Tiêu chảy mạn là tình trạng phân lỏng hoặc nước xuất hiện liên tục hay tái diễn trong ít nhất bốn tuần. Đây là một hội chứng có nhiều nguyên nhân, từ hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy, tác dụng phụ thuốc, không dung nạp lactose, bệnh celiac, tiêu chảy acid mật đến bệnh viêm ruột, viêm đại tràng vi thể, suy tụy hoặc nhiễm ký sinh trùng. Ngoài số lần đi tiêu, bác sĩ quan tâm phân nước, phân mỡ, máu, triệu chứng về đêm, sụt cân, thiếu máu và tiền sử phẫu thuật hay dùng thuốc. Tiêu chảy kéo dài có thể gây mất nước, thiếu vi chất và ảnh hưởng sinh hoạt, nhưng nhiều nguyên nhân có thể kiểm soát khi được xác định đúng. Người bệnh không nên tự loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm hoặc dùng thuốc cầm tiêu chảy lâu dài trước khi loại trừ dấu hiệu cảnh báo.
Tiêu chảy mạn là bệnh gì?
Tiêu chảy mạn (Chronic diarrhea) là sự thay đổi kéo dài về độ lỏng và tần suất phân trong ít nhất bốn tuần. Người bệnh có thể đi phân nước nhiều lần, phân mỡ khó xả, phân nhầy máu hoặc chỉ có cảm giác cấp bách và phân mềm. Đây không phải một chẩn đoán nguyên nhân. Nó có thể xuất phát từ ruột, tụy, mật, tuyến giáp, thuốc hoặc rối loạn trục não-ruột. Khác với tiêu chảy dai dẳng sau nhiễm trùng kéo dài hai đến dưới bốn tuần, tiêu chảy mạn cần kế hoạch đánh giá có hệ thống để tìm bệnh hữu cơ và rối loạn chức năng.
| Tên bệnh | Tiêu chảy mạn |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Chronic diarrhea |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tiêu chảy mạn tính; tiêu chảy kéo dài từ bốn tuần |
| Mã ICD-10 | R19.7 có thể ghi nhận triệu chứng khi chưa xác định nguyên nhân; nên ưu tiên mã bệnh nền sau chẩn đoán. K52.9 có thể áp dụng cho viêm dạ dày-ruột hoặc đại tràng không nhiễm trùng chưa đặc hiệu, nhưng không đại diện cho mọi tiêu chảy mạn. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng tiêu hóa mạn tính; cần đánh giá tại chuyên khoa tiêu hóa, đôi khi phối hợp nội tiết, nhiễm trùng, miễn dịch, dinh dưỡng hoặc ngoại khoa. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Ruột non, đại tràng, tụy, đường mật và trục não-ruột có thể liên quan; hậu quả toàn thân gồm mất nước, thiếu vi chất, sụt cân và suy dinh dưỡng. |
| Tính chất bệnh | Kéo dài ít nhất bốn tuần, có thể liên tục hoặc từng đợt. Phần lớn nguyên nhân không lây, nhưng một số nhiễm trùng mạn vẫn có khả năng truyền bệnh. |
| Mức độ phổ biến | Là lý do thường gặp để khám tiêu hóa, nhưng tỷ lệ thay đổi theo định nghĩa và dân số. Hội chứng ruột kích thích, thuốc, không dung nạp thức ăn và bệnh viêm hoặc hấp thu kém là những nhóm nguyên nhân quan trọng. |
| Bệnh có lây không? | Thường không; chỉ lây khi nguyên nhân là một nhiễm trùng có khả năng truyền. |
| Đường lây | Không áp dụng cho phần lớn nguyên nhân. Nếu do Giardia, Cryptosporidium hoặc nhiễm trùng khác, đường lây thường là phân-miệng qua nước, thức ăn hoặc tiếp xúc nhiễm bẩn. |
Tổng quan chuyên môn về Tiêu chảy mạn
Cơ chế gồm giữ chất tan không hấp thu trong lòng ruột gây tiêu chảy thẩm thấu; tăng tiết nước do acid mật, hormone hoặc độc tố; tổn thương niêm mạc gây viêm và rỉ protein-máu; giảm tiêu hóa hoặc hấp thu chất béo; và tăng vận động ruột. Nhiều cơ chế có thể cùng tồn tại, ví dụ bệnh celiac vừa làm tổn thương nhung mao vừa gây kém hấp thu. Mất chất kéo dài dẫn đến thiếu sắt, folate, vitamin tan trong mỡ, giảm cân và rối loạn điện giải.
