Hội chứng Eisenmenger là biến chứng muộn của dị tật tim bẩm sinh có luồng thông lớn từ trái sang phải, như thông liên thất, còn ống động mạch hoặc thông sàn nhĩ thất. Lưu lượng và áp lực cao kéo dài làm động mạch phổi dày, hẹp và tăng sức cản không hồi phục. Khi áp lực bên phải tăng đủ cao, dòng máu trở thành hai chiều hoặc đảo sang phải–trái, đưa máu ít oxy vào cơ thể và gây tím. Người bệnh có thể mệt, khó thở khi gắng sức, đau đầu, hồi hộp, đau ngực, ngất hoặc ho ra máu. Chẩn đoán cần xác định dị tật nền, độ bão hòa oxy, chức năng tim và huyết động phổi. Không được đóng lỗ thông theo cách thông thường khi bệnh mạch phổi đã cố định. Điều trị chuyên khoa tập trung vào thuốc giãn mạch phổi, phòng biến chứng, theo dõi đa cơ quan và đánh giá ghép tim–phổi ở trường hợp tiến triển.
Hội chứng Eisenmenger là bệnh gì?
Hội chứng Eisenmenger là giai đoạn tiến triển của tăng áp động mạch phổi liên quan bệnh tim bẩm sinh có đường thông giữa tuần hoàn hệ thống và tuần hoàn phổi. Ban đầu, máu đi từ bên áp lực cao sang phổi, làm tăng lưu lượng và áp lực động mạch phổi. Qua nhiều năm, thành mạch phổi tái cấu trúc và sức cản tăng đến mức dòng trở thành hai chiều hoặc phải–trái. Máu nghèo oxy đi vào tuần hoàn hệ thống gây tím và tăng hồng cầu thứ phát. Hội chứng khác tăng áp phổi đơn thuần vì luôn gắn với một dị tật luồng thông nền và sinh lý đảo chiều. Nó cũng khác “Eisenmenger defect” trong một số cách gọi mã hóa cũ. Khi đã hình thành đầy đủ, việc đóng lỗ thông thường không đảo ngược được bệnh mạch phổi và có thể nguy hiểm.

| Tên bệnh | Hội chứng Eisenmenger |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Eisenmenger syndrome |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Eisenmenger complex; phản ứng Eisenmenger; bệnh mạch phổi do luồng thông tim bẩm sinh đảo chiều |
| Mã ICD-10 | I27.8 – Other specified pulmonary heart diseases; ICD-10 của WHO bao gồm Eisenmenger complex và Eisenmenger syndrome. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch; Tim bẩm sinh người lớn; Tăng áp động mạch phổi liên quan bệnh tim bẩm sinh |
| Cơ quan ảnh hưởng | Động mạch phổi, thất phải và dị tật luồng thông nền bị ảnh hưởng chính; thiếu oxy mạn có thể tác động đến máu, não, thận, gan, mật, xương và nhiều cơ quan. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng mạn tính, không lây, phát triển từ luồng thông tim bẩm sinh lớn kéo dài gây bệnh mạch phổi không hồi phục và đảo chiều dòng máu. Đây không phải dị tật mới xuất hiện sau sinh. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp hơn trước tại nơi có khả năng chẩn đoán và sửa dị tật sớm, nhưng vẫn là một thể nặng của tăng áp động mạch phổi do tim bẩm sinh. Tần suất phụ thuộc khả năng tiếp cận điều trị tim bẩm sinh. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng Eisenmenger
Luồng thông trái–phải lớn làm nội mô động mạch phổi chịu lực cắt và áp lực cao kéo dài. Cơ trơn mạch tăng sinh, lớp nội mạc dày lên và các tổn thương tắc nghẽn phát triển, làm sức cản mạch phổi tăng dần. Thất phải phải tạo áp lực gần hoặc vượt áp lực hệ thống; dòng qua lỗ thông trở thành hai chiều rồi phải–trái. Thiếu oxy mạn kích thích erythropoietin và tăng khối hồng cầu nhằm vận chuyển oxy, nhưng đồng thời làm máu nhớt hơn khi mất nước hoặc thiếu sắt. Tổn thương nội mô, rối loạn tiểu cầu và đông máu tạo nguy cơ vừa chảy máu vừa huyết khối. Áp lực thất phải cao lâu ngày dẫn đến suy tim phải, rối loạn nhịp và tổn thương nhiều cơ quan.
