Sỏi ống mật chủ là viên sỏi nằm trong ống dẫn mật chính từ gan và túi mật xuống tá tràng. Sỏi thường di chuyển từ túi mật vào ống mật chủ, đôi khi hình thành trực tiếp trong đường mật sau nhiễm trùng, ứ mật hoặc phẫu thuật. Người bệnh có thể không triệu chứng, nhưng khi sỏi gây tắc sẽ xuất hiện đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, vàng da, nước tiểu sẫm, phân nhạt màu, buồn nôn; nếu kèm sốt rét run có thể đã viêm đường mật. Xét nghiệm chức năng gan và siêu âm là bước đầu, sau đó MRI đường mật hoặc siêu âm nội soi giúp xác nhận ở nhóm nguy cơ trung gian. ERCP chủ yếu dùng để dẫn lưu và lấy sỏi, không nên thực hiện chỉ để chẩn đoán. Điều trị kịp thời giúp phòng viêm đường mật, viêm tụy và tổn thương gan; người có sốt, vàng da hoặc đau tăng cần khám khẩn.
Sỏi ống mật chủ là bệnh gì?
Sỏi ống mật chủ (Choledocholithiasis) là sỏi nằm trong đoạn đường mật dẫn mật từ gan đến ruột non. Phần lớn là sỏi thứ phát, hình thành trong túi mật rồi đi qua ống túi mật; sỏi nguyên phát hình thành ngay trong đường mật thường liên quan ứ mật, nhiễm trùng, hẹp đường mật hoặc bất thường giải phẫu.

Bệnh khác sỏi túi mật ở vị trí và nguy cơ biến chứng: một viên sỏi nhỏ trong ống mật chủ có thể cản dòng mật, gây vàng da, viêm đường mật hoặc bít chỗ đổ chung với ống tụy gây viêm tụy. Sỏi có thể tự trôi xuống tá tràng, nằm im hoặc gây tắc từng lúc. Vì vậy, chẩn đoán dựa trên xác suất lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh; không phải mọi đau hạ sườn phải ở người có sỏi túi mật đều là sỏi ống mật chủ.
| Tên bệnh | Sỏi ống mật chủ |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Choledocholithiasis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Sỏi đường mật chính; sỏi ống mật chung; common bile duct stone |
| Mã ICD-10 | K80.5 – Sỏi ống mật không kèm viêm đường mật hoặc viêm túi mật; khi có tắc nghẽn, viêm đường mật hoặc viêm túi mật cần chọn phân mã phù hợp với biến chứng. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan - Mật - Tụy; bệnh sỏi đường mật; tiêu hóa can thiệp và ngoại khoa gan mật |
| Cơ quan ảnh hưởng | Ống mật chủ là vị trí chính; tắc mật có thể ảnh hưởng gan, đường mật trong gan, túi mật, tụy và tá tràng. |
| Tính chất bệnh | Bệnh không lây, có thể diễn tiến cấp hoặc từng đợt; bản thân sỏi không nhiễm trùng nhưng có thể gây viêm đường mật và viêm tụy. |
| Mức độ phổ biến | Không hiếm ở người có sỏi túi mật; nguy cơ tăng theo tuổi và bệnh đường mật, nhưng tỷ lệ khác nhau giữa nhóm có triệu chứng, đã cắt túi mật và từng can thiệp. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Sỏi ống mật chủ
Khi viên sỏi rơi vào ống mật chủ, mức độ tắc phụ thuộc kích thước sỏi, đường kính ống, vị trí và co thắt cơ vòng Oddi. Tắc làm áp lực đường mật tăng, bilirubin và men ứ mật đi vào máu, gây vàng da và ngứa. Mật ứ tạo điều kiện vi khuẩn từ tá tràng đi ngược lên, dẫn đến viêm đường mật và có thể nhiễm trùng huyết. Nếu sỏi kẹt gần bóng Vater, dòng dịch tụy bị cản và enzym hoạt hóa sớm, gây viêm tụy cấp. Tắc kéo dài có thể làm tổn thương tế bào gan, rối loạn đông máu và suy chức năng cơ quan.
