Viêm ruột cấp là tình trạng niêm mạc ruột bị viêm xuất hiện đột ngột, thường do virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc độc tố trong thực phẩm. Người bệnh có thể đau quặn bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn, sốt và mệt; mức độ dao động từ nhẹ, tự giới hạn đến mất nước, rối loạn điện giải hoặc nhiễm trùng nặng. Khác với tiêu chảy cấp chỉ mô tả một triệu chứng, viêm ruột cấp nhấn mạnh tổn thương viêm tại ruột và có thể đi kèm phân nhầy máu hoặc đau bụng rõ. Đánh giá sớm tình trạng mất nước, tiền sử ăn uống, du lịch, dùng kháng sinh và bệnh nền giúp lựa chọn xét nghiệm phân, bù dịch và điều trị nguyên nhân phù hợp. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch cần ngưỡng đi khám thấp hơn.
Viêm ruột cấp là bệnh gì?
Viêm ruột cấp (Acute enteritis) là hội chứng viêm niêm mạc ruột xuất hiện trong thời gian ngắn, chủ yếu ở ruột non. Tác nhân gây bệnh có thể trực tiếp xâm nhập tế bào niêm mạc, tiết độc tố làm tăng bài tiết nước hoặc kích hoạt miễn dịch gây phù nề, loét và giảm hấp thu. Thuật ngữ này không hoàn toàn đồng nghĩa với tiêu chảy cấp: tiêu chảy là biểu hiện đi ngoài phân lỏng, còn viêm ruột mô tả quá trình bệnh lý tại mô ruột. Viêm dạ dày-ruột bao gồm cả dạ dày và ruột; viêm ruột-đại tràng có thêm đại tràng. Việc xác định phạm vi tổn thương và nguyên nhân quan trọng vì cách theo dõi, chỉ định xét nghiệm và điều trị kháng vi sinh vật khác nhau.

| Tên bệnh | Viêm ruột cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute enteritis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Viêm ruột cấp tính; viêm ruột nhiễm trùng cấp khi xác định do vi sinh vật |
| Mã ICD-10 | A09.0 thường phù hợp khi viêm ruột hoặc viêm dạ dày-ruột có nguồn gốc nhiễm trùng nhưng chưa xác định tác nhân; nếu xác định nguyên nhân cụ thể cần dùng mã tác nhân tương ứng. Trường hợp không nhiễm trùng có thể thuộc K52.9. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh tiêu hóa; bệnh lý ruột non; có giao thoa với chuyên khoa truyền nhiễm khi nguyên nhân là vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Niêm mạc ruột non là vị trí chính; dạ dày hoặc đại tràng có thể cùng bị ảnh hưởng, tạo thành viêm dạ dày-ruột hoặc viêm ruột-đại tràng. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng cấp tính, thường do nhiễm trùng; khả năng lây tùy tác nhân. Một số trường hợp không nhiễm trùng liên quan thuốc, độc tố, thiếu máu cục bộ hoặc bệnh viêm. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp trong cộng đồng, nhất là sau ăn uống không an toàn, tiếp xúc người bệnh hoặc trong các đợt lưu hành tác nhân đường ruột; tỷ lệ cụ thể tại Việt Nam thay đổi theo nguyên nhân và hệ thống giám sát. |
| Bệnh có lây không? | Tùy nguyên nhân; nhiều trường hợp nhiễm trùng có thể lây. |
| Đường lây | Khi do nhiễm trùng, tác nhân thường truyền qua đường phân-miệng, thực phẩm hoặc nước nhiễm bẩn, tay và bề mặt nhiễm mầm bệnh; một số virus còn lan qua hạt dịch nôn rất nhỏ. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm ruột cấp
Sau khi tác nhân vào đường tiêu hóa, chúng có thể bám lên bề mặt niêm mạc, tạo độc tố hoặc xâm nhập tế bào ruột. Độc tố làm tăng tiết chloride và nước, trong khi tổn thương nhung mao làm giảm hấp thu đường, muối và chất dinh dưỡng. Phản ứng miễn dịch giải phóng các chất trung gian gây phù, tăng tính thấm, đau quặn và đôi khi chảy máu. Nôn và tiêu chảy tiếp tục làm mất nước, natri, kali và bicarbonate; nếu không bù đủ, người bệnh có thể tụt huyết áp, toan chuyển hóa hoặc tổn thương thận cấp.
