Tiêu chảy cấp là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nước nhiều hơn bình thường, khởi phát đột ngột và thường kéo dài dưới 14 ngày. Đây là một hội chứng chứ không phải một bệnh duy nhất; nguyên nhân thường gặp gồm viêm dạ dày-ruột do virus, ngộ độc thực phẩm, nhiễm khuẩn, ký sinh trùng và tác dụng phụ của thuốc. Người bệnh có thể kèm đau quặn bụng, buồn nôn, nôn, sốt hoặc mót rặn. Nguy cơ quan trọng nhất là mất nước và điện giải, biểu hiện bằng khát, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt hoặc mệt lả. Phần lớn ca nhẹ cải thiện với bù nước và ăn uống phù hợp, nhưng phân máu, sốt cao, đau dữ dội, không uống được hoặc tiêu chảy ở nhóm nguy cơ cần được khám sớm để xác định nguyên nhân và tránh dùng thuốc không phù hợp.
Tiêu chảy cấp là bệnh gì?
Tiêu chảy cấp (Acute diarrhea) là một thay đổi mới xuất hiện về độ lỏng và tần suất phân, thường được mô tả là từ ba lần phân lỏng mỗi ngày hoặc nhiều hơn mức bình thường của cá nhân. Khái niệm nhấn mạnh thời gian ngắn, thường dưới 14 ngày; tiêu chảy kéo dài 14–28 ngày được nhiều tài liệu gọi là dai dẳng, còn từ bốn tuần thường được xếp mạn tính. Tiêu chảy cấp không đồng nghĩa viêm ruột: độc tố, chất thẩm thấu hoặc thuốc có thể gây tiết nước mà không tạo viêm rõ. Vì đây là triệu chứng, việc đánh giá tập trung vào mức mất nước, dấu hiệu cảnh báo và nguyên nhân có thể điều trị.
| Tên bệnh | Tiêu chảy cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute diarrhea |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Đi ngoài phân lỏng cấp tính; hội chứng tiêu chảy khởi phát cấp |
| Mã ICD-10 | R19.7 có thể dùng khi mới ghi nhận triệu chứng tiêu chảy chưa xác định nguyên nhân; A09 thường phù hợp khi chẩn đoán viêm dạ dày-ruột hoặc tiêu chảy có nguồn gốc nhiễm trùng hay chưa xác định. Ưu tiên mã nguyên nhân cụ thể khi đã xác minh. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Triệu chứng và hội chứng tiêu hóa; liên quan tiêu hóa, truyền nhiễm, nhi khoa hoặc cấp cứu tùy nguyên nhân và mức độ mất nước. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Ruột non và đại tràng tham gia điều hòa nước, điện giải và khuôn phân; ảnh hưởng toàn thân chủ yếu do mất dịch, rối loạn điện giải và giảm hấp thu tạm thời. |
| Tính chất bệnh | Khởi phát đột ngột và thường kéo dài dưới 14 ngày. Có thể do nhiễm trùng và lây, hoặc do thuốc, thức ăn, độc tố và nguyên nhân không lây. |
| Mức độ phổ biến | Rất thường gặp ở mọi lứa tuổi; nhiều trường hợp nhẹ không đến cơ sở y tế nên số liệu ghi nhận thấp hơn thực tế. Tần suất tăng trong mùa dịch, sau du lịch hoặc khi an toàn thực phẩm và nguồn nước không bảo đảm. |
| Bệnh có lây không? | Tùy nguyên nhân; tiêu chảy do nhiễm trùng thường có thể lây. |
| Đường lây | Nếu do nhiễm trùng, đường lây chủ yếu là phân-miệng qua tay, thực phẩm, nước hoặc bề mặt nhiễm bẩn. Tiêu chảy do thuốc, không dung nạp thức ăn hoặc rối loạn nội tiết không lây. |
Tổng quan chuyên môn về Tiêu chảy cấp
Phân lỏng xuất hiện khi lượng nước vào lòng ruột vượt khả năng hấp thu. Cơ chế có thể là tăng tiết nước-điện giải do độc tố, giữ nước do chất không hấp thu, tổn thương niêm mạc gây rỉ dịch viêm, hoặc tăng nhu động làm giảm thời gian tiếp xúc hấp thu. Nôn, sốt và ăn uống kém làm mất dịch trầm trọng hơn. Khi thể tích tuần hoàn giảm, thận giữ nước và nước tiểu ít; nếu tiếp tục mất dịch có thể xảy ra tụt huyết áp, rối loạn điện giải và tổn thương cơ quan.