Sỏi được phân theo nguồn gốc thành sỏi thứ phát từ túi mật và sỏi nguyên phát của đường mật. Theo thành phần, sỏi cholesterol thường liên quan nguồn túi mật, còn sỏi sắc tố nâu hay gặp hơn khi nhiễm trùng và ứ mật. Về lâm sàng, có thể chia thành không biến chứng, tắc mật, viêm đường mật, viêm tụy do sỏi hoặc sỏi khó lấy do lớn, nhiều, kẹt, nằm trên chỗ hẹp. Phân loại này quyết định mức khẩn cấp, kỹ thuật lấy sỏi và nhu cầu đặt stent hoặc tán sỏi.
Sỏi ống mật chủ xuất hiện ở một phần người có sỏi túi mật có triệu chứng và tăng theo tuổi. Một số trường hợp được phát hiện trước mổ, trong mổ hoặc sau cắt túi mật do sỏi sót hay sỏi tái hình thành. Tại các khu vực châu Á, sỏi nguyên phát và sỏi sắc tố trong đường mật có thể gặp nhiều hơn so với quần thể phương Tây. Dữ liệu Việt Nam phụ thuộc tuyến bệnh viện và phương pháp chẩn đoán, nên tỷ lệ tại trung tâm can thiệp không đại diện cho cộng đồng.
Sỏi thứ phát di chuyển từ túi mật qua ống túi mật vào ống mật chủ. Sỏi nguyên phát kết tinh trong mật bị ứ hoặc nhiễm khuẩn ngay trong đường mật. Khi sỏi mắc ở đoạn thấp, nó cản mật xuống tá tràng và đôi khi cản cả ống tụy. Đây là quá trình cơ học và chuyển hóa, không phải phơi nhiễm truyền nhiễm.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Sỏi ống mật chủ
Nguyên nhân thường gặp nhất là sỏi túi mật đi vào ống mật chủ. Sỏi nguyên phát liên quan nhiễm trùng đường mật, ứ mật, hẹp lành tính, nang đường mật, túi thừa cạnh nhú, rối loạn vận động cơ vòng hoặc vật liệu quanh stent. Sau cắt túi mật, sỏi có thể là sỏi sót từ trước hoặc sỏi mới hình thành. Tan máu mạn làm tăng sỏi sắc tố, trong khi béo phì, giảm cân nhanh và thai kỳ làm tăng nguy cơ sỏi cholesterol tại túi mật.
Yếu tố không thay đổi gồm tuổi cao, một số bất thường bẩm sinh đường mật và bệnh tan máu. Yếu tố có thể thay đổi hoặc quản lý được gồm béo phì, giảm cân quá nhanh, ít vận động, đái tháo đường và một số chế độ ăn làm tăng nguy cơ sỏi túi mật. Tiền sử sỏi, viêm đường mật, ERCP, cắt cơ vòng, hẹp đường mật hoặc đặt stent làm tăng nguy cơ sỏi ống mật chủ tái diễn. Nguy cơ cá nhân cần được đánh giá cùng hình ảnh.
Người có sỏi túi mật kèm vàng da, men gan dao động hoặc ống mật giãn thuộc nhóm cần tìm sỏi ống mật chủ. Người từng viêm tụy do sỏi, viêm đường mật, phẫu thuật đường mật, cắt túi mật nhưng còn triệu chứng, hoặc có stent mật cần cảnh giác sỏi sót và tái phát. Người cao tuổi và suy giảm miễn dịch có thể ít đau hoặc không sốt dù nhiễm trùng nặng, nên ngưỡng xét nghiệm thấp hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Sỏi ống mật chủ
Biểu hiện dao động từ hoàn toàn không triệu chứng đến nhiễm trùng huyết. Cơn đau thường ở thượng vị hoặc hạ sườn phải, có thể lan lưng và đi kèm buồn nôn. Tắc không hoàn toàn gây vàng da thoáng qua và men gan tăng rồi giảm. Viêm đường mật tạo sốt, rét run và mệt lả; viêm tụy gây đau dữ dội xuyên ra sau lưng. Người cao tuổi có thể chỉ lơ mơ hoặc tụt huyết áp. Phụ nữ mang thai và trẻ em cần đánh giá riêng để giảm phơi nhiễm bức xạ.
