Tứ chứng Fallot là dị tật tim bẩm sinh gồm bốn đặc điểm liên quan: thông liên thất, hẹp đường ra thất phải, động mạch chủ cưỡi ngựa trên vách liên thất và phì đại thất phải. Mức độ hẹp đường máu lên phổi quyết định trẻ có tím sớm hay chỉ tím khi khóc, bú hoặc gắng sức. Một số trẻ xuất hiện cơn tím cấp với thở sâu, kích thích rồi lịm đi; đây là tình trạng cần xử trí khẩn. Siêu âm tim giúp xác định giải phẫu, kích thước động mạch phổi và tổn thương kèm theo. Phần lớn người bệnh cần phẫu thuật đóng lỗ thông và giải phóng đường ra thất phải trong thời thơ ấu. Sau sửa chữa, nhiều trẻ phát triển tốt nhưng vẫn phải theo dõi suốt đời vì có thể hở van động mạch phổi, giãn thất phải, rối loạn nhịp hoặc cần thay van về sau.
Tứ chứng Fallot là bệnh gì?
Tứ chứng Fallot là một phổ dị tật vùng nón–thân của tim, không đơn thuần là bốn tổn thương xuất hiện độc lập. Bốn thành phần kinh điển gồm thông liên thất lớn, động mạch chủ lệch sang phải và cưỡi lên lỗ thông, tắc nghẽn đường ra thất phải ở mức dưới van, van hoặc động mạch phổi, và phì đại thất phải thứ phát. Vì lỗ thông thường lớn, áp lực hai thất gần bằng nhau; hướng máu phụ thuộc mức cản trở lên phổi. Khi tắc nghẽn nặng, máu nghèo oxy đi từ thất phải qua thông liên thất vào động mạch chủ, gây tím. Tứ chứng Fallot cần phân biệt với thông liên thất kèm hẹp van phổi, thất phải hai đường ra và Fallot kèm teo phổi, vì chiến lược phẫu thuật và nguồn cấp máu phổi khác nhau.

| Tên bệnh | Tứ chứng Fallot |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Tetralogy of Fallot |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | TOF; Fallot 4; tứ chứng Fallot cổ điển |
| Mã ICD-10 | Q21.3 – Tetralogy of Fallot theo ICD-10 của WHO. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch; Tim bẩm sinh; Dị tật tim bẩm sinh tím do tắc nghẽn đường ra thất phải |
| Cơ quan ảnh hưởng | Vách liên thất, đường ra thất phải, van và động mạch phổi, động mạch chủ cùng thất phải bị ảnh hưởng; thiếu oxy kéo dài có thể tác động đến não, máu, thận và tăng trưởng. |
| Tính chất bệnh | Dị tật cấu trúc có từ khi sinh, không lây và thường cần phẫu thuật. Mức độ tím phụ thuộc độ hẹp đường ra thất phải và khả năng máu lên phổi. |
| Mức độ phổ biến | Là một trong những bệnh tim bẩm sinh tím thường gặp nhất. Mức độ và hình thái giải phẫu rất khác nhau, từ thể ít tím đến thể nặng kèm teo van động mạch phổi. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Tứ chứng Fallot
Sự lệch ra trước và lên trên của vách nón làm hẹp đường ra thất phải, tạo thông liên thất vùng quanh màng–đường ra và khiến động mạch chủ cưỡi lên vách. Thất phải phải tạo áp lực cao để đẩy máu qua đường hẹp nên dày lên. Khi sức cản đường phổi tăng đột ngột do co thắt phễu, khóc, mất nước hoặc kích thích, luồng phải–trái qua thông liên thất tăng, độ bão hòa oxy giảm và có thể gây cơn tím. Ngồi xổm hoặc tư thế gối–ngực làm tăng sức cản mạch hệ thống, giảm luồng phải–trái và giúp máu đi lên phổi. Sau sửa chữa, việc mở rộng đường ra có thể để lại hở van phổi, lâu dài làm thất phải giãn và tạo nền rối loạn nhịp.