Có thể phân loại theo nguyên nhân thành viêm ruột nhiễm trùng và không nhiễm trùng; theo cơ chế thành thể tiết dịch, độc tố hoặc xâm lấn-viêm; theo phạm vi thành viêm ruột đơn thuần, viêm dạ dày-ruột và viêm ruột-đại tràng. Trong thực hành, phân nước không máu thường gợi ý cơ chế tiết dịch, còn sốt cao, đau quặn nhiều, mót rặn hoặc phân nhầy máu gợi ý tổn thương viêm xâm lấn. Phân loại chỉ định hướng, không thay thế xét nghiệm khi có dấu hiệu nặng.
Viêm ruột cấp gặp ở mọi lứa tuổi và có thể xuất hiện rải rác hoặc thành chùm ca liên quan bữa ăn, nguồn nước, trường học, cơ sở chăm sóc hoặc du lịch. Trẻ nhỏ dễ mắc các tác nhân virus và nhanh mất nước; người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch dễ diễn tiến nặng. Dữ liệu riêng cho chẩn đoán “viêm ruột cấp” tại Việt Nam không đồng nhất vì nhiều trường hợp được ghi nhận dưới tên tiêu chảy cấp, viêm dạ dày-ruột hoặc nhiễm trùng đường ruột.
Mầm bệnh thường được nuốt qua thực phẩm, nước hoặc tay nhiễm bẩn, sau đó vượt qua hàng rào acid dạ dày và đến ruột. Tại đây, tác nhân bám dính, sinh độc tố hoặc xâm nhập niêm mạc. Liều nhiễm, khả năng miễn dịch, độ acid dạ dày và hệ vi sinh đường ruột quyết định mức độ bệnh. Với nguyên nhân không nhiễm trùng, tổn thương phát sinh từ độc tính thuốc, giảm tưới máu hoặc phản ứng viêm nội sinh thay vì lây truyền.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm ruột cấp
Nguyên nhân thường gặp gồm virus như norovirus, rotavirus; vi khuẩn như Salmonella, Campylobacter, Shigella, các chủng Escherichia coli gây bệnh; và ký sinh trùng như Giardia hoặc Cryptosporidium. Một số trường hợp do độc tố thức ăn, phản ứng với thuốc, viêm liên quan bệnh tự miễn, tia xạ hoặc thiếu máu cục bộ. Kháng sinh gần đây làm tăng nguy cơ tiêu chảy do Clostridioides difficile, nhưng cần xét nghiệm và đánh giá riêng.
Yếu tố thay đổi được gồm ăn thực phẩm sống hoặc bảo quản không đúng, uống nước không an toàn, vệ sinh tay kém, dùng kháng sinh không hợp lý và tiếp xúc môi trường có ổ dịch. Yếu tố khó thay đổi gồm tuổi quá nhỏ hoặc cao, suy giảm miễn dịch, giảm acid dạ dày, bệnh ruột nền và tiền sử phẫu thuật tiêu hóa. Du lịch, làm nghề chế biến thực phẩm hoặc sống tập thể làm tăng phơi nhiễm.