Phân loại thực hành gồm tiêu chảy nước, tiêu chảy mỡ-kém hấp thu và tiêu chảy viêm. Tiêu chảy nước được chia thêm thành thẩm thấu, tiết dịch và chức năng; đặc điểm có giảm khi nhịn ăn hay xảy ra ban đêm giúp định hướng. Phân mỡ, nổi, khó xả gợi ý kém hấp thu; máu, sốt hoặc calprotectin tăng gợi ý viêm. Phân loại hỗ trợ chọn xét nghiệm nhưng không thay cho chẩn đoán xác định.
Tiêu chảy mạn gặp ở người trưởng thành và trẻ em, là nguyên nhân thường xuyên của chuyển khám tiêu hóa. Tỷ lệ phụ thuộc cách định nghĩa và khảo sát. Ở người trẻ không có dấu hiệu cảnh báo, rối loạn chức năng thường gặp; ở người lớn tuổi cần nghĩ thêm viêm đại tràng vi thể, thuốc và ung thư. Dữ liệu Việt Nam cho toàn bộ hội chứng còn phân tán vì nguyên nhân rất đa dạng và nhiều ca tự điều trị.
Phần lớn trường hợp hình thành từ rối loạn hấp thu, viêm, bài tiết hoặc vận động kéo dài chứ không qua một đường lây. Trong bệnh celiac, gluten kích hoạt miễn dịch ở người có cơ địa; trong viêm đại tràng vi thể, niêm mạc đại tràng viêm chỉ thấy trên sinh thiết. Tiêu chảy acid mật xảy ra khi acid mật xuống đại tràng quá mức. Nhiễm ký sinh trùng mạn phát sinh sau nuốt nang hoặc noãn từ nước và thực phẩm nhiễm bẩn.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tiêu chảy mạn
Nguyên nhân thường gặp gồm hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy, tiêu chảy chức năng, không dung nạp lactose hoặc carbohydrate, thuốc, bệnh celiac, viêm đại tràng vi thể, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng và tiêu chảy acid mật. Các nguyên nhân khác gồm Giardia, suy tụy ngoại tiết, cường giáp, đái tháo đường, bệnh ruột sau xạ trị, ruột ngắn, tăng sinh vi khuẩn ruột non và lạm dụng thuốc nhuận tràng.
Nguy cơ thay đổi được gồm dùng thuốc gây tiêu chảy, lạm dụng chất nhuận tràng, chế độ nhiều đường khó hấp thu, rượu và phơi nhiễm nước không an toàn. Các yếu tố khác gồm bệnh tự miễn, tiền sử phẫu thuật ruột hoặc cắt túi mật, xạ trị vùng bụng, bệnh tụy và tiền sử gia đình bệnh celiac, bệnh viêm ruột hoặc ung thư đại trực tràng. Tuổi cao làm tăng khả năng viêm đại tràng vi thể và bệnh ác tính.