Bệnh được mô tả theo mức tắc nghẽn đường ra thất phải: thể hẹp dưới van hoặc van phổi, thể thiểu sản vòng van và động mạch phổi, thể kèm teo phổi, hoặc thể không có van động mạch phổi. Giải phẫu còn được phân tầng theo kích thước nhánh phổi, tuần hoàn bàng hệ chủ–phổi, vị trí động mạch vành và dị tật cung động mạch chủ. Về lâm sàng có thể chia thể tím sớm, thể ít tím và thể phụ thuộc ống động mạch. Những đặc điểm này quyết định có thể sửa chữa một thì hay cần cầu nối, stent đường ra hoặc tái tạo theo nhiều giai đoạn.
Tứ chứng Fallot là tổn thương tím thường gặp trong nhóm tim bẩm sinh và xuất hiện ở cả nam lẫn nữ. Dữ liệu từ các hệ thống giám sát quốc tế cho thấy bệnh chiếm một phần đáng kể của dị tật tim bẩm sinh nặng, nhưng tỷ lệ thay đổi theo phương pháp đăng ký và khả năng chẩn đoán trước sinh. Một số trường hợp liên quan mất đoạn 22q11.2 hoặc hội chứng khác, trong khi nhiều trẻ không có bất thường ngoài tim. Chưa có số liệu dân số toàn quốc Việt Nam đủ đồng nhất để nêu một tỷ lệ duy nhất.
Không áp dụng theo nghĩa đường lây. Dị tật hình thành trong phát triển phôi do đường ra hai thất và đại động mạch không phân chia, sắp xếp đúng. Sau sinh, mức hẹp đường phổi và sự thay đổi sức cản mạch quyết định lượng máu đến phổi cùng mức tím.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tứ chứng Fallot
Bệnh hình thành trong những tuần đầu thai kỳ khi vùng nón–thân và vách ngăn đường ra phát triển lệch. Đa số trường hợp không xác định được nguyên nhân riêng lẻ. Một số liên quan biến thể gene, bất thường nhiễm sắc thể hoặc mất đoạn 22q11.2; nguy cơ tim bẩm sinh nói chung còn tăng khi mẹ đái tháo đường trước mang thai kiểm soát kém, hút thuốc hoặc phơi nhiễm một số chất có nguy cơ. Không thể kết luận nguyên nhân ở một trẻ chỉ dựa vào một yếu tố thai kỳ.
Không thay đổi được: tiền sử gia đình tim bẩm sinh, hội chứng gene hoặc bất thường nhiễm sắc thể, thai từng có dị tật nón–thân. Có thể giảm nguy cơ chung: kiểm soát đái tháo đường trước mang thai, tránh thuốc lá và rượu, tiêm phòng rubella trước thai kỳ, rà soát thuốc với bác sĩ và hạn chế hóa chất độc. Nhiều trường hợp vẫn xảy ra khi không có yếu tố nhận biết được.
Thai nhi có bất thường đường ra tim trên siêu âm, bất thường nhiễm sắc thể hoặc dấu hiệu mất đoạn 22q11.2 cần siêu âm tim thai và tư vấn di truyền phù hợp. Trẻ sơ sinh tím, SpO2 thấp, tiếng thổi vùng đường ra hoặc mạch phổi giảm cần đánh giá khẩn. Trẻ đã chẩn đoán nhưng có cơn tím, tăng trưởng kém hoặc động mạch phổi nhỏ thuộc nhóm cần theo dõi sát trước phẫu thuật.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tứ chứng Fallot
Biểu hiện trải rộng từ không tím rõ đến tím nặng ngay sau sinh. Trẻ ít tắc nghẽn có thể giống thông liên thất với tiếng thổi và tăng máu phổi; trẻ hẹp nặng tím khi bú, khóc hoặc vận động. Cơn tím thường gặp ở trẻ nhỏ trước khi sửa chữa và có thể xuất hiện đột ngột. Trẻ lớn chưa điều trị có thể ngồi xổm sau chạy, chậm tăng trưởng và ngón tay dùi trống. Sau phẫu thuật, người bệnh có thể không tím nhưng giảm sức bền, hồi hộp hoặc ngất do hở van, giãn thất phải hay rối loạn nhịp.
- Tím môi, lưỡi và đầu chi: rõ hơn khi khóc, bú, sốt hoặc gắng sức nếu tắc nghẽn đường phổi đáng kể.