Nhóm dễ mắc hoặc dễ nặng gồm trẻ dưới 5 tuổi, người từ 65 tuổi, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch, người suy dinh dưỡng, bệnh thận hoặc tim, đái tháo đường và người không thể tự bù nước. Người sống trong nhà trẻ, ký túc xá, viện dưỡng lão, cơ sở y tế hoặc hộ gia đình có nhiều người cùng triệu chứng cũng có nguy cơ phơi nhiễm cao.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm ruột cấp
Bệnh thường khởi phát trong vài giờ đến vài ngày sau phơi nhiễm, với đau bụng và rối loạn đi tiêu xuất hiện đột ngột. Triệu chứng có thể giới hạn ở tiêu chảy nước và mệt, hoặc tiến triển thành nôn nhiều, sốt, phân máu và mất nước. Một số người mang tác nhân nhưng triệu chứng nhẹ. Trẻ em có thể quấy khóc và bỏ bú; người cao tuổi đôi khi chỉ biểu hiện lú lẫn, yếu hoặc tụt huyết áp.
- Tiêu chảy phân lỏng hoặc nước: số lần đi ngoài tăng so với bình thường, có thể kèm cảm giác mót.
- Đau quặn hoặc đau âm ỉ vùng bụng: thường tăng trước khi đi tiêu và giảm một phần sau đó.
- Buồn nôn và nôn: làm giảm khả năng uống và tăng nguy cơ mất nước.
- Sốt hoặc ớn lạnh: thường rõ hơn ở nhiễm trùng có phản ứng viêm.
- Mệt, khát, khô miệng: có thể là dấu hiệu sớm của thiếu dịch.
- Chán ăn, đầy bụng hoặc sôi bụng: phản ánh rối loạn vận động và hấp thu tạm thời.
- Phân nhầy hoặc máu: gợi ý viêm niêm mạc xâm lấn và cần đánh giá y tế.
- Đau khu trú dữ dội: cần loại trừ viêm ruột thừa, thiếu máu ruột hoặc biến chứng ngoại khoa.
- Phát ban, đau khớp hoặc triệu chứng thần kinh: có thể liên quan tác nhân hoặc biến chứng hiếm.
- Tiểu ít, chuột rút, hồi hộp: có thể phản ánh rối loạn điện giải đáng kể.
Nên đặt lịch khám khi triệu chứng không cải thiện sau vài ngày, tái diễn nhiều lần hoặc có tiền sử bệnh ruột. Cần khám trong ngày nếu sốt cao, phân có máu, đau bụng tăng, nôn khiến không uống được, tiêu chảy sau dùng kháng sinh, sau du lịch hoặc xảy ra ở người mang thai, cao tuổi hay suy giảm miễn dịch. Cần tái khám sớm khi đã điều trị nhưng tiểu ít hơn, chóng mặt, sụt cân, số lần đi ngoài tăng hoặc kết quả xét nghiệm cho thấy rối loạn điện giải.
- Lơ mơ, khó đánh thức, ngất, co giật hoặc lú lẫn mới xuất hiện.
- Không uống được, nôn liên tục, gần như không tiểu hoặc khát dữ dội kèm kiệt sức.
- Tụt huyết áp, chóng mặt nhiều khi đứng, tay chân lạnh, tim đập nhanh hoặc khó thở.
- Đau bụng dữ dội liên tục, bụng cứng, chướng nhanh hoặc có dấu hiệu viêm phúc mạc.
- Đi ngoài máu nhiều, phân đen, sốt cao kèm rét run hoặc nghi nhiễm trùng huyết.
Chẩn đoán Viêm ruột cấp
Bác sĩ kết hợp thời điểm khởi phát, đặc điểm phân, sốt, nôn, đau bụng, thực phẩm đã ăn, nguồn nước, du lịch, người tiếp xúc, thuốc đang dùng và bệnh nền. Khám tập trung vào mức độ mất nước, huyết động và dấu hiệu bụng ngoại khoa. Trường hợp nhẹ thường không cần tìm chính xác tác nhân; xét nghiệm được chọn khi có phân máu, bệnh nặng, kéo dài, nguy cơ bùng phát hoặc cần quyết định điều trị đặc hiệu.
