch phổi tiến triển.
Nên đặt lịch khám: khi trẻ có tiếng thổi chưa rõ nguyên nhân, người lớn khó thở khi vận động, hồi hộp lặp lại hoặc giảm sức bền. Cần khám trong ngày: khó thở tăng nhanh, nhịp tim nhanh kéo dài, phù mới xuất hiện hoặc SpO2 thấp bất thường. Cần tái khám sớm: sau đóng lỗ khi sốt, đau ngực, đánh trống ngực, khó thở hoặc có triệu chứng thần kinh thoáng qua.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu nếu người bệnh ngất, khó thở dữ dội, đau ngực kéo dài, yếu liệt hoặc méo miệng đột ngột, tím rõ, ho ra máu nhiều hay tim đập rất nhanh kèm choáng. Không tự lái xe khi có dấu hiệu đột quỵ, mất ý thức hoặc huyết động không ổn định. Không trì hoãn để tự dùng thuốc chống đông, thuốc chống loạn nhịp hoặc mẹo dân gian.
Chẩn đoán Thông liên nhĩ
Bác sĩ kết hợp triệu chứng, nghe tim và dấu hiệu quá tải tim phải với điện tâm đồ, X-quang và siêu âm tim. Siêu âm Doppler xác định vị trí lỗ, hướng và mức luồng thông, kích thước buồng phải, áp lực động mạch phổi và dị tật kèm theo. Siêu âm qua thực quản, CT hoặc MRI được dùng khi hình ảnh qua thành ngực chưa đủ hoặc trước đóng dụng cụ. Thông tim được cân nhắc khi cần đo chính xác sức cản mạch phổi hoặc thực hiện can thiệp. Không thể chẩn đoán ASD chỉ từ tiếng thổi.
Bác sĩ hỏi khả năng vận động, nhiễm trùng hô hấp, hồi hộp, ngất, tiền sử đột quỵ và thai kỳ. Khám có thể thấy mỏm tim hoặc xung động thất phải, tiếng thổi tống máu vùng van phổi do tăng dòng, âm tim thứ hai tách đôi tương đối cố định và đôi khi tiếng rung tâm trương qua van ba lá khi luồng thông lớn. Dấu phù, gan to hoặc tím gợi ý bệnh đã tiến triển hay có nguyên nhân phối hợp.
Điện tâm đồ: có thể cho thấy trục phải, block nhánh phải không hoàn toàn hoặc rối loạn nhịp nhĩ. Holter điện tâm đồ: dùng khi hồi hộp hoặc nghi rối loạn nhịp từng cơn. Xét nghiệm máu: không chẩn đoán ASD nhưng hỗ trợ đánh giá thiếu máu, chức năng gan thận, tuyến giáp hoặc chuẩn bị thủ thuật. Peptide lợi niệu: có thể hỗ trợ đánh giá suy tim trong bối cảnh phù hợp, không dùng đơn độc để quyết định đóng.
Siêu âm tim qua thành ngực là phương tiện chính, cho thấy lỗ thông và quá tải thể tích thất phải. Siêu âm qua thực quản hoặc siêu âm trong buồng tim đánh giá vành mô trước và trong đóng dụng cụ. MRI tim đo chính xác thể tích thất phải và tỷ lệ lưu lượng phổi/hệ thống khi siêu âm hạn chế. CT hữu ích để khảo sát tĩnh mạch phổi trong ASD xoang tĩnh mạch. X-quang có thể thấy tim phải và động mạch phổi lớn nhưng có thể bình thường ở lỗ nhỏ.
Chẩn đoán xác định khi hình ảnh tim chứng minh lỗ khuyết vách liên nhĩ và luồng thông qua lỗ. Mức ý nghĩa huyết động được đánh giá bằng giãn nhĩ phải hoặc thất phải, lượng luồng thông, triệu chứng và áp lực mạch phổi. Quyết định đóng không chỉ dựa vào đường kính lỗ. Trước can thiệp ở người có tăng áp phổi, cần đánh giá sức cản mạch phổi theo hướng dẫn chuyên khoa để tránh đóng khi luồng thông đang đóng vai trò “van xả” bảo vệ tim phải.