- Tiếng thổi tâm thu vùng bờ trái xương ức: chủ yếu do dòng qua đường ra thất phải hẹp, không phải do lỗ thông lớn.
- Bú mệt, thở nhanh và tăng cân chậm: thường gặp ở trẻ tím nhiều hoặc có bất thường huyết động phối hợp.
- Cơn tím: tím tăng, thở nhanh sâu, quấy khóc rồi có thể mềm người hoặc lịm.
- Ngồi xổm sau vận động: trẻ lớn tự tăng sức cản hệ thống để giảm luồng phải–trái.
- Giảm khả năng gắng sức: có thể tồn tại trước mổ hoặc xuất hiện lại nhiều năm sau sửa chữa.
- Ngất hoặc co giật trong cơn thiếu oxy nặng.
- Ngón tay dùi trống và tăng hồng cầu ở người chưa được sửa chữa hoặc còn tím mạn.
- Ho ra máu ở người có tuần hoàn bàng hệ lớn hoặc bệnh mạch phổi phức tạp.
- Rối loạn nhịp nhanh thất, hồi hộp hoặc ngất muộn sau phẫu thuật.
Nên đặt lịch khám: trẻ tím khi khóc, tăng cân chậm, tiếng thổi tim hoặc người đã mổ nhưng mất theo dõi. Cần khám trong ngày: tím tăng so với nền, bú giảm, thở nhanh, sốt kéo dài, hồi hộp mới xuất hiện hoặc giảm sức bền rõ. Cần tái khám sớm: sau mổ khi phù, đau ngực, ngất, nhịp tim bất thường, SpO2 giảm hoặc có dấu nhiễm trùng vết mổ.
Gọi 115 hoặc đưa trẻ đến cấp cứu nếu tím tăng đột ngột, thở nhanh sâu, lơ mơ, co giật, ngất, mềm người, khó đánh thức hoặc khó thở nặng. Trong khi chờ hỗ trợ, giữ trẻ bình tĩnh và có thể đặt tư thế gối áp vào ngực nếu đã được nhân viên y tế hướng dẫn; không ép ăn uống. Không tự dùng thuốc tim, oxy hoặc mẹo dân gian và không tự lái xe khi người bệnh mất ý thức hoặc tình trạng không ổn định.
Chẩn đoán Tứ chứng Fallot
Chẩn đoán kết hợp mức tím, SpO2, nghe tim và đánh giá tưới máu với siêu âm tim. Bác sĩ xác định thông liên thất, mức động mạch chủ cưỡi ngựa, vị trí tắc nghẽn đường ra, kích thước vòng van và nhánh phổi, chức năng hai thất cùng dị tật kèm theo. Điện tâm đồ và X-quang hỗ trợ đánh giá gánh thất phải và tuần hoàn phổi. CT, MRI hoặc thông tim được lựa chọn khi cần dựng hình động mạch phổi, tuần hoàn bàng hệ, động mạch vành hoặc lập kế hoạch tái can thiệp.
Bác sĩ hỏi thời điểm xuất hiện tím, cơn tím, tư thế ngồi xổm, tăng trưởng, khả năng vận động và các lần phẫu thuật. Khám đánh giá tím trung tâm, ngón tay dùi trống, nhịp thở, mạch, gan và dấu suy tim. Tiếng thổi tống máu ở vùng van phổi thay đổi theo mức tắc nghẽn; cơn tím nặng có thể làm tiếng thổi nhỏ đi do dòng lên phổi giảm. Sau mổ, bác sĩ tìm tiếng hở van phổi, nhịp bất thường và dấu giãn thất phải.
SpO2 và khí máu: đánh giá mức thiếu oxy, đặc biệt trong cơn tím. Công thức máu và sắt: tìm tăng hồng cầu hoặc thiếu sắt ở người tím mạn. Điện tâm đồ: ghi phì đại thất phải, block nhánh sau mổ và rối loạn nhịp. Holter: dùng khi hồi hộp, ngất hoặc nguy cơ loạn nhịp. Chức năng gan thận và đông máu: hỗ trợ chuẩn bị phẫu thuật hoặc đánh giá biến chứng.