Theo biểu hiện, tiêu chảy cấp được chia thành tiêu chảy nước, tiêu chảy có máu hoặc lỵ, và tiêu chảy kèm mất nước từ nhẹ đến nặng. Theo cơ chế có thể là tiết dịch, thẩm thấu, viêm hoặc do tăng nhu động. Theo nguyên nhân gồm nhiễm trùng, độc tố thức ăn, thuốc và bệnh không nhiễm trùng. Phân loại giúp quyết định bù dịch, xét nghiệm và mức độ khẩn, nhưng không thể xác định tác nhân chỉ từ màu hoặc mùi phân.
Tiêu chảy cấp xảy ra trên toàn cầu và là một trong những vấn đề tiêu hóa thường gặp nhất. Gánh nặng bệnh nặng tập trung ở trẻ nhỏ, nơi thiếu nước sạch và vệ sinh, nhưng người lớn vẫn thường mắc qua thực phẩm, du lịch và ổ dịch virus. Tại Việt Nam, chẩn đoán được ghi nhận dưới nhiều tên như tiêu chảy, ngộ độc thực phẩm hoặc viêm dạ dày-ruột; số ca cộng đồng thực tế có thể cao hơn số liệu khám bệnh.
Trong nhiễm trùng, tác nhân được nuốt vào, nhân lên hoặc tiết độc tố ở ruột, làm tăng tiết và giảm hấp thu. Ngộ độc do độc tố tạo sẵn thường khởi phát rất nhanh sau bữa ăn. Thuốc có thể kéo nước vào lòng ruột, thay đổi hệ vi sinh hoặc kích thích nhu động. Không dung nạp carbohydrate tạo áp lực thẩm thấu và lên men, thường kèm đầy hơi, và có thể giảm khi ngừng thực phẩm liên quan.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tiêu chảy cấp
Các nguyên nhân chính gồm virus đường ruột, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng từ thức ăn và nước; độc tố có sẵn trong thực phẩm; thuốc như kháng sinh, thuốc chứa magnesium hoặc một số thuốc điều trị ung thư; và không dung nạp thức ăn tạm thời. Ít gặp hơn, tiêu chảy khởi phát cấp có thể là biểu hiện của viêm ruột thừa, thiếu máu ruột, đợt bùng phát bệnh viêm ruột, cường giáp hoặc lạm dụng thuốc nhuận tràng.
Nguy cơ tăng khi ăn đồ sống tái, thực phẩm để ở nhiệt độ không an toàn, dùng nước chưa xử lý, du lịch, tiếp xúc người đang nôn-tiêu chảy, dùng kháng sinh hoặc nhập viện gần đây. Giảm acid dạ dày, suy dinh dưỡng, tuổi nhỏ hoặc cao và suy giảm miễn dịch làm tăng khả năng mắc hoặc mức độ nặng. Một số nghề như chế biến thực phẩm, chăm sóc trẻ và y tế dễ tiếp xúc ổ dịch.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, người cao tuổi, thai phụ, người suy giảm miễn dịch, người có bệnh thận, tim, gan hoặc đái tháo đường dễ mất nước hoặc biến chứng. Người không thể tự uống, sống một mình, có rối loạn nhận thức hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu cũng cần được theo dõi sát. Người làm việc với thực phẩm cần chú ý nguy cơ lây cho cộng đồng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tiêu chảy cấp
Tiêu chảy thường bắt đầu đột ngột, có thể đơn độc hoặc đi cùng đau quặn, đầy hơi, buồn nôn, nôn và sốt. Phân nước nhiều gợi ý mất dịch nhanh; phân nhầy máu và mót rặn gợi ý viêm đại tràng. Một số ngộ độc độc tố gây nôn nổi bật và hết sớm. Mức độ nguy hiểm không chỉ phụ thuộc số lần đi tiêu mà còn ở khả năng uống, lượng tiểu, bệnh nền và dấu hiệu toàn thân.
- Đi ngoài phân lỏng hoặc nước nhiều lần: thay đổi rõ so với thói quen bình thường.
- Đau quặn bụng: thường từng cơn và liên quan nhu động ruột tăng.
- Buồn nôn hoặc nôn: có thể xuất hiện trước hoặc cùng tiêu chảy.
- Mót đi ngoài và khó nhịn: thường rõ khi đại tràng bị kích thích.
- Sốt nhẹ, mệt, đau đầu hoặc đau mỏi: hay gặp trong nhiễm virus.