Hội chứng được mô tả theo dị tật nền: luồng thông sau van ba lá như VSD, PDA hoặc thân chung động mạch thường gây bệnh mạch phổi sớm; luồng thông trước van ba lá như ASD thường tiến triển muộn hơn. Có thể phân nhóm theo mức độ tím, khả năng gắng sức, chức năng thất phải và phân loại chức năng của tăng áp phổi. Cần phân biệt Eisenmenger thật sự với tăng áp động mạch phổi có dị tật nhỏ tình cờ, tăng áp phổi sau đã sửa dị tật, hoặc luồng thông còn có thể đóng. Sự phân biệt dựa trên huyết động và ảnh hưởng trực tiếp đến điều trị.
Tỷ lệ Eisenmenger đã giảm tại các hệ thống có sàng lọc và sửa chữa dị tật sớm, nhưng vẫn tồn tại ở người được chẩn đoán muộn hoặc không tiếp cận can thiệp. Nguy cơ phát triển khác nhau theo loại và kích thước luồng thông: tổn thương sau van ba lá, áp lực cao thường tiến triển nhanh hơn ASD. Người bệnh có thể sống đến tuổi trưởng thành, nhưng tỷ lệ biến chứng tăng theo tuổi. Việt Nam chưa có dữ liệu dân số toàn quốc được chuẩn hóa để nêu tần suất chính xác.
Không áp dụng theo nghĩa đường lây. Hội chứng hình thành qua nhiều năm từ luồng thông trái–phải kéo dài, gây tái cấu trúc mạch phổi, tăng sức cản và cuối cùng đảo chiều dòng máu.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng Eisenmenger
Nguyên nhân nền là một dị tật tạo luồng thông hệ thống–phổi lớn không được sửa trước khi mạch phổi tổn thương không hồi phục. Thường gặp nhất là VSD lớn, PDA, thông sàn nhĩ thất, cửa sổ chủ–phổi, thân chung động mạch hoặc các dị tật phức tạp có tăng lưu lượng phổi. ASD lớn có thể gây Eisenmenger muộn hơn. Mức tiến triển phụ thuộc vị trí lỗ, kích thước, áp lực, yếu tố gene và đáp ứng mạch phổi; không phải mọi người có cùng dị tật đều diễn tiến giống nhau.
Không thay đổi được: luồng thông lớn không hạn chế, tổn thương sau van ba lá, dị tật phức tạp, hội chứng Down hoặc bất thường gene liên quan bệnh tim. Có thể tác động: chẩn đoán và sửa dị tật đúng thời điểm trước tổn thương mạch phổi, tránh mang thai khi đã mắc, phòng mất nước, thiếu sắt, nhiễm trùng và hút thuốc. Sau khi Eisenmenger đã hình thành, kiểm soát yếu tố thúc đẩy giúp giảm biến chứng nhưng không đảo ngược hoàn toàn bệnh mạch.
Người có VSD, PDA, AVSD, cửa sổ chủ–phổi hoặc dị tật phức tạp chưa sửa cần được đánh giá áp lực phổi sớm. Người mắc hội chứng Down kèm AVSD có thể phát triển bệnh mạch phổi nhanh hơn. Bệnh nhân tim bẩm sinh có tím mới xuất hiện, SpO2 giảm, tiếng thổi thay đổi hoặc giảm triệu chứng suy tim một cách bất thường cần loại trừ đảo chiều luồng thông. Phụ nữ Eisenmenger là nhóm nguy cơ đặc biệt cao trong thai kỳ.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng Eisenmenger
Triệu chứng thường tiến triển chậm và có thể bị người bệnh thích nghi nên đánh giá thấp. Khó thở và giảm sức bền là phổ biến; tím, ngón tay dùi trống và tăng hồng cầu xuất hiện khi luồng phải–trái rõ. Đau đầu, chóng mặt hoặc rối loạn thị giác có thể liên quan tăng độ nhớt, thiếu sắt hoặc biến chứng thần kinh. Hồi hộp, đau ngực, ngất và phù gợi ý bệnh tiến triển. Ho ra máu có thể từ nhẹ đến đe dọa tính mạng. Nhiễm trùng, mất nước, thiếu máu và phẫu thuật ngoài tim có thể làm tình trạng xấu nhanh.