Siêu âm tim là phương tiện nền tảng để chẩn đoán trước và sau sinh. MRI tim đặc biệt hữu ích sau sửa chữa để đo thể tích và chức năng thất phải, mức hở van phổi và dòng qua động mạch phổi. CT tim cho hình ảnh tốt về động mạch vành, nhánh phổi, tuần hoàn bàng hệ và ống nối khi MRI không phù hợp. X-quang có thể thấy giảm mạch phổi và hình tim đặc trưng nhưng không đủ xác định giải phẫu. Thông tim dùng khi cần đo huyết động hoặc can thiệp.
Chẩn đoán xác định dựa trên hình ảnh chứng minh thông liên thất lớn vùng đường ra, động mạch chủ cưỡi ngựa và tắc nghẽn đường ra thất phải; phì đại thất phải là hậu quả huyết động và có thể chưa rõ ở bào thai. Mức độ bệnh được phân tầng bằng độ bão hòa oxy, giải phẫu động mạch phổi, chức năng thất, tuần hoàn bàng hệ và tổn thương kèm theo. Chỉ định và thời điểm phẫu thuật phải do đội tim mạch nhi–phẫu thuật tim quyết định.
Điều trị Tứ chứng Fallot
Mục tiêu trước mổ là duy trì đủ máu lên phổi, phòng và xử trí cơn tím, hỗ trợ dinh dưỡng và ổn định các bệnh kèm. Trẻ phụ thuộc ống động mạch cần điều trị tại hồi sức chuyên sâu. Sửa chữa hoàn toàn thường gồm đóng thông liên thất để hướng máu thất trái vào động mạch chủ và giải phóng đường ra thất phải. Nếu trẻ quá nhỏ, động mạch phổi kém phát triển hoặc giải phẫu phức tạp, có thể dùng cầu nối hoặc can thiệp tạm thời trước sửa toàn bộ. Sau mổ, trọng tâm là bảo vệ thất phải và kiểm soát rối loạn nhịp.
Thuốc không sửa được dị tật. Trong cơn tím, nhân viên y tế có thể dùng oxy, thuốc an thần–giảm kích thích, dịch, thuốc làm tăng sức cản hệ thống hoặc giảm co thắt phễu tùy tình trạng. Trẻ phụ thuộc ống động mạch có thể cần prostaglandin tại bệnh viện. Sau mổ, lợi tiểu, thuốc chống loạn nhịp hoặc điều trị suy tim được dùng khi có chỉ định. Không tự dùng propranolol, oxy hoặc thuốc tim vì liều và nguy cơ phải được đánh giá cá thể.
Can thiệp qua ống thông có thể đặt stent ống động mạch hoặc đường ra thất phải để tăng máu lên phổi ở trẻ chưa phù hợp mổ hoàn toàn. Sau sửa chữa, thông tim được dùng nong hoặc đặt stent nhánh động mạch phổi, đóng tuần hoàn bàng hệ, xử trí hẹp đường ra và thay van động mạch phổi qua da ở giải phẫu phù hợp. Rủi ro gồm tổn thương mạch, rối loạn nhịp, tắc mạch, hở van hoặc cần phẫu thuật cấp cứu.
Phẫu thuật sửa chữa thường đóng VSD và mở rộng đường ra thất phải; kỹ thuật bảo tồn vòng van được ưu tiên khi giải phẫu cho phép, còn miếng vá qua vòng van có thể để lại hở van phổi đáng kể. Một số trẻ cần cầu nối chủ–phổi tạm thời hoặc sửa chữa theo giai đoạn. Về sau, thay van phổi hoặc sửa đường ra có thể cần khi thất phải giãn, chức năng giảm, triệu chứng hoặc rối loạn nhịp. Thời điểm tái can thiệp dựa trên nhiều chỉ số, không chỉ mức hở van.