- Đau thượng vị hoặc hạ sườn phải, thường kéo dài hơn cơn đầy bụng thông thường và có thể lan ra lưng.
- Vàng da hoặc vàng mắt do bilirubin tích tụ khi dòng mật bị cản.
- Nước tiểu sẫm, phân nhạt màu và ngứa khi ứ mật kéo dài.
- Buồn nôn, nôn và chán ăn trong đợt tắc mật.
- Men gan hoặc bilirubin tăng trên xét nghiệm dù triệu chứng đôi khi đã giảm.
- Sốt rét run do viêm đường mật, có thể không rõ ở người già hoặc suy giảm miễn dịch.
- Đau xuyên ra lưng và tăng lipase khi sỏi gây viêm tụy cấp.
- Lơ mơ, tụt huyết áp hoặc thiểu niệu trong nhiễm trùng đường mật nặng.
- Không triệu chứng, phát hiện tình cờ trên MRCP, siêu âm nội soi hoặc trong khi mổ túi mật.
Nên đặt lịch khám: khi có cơn đau hạ sườn phải tái diễn, tiền sử sỏi và xét nghiệm gan bất thường. Cần khám trong ngày: khi vàng da mới xuất hiện, đau kéo dài, nôn nhiều hoặc sốt. Cần tái khám sớm: sau ERCP nếu đau tăng, sốt, phân đen, nôn máu hoặc vàng da trở lại; sau lấy sỏi nếu chưa có kế hoạch xử trí túi mật. Không nên chờ triệu chứng tự hết vì tắc có thể tái diễn.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay khi đau bụng kèm sốt rét run và vàng da; đặc biệt nguy hiểm nếu có lơ mơ, tụt huyết áp, thở nhanh, tiểu ít hoặc tím tái. Đau dữ dội xuyên ra lưng, nôn liên tục hoặc bụng chướng cũng cần cấp cứu vì có thể viêm tụy. Không tự lái xe khi choáng, không ăn uống nhiều để “đẩy sỏi” và không trì hoãn bằng kháng sinh cũ hay mẹo thải sỏi.
Chẩn đoán Sỏi ống mật chủ
Bác sĩ ước tính khả năng có sỏi dựa trên triệu chứng, bilirubin và men gan, siêu âm, đường kính ống mật và bằng chứng viêm đường mật. Nhóm nguy cơ thấp có thể được xử trí sỏi túi mật theo kế hoạch; nhóm trung gian thường cần MRCP hoặc siêu âm nội soi; nhóm nguy cơ cao hoặc viêm đường mật có thể đi thẳng đến ERCP điều trị. Cách phân tầng giúp tránh ERCP chẩn đoán không cần thiết vì thủ thuật có biến chứng. Hình ảnh âm tính không luôn loại trừ sỏi rất nhỏ hoặc sỏi đã trôi.
Bác sĩ hỏi đặc điểm đau, sốt, vàng da, nước tiểu, phân, tiền sử sỏi, mổ túi mật, ERCP và thuốc chống đông. Khám đánh giá vàng da, đau bụng trên, phản ứng thành bụng, mất nước và dấu nhiễm trùng huyết. Huyết áp, mạch, nhịp thở, nhiệt độ và tri giác quyết định mức khẩn. Dấu Murphy có thể gợi viêm túi mật đồng thời nhưng không đặc hiệu cho sỏi ống mật chủ.
