Viêm túi mật cấp là tình trạng thành túi mật bị viêm đột ngột, thường do sỏi kẹt ở ống túi mật làm mật ứ lại. Người bệnh hay đau liên tục vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị, đau tăng khi hít sâu, có thể lan lên vai phải, kèm sốt, buồn nôn và chán ăn. Khác với cơn đau quặn mật đơn thuần thường tự giảm sau vài giờ, viêm túi mật cấp có xu hướng đau kéo dài và xuất hiện phản ứng viêm. Bệnh có thể tiến triển thành mủ, hoại tử, thủng túi mật hoặc nhiễm trùng huyết nếu chậm xử trí. Chẩn đoán dựa trên triệu chứng, khám, xét nghiệm viêm và hình ảnh, thường bắt đầu bằng siêu âm. Điều trị cần đánh giá sớm tại bệnh viện, kiểm soát đau, dịch truyền, kháng sinh khi phù hợp và cắt túi mật sớm ở người đủ điều kiện.
Viêm túi mật cấp là bệnh gì?
Viêm túi mật cấp (Acute cholecystitis) là phản ứng viêm xảy ra nhanh ở thành túi mật. Khoảng lớn trường hợp liên quan sỏi kẹt tại cổ túi mật hoặc ống túi mật; phần còn lại là viêm túi mật không sỏi, thường gặp ở người hồi sức tích cực, chấn thương nặng, bỏng, nhiễm trùng huyết hoặc nhịn ăn kéo dài. Bệnh khác với cơn đau quặn mật ở chỗ tắc nghẽn không chỉ thoáng qua: đau kéo dài, thành túi mật phù nề và cơ thể xuất hiện dấu viêm.

Viêm túi mật cấp cũng khác viêm đường mật, vì viêm đường mật chủ yếu là nhiễm trùng trong hệ thống ống mật, thường kèm vàng da và tắc đường mật. Việc phân biệt đúng giúp lựa chọn kháng sinh, dẫn lưu, ERCP hoặc phẫu thuật phù hợp.
| Tên bệnh | Viêm túi mật cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute cholecystitis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Viêm cấp túi mật; acute calculous cholecystitis khi do sỏi; acute acalculous cholecystitis khi không do sỏi |
| Mã ICD-10 | K81.0 – Viêm túi mật cấp; nếu xác định viêm túi mật cấp do sỏi, mã thuộc nhóm K80.0 tùy tình trạng tắc nghẽn. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan – Mật – Tụy; cấp cứu ngoại khoa và bệnh lý túi mật |
| Cơ quan ảnh hưởng | Túi mật là cơ quan tổn thương chính; viêm nặng có thể lan phúc mạc, gan lân cận, đường mật và gây rối loạn toàn thân. |
| Tính chất bệnh | Bệnh cấp tính, không lây; phần lớn do sỏi gây tắc ống túi mật, một số trường hợp không do sỏi ở người bệnh nặng. |
| Mức độ phổ biến | Đây là biến chứng thường gặp của sỏi túi mật và là một nguyên nhân phổ biến của đau bụng cấp vùng hạ sườn phải. |
| Bệnh có lây không? | Không. Viêm túi mật cấp không truyền giữa người với người. |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm túi mật cấp
Sỏi bít ống túi mật làm áp lực trong túi mật tăng, máu nuôi thành túi mật giảm và dịch mật cô đặc gây kích ứng hóa học. Phospholipase có thể chuyển lecithin thành lysolecithin, làm tổn thương niêm mạc và tăng phản ứng viêm. Phù nề tiếp tục cản trở vi tuần hoàn, tạo vòng xoắn thiếu máu và hoại tử. Vi khuẩn đường ruột có thể xâm nhập thứ phát, nhưng nhiễm khuẩn không hiện diện ở mọi giai đoạn sớm. Trong viêm không sỏi, ứ mật, giảm tưới máu và rối loạn co bóp ở người bệnh nặng là cơ chế chính.