Điều trị Thông liên nhĩ
ASD nhỏ không gây giãn tim phải thường được theo dõi. Khi có quá tải thể tích thất phải hoặc luồng thông đáng kể và bệnh mạch phổi còn cho phép, mục tiêu là đóng lỗ trước khi xuất hiện rối loạn nhịp và tăng áp phổi không hồi phục. Lựa chọn giữa dụng cụ và phẫu thuật phụ thuộc loại ASD, vành mô, kích thước và bất thường kèm theo. Người có Eisenmenger hoặc sức cản mạch phổi quá cao có thể không được đóng và cần quản lý chuyên sâu.
Không có thuốc làm ASD co nhỏ hoặc đóng lại. Lợi tiểu có thể giảm triệu chứng ứ dịch trong thời gian chờ xử trí; thuốc kiểm soát nhịp hoặc chống đông được cân nhắc khi có rung nhĩ, cuồng nhĩ hay chỉ định khác. Thuốc điều trị tăng áp động mạch phổi chỉ dùng sau đánh giá chuyên khoa, đặc biệt nếu đang cân nhắc khả năng đóng lỗ. Không tự dùng aspirin sau đặt dụng cụ; thời gian và loại thuốc chống kết tập tiểu cầu phải theo đơn của bác sĩ.
Đóng bằng dụng cụ qua ống thông là lựa chọn ưu tiên cho nhiều ASD lỗ thứ phát có kích thước và vành mô phù hợp. Dụng cụ được đưa qua tĩnh mạch đến vách liên nhĩ dưới hướng dẫn hình ảnh. Phương pháp tránh mở ngực nhưng không phù hợp với lỗ tiên phát, đa số lỗ xoang tĩnh mạch hoặc giải phẫu thiếu vành. Rủi ro gồm chảy máu, rối loạn nhịp, dụng cụ lệch, tổn thương cấu trúc tim, huyết khối và hiếm khi ăn mòn thành tim.
Phẫu thuật được cân nhắc khi lỗ quá lớn, vị trí không phù hợp dụng cụ, có bất thường hồi lưu tĩnh mạch phổi, bệnh van nhĩ thất hoặc cần sửa tổn thương khác. Bác sĩ đóng trực tiếp hoặc dùng miếng vá. Kết quả thường tốt khi thực hiện trước tổn thương mạch phổi nặng, nhưng người bệnh vẫn có nguy cơ rối loạn nhịp hoặc tồn lưu luồng thông. Thời điểm dựa trên ảnh hưởng huyết động chứ không chỉ triệu chứng.
Trẻ không suy tim thường không cần chế độ chăm sóc đặc biệt. Nên duy trì dinh dưỡng phù hợp tuổi, tiêm chủng và chăm sóc răng miệng. Người lớn cần kiểm soát huyết áp, cân nặng, ngưng thuốc lá và điều trị ngưng thở khi ngủ nếu có, vì các yếu tố này làm tăng gánh tim phải hoặc rối loạn nhịp. Hỗ trợ tâm lý và tư vấn thai kỳ hữu ích cho người được chẩn đoán muộn.
Theo dõi dựa trên kích thước lỗ, mức giãn thất phải, áp lực phổi, nhịp tim và phương pháp đóng. Sau đặt dụng cụ hoặc mổ, bác sĩ kiểm tra vị trí miếng vá/dụng cụ, luồng thông tồn lưu, tràn dịch, chức năng thất và rối loạn nhịp. Người có ASD nhỏ ổn định có thể tái khám thưa hơn; người có tăng áp phổi, rung nhĩ hoặc được đóng muộn cần theo dõi chặt hơn tại chuyên khoa tim bẩm sinh.