Bilirubin trực tiếp, ALP và GGT thường tăng khi ứ mật; AST và ALT có thể tăng mạnh sớm rồi giảm. Công thức máu, CRP, lactate và cấy máu được dùng khi nghi viêm đường mật. Lipase giúp phát hiện viêm tụy. Creatinine, điện giải, đông máu và chức năng gan hướng dẫn hồi sức và thủ thuật. Một lần xét nghiệm bình thường không loại trừ sỏi đã tắc thoáng qua; xu hướng theo thời gian và hình ảnh quan trọng hơn.
Siêu âm bụng là bước đầu để tìm sỏi túi mật, giãn ống mật và đôi khi thấy trực tiếp sỏi ống mật chủ, nhưng độ nhạy với sỏi đoạn thấp hạn chế. MRCP không xâm lấn, cho hình ảnh toàn bộ đường mật; siêu âm nội soi rất nhạy với sỏi nhỏ và có thể thực hiện trước ERCP. CT hữu ích tìm biến chứng và nguyên nhân khác nhưng có thể bỏ sót sỏi cholesterol. ERCP vừa chụp vừa điều trị, nên dành cho trường hợp cần can thiệp.
Chẩn đoán xác định khi thấy sỏi trên MRCP, siêu âm nội soi, ERCP, chụp đường mật trong mổ hoặc khi lấy được sỏi. Các hướng dẫn dùng tiêu chí nguy cơ để chọn xét nghiệm: hình ảnh có sỏi, viêm đường mật hoặc phối hợp bilirubin cao với ống mật giãn làm khả năng bệnh tăng. Tiêu chí thay đổi theo hướng dẫn và bối cảnh người lớn, nên không dùng như bảng tự chấm điểm. Viêm đường mật được chẩn đoán bằng bằng chứng viêm, ứ mật và hình ảnh tắc.
Điều trị Sỏi ống mật chủ
Mục tiêu là giải phóng tắc, lấy sạch sỏi, kiểm soát nhiễm trùng và phòng tái diễn. Viêm đường mật cần hồi sức, kháng sinh và dẫn lưu mật theo mức độ nặng; không chờ kháng sinh đơn thuần nếu tắc vẫn còn. Sỏi xác định ở người đủ khả năng can thiệp thường được lấy bằng ERCP hoặc thăm dò ống mật khi phẫu thuật. Sau làm sạch ống mật, đánh giá cắt túi mật sớm nếu còn túi mật và không có chống chỉ định.
Thuốc không thay thế lấy sỏi gây tắc. Giảm đau, chống nôn và dịch truyền hỗ trợ trong giai đoạn cấp. Kháng sinh được dùng khi có viêm đường mật hoặc nhiễm trùng, lựa chọn theo mức độ, chức năng thận, kháng thuốc địa phương và kết quả cấy. Thuốc tan sỏi có vai trò rất hạn chế, tác dụng chậm và không phù hợp để xử trí tắc mật cấp. Không tự dùng thuốc lợi mật vì có thể làm đau tăng khi đường ra bị bít.
ERCP là thủ thuật điều trị phổ biến: bác sĩ tiếp cận nhú tá lớn qua nội soi, cắt cơ vòng khi phù hợp, dùng bóng hoặc rọ lấy sỏi. Sỏi lớn hoặc khó có thể cần nong bóng lớn, tán sỏi cơ học, laser hoặc điện thủy lực dưới nội soi đường mật. Nếu chưa lấy sạch, stent nhựa tạm thời giúp dẫn lưu và hẹn can thiệp lại. Khi ERCP thất bại, có thể dẫn lưu qua da, dưới siêu âm nội soi hoặc phẫu thuật. Biến chứng cần giải thích trước thủ thuật.
Phẫu thuật có thể kết hợp cắt túi mật và thăm dò ống mật chủ bằng nội soi ổ bụng, hoặc thực hiện sau ERCP đã lấy sỏi. Lựa chọn phụ thuộc nguồn lực, kinh nghiệm, kích thước sỏi, giải phẫu và tình trạng người bệnh. Mổ mở ít dùng hơn nhưng cần khi giải phẫu phức tạp, sỏi khó hoặc có biến chứng. Cắt túi mật không lấy được sỏi đang nằm trong ống mật chủ nếu không thăm dò hoặc can thiệp kèm theo.