Gia đình cần được hướng dẫn nhận biết cơn tím, giữ trẻ đủ nước, tránh để đói kéo dài và dùng thuốc đúng kế hoạch. Dinh dưỡng giàu năng lượng có thể cần trước mổ; sau mổ tăng dần vận động và hỗ trợ phát triển thần kinh. Chăm sóc răng miệng tốt giúp giảm nguy cơ viêm nội tâm mạc. Trẻ và thanh thiếu niên nên được chuẩn bị chuyển tiếp sang cơ sở tim bẩm sinh người lớn, đồng thời nhận hỗ trợ tâm lý nếu lo âu về sẹo mổ hoặc hạn chế hoạt động.
Theo dõi suốt đời gồm triệu chứng, SpO2, huyết áp, điện tâm đồ, siêu âm và đánh giá khả năng gắng sức. MRI tim định kỳ được cân nhắc để đo thất phải và hở van phổi; Holter hoặc nghiệm pháp điện sinh lý dùng khi có hồi hộp, ngất hoặc nguy cơ cao. Bác sĩ theo dõi hẹp đường ra, hẹp nhánh phổi, hở van ba lá, chức năng hai thất, giãn gốc động mạch chủ và rối loạn nhịp. Tần suất phụ thuộc giải phẫu và phẫu thuật đã thực hiện.
Trẻ tím nặng có thể cần ổn định hoặc can thiệp ngay sau sinh. Sửa chữa hoàn toàn thường được lên kế hoạch trong những tháng đầu đời, nhưng thời điểm thay đổi theo cân nặng, độ bão hòa oxy, động mạch phổi và thực hành trung tâm. Hồi phục sau mổ tính bằng nhiều tuần; sự tái cấu trúc thất phải kéo dài hơn. Theo dõi là suốt đời và một số người cần tái can thiệp nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ sau.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Trước mổ, biến chứng gồm cơn tím nặng, đột quỵ, áp xe não, tăng hồng cầu, thiếu sắt, chậm phát triển và viêm nội tâm mạc. Sau sửa chữa, thường gặp hở van động mạch phổi, giãn và suy thất phải, hẹp đường ra hoặc nhánh phổi, thông liên thất tồn lưu, hở van ba lá, giãn gốc động mạch chủ và rối loạn nhịp. Nhịp nhanh thất và đột tử hiếm nhưng nghiêm trọng, đòi hỏi phân tầng nguy cơ chuyên khoa.
Kết quả phẫu thuật hiện đại nhìn chung tốt và phần lớn trẻ sống đến tuổi trưởng thành với khả năng học tập, làm việc và vận động phù hợp. Tuy nhiên, sửa chữa không phải là chữa khỏi hoàn toàn. Tiên lượng dài hạn phụ thuộc giải phẫu động mạch phổi và vành, chức năng thất phải–trái, mức hở van phổi, rối loạn nhịp và thời điểm tái can thiệp. Theo dõi tại chuyên khoa tim bẩm sinh giúp phát hiện thay đổi trước khi xuất hiện triệu chứng rõ.
Bốn bất thường ban đầu không tái phát sau khi đã sửa, nhưng tắc nghẽn có thể xuất hiện lại ở đường ra hoặc nhánh phổi, và hở van phổi có thể tăng dần. Cơn tím thực sự sau sửa hoàn toàn không thường gặp; tím hoặc ngất mới xuất hiện cần cấp cứu và tìm nguyên nhân. Rối loạn nhịp và suy thất có thể tiến triển theo thời gian, vì vậy người bệnh không nên ngừng theo dõi khi cảm thấy khỏe.
Không có biện pháp bảo đảm phòng tứ chứng Fallot. Trước mang thai nên kiểm soát đái tháo đường, tiêm phòng rubella, tránh rượu, thuốc lá và chất gây nghiện, đồng thời rà soát thuốc với bác sĩ. Siêu âm tim thai được cân nhắc khi có bất thường trên siêu âm sản khoa hoặc tiền sử nguy cơ. Gia đình có Fallot, dị tật nón–thân hoặc mất đoạn 22q11.2 nên được tư vấn di truyền trước lần mang thai sau.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tứ chứng Fallot
Trẻ trước mổ có thể cần bữa nhỏ, giàu năng lượng và đủ nước; mất nước có thể làm cơn tím dễ xảy ra hơn. Hạn chế dịch hoặc muối chỉ áp dụng khi bác sĩ xác định suy tim. Sau mổ, chế độ ăn cân bằng giúp tăng trưởng và duy trì cân nặng phù hợp. Người dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh gan thận cần kế hoạch riêng. Không có thực phẩm bổ sung nào thay thế phẫu thuật hoặc làm tăng oxy máu một cách đáng tin cậy.