- Khó thở và mau mệt khi gắng sức: phản ánh giảm cung lượng tim và khả năng tăng lưu lượng phổi bị hạn chế.
- Tím môi, lưỡi và đầu chi: do máu nghèo oxy đi trực tiếp vào tuần hoàn hệ thống.
- Ngón tay, ngón chân dùi trống: thường xuất hiện sau thời gian tím mạn.
- Đau đầu, chóng mặt hoặc giảm tập trung: có thể liên quan thiếu oxy, tăng hồng cầu hoặc thiếu sắt.
- Hồi hộp và nhịp tim bất thường: do giãn buồng tim, sẹo hoặc suy thất phải.
- Phù chân, đầy bụng hoặc gan to: gợi ý suy tim phải tiến triển.
- Ho ra máu do vỡ mạch phổi hoặc tuần hoàn bàng hệ, có thể nghiêm trọng.
- Ngất khi gắng sức, đau ngực hoặc tím tăng trong giai đoạn cung lượng tim không đáp ứng.
- Áp xe não, đột quỵ hoặc huyết khối nghịch thường do máu bỏ qua bộ lọc mao mạch phổi.
- Sỏi mật sắc tố, tăng acid uric, bệnh thận hoặc rối loạn đông máu do thiếu oxy mạn.
Nên đặt lịch khám: mọi người mắc Eisenmenger cần theo dõi định kỳ tại trung tâm tim bẩm sinh–tăng áp phổi, kể cả khi ổn định. Cần khám trong ngày: khó thở tăng, SpO2 thấp hơn nền, đau đầu kéo dài, phù, sốt, hồi hộp mới, giảm lượng nước tiểu hoặc dấu thiếu sắt. Cần tái khám sớm: trước thủ thuật, nha khoa lớn, đi máy bay dài, thay đổi thuốc hoặc khi cân nhắc thai kỳ.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu khi ho ra máu nhiều, ngất, đau ngực dữ dội, khó thở nặng, tím tăng nhanh, yếu liệt, co giật, lơ mơ hoặc nhịp tim rất nhanh kèm choáng. Không tự lái xe, không tự dùng thuốc chống đông, không tự chích hoặc lấy máu và không trì hoãn để thử oxy hay mẹo dân gian. Nhân viên y tế cần được thông báo người bệnh có Eisenmenger vì truyền dịch, gây mê và thở máy cần thận trọng.
Chẩn đoán Hội chứng Eisenmenger
Chẩn đoán kết hợp tiền sử dị tật tim, tím và SpO2 với siêu âm tim, điện tâm đồ, xét nghiệm máu và hình ảnh tim phổi. Bác sĩ xác định hướng luồng thông, áp lực thất phải, chức năng hai thất, van và dấu bệnh mạch phổi. MRI hoặc CT giúp đánh giá giải phẫu, động mạch phổi, huyết khối và biến chứng. Thông tim được thực hiện tại trung tâm kinh nghiệm khi cần xác nhận sức cản mạch phổi, phân biệt khả năng đóng hoặc hướng dẫn điều trị; thủ thuật không phải bắt buộc cho mọi lần tái khám.
Bác sĩ hỏi mức vận động, ngất, ho ra máu, đau đầu, chảy máu, tiền sử lấy máu, thai kỳ và thuốc. Khám đánh giá tím trung tâm, ngón tay dùi trống, tĩnh mạch cổ, phù, gan, nhịp tim và SpO2. Âm tim thứ hai mạnh do áp lực phổi cao; tiếng thổi của luồng thông ban đầu có thể giảm khi dòng đảo chiều. Tím vi sai có thể gặp trong PDA Eisenmenger. Dấu mất nước hoặc thiếu sắt phải được nhận biết vì làm triệu chứng tăng độ nhớt nặng hơn.
Công thức máu và ferritin: đánh giá tăng hồng cầu thích nghi và thiếu sắt; hemoglobin “bình thường” có thể là thiếu máu tương đối ở người tím. Chức năng thận, gan, acid uric và điện giải: theo dõi biến chứng đa cơ quan. BNP hoặc NT-proBNP: hỗ trợ đánh giá căng thất và tiên lượng, không dùng đơn độc. Điện tâm đồ và Holter: tìm phì đại thất phải và rối loạn nhịp. Khí máu: chỉ dùng khi cần vì lấy máu động mạch có rủi ro.