Trong đợt cấp, nhịn ăn tạm thời, bù dịch, giảm đau và theo dõi sát được thực hiện theo chỉ định. Sau thủ thuật, bắt đầu ăn lại tùy triệu chứng và nguy cơ viêm tụy. Tư vấn cai thuốc lá, kiểm soát cân nặng và bệnh chuyển hóa hỗ trợ phòng sỏi túi mật mới. Người có stent cần lịch lấy hoặc thay rõ ràng vì để quá hạn có thể gây tắc và nhiễm trùng.
Theo dõi gồm đau, sốt, vàng da, huyết áp, lượng nước tiểu, bilirubin, men gan, công thức máu và lipase sau ERCP khi có triệu chứng. Bác sĩ xác nhận ống mật đã sạch hoặc lập kế hoạch can thiệp lại nếu còn sỏi. Người còn túi mật cần đánh giá thời điểm cắt túi mật. Sau đặt stent, phải ghi loại stent và ngày dự kiến lấy/thay. Vàng da hoặc sốt tái phát cần khám ngay.
Viêm đường mật nặng cần dẫn lưu trong thời gian khẩn tùy mức độ; trường hợp ổn định có thể được đánh giá và can thiệp trong đợt nằm viện. ERCP thường là thủ thuật một buổi nhưng sỏi khó có thể cần nhiều lần. Phục hồi sau ERCP thường nhanh nếu không biến chứng; sau cắt túi mật cần thêm vài ngày đến vài tuần. Stent tạm phải được lấy hoặc đổi theo lịch, không được xem là giải pháp vĩnh viễn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng của sỏi gồm viêm đường mật, nhiễm trùng huyết, viêm tụy cấp, vàng da tắc mật, áp xe gan và tổn thương gan do ứ mật. ERCP có thể gây viêm tụy sau thủ thuật, chảy máu, thủng, nhiễm trùng và phản ứng gây mê. Sỏi hoặc stent còn sót gây tắc tái diễn. Sau cắt cơ vòng, một số người hình thành sỏi đường mật nguyên phát về sau.
Tiên lượng thường tốt khi sỏi được phát hiện và lấy sạch trước khi xảy ra suy cơ quan. Viêm đường mật nặng, viêm tụy nặng, tuổi cao và bệnh nền làm tăng nguy cơ biến chứng. Sỏi khó vẫn có thể được xử trí bằng kỹ thuật tán sỏi hoặc nhiều phiên can thiệp. Người bệnh cần hoàn tất điều trị nguồn sỏi và theo dõi stent để giảm tái nhập viện.
Sỏi có thể tái phát sau ERCP, đặc biệt khi ống mật giãn, có hẹp, túi thừa cạnh nhú, nhiễm trùng, còn túi mật hoặc từng cắt cơ vòng. Sỏi xuất hiện sớm có thể là sỏi sót; xuất hiện muộn thường là sỏi mới. Cắt túi mật giảm biến cố do sỏi từ túi mật nhưng không loại bỏ hoàn toàn sỏi nguyên phát đường mật. Theo dõi triệu chứng và xét nghiệm khi nghi ngờ giúp phát hiện sớm.
Phòng ngừa tập trung vào giảm hình thành sỏi túi mật và xử trí nguyên nhân ứ mật. Duy trì cân nặng hợp lý, giảm cân từ từ, vận động đều và ăn đủ chất xơ có lợi. Sau lấy sỏi, cắt túi mật được cân nhắc nếu phù hợp; hẹp đường mật, stent hoặc nhiễm trùng cần điều trị dứt điểm. Không có vaccine. Thuốc dự phòng chỉ dùng trong tình huống chọn lọc và không thay thế xử trí giải phẫu.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Sỏi ống mật chủ
Trong cơn cấp, chế độ ăn do bệnh viện quyết định. Sau ổn định, nên ăn bữa vừa, hạn chế món quá nhiều dầu mỡ nếu gây đau hoặc buồn nôn, nhưng không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo. Tăng rau, chất xơ, nước và thực phẩm ít chế biến; giảm cân từ từ thay vì nhịn ăn. Chế độ ăn không thể đẩy viên sỏi khỏi ống mật chủ. Người có viêm tụy hoặc bệnh gan cần tư vấn riêng.