- Khát, khô miệng, tiểu ít: dấu hiệu thiếu dịch cần được theo dõi.
- Phân có máu hoặc mủ: gợi ý nhiễm trùng xâm lấn hay bệnh viêm.
- Đau bụng khu trú hoặc đau liên tục: không điển hình cho tiêu chảy đơn giản và cần loại trừ bệnh ngoại khoa.
- Vàng da, phát ban hoặc yếu cơ: có thể hướng đến nguyên nhân hệ thống hoặc biến chứng.
- Tiêu chảy rất nhiều như nước vo gạo: có thể gây mất nước nhanh và cần đánh giá khẩn.
Nên đặt lịch khám khi tiêu chảy kéo dài quá vài ngày, tái diễn hoặc xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc mới. Cần khám trong ngày nếu có phân máu, sốt cao, đau bụng đáng kể, nôn nhiều, tiêu chảy sau kháng sinh, sau du lịch, hoặc ở trẻ nhỏ, thai phụ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch. Cần tái khám sớm khi đã bù dịch nhưng vẫn tiểu ít, chóng mặt, sụt cân hoặc xét nghiệm cho thấy bất thường điện giải hay chức năng thận.
- Ngất, lơ mơ, co giật, lú lẫn hoặc không thể đứng vững.
- Không uống được, nôn liên tục, không tiểu nhiều giờ hoặc môi lưỡi rất khô.
- Tim đập nhanh, thở nhanh, tay chân lạnh, tụt huyết áp hoặc đau ngực.
- Đau bụng dữ dội, bụng cứng, chướng tiến triển hoặc nôn dịch xanh.
- Đi ngoài máu nhiều, phân đen, sốt cao kèm rét run hoặc dấu hiệu sốc.
Chẩn đoán Tiêu chảy cấp
Chẩn đoán bắt đầu bằng xác nhận đây là phân lỏng thực sự, thời gian dưới 14 ngày và mức độ mất nước. Bác sĩ hỏi số lần đi tiêu, máu hoặc nhầy, sốt, nôn, thức ăn, du lịch, người cùng mắc, kháng sinh và bệnh nền. Phần lớn ca nhẹ không cần xét nghiệm. Xét nghiệm được chọn khi kết quả có khả năng thay đổi điều trị, phục vụ kiểm soát ổ dịch hoặc loại trừ biến chứng.
Khám đánh giá mạch, huyết áp nằm và đứng, nhiệt độ, độ tỉnh táo, niêm mạc, độ đàn hồi da và lượng nước tiểu. Bụng được khám để phát hiện đau khu trú, phản ứng thành bụng, chướng hoặc nhu động bất thường. Bác sĩ có thể cân ở trẻ, xem tã ướt và nước mắt; khám trực tràng chỉ thực hiện khi cần xác nhận máu hoặc đánh giá bệnh lý hậu môn-trực tràng.
Xét nghiệm phân tìm tác nhân được cân nhắc khi tiêu chảy có máu, sốt cao, đau nhiều, nhiễm trùng huyết, kéo dài, suy giảm miễn dịch hoặc liên quan ổ dịch. Công thức máu và điện giải không cần cho mọi trường hợp, nhưng hữu ích khi mất nước vừa-nặng, bệnh nền hoặc không uống được. Xét nghiệm Clostridioides difficile phù hợp khi có dùng kháng sinh hoặc chăm sóc y tế gần đây. Không nên xét nghiệm tràn lan vì có thể phát hiện tác nhân không phải nguyên nhân.
Hình ảnh không phải bước thường quy của tiêu chảy cấp. Siêu âm hoặc chụp cắt lớp được dùng khi triệu chứng gợi ý viêm ruột thừa, tắc ruột, thiếu máu cục bộ, viêm túi thừa, thủng hoặc đợt bệnh viêm ruột phức tạp. Chụp không thay thế đánh giá mất nước và không xác định hầu hết virus hoặc độc tố thức ăn.
Tiêu chảy được nhận diện khi đi phân lỏng hoặc nước từ ba lần mỗi ngày hoặc nhiều hơn mức bình thường của cá nhân. Tính “cấp” thường dùng cho thời gian dưới 14 ngày; một số nguồn mô tả phần lớn đợt cấp kéo dài dưới một tuần. Không có tiêu chuẩn duy nhất để xác định nguyên nhân. Dấu hiệu mất nước và cảnh báo quyết định mức độ xử trí.