Siêu âm tim đánh giá dị tật nền, hướng luồng, chức năng thất phải, van và áp lực ước tính. MRI tim đo thể tích, dòng chảy và chức năng thất mà không dùng tia xạ; CT mạch phổi hữu ích khi nghi huyết khối, phình mạch hoặc cần dựng hình giải phẫu. X-quang có thể thấy động mạch phổi trung tâm lớn và giảm mạch ngoại vi. Siêu âm bụng hoặc hình ảnh khác được chỉ định khi có biến chứng gan, mật hoặc thận. Thông tim là phương pháp đo huyết động chính xác nhưng cần chỉ định thận trọng.
Chẩn đoán Eisenmenger cần có dị tật tạo thông hệ thống–phổi, bệnh mạch phổi nặng với sức cản tăng cao và luồng thông hai chiều hoặc phải–trái gây tím. Áp lực phổi cao đơn thuần chưa đủ nếu chưa chứng minh sinh lý đảo chiều và mối liên hệ với dị tật nền. Thông tim có thể xác nhận huyết động khi quyết định điều trị hoặc khả năng can thiệp chưa rõ. Không dùng tiêu chuẩn này như công cụ tự đánh giá tại nhà.
Điều trị Hội chứng Eisenmenger
Người bệnh nên được quản lý tại trung tâm có chuyên gia tim bẩm sinh và tăng áp phổi. Mục tiêu là cải thiện triệu chứng, khả năng gắng sức, chức năng thất phải và phòng biến chứng. Thuốc giãn mạch phổi được lựa chọn theo mức bệnh và đáp ứng; điều trị thiếu sắt, rối loạn nhịp, suy tim và nhiễm trùng phải cá thể hóa. Lỗ thông thường không được đóng khi bệnh mạch phổi không hồi phục. Ghép phổi kèm sửa tim hoặc ghép tim–phổi được cân nhắc ở bệnh tiến triển dù điều trị tối ưu.
Theo hướng dẫn hiện hành, chất đối kháng thụ thể endothelin hoặc thuốc ức chế phosphodiesterase-5 có thể được dùng ban đầu trong điều trị chuyên khoa; phối hợp hoặc thuốc đường truyền được cân nhắc khi nguy cơ cao hay đáp ứng chưa đủ. Lợi tiểu dùng thận trọng khi ứ dịch để tránh giảm thể tích tuần hoàn. Sắt được bổ sung khi xác nhận thiếu. Chống đông không dùng thường quy vì người bệnh vừa có nguy cơ huyết khối vừa chảy máu; chỉ định phải cá thể hóa. Không tự dùng thuốc giãn mạch, aspirin hoặc oxy dài hạn.
Đóng lỗ thông hoặc PDA thường chống chỉ định khi Eisenmenger đã hình thành vì lỗ đóng vai trò đường thoát cho thất phải. Một số trường hợp giáp ranh chỉ được cân nhắc chiến lược đặc biệt sau đánh giá huyết động tại trung tâm chuyên sâu, không áp dụng như quy tắc chung. Can thiệp có thể cần để xử trí rối loạn nhịp, chảy máu hoặc biến chứng mạch, nhưng nguy cơ tắc mạch khí và huyết động cao. Mọi đường truyền tĩnh mạch phải được loại khí cẩn thận.
Phẫu thuật đóng dị tật nền không còn là điều trị thường quy khi bệnh mạch phổi đã cố định. Phẫu thuật ngoài tim và gây mê mang nguy cơ cao, nên chỉ thực hiện khi lợi ích rõ và có đội chuyên môn. Với bệnh tiến triển, lựa chọn cuối cùng có thể là ghép phổi hai bên kèm sửa dị tật hoặc ghép tim–phổi, tùy giải phẫu và chức năng tim. Đánh giá ghép cần được tiến hành trước khi suy đa cơ quan trở nên quá nặng.