Theo dõi ASD nhỏ có thể kéo dài nhiều năm mà không cần can thiệp. Đóng bằng dụng cụ thường có thời gian nằm viện ngắn hơn phẫu thuật, nhưng nội mô hóa dụng cụ và hạn chế hoạt động cần một giai đoạn theo chỉ dẫn. Hồi phục sau mổ thường tính bằng nhiều tuần. Tái khám lâu dài tùy tuổi lúc đóng, rối loạn nhịp, áp lực phổi và luồng thông tồn lưu; không có mốc “khỏi hoàn toàn” áp dụng cho mọi người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
ASD lớn không điều trị có thể gây giãn và suy thất phải, rung nhĩ hoặc cuồng nhĩ, tăng áp động mạch phổi, hở van ba lá chức năng và giảm khả năng gắng sức. Hiếm hơn là thuyên tắc nghịch thường gây đột quỵ. Bệnh mạch phổi không hồi phục có thể dẫn tới Eisenmenger và tím. Sau đóng có thể gặp rối loạn nhịp, luồng thông tồn lưu, huyết khối trên dụng cụ, dụng cụ di lệch hoặc biến chứng phẫu thuật.
Tiên lượng nhìn chung tốt khi ASD có ý nghĩa huyết động được đóng trước khi tăng áp phổi và rối loạn nhịp cố định. Nhiều trẻ và người lớn trở lại sinh hoạt bình thường sau can thiệp. Kết quả kém thuận lợi hơn nếu chẩn đoán muộn, thất phải đã suy, rung nhĩ kéo dài hoặc sức cản mạch phổi cao. Đóng lỗ không chắc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ rối loạn nhịp ở người lớn tuổi, vì thay đổi cấu trúc nhĩ có thể đã tồn tại lâu.
Lỗ đã được đóng hoàn toàn thường không tái xuất hiện, nhưng có thể còn luồng thông nhỏ quanh dụng cụ hoặc miếng vá. Triệu chứng có thể trở lại do rung nhĩ, hở van ba lá, tăng áp phổi hoặc nguyên nhân không liên quan tim. Sau can thiệp, tái khám đúng lịch và xử lý yếu tố nguy cơ tim mạch giúp giảm biến chứng. Người bệnh không nên tự coi khó thở mới xuất hiện là “ASD tái phát”.
Không có biện pháp bảo đảm ngăn ASD. Trước thai kỳ nên tiêm phòng rubella, kiểm soát đái tháo đường, tránh rượu và thuốc lá, rà soát thuốc có nguy cơ với bác sĩ và dùng acid folic theo khuyến cáo sản khoa. Gia đình có nhiều người mắc tim bẩm sinh có thể cần tư vấn di truyền. Với người đã mắc, phòng biến chứng tập trung vào chẩn đoán đúng thời điểm, theo dõi tim phải, điều trị rối loạn nhịp và chăm sóc răng miệng.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Thông liên nhĩ
ASD không biến chứng không đòi hỏi thực đơn đặc hiệu. Nên ăn cân bằng, đủ rau quả, ngũ cốc nguyên hạt và protein phù hợp; hạn chế muối nếu có phù hoặc suy tim theo hướng dẫn. Người dùng thuốc chống đông cần duy trì chế độ ăn ổn định và trao đổi về tương tác, không tự kiêng tuyệt đối thực phẩm chứa vitamin K. Không có thực phẩm hay thực phẩm bổ sung nào làm lỗ thông đóng lại.
Trẻ có ASD nhỏ hoặc đã đóng thành công thường có thể tham gia hoạt động bình thường. Người có tăng áp phổi, rối loạn nhịp hoặc chức năng thất phải giảm cần giới hạn cường độ theo đánh giá gắng sức. Sau đặt dụng cụ hay mổ, bác sĩ sẽ hướng dẫn thời gian tránh nâng nặng, va chạm hoặc vận động mạnh. Dừng tập nếu chóng mặt, đau ngực, khó thở bất thường hoặc hồi hộp kéo dài.