Bác sĩ thường đo mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở, cân nặng và đánh giá niêm mạc khô, mắt trũng, độ tỉnh táo, lượng nước tiểu. Khám bụng xác định vị trí đau, nhu động, chướng và phản ứng thành bụng. Ở trẻ em, khả năng bú uống, nước mắt và thóp được xem xét; ở người cao tuổi cần đánh giá lú lẫn, té ngã và thuốc có thể làm nặng mất nước.
Xét nghiệm phân nuôi cấy hoặc kỹ thuật khuếch đại acid nucleic có thể tìm vi khuẩn, virus hay ký sinh trùng khi bệnh nặng, có máu, kéo dài hoặc liên quan ổ dịch. Công thức máu, điện giải, ure, creatinine và đường huyết giúp đánh giá mất nước, viêm và chức năng thận. Xét nghiệm Clostridioides difficile được cân nhắc sau dùng kháng sinh hoặc liên quan cơ sở y tế. Kết quả phải được diễn giải theo triệu chứng vì một số người có thể mang mầm bệnh không gây triệu chứng.
Siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính không được dùng thường quy cho viêm ruột cấp đơn giản. Hình ảnh được chỉ định khi đau khu trú, bụng chướng, nghi tắc ruột, thủng, thiếu máu cục bộ, áp xe hoặc cần loại trừ viêm ruột thừa và bệnh ngoại khoa khác. Kết quả viêm thành ruột trên hình ảnh không tự xác định được tác nhân.
Không có một bộ tiêu chuẩn duy nhất áp dụng cho mọi viêm ruột cấp. Chẩn đoán dựa trên hội chứng khởi phát cấp gồm đau bụng, tiêu chảy hoặc nôn, kèm bằng chứng viêm hay phơi nhiễm phù hợp; tác nhân được xác định bằng xét nghiệm khi cần. Mã bệnh và tên chẩn đoán nên phản ánh nguyên nhân cụ thể nếu đã biết, thay vì dùng thuật ngữ chung.
Điều trị Viêm ruột cấp
Mục tiêu đầu tiên là đánh giá và sửa mất nước, sau đó kiểm soát nôn, duy trì dinh dưỡng và điều trị nguyên nhân chọn lọc. Người bệnh nhẹ có thể theo dõi ngoại trú nếu uống được và không có dấu hiệu cảnh báo. Nhập viện được cân nhắc khi mất nước nặng, sốc, rối loạn điện giải, không dung nạp đường uống, đau bụng nghi ngoại khoa, nhiễm trùng toàn thân hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao.
Dung dịch bù nước đường uống là biện pháp nền tảng. Thuốc chống nôn hoặc thuốc giảm nhu động có thể được bác sĩ cân nhắc theo tuổi, nguyên nhân và dấu hiệu xâm lấn. Kháng sinh không dùng thường quy vì nhiều ca do virus và một số nhiễm khuẩn có thể nặng hơn nếu dùng sai; chỉ định phụ thuộc tác nhân, mức độ bệnh, nguy cơ biến chứng và tình hình kháng thuốc. Không tự phối hợp thuốc hoặc dùng đơn cũ.
Truyền dịch tĩnh mạch là can thiệp thường gặp khi mất nước nặng, sốc hoặc nôn khiến không thể bù đường uống. Nội soi tiêu hóa hiếm khi cần trong đợt cấp thông thường; có thể được chỉ định khi chẩn đoán không rõ, chảy máu kéo dài hoặc nghi bệnh viêm ruột nền. Mọi can thiệp cần cân nhắc nguy cơ mất nước, điện giải và an thần.
Phẫu thuật không điều trị viêm ruột cấp thông thường. Chỉ cân nhắc khi phát hiện biến chứng như thủng, hoại tử, thiếu máu ruột, tắc ruột hoặc một chẩn đoán ngoại khoa khác. Quyết định dựa trên khám lâm sàng, hình ảnh, tình trạng huyết động và đánh giá của ngoại khoa tiêu hóa.