Điều trị Tiêu chảy cấp
Điều trị ưu tiên bù nước-điện giải, duy trì dinh dưỡng và nhận biết người cần xét nghiệm hoặc nhập viện. Điều trị nguyên nhân chỉ thực hiện khi lợi ích rõ, như một số nhiễm khuẩn, ký sinh trùng hoặc thuốc gây tiêu chảy. Người bệnh không mất nước nặng, uống được và không có dấu hiệu cảnh báo thường có thể theo dõi tại nhà với hướng dẫn cụ thể.
Dung dịch bù nước có glucose và điện giải là lựa chọn chính. Thuốc giảm triệu chứng có thể phù hợp với một số người lớn bị tiêu chảy nước không sốt, không máu, nhưng không dùng tùy tiện cho trẻ hoặc người nghi viêm xâm lấn. Kháng sinh và thuốc chống ký sinh trùng cần dựa trên bối cảnh, xét nghiệm và hướng dẫn chuyên môn. Không dùng thuốc cũ, thuốc không rõ thành phần hoặc phối hợp nhiều thuốc cầm tiêu chảy.
Can thiệp chính là truyền dịch tĩnh mạch khi mất nước nặng, sốc hoặc không thể uống. Đặt đường truyền, theo dõi điện giải và lượng nước tiểu có thể cần trong cơ sở y tế. Nội soi không dùng để chẩn đoán tiêu chảy cấp thông thường; chỉ cân nhắc nếu chảy máu, đau kéo dài hoặc nghi bệnh viêm, thiếu máu cục bộ hay tổn thương cấu trúc.
Tiêu chảy cấp tự nó không có chỉ định phẫu thuật. Phẫu thuật chỉ đặt ra khi nguyên nhân thực sự là bệnh ngoại khoa hoặc có biến chứng như thủng, hoại tử, tắc ruột hoặc viêm ruột thừa. Dấu hiệu đau khu trú liên tục, bụng cứng và chướng là lý do cần đánh giá ngoại khoa thay vì tiếp tục tự điều trị tiêu chảy.
Uống lượng nhỏ thường xuyên, tăng dần khi nôn giảm; dùng dung dịch bù nước thay vì chỉ nước ngọt hoặc nước trái cây đậm đặc. Tiếp tục ăn theo cảm giác đói và duy trì bú mẹ. Nghỉ ngơi, rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh nhà vệ sinh và tách dụng cụ cá nhân giúp bảo vệ người trong gia đình.
Theo dõi số lần phân, lượng dịch uống, nôn, nhiệt độ, mức tỉnh táo và số lần tiểu. Chú ý dấu hiệu điều trị không đạt như chóng mặt tăng, khát liên tục, tim nhanh, tiểu sẫm và ít. Nếu được kê thuốc, cần theo dõi dị ứng, phát ban, đau bụng tăng hoặc tiêu chảy nặng hơn và báo lại bác sĩ.
Nhiều đợt tiêu chảy cấp cải thiện trong vài ngày và kết thúc trong dưới hai tuần. Thời gian dài hơn có thể gặp ở ký sinh trùng, tiêu chảy sau kháng sinh hoặc người suy giảm miễn dịch. Nếu sang ngày 14 vẫn còn tiêu chảy, cần chuyển hướng đánh giá tiêu chảy dai dẳng hoặc mạn thay vì tiếp tục coi là một đợt cấp thông thường.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Mất nước là biến chứng chính, có thể dẫn đến tụt huyết áp, tổn thương thận cấp và rối loạn natri, kali, bicarbonate. Trẻ có nguy cơ hạ đường huyết và suy dinh dưỡng; người cao tuổi có thể té ngã hoặc lú lẫn. Tùy tác nhân, biến chứng hiếm gồm nhiễm trùng huyết, hội chứng tán huyết-ure huyết, viêm khớp phản ứng và hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng.
Đa số người khỏe mạnh hồi phục hoàn toàn khi bù đủ dịch và không có dấu hiệu cảnh báo. Tiên lượng xấu hơn nếu mất nước nặng, chẩn đoán muộn, tác nhân xâm lấn hoặc bệnh nền phức tạp. Số lần đi tiêu giảm và lượng nước tiểu trở lại là tín hiệu cải thiện, nhưng phân còn mềm vài ngày không nhất thiết nghĩa là bệnh đang nặng.