Bệnh được chia thành viêm túi mật cấp do sỏi và không do sỏi. Theo Tokyo Guidelines, mức độ gồm độ I nhẹ khi chưa có rối loạn cơ quan và tổn thương còn khu trú; độ II vừa khi viêm tại chỗ rõ, thời gian kéo dài hoặc có yếu tố làm phẫu thuật khó; độ III nặng khi có rối loạn chức năng tim mạch, thần kinh, hô hấp, thận, gan hoặc đông máu. Phân tầng giúp quyết định nơi điều trị, thời điểm mổ và nhu cầu dẫn lưu.
Viêm túi mật cấp là một trong những biến chứng quan trọng nhất của sỏi túi mật. Nguy cơ tăng theo tuổi và theo các yếu tố làm tăng sỏi mật như béo phì, giới nữ và rối loạn chuyển hóa. Viêm không sỏi chiếm tỷ lệ nhỏ hơn nhưng thường nặng hơn vì xuất hiện ở người đang bệnh nghiêm trọng. Chưa có bộ số liệu đại diện toàn quốc, cập nhật và đồng nhất cho Việt Nam.
Bệnh khởi đầu bằng tắc nghẽn hoặc rối loạn làm rỗng túi mật. Mật bị giữ lại, áp lực tăng và niêm mạc bị kích ứng. Phù thành túi mật làm giảm tưới máu, sau đó có thể xuất hiện loét, mủ, hoại tử hoặc thủng. Dịch viêm lan ra mô quanh túi mật tạo áp xe hoặc viêm phúc mạc. Nếu vi khuẩn và độc tố vào máu, người bệnh có thể sốc nhiễm trùng.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm túi mật cấp
Nguyên nhân chủ yếu là sỏi kẹt ở ống túi mật. Nguyên nhân không do sỏi gồm ứ mật và thiếu máu túi mật ở người sốc, thở máy, bỏng nặng, đa chấn thương, nhiễm trùng huyết, nuôi dưỡng tĩnh mạch hoặc sau phẫu thuật lớn. Hiếm hơn, khối u, ký sinh trùng hoặc bất thường giải phẫu có thể cản trở dòng mật. Nhiễm khuẩn thường là yếu tố thứ phát làm bệnh nặng thêm.
Liên quan sỏi: tuổi cao, nữ giới, béo phì, giảm cân nhanh, thai kỳ, đái tháo đường và bệnh tan máu. Liên quan viêm không sỏi: nằm hồi sức, sốc, chấn thương, bỏng, nhiễm trùng huyết, nhịn ăn lâu, nuôi dưỡng tĩnh mạch và suy đa cơ quan. Yếu tố làm diễn tiến nặng gồm chậm nhập viện, tuổi cao và nhiều bệnh nền.
Người đã biết có sỏi và từng đau quặn mật là nhóm thường gặp. Người cao tuổi, người đái tháo đường, người suy giảm miễn dịch hoặc xơ gan có thể biểu hiện không điển hình nhưng biến chứng nhanh. Ở khoa hồi sức, bất kỳ người bệnh nặng nào sốt không rõ nguyên nhân, đau bụng hoặc men gan bất thường đều cần cân nhắc viêm túi mật không sỏi.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm túi mật cấp
Triệu chứng thường khởi phát trong vài giờ và không hết hoàn toàn như cơn quặn mật. Đau liên tục ở hạ sườn phải, có thể tăng khi hít sâu hoặc cử động. Sốt, chán ăn, buồn nôn và nôn thường xuất hiện. Người cao tuổi, người dùng corticoid hoặc suy giảm miễn dịch có thể ít sốt và ít đau dù bệnh nặng.
- Đau liên tục vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị, thường kéo dài trên vài giờ và có thể lan lên vai phải.
- Sốt hoặc cảm giác rét, mệt, chán ăn do phản ứng viêm toàn thân.
- Buồn nôn, nôn và khó chịu tăng sau ăn vì túi mật co bóp.
- Ấn đau hạ sườn phải; bác sĩ có thể ghi nhận dấu Murphy khi người bệnh ngừng hít vào vì đau.
- Vàng da nhẹ khi có viêm lan hoặc sỏi đồng thời ở ống mật chủ.