Trẻ đã sửa chữa tốt và không còn tắc nghẽn, rối loạn nhịp hay suy thất có thể tham gia nhiều hoạt động. Người còn tím, hở van phổi nặng, thất phải giãn hoặc rối loạn nhịp cần giới hạn theo nghiệm pháp gắng sức. Các môn đối kháng có thể không phù hợp nếu dùng thuốc chống đông hoặc có thiết bị tim. Dừng vận động khi đau ngực, chóng mặt, hồi hộp kéo dài, khó thở bất thường hoặc ngất.
Trước mổ, gia đình theo dõi màu môi, nhịp thở, khả năng bú, cơn tím, lượng nước uống và cân nặng. Chỉ đo SpO2 theo ngưỡng bác sĩ đã hướng dẫn vì mức nền của từng trẻ khác nhau. Sau mổ, ghi nhận nhịp tim, khả năng vận động, phù, sốt và vết mổ. Thiết bị đeo không thay thế điện tâm đồ; ngất, tím tăng hoặc nhịp nhanh kéo dài cần được đánh giá ngay.
- Không giữ trẻ ở tư thế nằm phẳng và trì hoãn trợ giúp khi đang có cơn tím nặng.
- Không tự dùng oxy, thuốc chẹn beta, thuốc an thần hoặc thuốc tim theo kinh nghiệm.
- Không để trẻ tím mạn mất nước hoặc tự áp dụng chế độ hạn chế dịch.
- Không bỏ tái khám sau sửa chữa vì hở van phổi và giãn thất phải có thể không gây triệu chứng sớm.
- Không tham gia gắng sức cường độ cao khi chưa được đánh giá rối loạn nhịp và chức năng thất.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ nhỏ có nguy cơ cơn tím và chậm tăng trưởng trước mổ. Cha mẹ cần được đào tạo cách nhận biết cơn, giữ bình tĩnh và gọi cấp cứu. Kế hoạch phẫu thuật phụ thuộc mức tím, động mạch phổi và dị tật kèm. Sau mổ, theo dõi phát triển thần kinh, dinh dưỡng, vận động và tâm lý học đường quan trọng không kém siêu âm tim.
Người cao tuổi với Fallot đã sửa là nhóm phức tạp, thường có hở van phổi lâu năm, sẹo phẫu thuật, rối loạn nhịp, suy thất và bệnh mắc phải như tăng huyết áp hoặc bệnh mạch vành. Triệu chứng có thể không điển hình và nguy cơ thủ thuật cao hơn. Điều trị cần trung tâm tim bẩm sinh người lớn phối hợp điện sinh lý, hình ảnh học và phẫu thuật.
Nhiều phụ nữ đã sửa Fallot, chức năng thất tốt và không tăng áp phổi có thể mang thai với theo dõi chuyên khoa. Nguy cơ tăng khi còn tím, rối loạn nhịp, hở van phổi nặng, thất phải giãn hoặc suy chức năng. Tư vấn trước mang thai cần đánh giá MRI hoặc siêu âm, thuốc và nguy cơ di truyền. Không tự ngừng thuốc khi phát hiện có thai; kế hoạch sinh nên được thống nhất bởi tim bẩm sinh và sản khoa nguy cơ cao.
Khả năng cho con bú phụ thuộc tình trạng tim và thuốc. Nhiều phụ nữ ổn định có thể cho bú, nhưng thuốc chống loạn nhịp, lợi tiểu, chống đông hoặc suy tim phải được kiểm tra riêng. Sau sinh là giai đoạn thay đổi thể tích tuần hoàn mạnh, nên mẹ cần theo dõi khó thở, phù và hồi hộp. Không mặc định ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc mà chưa trao đổi với đội điều trị.