Tiêu chảy cấp có thể xuất hiện lại do tái phơi nhiễm, một tác nhân mới, thức ăn không dung nạp hoặc thuốc tiếp tục sử dụng. Nhiều đợt tách biệt trong thời gian ngắn cần xem lại vệ sinh thực phẩm, nguồn nước, thuốc và bệnh nền. Nếu triệu chứng không thực sự hết giữa các đợt hoặc kéo dài bốn tuần, cần đánh giá theo hướng tiêu chảy mạn.
Rửa tay với xà phòng sau đi vệ sinh và trước ăn, nấu chín thịt-trứng-hải sản, tách thực phẩm sống-chín, làm lạnh thức ăn sớm và dùng nước an toàn. Không chuẩn bị thức ăn cho người khác khi đang nôn hoặc tiêu chảy. Vaccine rotavirus cho trẻ và tuân thủ khuyến cáo vaccine hoặc an toàn thực phẩm khi du lịch giúp giảm một số nguyên nhân.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tiêu chảy cấp
Bắt đầu bằng bù nước, sau đó ăn lại sớm với khẩu phần nhỏ: cơm, cháo, khoai, bánh mì, súp, thịt nạc, trứng, sữa chua nếu dung nạp và rau chín. Không cần chế độ chỉ gồm chuối-cơm kéo dài. Tránh rượu, caffeine, đồ uống quá ngọt, thức ăn rất béo và sản phẩm sữa nếu làm đầy hơi hoặc tiêu chảy tăng. Chế độ cần cá thể hóa theo bệnh nền.
Giảm hoạt động khi còn sốt, chóng mặt hoặc tiểu ít. Không tập nặng vì tăng mất nước qua mồ hôi. Khi đã uống ăn bình thường, hết choáng và số lần đi tiêu giảm, có thể trở lại vận động nhẹ. Người làm thực phẩm, y tế hoặc chăm sóc trẻ cần tuân thủ quy định trở lại công việc để tránh truyền bệnh.
Theo dõi thời điểm khởi phát, số lần đi tiêu và nôn, máu trong phân, nhiệt độ, lượng nước uống và nước tiểu. Có thể ghi lại thực phẩm và thuốc đã dùng để hỗ trợ bác sĩ nếu cần khám. Không dựa vào màu phân đơn độc để tự chẩn đoán. Sự giảm tỉnh táo, đau tăng, phân máu hoặc không uống được là giới hạn của theo dõi tại nhà.
- Không tự pha oresol sai tỷ lệ hoặc dùng nước ngọt có gas thay thế hoàn toàn.
- Không tự dùng kháng sinh cho mọi đợt tiêu chảy vì nguyên nhân thường là virus.
- Không dùng thuốc làm chậm nhu động khi có sốt cao, phân máu hoặc đau bụng dữ dội.
- Không nhịn uống để giảm số lần đi tiêu; điều này làm tăng nguy cơ mất nước.
- Không tiếp tục chế biến thức ăn cho người khác khi đang có triệu chứng nhiễm trùng đường ruột.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ nhỏ mất nước nhanh và không luôn nói được cảm giác khát. Dấu hiệu quan trọng gồm bú kém, ít tã ướt, mắt trũng, khóc ít nước mắt, quấy hoặc ngủ li bì. Tiếp tục bú và cho dung dịch bù nước theo hướng dẫn. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy. Trẻ dưới một tuổi, sinh non, có bệnh nền, sốt hoặc máu trong phân nên được tư vấn y tế sớm.
Người cao tuổi có thể chỉ biểu hiện yếu, lú lẫn, té ngã hoặc chán ăn; họ thường có suy giảm chức năng thận và dùng nhiều thuốc. Bù dịch quá ít gây tổn thương thận, nhưng quá nhiều có thể làm nặng suy tim. Cần liên hệ bác sĩ để cá thể hóa lượng dịch và rà soát thuốc, không tự dừng lợi tiểu hoặc thuốc huyết áp.
Tiêu chảy nhẹ thường không ảnh hưởng thai trực tiếp, nhưng mất nước, sốt cao và nhiễm trùng thực phẩm có thể gây nguy cơ. Thai phụ cần khám khi không uống được, đau bụng nhiều, có máu trong phân, giảm cử động thai hoặc dấu hiệu chuyển dạ. Thuốc cầm tiêu chảy và kháng sinh phải được lựa chọn theo thai kỳ; không tự mua dùng.
Có thể tiếp tục cho bú trong đa số trường hợp và chú trọng bù nước cho mẹ. Rửa tay trước khi chạm vào trẻ, làm sạch bề mặt và tránh để trẻ tiếp xúc chất nôn hoặc phân. Khi dùng thuốc, cần thông báo đang cho con bú để bác sĩ chọn hoạt chất phù hợp; không cần ngừng bú chỉ vì phân lỏng nếu mẹ còn đủ sức chăm sóc.