Khi đang đau, sốt hoặc vàng da, cần nghỉ và đi khám thay vì cố tập. Sau ERCP không biến chứng, hoạt động nhẹ có thể trở lại theo hướng dẫn, tránh lái xe và quyết định quan trọng trong thời gian còn ảnh hưởng thuốc an thần. Sau mổ, đi bộ sớm và tăng dần, tránh nâng nặng đến khi vết mổ lành. Vận động đều sau hồi phục hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Ghi nhận nhiệt độ, mức đau, vàng da, màu nước tiểu–phân, nôn và khả năng ăn uống. Sau ERCP, theo dõi đau bụng tăng, sốt, nôn máu hoặc phân đen; sau mổ, theo dõi vết mổ và dịch bất thường. Giữ lịch tái khám, lịch cắt túi mật và lịch lấy stent. Không có thiết bị tại nhà nào xác nhận ống mật đã sạch.
- Không uống dầu, chanh hoặc thuốc lợi mật để cố đẩy sỏi qua đường mật.
- Không tự dùng kháng sinh cũ khi có sốt và vàng da rồi chờ ở nhà.
- Không trì hoãn ERCP hoặc dẫn lưu khi bác sĩ xác định viêm đường mật do tắc.
- Không quên lịch lấy hoặc thay stent đường mật tạm thời.
- Không tự ngừng thuốc chống đông trước thủ thuật nếu chưa có kế hoạch của bác sĩ.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Sỏi ống mật chủ ở trẻ hiếm hơn người lớn và thường liên quan tan máu, béo phì, bệnh hồi tràng, dinh dưỡng tĩnh mạch hoặc bất thường đường mật. Triệu chứng có thể không điển hình. MRCP và siêu âm được ưu tiên để giảm xâm lấn; ERCP cần bác sĩ có kinh nghiệm nhi khoa và dụng cụ phù hợp. Điều trị nguyên nhân nền quan trọng để giảm tái phát.
Người cao tuổi có thể không sốt hoặc không đau rõ dù viêm đường mật nặng, thay vào đó là lú lẫn, tụt huyết áp hoặc suy thận. Đa bệnh lý và thuốc chống đông làm tăng rủi ro ERCP, nhưng trì hoãn dẫn lưu trong nhiễm trùng cũng nguy hiểm. Đánh giá gây mê, dinh dưỡng và mục tiêu chăm sóc giúp chọn ERCP, dẫn lưu hoặc phẫu thuật phù hợp.
Sỏi có thể xuất hiện trong thai kỳ do thay đổi hormone và ứ mật. Siêu âm và MRCP không gadolinium thường được ưu tiên chẩn đoán. Khi có viêm đường mật, tắc kéo dài hoặc viêm tụy, ERCP có thể cần thiết với kỹ thuật giảm bức xạ và bảo vệ thai, do nhóm sản khoa–tiêu hóa can thiệp–gây mê phối hợp. Không trì hoãn cấp cứu chỉ vì mang thai.
Siêu âm, MRCP và nhiều thuốc an thần ngắn tác dụng có thể tương thích với cho con bú, nhưng kháng sinh, thuốc giảm đau và chất cản quang cần xem xét từng loại. Thường không cần cai sữa kéo dài sau ERCP, song phải làm theo hướng dẫn của bác sĩ gây mê và dược sĩ. Không dùng thảo dược lợi mật vì thiếu dữ liệu an toàn cho trẻ.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ viêm đường mật nặng, cấy máu âm tính hoặc triệu chứng mờ nhạt. Ngưỡng nhập viện, dùng kháng sinh và dẫn lưu thấp hơn. Thuốc ức chế miễn dịch có thể tương tác với kháng sinh và thuốc an thần. Sốt nhẹ, rét run hoặc vàng da mới đều cần liên hệ sớm.