Người bệnh cần tránh mất nước, hút thuốc, độ cao quá lớn và gắng sức đến kiệt sức. Vaccine cúm, COVID-19 và phế cầu được cân nhắc theo hướng dẫn cá nhân. Chăm sóc răng miệng tốt giúp giảm nguy cơ viêm nội tâm mạc. Khi đặt đường truyền, nhân viên y tế phải tránh bọt khí vì luồng phải–trái có thể đưa khí vào tuần hoàn não. Hỗ trợ tâm lý, kế hoạch học tập–việc làm và tư vấn sinh sản là thành phần thiết yếu của chăm sóc.
Theo dõi định kỳ gồm SpO2 nền, khả năng gắng sức, triệu chứng suy tim, điện tâm đồ, siêu âm, công thức máu, sắt, chức năng thận–gan và BNP khi phù hợp. Nghiệm pháp đi bộ hoặc gắng sức giúp theo dõi đáp ứng điều trị. Bác sĩ đánh giá ho ra máu, rối loạn nhịp, huyết khối, tăng độ nhớt, thiếu sắt và biến chứng thần kinh. Mỗi thay đổi thuốc cần theo dõi huyết áp, chức năng gan, thận và tác dụng phụ theo nhóm thuốc.
Eisenmenger là tình trạng mạn tính cần điều trị và theo dõi suốt đời. Thuốc giãn mạch phổi thường được đánh giá sau nhiều tuần hoặc tháng bằng triệu chứng, khả năng gắng sức và chỉ số tim. Điều trị có thể phải tăng cường hoặc phối hợp theo diễn tiến. Đợt mất bù, ho ra máu, rối loạn nhịp hoặc nhiễm trùng cần xử trí cấp. Không có thời hạn cố định để “hết bệnh” và không nên ngừng thuốc khi thấy khỏe hơn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm suy tim phải, rối loạn nhịp, ho ra máu, huyết khối động mạch phổi, đột quỵ, áp xe não, viêm nội tâm mạc, tăng độ nhớt có triệu chứng và thiếu sắt. Rối loạn đông máu làm tăng cả chảy máu lẫn huyết khối. Thiếu oxy mạn có thể gây bệnh thận, tăng acid uric, sỏi mật, rối loạn gan và giảm mật độ xương. Thai kỳ, phẫu thuật, mất nước và nhiễm trùng có thể gây mất bù đe dọa tính mạng.
Tiên lượng rất khác nhau. Một số người ổn định nhiều năm nhờ thích nghi sinh lý và điều trị chuyên khoa, trong khi người khác tiến triển suy thất phải, ngất, ho ra máu hoặc rối loạn nhịp. Yếu tố bất lợi gồm chức năng thất kém, SpO2 thấp hơn, khả năng gắng sức giảm, BNP cao, rối loạn nhịp và biến chứng đa cơ quan. Thuốc giãn mạch phổi đã cải thiện triệu chứng và kết quả ở nhiều người, nhưng không chữa khỏi bệnh mạch phổi.
Không áp dụng theo nghĩa tái phát sau khỏi vì Eisenmenger là tình trạng mạn không hồi phục hoàn toàn. Triệu chứng có thể dao động và xuất hiện các đợt nặng lên do nhiễm trùng, mất nước, thiếu sắt, rối loạn nhịp, thai kỳ hoặc dùng thuốc không phù hợp. Phòng đợt mất bù dựa vào theo dõi đều, dùng thuốc đúng, tiêm chủng, chăm sóc răng và đi khám sớm khi triệu chứng thay đổi.
Biện pháp phòng quan trọng nhất là phát hiện và sửa luồng thông tim bẩm sinh có ý nghĩa trước khi bệnh mạch phổi không hồi phục. Trẻ có VSD, PDA, AVSD hoặc dị tật phức tạp cần theo dõi đúng lịch. Khi đã mắc Eisenmenger, phòng biến chứng gồm tránh mất nước, không hút thuốc, điều trị thiếu sắt, phòng nhiễm trùng và tránh thai hiệu quả. Không tự lấy máu hoặc tự dùng thuốc chống đông.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng Eisenmenger
Người bệnh nên ăn cân bằng, đủ nước theo hướng dẫn và tránh nhịn uống kéo dài, đặc biệt khi sốt hoặc thời tiết nóng. Hạn chế muối có thể cần khi phù nhưng không nên hạn chế dịch quá mức vì giảm thể tích làm tăng độ nhớt và tụt cung lượng. Thiếu sắt cần bổ sung bằng thuốc sau xét nghiệm, không chỉ dựa vào thực phẩm. Tránh thực phẩm bổ sung hoặc thảo dược có thể tương tác thuốc giãn mạch phổi, chống đông hoặc gan.