Cho người bệnh uống từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên, tiếp tục ăn thức ăn dễ dung nạp và duy trì bú mẹ ở trẻ. Nghỉ ngơi, vệ sinh tay bằng xà phòng, làm sạch bề mặt dính chất nôn hoặc phân và dùng nhà vệ sinh riêng nếu có thể. Theo dõi lượng tiểu, số lần nôn, số lần đi ngoài và khả năng uống giúp phát hiện sớm diễn tiến xấu.
Theo dõi mạch, huyết áp, nhiệt độ, lượng nước tiểu, cân nặng, tần suất phân và mức độ đau. Trường hợp có rối loạn điện giải hoặc suy thận cần xét nghiệm lặp lại theo chỉ định. Liên hệ bác sĩ khi sau bù dịch vẫn chóng mặt, tiểu ít, sốt tăng, phân máu xuất hiện, đau bụng khu trú hoặc triệu chứng kéo dài hơn dự kiến.
Nhiều viêm ruột do virus cải thiện trong vài ngày, nhưng thời gian phụ thuộc tác nhân, mức độ mất nước và bệnh nền. Nhiễm ký sinh trùng hoặc vi khuẩn đặc hiệu có thể cần điều trị lâu hơn và theo dõi xét nghiệm. Không nên coi một mốc ngày cố định là bảo đảm khỏi bệnh; triệu chứng kéo dài trên hai tuần cần đánh giá lại nguyên nhân.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng thường gặp nhất là mất nước và rối loạn natri, kali hoặc toan kiềm. Trường hợp nặng có thể gây tổn thương thận cấp, hạ đường huyết ở trẻ, nhiễm trùng huyết, chảy máu tiêu hóa hoặc suy dinh dưỡng tạm thời. Một số tác nhân liên quan hội chứng tán huyết-ure huyết, viêm khớp phản ứng hoặc hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng. Biến chứng do điều trị gồm tác dụng phụ thuốc và tiêu chảy liên quan kháng sinh.
Tiên lượng thường tốt nếu người bệnh bù đủ dịch và không có dấu hiệu xâm lấn hoặc bệnh nền nặng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, suy giảm miễn dịch và người đến viện muộn có nguy cơ biến chứng cao hơn. Khả năng hồi phục phụ thuộc tác nhân và mức độ tổn thương; cần đánh giá lại khi sốt, đau hoặc tiêu chảy không giảm theo tiến triển thông thường.
Viêm ruột cấp có thể tái diễn nếu tiếp tục phơi nhiễm thực phẩm, nước nhiễm bẩn, sống trong môi trường có ổ dịch hoặc nhiễm tác nhân khác. Miễn dịch sau một số virus không bảo vệ hoàn toàn trước chủng mới. Tái phát sớm sau dùng kháng sinh hoặc sau xuất viện cần loại trừ Clostridioides difficile và nguyên nhân chưa được xử lý.
Phòng mắc bệnh gồm rửa tay bằng xà phòng, dùng nước an toàn, tách sống-chín, nấu chín kỹ, bảo quản lạnh đúng, tránh sữa chưa tiệt trùng và không chế biến thức ăn khi đang nôn hoặc tiêu chảy. Tiêm vaccine rotavirus đúng lịch giúp giảm viêm dạ dày-ruột nặng ở trẻ. Phòng biến chứng dựa vào bù dịch sớm và đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm ruột cấp
Ưu tiên dung dịch bù nước đúng hướng dẫn, cháo, cơm, khoai, súp, thịt nạc, trứng và thực phẩm quen thuộc dễ dung nạp. Không cần nhịn ăn kéo dài; trẻ nên tiếp tục bú mẹ hoặc sữa công thức. Hạn chế rượu, caffeine, đồ uống quá ngọt, thức ăn nhiều mỡ và món tái sống trong giai đoạn triệu chứng. Người bệnh thận, tim hoặc đái tháo đường cần kế hoạch bù dịch cá thể hóa.