- Lú lẫn, suy nhược hoặc té ngã ở người cao tuổi thay vì đau bụng rõ.
- Bụng chướng, phản ứng thành bụng hoặc đau lan rộng khi có hoại tử, thủng hay viêm phúc mạc.
Cần khám trong ngày: khi đau hạ sườn phải kéo dài quá vài giờ, kèm sốt, nôn hoặc không ăn uống được. Nên tái khám sớm: sau điều trị bảo tồn, dẫn lưu hoặc xuất viện để đánh giá thời điểm cắt túi mật và kiểm tra dấu tái viêm. Người cao tuổi, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch nên đi khám ngay cả khi triệu chứng còn mơ hồ.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu khi đau tăng dữ dội, bụng cứng, sốt cao rét run, vàng da, khó thở, lơ mơ, ngất, mạch nhanh, tụt huyết áp, tiểu ít hoặc nôn liên tục. Không tự lái xe nếu choáng hoặc đau nặng. Không trì hoãn để dùng thuốc nam, đắp nóng hoặc cố ăn uống khi đang nôn và đau tăng.
Chẩn đoán Viêm túi mật cấp
Chẩn đoán dựa trên ba nhóm dữ kiện: viêm tại chỗ, phản ứng viêm toàn thân và hình ảnh đặc trưng. Bác sĩ đồng thời tìm sỏi ống mật chủ, viêm tụy, viêm đường mật và các nguyên nhân đau bụng khác. Siêu âm thường được thực hiện đầu tiên; nếu kết quả chưa rõ nhưng nghi ngờ còn cao, CT, MRCP hoặc xạ hình gan mật có thể bổ sung.
Bác sĩ đánh giá dấu sinh tồn, mức độ mất nước, đau khu trú và phản ứng thành bụng. Dấu Murphy lâm sàng, khối đau hạ sườn phải, vàng da và dấu nhiễm trùng huyết được ghi nhận. Khám tim phổi và vùng thượng vị giúp loại trừ nhồi máu cơ tim, viêm phổi, loét dạ dày hoặc viêm tụy.
Công thức máu và CRP đánh giá phản ứng viêm. Bilirubin, phosphatase kiềm, GGT, AST và ALT giúp phát hiện tắc mật hoặc bệnh gan kèm theo. Lipase được xét nghiệm khi đau lan lưng hoặc nghi viêm tụy. Creatinine, điện giải, đông máu, lactate và khí máu có thể cần ở ca nặng để phân tầng rối loạn cơ quan. Cấy máu được cân nhắc khi sốt cao hoặc nghi nhiễm trùng huyết.
Siêu âm có thể thấy sỏi, thành túi mật dày, dịch quanh túi mật, túi mật căng và dấu Murphy siêu âm. CT hữu ích khi nghi hoại tử, thủng, áp xe hoặc chẩn đoán khác. MRCP đánh giá đường mật và sỏi ống mật chủ mà không xâm lấn. Xạ hình HIDA có độ nhạy cao khi siêu âm chưa kết luận, nhưng thời gian thực hiện và tình trạng người bệnh ảnh hưởng lựa chọn.
Theo Tokyo Guidelines, nghi ngờ chẩn đoán khi có ít nhất một dấu viêm tại chỗ như Murphy hoặc đau/khối vùng hạ sườn phải, kèm ít nhất một dấu viêm toàn thân như sốt, tăng CRP hoặc bạch cầu. Chẩn đoán xác định cần thêm hình ảnh phù hợp với viêm túi mật cấp. Tiêu chuẩn này hỗ trợ bác sĩ, không phải công cụ tự chẩn đoán tại nhà.
Điều trị Viêm túi mật cấp
Ưu tiên ổn định hô hấp–tuần hoàn, nhịn ăn theo chỉ định, truyền dịch, giảm đau, chống nôn và đánh giá nhiễm khuẩn. Kháng sinh được lựa chọn theo mức độ bệnh, nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc và chức năng gan thận. Cắt túi mật nội soi sớm là điều trị nguồn bệnh ở phần lớn người đủ điều kiện. Ca nặng cần chăm sóc hồi sức, kiểm soát nhiễm trùng và quyết định dẫn lưu hoặc mổ theo nhóm đa chuyên khoa.