Xơ gan, suy thận, bệnh tim, đái tháo đường, rối loạn đông máu và béo phì làm tăng rủi ro nhiễm trùng hoặc thủ thuật. Tan máu mạn làm tăng sỏi sắc tố. Bệnh Crohn hoặc phẫu thuật hồi tràng ảnh hưởng chuyển hóa muối mật. Kế hoạch ERCP và phẫu thuật cần điều chỉnh thuốc chống đông, insulin và dịch truyền; không tự thay đổi thuốc.
Sau cắt túi mật vẫn có thể gặp sỏi ống mật chủ do sỏi sót hoặc sỏi mới hình thành. Đau bụng, vàng da hoặc sốt sau mổ cần loại trừ rò mật, tổn thương đường mật và sỏi. Sau thăm dò ống mật, có thể cần theo dõi ống dẫn lưu hoặc chụp kiểm tra. Tuân thủ lịch tái khám giúp phát hiện hẹp và sỏi tồn lưu.
Câu hỏi thường gặp về Sỏi ống mật chủ
Có thể nguy hiểm vì viên sỏi nhỏ cũng có thể gây tắc mật, viêm đường mật và viêm tụy. Nguy cơ cao nhất khi xuất hiện sốt, vàng da, đau bụng, tụt huyết áp hoặc lơ mơ, vì đây có thể là nhiễm trùng đường mật nặng cần dẫn lưu khẩn. Trường hợp không triệu chứng vẫn cần bác sĩ đánh giá vì biến chứng có thể xuất hiện bất ngờ. Khi được chẩn đoán và lấy sỏi kịp thời, đa số người bệnh hồi phục tốt.
Một số sỏi nhỏ có thể tự đi qua cơ vòng xuống tá tràng, làm triệu chứng và men gan giảm. Tuy nhiên, không thể biết chắc viên sỏi đã đi hay còn kẹt chỉ dựa vào hết đau. Sỏi có thể tắc lại hoặc gây viêm tụy trong lúc di chuyển. Bác sĩ dùng xét nghiệm và MRCP, siêu âm nội soi hoặc ERCP để xác định. Không nên uống dầu, thuốc lợi mật hoặc ăn nhiều chất béo để cố “đẩy sỏi”.
ERCP là thủ thuật nội soi can thiệp, không phải mổ bụng. Ống nội soi đi qua miệng đến tá tràng, sau đó bác sĩ tiếp cận đường mật để cắt cơ vòng, dùng bóng hoặc rọ lấy sỏi và đặt stent khi cần. Người bệnh thường được an thần hoặc gây mê. ERCP ít xâm lấn hơn phẫu thuật nhưng vẫn có nguy cơ viêm tụy, chảy máu, thủng và nhiễm trùng, nên chỉ thực hiện khi lợi ích rõ.
Nếu sỏi xuất phát từ túi mật và người bệnh còn đủ điều kiện phẫu thuật, cắt túi mật thường được cân nhắc để giảm nguy cơ sỏi rơi xuống lần nữa, viêm túi mật và tái nhập viện. Thời điểm có thể trong cùng đợt điều trị hoặc sớm sau ERCP tùy mức độ bệnh. Người nguy cơ phẫu thuật rất cao có thể được quản lý khác. Cắt túi mật không bảo đảm ngăn hoàn toàn sỏi nguyên phát trong đường mật.
Không nhất thiết. Trong giai đoạn đầu, bữa ít dầu mỡ có thể giảm buồn nôn và đau. Sau hồi phục, đa số có thể ăn đa dạng với lượng chất béo vừa phải, ưu tiên chất béo không bão hòa. Nếu đã cắt túi mật, một số người cần tăng chất béo từ từ vì dễ tiêu chảy. Điều quan trọng hơn là duy trì cân nặng hợp lý, tránh giảm cân quá nhanh và theo dõi triệu chứng, không phải kiêng tuyệt đối suốt đời.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