Người bệnh có thể ghi lại mức khó thở, nhịp tim, cơn hồi hộp, phù chân và khả năng vận động. Sau can thiệp, theo dõi sốt, vết chọc mạch hoặc vết mổ và dùng thuốc đúng lịch. Thiết bị đeo tay có thể gợi ý nhịp bất thường nhưng không thay thế điện tâm đồ. Tăng cân nhanh kèm phù, ngất hoặc nhịp nhanh kéo dài cần liên hệ bác sĩ.
- Không tự coi lỗ bầu dục còn thông và thông liên nhĩ là cùng một bệnh.
- Không yêu cầu đóng lỗ chỉ dựa vào đường kính mà chưa đánh giá giãn tim phải và sức cản mạch phổi.
- Không tự ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc chống đông sau can thiệp.
- Không mang thai mà bỏ qua tư vấn chuyên khoa khi có tăng áp phổi, tím hoặc rối loạn nhịp.
- Không bỏ theo dõi sau đóng lỗ nếu từng được chẩn đoán muộn hoặc còn biến chứng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ, ASD thường được phát hiện qua tiếng thổi hoặc siêu âm vì triệu chứng nghèo nàn. Một số lỗ thứ phát nhỏ có thể thu hẹp hoặc đóng tự nhiên, nên bác sĩ theo dõi trước khi quyết định can thiệp. Lỗ lớn gây giãn tim phải thường được đóng chủ động trong thời thơ ấu dù trẻ ít triệu chứng. Tăng trưởng, nhiễm trùng hô hấp và khả năng vận động cần được đánh giá theo từng lần khám.
Ở người cao tuổi, khó thở và rung nhĩ có thể do nhiều bệnh cùng lúc như tăng huyết áp, bệnh van tim hoặc bệnh phổi. Đóng ASD muộn có thể giảm quá tải tim phải nhưng lợi ích và nguy cơ phụ thuộc sức cản mạch phổi, độ đàn hồi thất trái, chức năng thận và mức yếu frailty. Cần đánh giá tại trung tâm tim bẩm sinh người lớn thay vì áp dụng chỉ định của trẻ em một cách máy móc.
ASD nhỏ hoặc đã đóng, không tăng áp phổi thường được dung nạp tương đối tốt trong thai kỳ. Nguy cơ rối loạn nhịp và thuyên tắc có thể tăng, đặc biệt khi có luồng thông phải–trái. Phụ nữ có tăng áp động mạch phổi nặng hoặc Eisenmenger thuộc nhóm nguy cơ rất cao và cần tư vấn trước mang thai. Không đóng ASD chỉ để chuẩn bị thai kỳ nếu đánh giá huyết động cho thấy chống chỉ định.
Bản thân ASD thường không cản trở cho con bú. Cần rà soát thuốc chống đông, chống loạn nhịp, lợi tiểu hoặc thuốc tăng áp phổi vì mức an toàn trong sữa khác nhau. Mẹ vừa can thiệp hoặc mổ có thể cần hỗ trợ tư thế để tránh đau và giảm gắng sức. Không tự bỏ thuốc nhằm duy trì cho bú; bác sĩ có thể chọn thuốc phù hợp hơn khi cần.
Suy giảm miễn dịch không làm ASD nặng lên trực tiếp nhưng tăng nguy cơ nhiễm trùng, ảnh hưởng thời điểm can thiệp và hồi phục. Sốt kéo dài sau đặt dụng cụ hoặc mổ phải được đánh giá để loại trừ nhiễm trùng. Kháng sinh dự phòng viêm nội tâm mạc không dùng thường quy cho mọi ASD; chỉ áp dụng trong tình huống và giai đoạn được bác sĩ xác định.