Nghỉ ngơi trong giai đoạn sốt, nôn hoặc mất nước; tránh tập nặng, lái xe đường dài và làm việc gần thực phẩm. Có thể trở lại vận động nhẹ khi ăn uống được, tiểu bình thường và không chóng mặt. Thời điểm trở lại trường hoặc công việc liên quan chăm sóc, y tế và chế biến thực phẩm phải tuân theo hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn địa phương.
Ghi số lần đi ngoài, đặc điểm phân, số lần nôn, nhiệt độ, lượng nước uống và số lần tiểu. Ở trẻ, theo dõi khả năng bú, nước mắt, mức tỉnh táo và tã ướt; ở người lớn, chú ý chóng mặt khi đứng. Theo dõi tại nhà không thay thế khám khi có phân máu, đau tăng, sốt cao, tiểu rất ít hoặc không thể bù dịch.
- Không tự dùng kháng sinh vì có thể không hiệu quả, gây tác dụng phụ và làm tăng kháng thuốc.
- Không dùng thuốc cầm tiêu chảy khi có sốt cao hoặc phân máu nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
- Không pha dung dịch bù nước đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn và không thay hoàn toàn bằng nước ngọt.
- Không nhịn ăn kéo dài, ép ăn nhiều một lúc hoặc dùng thực phẩm sống tái trong giai đoạn bệnh.
- Không đi làm chế biến thực phẩm hoặc chăm sóc người dễ tổn thương khi còn nôn, tiêu chảy.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ mất nước nhanh hơn người lớn và có thể chỉ biểu hiện quấy, ngủ li bì, bú kém, ít tã ướt hoặc khóc không có nước mắt. Tiếp tục bú mẹ và cho uống dung dịch bù nước theo hướng dẫn chuyên môn. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ. Trẻ nhỏ, sinh non, có bệnh nền hoặc tiêu chảy kèm sốt, máu trong phân cần được bác sĩ đánh giá sớm.
Người cao tuổi có cảm giác khát kém, dự trữ thận thấp và thường dùng thuốc lợi tiểu, hạ áp hoặc thuốc ảnh hưởng điện giải. Biểu hiện mất nước có thể là lú lẫn, yếu, té ngã hoặc tụt huyết áp thay vì khát rõ. Cần rà soát thuốc và bệnh nền, nhưng không tự ngừng thuốc kê đơn; việc bù dịch phải cá thể hóa nếu có suy tim hoặc suy thận.
Thai phụ có thể mất nước nhanh khi nôn kèm tiêu chảy và cần đánh giá sớm nếu sốt, đau bụng, ra máu âm đạo, giảm cử động thai hoặc không uống được. Một số tác nhân thực phẩm gây nguy cơ đặc biệt trong thai kỳ. Thuốc chống nôn, kháng sinh và xét nghiệm hình ảnh phải được lựa chọn theo lợi ích-nguy cơ; không tự dùng hoặc tự ngừng thuốc.
Phần lớn trường hợp có thể tiếp tục cho con bú, đồng thời tăng bù dịch và vệ sinh tay kỹ. Tác nhân đường ruột thường không truyền qua sữa mẹ, nhưng có thể lây qua tay, bề mặt hoặc chất nôn. Nếu cần thuốc, bác sĩ sẽ xem xét mức bài tiết qua sữa, tuổi của trẻ và tình trạng người mẹ; không mặc định phải ngừng cho bú.
Người suy giảm miễn dịch dễ nhiễm tác nhân cơ hội, triệu chứng kéo dài và lan ngoài ruột; sốt có thể không rõ dù bệnh nặng. Cần xét nghiệm phân rộng hơn, ngưỡng nhập viện thấp hơn và phối hợp chuyên khoa điều trị bệnh nền. Không tự dùng men vi sinh hoặc thuốc kháng vi sinh vì một số chế phẩm có nguy cơ hiếm nhưng đáng lưu ý ở người suy giảm miễn dịch nặng.