Suy giảm miễn dịch không làm thay đổi giải phẫu Fallot nhưng tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng và viêm nội tâm mạc. Sốt kéo dài, rét run, giảm sức bền hoặc dấu nhiễm trùng răng–da cần khám sớm. Lịch vaccine và kháng sinh dự phòng phải cá thể hóa; kháng sinh nha khoa không dùng cho mọi người bệnh mà phụ thuộc vật liệu sửa chữa, luồng tồn lưu và hướng dẫn hiện hành.
Bệnh phổi, thiếu máu, thiếu sắt, suy thận, béo phì và ngưng thở khi ngủ có thể làm khó thở hoặc rối loạn nhịp nặng hơn. Tăng huyết áp làm tăng gánh thất và động mạch chủ, trong khi bệnh gan có thể ảnh hưởng đông máu. Bác sĩ cần phân biệt triệu chứng do di chứng Fallot với bệnh mắc phải để tránh trì hoãn điều trị phù hợp.
Sau mổ cần theo dõi sốt, vết mổ, đau ngực, khó thở, nhịp tim và phù. Về lâu dài, người bệnh nên giữ hồ sơ phẫu thuật, loại miếng vá, ống nối và tình trạng van phổi. MRI, Holter và nghiệm pháp gắng sức được sắp xếp theo nguy cơ. Khó thở tăng, hồi hộp kéo dài, ngất hoặc giảm sức bền là lý do tái khám sớm, không chờ đến lịch định kỳ.
Câu hỏi thường gặp về Tứ chứng Fallot
Đây là bệnh tim bẩm sinh nặng vì có thể làm giảm lượng máu lên phổi và gây thiếu oxy. Nguy cơ cao nhất ở trẻ tím sâu, có cơn tím, teo van phổi hoặc phụ thuộc ống động mạch. Tuy nhiên, phẫu thuật hiện đại giúp phần lớn trẻ có chất lượng sống tốt. Mức nguy hiểm lâu dài phụ thuộc hở van phổi, chức năng thất và rối loạn nhịp, nên người đã mổ vẫn cần theo dõi suốt đời.
Phẫu thuật có thể sửa đường đi của máu và cải thiện độ bão hòa oxy rất rõ, nhưng không làm trái tim trở thành hoàn toàn bình thường. Một số người còn hở van động mạch phổi, sẹo ở đường ra, hẹp nhánh phổi hoặc nguy cơ rối loạn nhịp. Nhiều năm sau có thể cần thay van hoặc can thiệp lại. Vì vậy, nên hiểu đây là bệnh được sửa chữa và kiểm soát lâu dài, không phải một lần mổ là kết thúc chăm sóc.
Giữ trẻ bình tĩnh, hạn chế khóc và gọi cấp cứu nếu tím tăng, thở sâu nhanh, lịm hoặc co giật. Có thể đặt trẻ ở tư thế gối áp ngực nếu gia đình đã được bác sĩ hướng dẫn, vì tư thế này giúp tăng sức cản mạch hệ thống. Không ép trẻ uống, không tự cho thuốc chẹn beta, thuốc an thần hoặc oxy ngoài kế hoạch. Cơn tím đầu tiên hoặc cơn kéo dài luôn cần được đánh giá tại cơ sở y tế.
Phần lớn trẻ cần phẫu thuật trong thời thơ ấu, nhưng thời điểm phụ thuộc mức tím, cơn tím, cân nặng, kích thước động mạch phổi và bất thường vành. Trẻ tím nặng có thể cần can thiệp tạm thời hoặc sửa sớm; trẻ ổn định có thể được lên lịch trong những tháng đầu. Chờ đợi quá lâu khi có chỉ định làm tăng nguy cơ thiếu oxy và biến chứng, nhưng mổ quá sớm ở giải phẫu khó cũng cần cân nhắc chuyên khoa.
Nhiều trẻ và người lớn sau sửa chữa tốt có thể vận động mức vừa và tham gia thể thao phù hợp. Trước khi tập cường độ cao, bác sĩ đánh giá chức năng thất phải, hở van phổi, nhịp tim và khả năng gắng sức. Người có rối loạn nhịp, ngất, thất phải giãn nhiều hoặc còn tím cần giới hạn riêng. Dừng tập và đi khám khi đau ngực, chóng mặt, hồi hộp kéo dài hoặc khó thở vượt mức thường ngày.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