Tăng huyết áp, bệnh phổi mạn, ngưng thở khi ngủ, béo phì và bệnh van tim có thể làm khó thở hoặc tăng áp phổi rõ hơn. Rung nhĩ làm tăng nguy cơ đột quỵ và cần đánh giá chống đông độc lập với ASD. Ở người có rối loạn chức năng thất trái, đóng lỗ có thể làm áp lực nhĩ trái tăng, nên đôi khi cần thử nghiệm huyết động trước quyết định.
Sau đóng ASD bằng phẫu thuật, người bệnh theo dõi vết mổ, sốt, khó thở, đau ngực và nhịp tim. Vận động tăng dần theo kế hoạch; tránh nâng nặng đến khi xương ức lành nếu mở ngực giữa. Siêu âm kiểm tra luồng thông tồn lưu và chức năng tim phải. Hồ sơ mổ cần lưu lại để phục vụ chăm sóc tim bẩm sinh, thai kỳ và thủ thuật về sau.
Câu hỏi thường gặp về Thông liên nhĩ
Lỗ nhỏ không gây giãn tim phải thường ít nguy hiểm và chỉ cần theo dõi. Lỗ lớn kéo dài có thể làm thất phải giãn, gây rối loạn nhịp, tăng áp động mạch phổi hoặc suy tim phải. Nguy cơ thường tăng theo tuổi và thời gian tim phải chịu quá tải. Siêu âm tim giúp xác định mức ảnh hưởng, còn quyết định đóng dựa trên huyết động chứ không chỉ dựa vào triệu chứng. Tím hoặc ngất không phải biểu hiện thông thường và cần đánh giá sớm.
Một số ASD lỗ thứ phát nhỏ phát hiện ở trẻ sơ sinh có thể thu hẹp hoặc đóng tự nhiên. Khả năng này thấp hơn khi lỗ lớn, vị trí bất lợi hoặc đã gây giãn tim phải. Lỗ tiên phát và lỗ xoang tĩnh mạch thường không tự đóng theo cách tương tự. Bác sĩ sẽ theo dõi bằng siêu âm theo thời gian; gia đình không nên dùng thuốc hay thực phẩm bổ sung với mục đích làm lỗ đóng vì không có biện pháp nội khoa nào thực hiện được điều đó.
Không. Thông liên nhĩ là thiếu mô thật sự của vách liên nhĩ. PFO là khe giữa hai lá của lỗ bầu dục chưa dính kín sau sinh; cấu trúc vách vẫn hiện diện và thường không tạo luồng thông trái–phải lớn hoặc làm giãn thất phải. Hai tình trạng có chỉ định can thiệp khác nhau. Kết quả siêu âm cần mô tả đúng loại, vì gọi chung là “lỗ trong tim” có thể dẫn đến hiểu sai về nguy cơ và điều trị.
Không phải mọi trường hợp đều cần mổ. ASD lỗ thứ phát có vành mô phù hợp thường có thể đóng bằng dụng cụ qua ống thông. Phẫu thuật phù hợp hơn khi lỗ ở vị trí không thể đặt dụng cụ, có tĩnh mạch phổi đổ bất thường, tổn thương van hoặc cần sửa dị tật khác. Lỗ nhỏ không làm tim phải giãn có thể chỉ theo dõi. Người có bệnh mạch phổi không hồi phục đôi khi không được đóng vì thủ thuật có thể làm tình trạng nguy hiểm hơn.
Nhiều phụ nữ có ASD nhỏ hoặc đã đóng, chức năng tim tốt và không tăng áp phổi có thể mang thai với theo dõi phù hợp. Thai kỳ làm tăng thể tích máu nên có thể thúc đẩy hồi hộp, rối loạn nhịp hoặc khó thở. Nếu có tăng áp động mạch phổi nặng, tím, suy tim hoặc tiền sử đột quỵ, nguy cơ cao hơn nhiều. Tư vấn trước mang thai với bác sĩ tim bẩm sinh và sản khoa nguy cơ cao giúp đánh giá thuốc, nhu cầu can thiệp và kế hoạch sinh.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