Người có bệnh tự miễn, bệnh tụy, đái tháo đường lâu năm, HIV hoặc suy giảm miễn dịch, tiền sử cắt ruột, cắt túi mật, xạ trị, du lịch hoặc dùng kháng sinh kéo dài có nguy cơ cao hơn. Trẻ chậm tăng trưởng, người cao tuổi sụt cân và người có thiếu máu hoặc albumin thấp cần được đánh giá sớm vì dễ có bệnh hữu cơ hoặc kém hấp thu.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tiêu chảy mạn
Triệu chứng có thể liên tục hoặc thành đợt, liên quan bữa ăn, căng thẳng hoặc xuất hiện ban đêm. Phân nước cấp bách thường gặp ở rối loạn chức năng và tiêu chảy acid mật; phân mỡ, nổi và hôi gợi ý kém hấp thu; máu hoặc nhầy gợi ý viêm. Đầy hơi, đau bụng, sụt cân và mệt là triệu chứng đi kèm. Một số người không đau nhưng chất lượng cuộc sống giảm do nhu cầu đi vệ sinh khó dự đoán.
- Phân lỏng kéo dài ít nhất bốn tuần: liên tục hoặc tái diễn từng đợt.
- Tăng số lần đi tiêu và cảm giác cấp bách: có thể ảnh hưởng công việc và giấc ngủ.
- Đau bụng, đầy hơi hoặc sôi bụng: mức độ và liên quan đi tiêu giúp định hướng nguyên nhân.
- Sụt cân hoặc khó duy trì cân nặng: gợi ý kém hấp thu hoặc bệnh hữu cơ.
- Mệt, yếu, chuột rút: có thể liên quan thiếu máu, thiếu vi chất hoặc điện giải.
- Phân mỡ, nổi hoặc khó xả: gợi ý rối loạn tiêu hóa-hấp thu chất béo.
- Máu trong phân, sốt hoặc đau về đêm: gợi ý viêm, nhiễm trùng hoặc bệnh cấu trúc.
- Phù chân, loét miệng, phát ban hoặc đau khớp: có thể là biểu hiện ngoài ruột.
- Đỏ bừng, khò khè hoặc hồi hộp từng cơn: hiếm nhưng có thể gợi ý nguyên nhân nội tiết.
- Mất kiểm soát phân: có thể bị nhầm với tăng số lần đi tiêu và cần đánh giá cơ sàn chậu.
Nên đặt lịch khám khi phân lỏng kéo dài đủ bốn tuần, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc phải dùng thuốc cầm tiêu chảy thường xuyên. Cần khám trong ngày nếu có máu, sốt, mất nước, đau tăng, sụt cân nhanh, tiêu chảy đánh thức ban đêm hoặc đang suy giảm miễn dịch. Cần tái khám sớm khi kết quả ban đầu bình thường nhưng triệu chứng tiếp diễn, xuất hiện thiếu máu, albumin thấp, thay đổi kiểu phân hoặc không đáp ứng kế hoạch điều trị.
- Ngất, lơ mơ, tụt huyết áp hoặc không thể uống bù dịch.
- Chảy máu tiêu hóa nhiều, phân đen kèm choáng hoặc nôn ra máu.
- Đau bụng dữ dội mới xuất hiện, bụng cứng, chướng và không trung tiện.
- Sốt cao kèm rét run, tim nhanh, thở nhanh hoặc nghi nhiễm trùng huyết.
- Yếu liệt, loạn nhịp, co giật hoặc tiểu rất ít gợi ý rối loạn điện giải nặng.
Chẩn đoán Tiêu chảy mạn
Đánh giá bắt đầu bằng xác nhận thời gian, tính chất phân và phân biệt tiêu chảy thật với són phân hoặc đi nhiều lần nhưng phân khuôn. Bác sĩ rà soát thuốc, chế độ ăn, du lịch, phẫu thuật, bệnh tự miễn và tiền sử gia đình. Xét nghiệm được chọn theo nhóm nước, mỡ hoặc viêm và dấu hiệu cảnh báo. Nội soi, sinh thiết hoặc hình ảnh chỉ thực hiện khi có chỉ định, không phải mọi người đều cần cùng một gói xét nghiệm.
Khám đánh giá cân nặng, chỉ số khối cơ thể, huyết áp tư thế, niêm mạc, phù, da, miệng và dấu hiệu thiếu vi chất. Khám bụng tìm đau, khối, gan lách to hoặc sẹo phẫu thuật. Bác sĩ có thể khám hậu môn-trực tràng để đánh giá máu, khối, trương lực cơ và són phân. Dấu hiệu tuyến giáp, khớp và da có thể gợi ý bệnh hệ thống.