Thuốc thường gồm giảm đau, chống nôn, dịch truyền và kháng sinh khi có viêm túi mật được xác định hoặc nghi nhiễm khuẩn. Lựa chọn kháng sinh phụ thuộc mức độ, nguồn nhiễm, tiền sử dùng thuốc, dị ứng và chức năng thận gan; không có một phác đồ phù hợp cho mọi người. Thuốc làm tan sỏi không có vai trò xử trí đợt viêm cấp.
Dẫn lưu túi mật qua da hoặc qua nội soi được cân nhắc khi người bệnh nguy cơ phẫu thuật rất cao, sốc, suy cơ quan hoặc không đáp ứng điều trị ban đầu. Đây thường là biện pháp kiểm soát nguồn nhiễm tạm thời hoặc cầu nối đến phẫu thuật. ERCP được chỉ định khi có sỏi ống mật chủ, viêm đường mật hoặc tắc mật, không phải thủ thuật thường quy cho mọi ca.
Cắt túi mật nội soi sớm, thường trong đợt nhập viện ban đầu, giúp loại bỏ nguồn tắc nghẽn và giảm tái phát. Thời điểm cụ thể phụ thuộc mức độ bệnh, kinh nghiệm phẫu thuật và khả năng gây mê. Khi giải phẫu viêm dính không an toàn, phẫu thuật viên có thể chuyển mổ mở hoặc thực hiện cắt túi mật bán phần để giảm nguy cơ tổn thương đường mật.
Người bệnh thường được nhịn ăn trong giai đoạn đầu, bù dịch và điều chỉnh điện giải. Sau khi ổn định, ăn lại từng bước theo khả năng dung nạp. Hỗ trợ hô hấp, kiểm soát đường huyết, phòng huyết khối và vật lý trị liệu sớm quan trọng ở người cao tuổi hoặc nằm viện kéo dài.
Theo dõi đau, nhiệt độ, mạch, huyết áp, lượng nước tiểu, khả năng ăn uống và dấu nhiễm trùng huyết. Xét nghiệm bạch cầu, CRP, chức năng gan thận và hình ảnh được lặp lại khi diễn tiến không như mong đợi. Sau mổ hoặc dẫn lưu, cần theo dõi rò mật, chảy máu, tắc ống dẫn lưu, vàng da và nhiễm trùng vết mổ.
Thời gian nằm viện phụ thuộc mức độ viêm, bệnh nền và có cần phẫu thuật, dẫn lưu hay hồi sức hay không. Ca nhẹ được mổ sớm thường hồi phục trong thời gian ngắn hơn ca hoại tử hoặc sốc nhiễm trùng. Kháng sinh không nhất thiết kéo dài sau khi đã kiểm soát nguồn nhiễm; thời lượng do bác sĩ quyết định theo đáp ứng.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm mủ túi mật, hoại tử, thủng, áp xe quanh túi mật, viêm phúc mạc, rò mật, sỏi ống mật chủ, viêm đường mật, viêm tụy, nhiễm trùng huyết và suy đa cơ quan. Phẫu thuật cũng có nguy cơ chảy máu, tổn thương đường mật và rò mật, đặc biệt khi viêm dính nặng.
Phần lớn người bệnh độ nhẹ hoặc vừa có tiên lượng tốt khi được chẩn đoán và kiểm soát nguồn bệnh sớm. Tiên lượng xấu hơn ở viêm không sỏi, người cao tuổi, sốc, suy cơ quan hoặc hoại tử túi mật. Kết quả phụ thuộc tốc độ hồi sức, kinh nghiệm phẫu thuật và khả năng xử trí biến chứng.
Nếu chỉ điều trị nội khoa mà không loại bỏ túi mật có sỏi, đợt viêm hoặc cơn đau quặn mật có thể tái phát. Sau dẫn lưu, bác sĩ thường đánh giá lại khả năng cắt túi mật khi người bệnh ổn định. Sau cắt túi mật, viêm túi mật không tái phát nhưng vẫn cần theo dõi biến chứng đường mật hiếm gặp.