Tiêu chảy có thể kéo dài, do tác nhân không thường gặp và nhanh dẫn đến nhiễm trùng toàn thân. Người suy giảm miễn dịch nên liên hệ cơ sở y tế sớm, đặc biệt khi sốt, đau, máu trong phân hoặc sụt cân. Xét nghiệm phân có thể cần nhiều nhóm tác nhân; điều trị phải dựa vào chẩn đoán và mức độ suy giảm miễn dịch.
Bệnh thận, tim, gan, đái tháo đường và bệnh viêm ruột làm tăng rủi ro mất nước hoặc thay đổi điện giải. Một số thuốc như lợi tiểu, thuốc hạ đường huyết và thuốc tác động hệ renin-angiotensin cần được bác sĩ rà soát khi người bệnh ăn uống kém. Không tự áp dụng lượng nước chuẩn cho mọi bệnh nền.
Sau phẫu thuật, tiêu chảy có thể do kháng sinh, dinh dưỡng qua ống, thay đổi chiều dài ruột hoặc nhiễm trùng. Cần báo đội điều trị khi kèm sốt, đau vết mổ, chướng, nôn hoặc lượng phân qua hậu môn nhân tạo tăng đột ngột. Mục tiêu bù dịch và điện giải khác nhau tùy loại phẫu thuật.
Câu hỏi thường gặp về Tiêu chảy cấp
Phần lớn đợt tiêu chảy cấp cải thiện trong vài ngày; định nghĩa lâm sàng thường giới hạn dưới 14 ngày. Thời gian phụ thuộc nguyên nhân: độc tố thức ăn có thể hết nhanh, virus thường kéo dài ngắn, còn một số vi khuẩn hoặc ký sinh trùng lâu hơn. Nếu triệu chứng không giảm, xuất hiện máu, sốt cao, sụt cân hoặc kéo dài tới hai tuần, người bệnh nên được đánh giá lại thay vì tiếp tục tự điều trị như một đợt nhẹ.
Một số người lớn bị tiêu chảy nước nhẹ, không sốt và không có máu có thể được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn dùng thuốc giảm triệu chứng. Tuy nhiên, thuốc làm chậm nhu động không phù hợp khi nghi nhiễm trùng xâm lấn, đau bụng dữ dội, chướng bụng, trẻ nhỏ hoặc một số bệnh nền. Thuốc không thay thế bù nước. Nếu không chắc nguyên nhân, ưu tiên dung dịch bù nước và hỏi chuyên môn trước khi dùng.
Nước lọc giúp bổ sung dịch nhưng có thể không thay đủ natri, kali và glucose khi tiêu chảy nhiều hoặc nôn. Dung dịch bù nước đường uống được pha đúng hướng dẫn có tỷ lệ giúp ruột hấp thu nước và điện giải hiệu quả hơn. Không pha đặc, không thêm đường hoặc muối ngoài hướng dẫn. Người suy tim, suy thận, trẻ sơ sinh hoặc người không thể uống cần được bác sĩ tư vấn vì lượng và đường bù dịch phải cá thể hóa.
Phần lớn trường hợp nhẹ, ngắn ngày và không có dấu hiệu cảnh báo không cần xét nghiệm phân. Xét nghiệm hữu ích khi có máu, sốt cao, đau nhiều, mất nước nặng, suy giảm miễn dịch, tiêu chảy kéo dài, sau kháng sinh hoặc liên quan nhiều người cùng mắc. Bác sĩ chọn nuôi cấy, xét nghiệm phân tử, ký sinh trùng hoặc Clostridioides difficile dựa trên bối cảnh. Xét nghiệm tràn lan có thể phát hiện mầm bệnh không liên quan.
Không nên nhịn ăn kéo dài. Khi nôn giảm và có cảm giác đói, người bệnh có thể ăn lại từng lượng nhỏ với thức ăn quen thuộc, ít dầu mỡ và dễ dung nạp. Tiếp tục ăn giúp duy trì năng lượng và phục hồi niêm mạc; trẻ nên tiếp tục bú mẹ hoặc sữa công thức. Nếu một thực phẩm làm đầy hơi hoặc tiêu chảy tăng, có thể tạm giảm và thử lại sau. Bù nước vẫn là ưu tiên trước nhất.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