Hoạt động nhẹ đến vừa trong ngưỡng không triệu chứng có thể duy trì thể lực, nhưng phải tránh gắng sức tối đa, thi đấu cường độ cao và nín thở khi nâng nặng. Người bệnh nên nghỉ khi chóng mặt, đau ngực, tím tăng hoặc khó thở. Du lịch vùng cao và chuyến bay dài cần được tư vấn về oxy, vận động chân và nguy cơ mất nước. Không tập một mình nếu có tiền sử ngất hoặc rối loạn nhịp.
Người bệnh có thể ghi mức khó thở, khả năng đi bộ, phù, cân nặng, cơn hồi hộp và SpO2 theo ngưỡng cá nhân đã được hướng dẫn. Không so sánh SpO2 với người khỏe mạnh hoặc tự tăng oxy khi số thấp. Theo dõi màu nước tiểu, chảy máu, đau đầu và dấu thiếu sắt giúp phát hiện biến chứng. Ho ra máu, ngất, yếu liệt hoặc khó thở tăng nhanh là lý do cấp cứu, không tiếp tục theo dõi tại nhà.
- Không tự lấy máu hoặc hiến máu chỉ vì hemoglobin hay hematocrit cao.
- Không tự dùng thuốc chống đông, aspirin hoặc thuốc giãn mạch phổi.
- Không để mất nước kéo dài, nhịn uống hoặc dùng lợi tiểu quá mức.
- Không mang thai mà thiếu tư vấn chuyên sâu vì nguy cơ tử vong mẹ và biến chứng thai rất cao.
- Không thực hiện phẫu thuật hoặc gây mê tại cơ sở thiếu kinh nghiệm tim bẩm sinh–tăng áp phổi nếu có lựa chọn chuyển tuyến.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Eisenmenger hiện ít gặp ở trẻ nhỏ nếu dị tật được phát hiện và sửa sớm. Khi xuất hiện ở trẻ, thường liên quan luồng thông lớn áp lực cao hoặc dị tật phức tạp và có thể tiến triển nhanh. Trẻ cần chuyên gia tim mạch nhi–tăng áp phổi, theo dõi tăng trưởng, học tập và phát triển. Quyết định can thiệp không được dựa vào tuổi đơn thuần mà cần huyết động đầy đủ.
Người cao tuổi mắc Eisenmenger thường có nhiều biến chứng tích lũy như suy thận, rối loạn nhịp, suy tim, bệnh gan, chảy máu và đa thuốc. Triệu chứng mới có thể do bệnh mắc phải chứ không chỉ hội chứng nền. Thuốc cần điều chỉnh theo chức năng gan thận và huyết áp. Mục tiêu điều trị cân bằng khả năng vận động, phòng nhập viện và chất lượng sống.
Thai kỳ ở người Eisenmenger mang nguy cơ tử vong mẹ và biến chứng thai rất cao do giảm sức cản mạch hệ thống, tăng thể tích máu và thay đổi sau sinh. Hướng dẫn chuyên khoa khuyến cáo tránh mang thai và sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả, được lựa chọn cùng bác sĩ. Nếu có thai, cần chuyển sớm đến Pregnancy Heart Team có kinh nghiệm; không tự ngừng thuốc hoặc tự quyết định phương án thai kỳ.
Quyết định cho con bú phải cân nhắc tình trạng huyết động và thuốc giãn mạch phổi. Một số thuốc có dữ liệu hạn chế hoặc không phù hợp khi cho bú; thay đổi điều trị phải do chuyên gia quyết định. Giai đoạn sau sinh là thời điểm nguy cơ mất bù cao, nên ưu tiên ổn định mẹ, theo dõi sát và hỗ trợ chăm trẻ. Không mặc định ngừng cho bú, nhưng cũng không cố duy trì nếu làm tăng gánh tim.