Phòng bệnh chủ yếu là quản lý sỏi túi mật có triệu chứng trước khi xuất hiện biến chứng. Duy trì cân nặng ổn định, giảm cân từ từ và kiểm soát đái tháo đường giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi. Người đã có cơn đau quặn mật nên đi khám để thảo luận điều trị dứt điểm thay vì chờ đến khi sốt và đau kéo dài.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm túi mật cấp
Trong đợt cấp, chế độ ăn do nhóm điều trị quyết định; nhiều người cần tạm nhịn ăn trước đánh giá hoặc phẫu thuật. Khi được ăn lại, bắt đầu với lượng nhỏ, ít chất béo và tăng dần. Sau hồi phục, không cần kiêng khem cực đoan, nhưng nên tránh món rõ ràng gây đau trong thời gian chờ phẫu thuật.
Giai đoạn đau và sốt cần nghỉ ngơi, không tự lái xe hoặc làm việc nặng. Sau mổ, vận động sớm nhẹ nhàng giúp giảm huyết khối và phục hồi chức năng, nhưng tránh nâng nặng cho đến khi bác sĩ cho phép. Người vừa xuất viện nên tăng hoạt động theo mức chịu đựng và dừng khi đau tăng, chóng mặt hoặc khó thở.
Sau xuất viện, theo dõi nhiệt độ, mức đau, khả năng ăn uống, màu da, nước tiểu, vết mổ hoặc lượng dịch dẫn lưu nếu còn ống. Ghi lại thuốc đã dùng và thời điểm triệu chứng thay đổi. Sốt trở lại, đau tăng, vàng da, nôn nhiều, bụng chướng hoặc dịch dẫn lưu đổi màu cần liên hệ cơ sở điều trị ngay.
- Không tự dùng kháng sinh còn thừa hoặc thuốc giảm đau che lấp triệu chứng trong nhiều ngày.
- Không ăn uống khi bác sĩ đã yêu cầu nhịn trước phẫu thuật hoặc thủ thuật.
- Không trì hoãn cấp cứu để thử thuốc nam, xoa bóp mạnh hoặc đắp nóng vùng đau.
- Không tự rút ống dẫn lưu, thay đổi thuốc chống đông hoặc thuốc đái tháo đường sau xuất viện.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Viêm túi mật cấp ở trẻ hiếm hơn nhưng có thể liên quan sỏi do bệnh tan máu, béo phì, dinh dưỡng tĩnh mạch hoặc viêm không sỏi trong bệnh nặng. Trẻ nhỏ có thể chỉ sốt, nôn, quấy khóc hoặc đau bụng không khu trú. Cần đánh giá tại cơ sở có nhi khoa và ngoại nhi.
Người cao tuổi có thể không sốt cao và không có Murphy rõ, thay vào đó là lú lẫn, chán ăn, suy nhược hoặc tụt huyết áp. Dự trữ cơ quan thấp làm nguy cơ suy thận, hô hấp và nhiễm trùng huyết cao hơn. Phẫu thuật, dẫn lưu và kháng sinh phải cân bằng với mức độ frailty và mục tiêu chăm sóc.
Siêu âm là phương tiện đầu tay. Viêm túi mật không điều trị có thể gây mất nước, nhiễm trùng và ảnh hưởng thai kỳ, vì vậy cần hội chẩn sản khoa–ngoại khoa. Phẫu thuật nội soi có thể được thực hiện khi có chỉ định; thời điểm và thuốc dùng được cá thể hóa, không nên tự trì hoãn chỉ vì lo gây mê.
Điều trị cần cân nhắc tính tương thích của thuốc giảm đau, kháng sinh và gây mê với việc cho bú. Nhiều thuốc có thể sử dụng an toàn hoặc chỉ cần điều chỉnh thời điểm, nhưng quyết định phải dựa trên hoạt chất cụ thể. Không mặc định ngừng cho bú và không tự dùng thảo dược để “giải độc mật”.