Suy thận, suy tim, đái tháo đường, bệnh gan, bệnh viêm ruột và rối loạn hấp thu làm thay đổi khả năng bù dịch và nguy cơ biến chứng. Một số thuốc nền có thể cần điều chỉnh tạm thời theo bác sĩ khi mất nước. Người có hậu môn nhân tạo hoặc ruột ngắn cần theo dõi lượng dịch ra và điện giải chặt chẽ hơn.
Sau phẫu thuật tiêu hóa, tiêu chảy và đau bụng có thể do nhiễm trùng, thuốc, thay đổi giải phẫu, tắc ruột bán phần hoặc biến chứng miệng nối. Không nên mặc định là viêm ruột cấp đơn giản. Cần liên hệ đội phẫu thuật khi có sốt, đau tăng, chướng bụng, nôn, dịch dẫn lưu bất thường hoặc giảm đi tiêu-khí.
Câu hỏi thường gặp về Viêm ruột cấp
Phần lớn trường hợp nhẹ có thể tự giới hạn, nhưng bệnh trở nên nguy hiểm khi gây mất nước, rối loạn điện giải, chảy máu đường ruột hoặc nhiễm trùng toàn thân. Nguy cơ cao hơn ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, thai phụ, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh tim, thận hoặc đái tháo đường. Dấu hiệu cần đánh giá khẩn gồm không uống được, tiểu rất ít, lơ mơ, đau bụng dữ dội, phân máu nhiều, sốt cao kèm rét run hoặc chóng mặt rõ khi đứng.
Khả năng lây phụ thuộc nguyên nhân. Viêm ruột do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng thường truyền qua đường phân-miệng, thức ăn, nước, tay hoặc bề mặt nhiễm bẩn; norovirus còn có thể phát tán khi người bệnh nôn. Viêm ruột do thuốc, thiếu máu cục bộ hoặc bệnh tự miễn không lây. Trong thời gian còn nôn hoặc tiêu chảy, cần rửa tay bằng xà phòng, không dùng chung khăn và tránh chuẩn bị thức ăn cho người khác.
Không phải mọi trường hợp đều cần kháng sinh. Nhiều ca do virus nên kháng sinh không có tác dụng; dùng không đúng còn gây tác dụng phụ, làm rối loạn hệ vi sinh và tăng kháng thuốc. Bác sĩ chỉ cân nhắc kháng sinh khi nghi hoặc xác định một số nhiễm khuẩn, bệnh nặng, có yếu tố nguy cơ hoặc chỉ định dịch tễ. Phân máu không tự động đồng nghĩa phải dùng thuốc; một số tác nhân cần tránh kháng sinh vì nguy cơ biến chứng.
Khi còn nôn, nên uống từng ngụm dung dịch bù nước và tăng dần theo khả năng dung nạp. Khi đỡ buồn nôn, có thể ăn lại các món quen thuộc như cháo, cơm, khoai, súp, thịt nạc, trứng và rau nấu chín. Không cần nhịn ăn kéo dài. Hạn chế rượu, caffeine, nước ngọt đậm đặc, món nhiều mỡ và thực phẩm sống tái. Trẻ tiếp tục bú mẹ hoặc sữa công thức; chế độ riêng cần bác sĩ tư vấn nếu có bệnh thận, tim hoặc đái tháo đường.
Nhập viện được cân nhắc khi mất nước nặng, tụt huyết áp, lơ mơ, nôn liên tục, không uống được, rối loạn điện giải, tổn thương thận, đau bụng nghi ngoại khoa hoặc nhiễm trùng toàn thân. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch có thể cần theo dõi viện sớm hơn dù triệu chứng chưa quá rầm rộ. Quyết định dựa trên khám, khả năng bù dịch tại nhà, bệnh nền và kết quả xét nghiệm.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