Nhiễm trùng ở người Eisenmenger có thể làm thiếu oxy, huyết áp và chức năng thất xấu nhanh. Người suy giảm miễn dịch cần ngưỡng đi khám thấp hơn khi sốt, ho, tiêu chảy hoặc giảm ăn uống. Vaccine và dự phòng nhiễm trùng phải cá thể hóa. Thuốc chống nấm, kháng virus hoặc kháng sinh có thể tương tác với thuốc giãn mạch phổi, nên cần kiểm tra trước khi dùng.
Bệnh thận, gan, thiếu sắt, bệnh phổi, ngưng thở khi ngủ và rối loạn nhịp làm triệu chứng nặng hơn. Tăng huyết áp hệ thống hoặc bệnh mạch vành có thể xuất hiện khi tuổi tăng nhưng điều trị phải tránh làm huyết áp giảm quá mức. Béo phì và ít vận động ảnh hưởng khả năng gắng sức. Mọi bệnh nền và thủ thuật cần được phối hợp với chuyên gia tim bẩm sinh.
Eisenmenger thường phát triển ở dị tật chưa sửa, nhưng cũng có thể tồn tại sau phẫu thuật muộn hoặc khi luồng thông còn lại. Người đã mổ cần xác định rõ giải phẫu, mức bệnh mạch phổi và lý do không thể đóng thêm. Phẫu thuật ngoài tim, gây mê và đặt đường truyền có nguy cơ cao; phải tránh bọt khí và biến động huyết áp. Sau bất kỳ thủ thuật nào cần theo dõi chảy máu, huyết khối và suy tim.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng Eisenmenger
Đây là tình trạng nặng vì mạch phổi đã tổn thương không hồi phục và máu ít oxy đi vào cơ thể. Người bệnh có nguy cơ suy tim phải, rối loạn nhịp, ho ra máu, đột quỵ, áp xe não và biến chứng đa cơ quan. Tuy vậy, nhiều người có thể ổn định trong thời gian dài nếu được theo dõi tại trung tâm chuyên khoa và dùng thuốc phù hợp. Ngất, ho ra máu nhiều hoặc khó thở tăng nhanh là dấu hiệu cấp cứu.
Thuốc hiện có không thể làm mạch phổi trở lại hoàn toàn bình thường hoặc đảo ngược chắc chắn luồng thông. Điều trị có thể cải thiện triệu chứng, khả năng vận động và giảm nguy cơ biến chứng. Đóng lỗ thông thường không còn an toàn khi sức cản mạch phổi đã cố định. Với bệnh tiến triển dù điều trị tối ưu, ghép phổi kèm sửa dị tật hoặc ghép tim–phổi có thể được đánh giá ở trung tâm chuyên sâu.
Khi sức cản mạch phổi rất cao, thất phải cần lỗ thông như một đường thoát áp lực. Nếu đóng lỗ, thất phải phải bơm toàn bộ máu qua hệ mạch phổi cứng và có thể suy cấp. Vì vậy, quyết định đóng chỉ được đưa ra sau đánh giá huyết động chuyên sâu ở trường hợp còn khả năng hồi phục. Người bệnh không nên hiểu rằng lỗ càng lớn thì đóng càng tốt ở mọi giai đoạn.
Không. Tăng hồng cầu thường là phản ứng thích nghi giúp vận chuyển oxy. Lấy máu thường xuyên có thể gây thiếu sắt, làm hồng cầu nhỏ và tăng triệu chứng độ nhớt, đồng thời giảm khả năng mang oxy. Chỉ cân nhắc trích máu khi có triệu chứng tăng độ nhớt rõ, hematocrit rất cao và đã loại trừ mất nước cùng thiếu sắt, dưới giám sát chuyên gia. Không tự hiến hoặc lấy máu.
Thai kỳ mang nguy cơ rất cao cho mẹ và thai, gồm suy tim, rối loạn nhịp, huyết khối, giảm oxy và tử vong, đặc biệt trong giai đoạn sau sinh. Người bệnh thường được khuyến cáo tránh mang thai và cần biện pháp tránh thai phù hợp. Nếu đã có thai, phải liên hệ sớm với nhóm tim bẩm sinh–tăng áp phổi và sản khoa nguy cơ cao; không tự dừng thuốc hoặc tự xử lý tại cơ sở thiếu kinh nghiệm.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