Dấu viêm có thể mờ nhạt dù hoại tử hoặc nhiễm trùng đang tiến triển. Người ghép tạng, hóa trị, dùng corticoid kéo dài hoặc mắc HIV tiến triển nên được đánh giá sớm khi đau bụng, sốt nhẹ hoặc men gan thay đổi. Kháng sinh và thời điểm can thiệp cần phối hợp với chuyên khoa nền.
Đái tháo đường, bệnh tim phổi, suy thận, xơ gan và rối loạn đông máu làm tăng nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng gây mê. Thuốc chống đông, thuốc hạ đường huyết và thuốc ức chế miễn dịch cần được rà soát. Ở người bệnh nặng, lựa chọn mổ hay dẫn lưu dựa trên khả năng chịu đựng thủ thuật.
Sau cắt túi mật, cần theo dõi đau tăng, sốt, vàng da, khó thở, bụng chướng, nôn, vết mổ đỏ hoặc chảy dịch. Tuân thủ hướng dẫn chăm sóc vết mổ và tái khám đúng lịch. Sau dẫn lưu, giữ túi dẫn lưu thấp hơn vị trí chọc, không gập ống và không tự tháo.
Câu hỏi thường gặp về Viêm túi mật cấp
Viêm túi mật cấp cần được đánh giá sớm tại bệnh viện vì bệnh có thể tiến triển thành mủ, hoại tử, thủng hoặc nhiễm trùng huyết. Không phải mọi người đều cần mổ trong vài phút, nhưng việc trì hoãn nhiều giờ hoặc nhiều ngày có thể làm điều trị phức tạp hơn. Đau hạ sườn phải kéo dài kèm sốt, nôn, vàng da hoặc suy nhược là lý do đi cấp cứu. Bác sĩ sẽ phân tầng mức độ để quyết định hồi sức, kháng sinh, phẫu thuật hay dẫn lưu.
Phần lớn trường hợp được kiểm soát tốt khi chẩn đoán sớm và điều trị đúng. Cắt túi mật giúp loại bỏ nguồn gây viêm ở bệnh do sỏi, còn viêm không sỏi cần xử trí bệnh nền và kiểm soát nguồn nhiễm. Tiên lượng phụ thuộc tuổi, bệnh nền, có suy cơ quan hay không và thời điểm can thiệp. Trường hợp hoại tử, thủng hoặc sốc nhiễm trùng vẫn có thể rất nặng dù đã điều trị tích cực.
Kháng sinh thường được dùng khi chẩn đoán viêm túi mật cấp, đặc biệt ở bệnh vừa, nặng, có sốt cao hoặc nguy cơ nhiễm khuẩn. Tuy nhiên loại thuốc và thời gian dùng không giống nhau cho mọi người, vì còn phụ thuộc mức độ, dị ứng, chức năng thận gan và mô hình kháng thuốc. Kháng sinh không thay thế việc kiểm soát nguồn bệnh bằng phẫu thuật hoặc dẫn lưu khi có chỉ định. Không tự mua thuốc còn thừa để điều trị tại nhà.
Dẫn lưu thường được cân nhắc khi người bệnh đang sốc, suy cơ quan, nguy cơ gây mê rất cao hoặc chưa đủ ổn định để cắt túi mật. Thủ thuật giúp giải áp và dẫn dịch viêm ra ngoài, nhưng không phải lúc nào cũng là điều trị cuối cùng. Sau khi hồi phục, bác sĩ sẽ đánh giá lại khả năng phẫu thuật. Quyết định dựa trên mức độ bệnh, bệnh nền, tuổi sinh học, đáp ứng điều trị và nguồn lực chuyên môn.
Trong giai đoạn cấp, hãy tuân theo chỉ định nhịn ăn hoặc chế độ ăn của bệnh viện. Khi được ăn lại, bắt đầu bằng khẩu phần nhỏ, ít dầu mỡ, dễ tiêu và tăng dần theo khả năng. Nếu còn túi mật và đang chờ mổ, tránh món đã rõ ràng gây đau. Sau cắt túi mật, đa số có thể trở về chế độ ăn cân đối; một số người cần giảm chất béo tạm thời nếu đầy bụng hoặc đi phân lỏng.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