Xét nghiệm ban đầu thường gồm công thức máu, điện giải, chức năng thận-gan, albumin và xét nghiệm bệnh celiac theo bối cảnh; tuyến giáp được kiểm tra khi có gợi ý. Calprotectin hoặc lactoferrin phân hỗ trợ sàng lọc viêm ruột. AGA khuyến nghị xét nghiệm Giardia ở tiêu chảy nước mạn và cân nhắc tiêu chảy acid mật; xét nghiệm ký sinh trùng khác phụ thuộc du lịch-nguy cơ. Xét nghiệm phân mỡ, elastase tụy hoặc các xét nghiệm chuyên biệt chỉ dùng khi nghi kém hấp thu.
Chụp cộng hưởng từ ruột non hoặc nội soi viên nang có thể đánh giá viêm ruột non khi xét nghiệm và triệu chứng gợi ý. Chụp cắt lớp được dùng khi cần khảo sát biến chứng, khối hoặc giải phẫu sau mổ, nhưng không phải lựa chọn đầu tiên cho mọi tiêu chảy mạn. Siêu âm có thể hỗ trợ một số bệnh gan-mật-tụy. Hình ảnh bình thường không loại trừ viêm đại tràng vi thể vì chẩn đoán cần sinh thiết.
Tiêu chảy mạn được xác định thực hành khi phân lỏng hoặc nước kéo dài ít nhất bốn tuần, thường kèm tăng tần suất so với mức bình thường. Không có tiêu chuẩn chung cho nguyên nhân; mỗi bệnh nền có tiêu chuẩn riêng. Chẩn đoán rối loạn chức năng chỉ được đặt trong bối cảnh phù hợp và sau khi sàng lọc hợp lý các bệnh hữu cơ, đặc biệt khi có dấu hiệu cảnh báo.
Điều trị Tiêu chảy mạn
Nguyên tắc là điều trị nguyên nhân, khôi phục nước-điện giải và dinh dưỡng, đồng thời giảm ảnh hưởng đến sinh hoạt. Bác sĩ phân tầng theo dấu hiệu cảnh báo, kém hấp thu và mức độ mất nước. Điều trị kinh nghiệm có mục tiêu có thể được dùng trong một số bối cảnh, nhưng không nên che lấp máu trong phân, sụt cân hoặc viêm. Nhập viện khi mất nước nặng, điện giải nguy hiểm, suy dinh dưỡng nặng hoặc bệnh nền bùng phát.
Thuốc phụ thuộc nguyên nhân: điều trị chống viêm cho bệnh viêm ruột, thuốc gắn acid mật cho tiêu chảy acid mật, enzyme tụy cho suy tụy, kháng vi sinh vật cho nhiễm trùng xác định và thuốc điều hòa nhu động cho một số rối loạn chức năng. Không có hoạt chất phù hợp cho mọi người. Thuốc cầm tiêu chảy dài ngày cần giám sát, nhất là khi có viêm, chướng, bệnh tim hoặc dùng nhiều thuốc. Không tự tăng liều khi triệu chứng dao động.
Nội soi đại tràng kèm sinh thiết là can thiệp chẩn đoán quan trọng khi nghi viêm, ung thư, viêm đại tràng vi thể hoặc có dấu hiệu cảnh báo; niêm mạc có thể nhìn bình thường nhưng sinh thiết vẫn cần thiết. Nội soi dạ dày-tá tràng, nội soi viên nang hoặc lấy mẫu ruột non được chọn theo nghi ngờ bệnh celiac, Crohn hoặc tổn thương ruột non. Can thiệp điều trị nội soi chỉ áp dụng cho bệnh nền cụ thể.
Tiêu chảy mạn không phải chỉ định phẫu thuật độc lập. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc cho bệnh nền như ung thư, hẹp-tắc, biến chứng bệnh Crohn, viêm loét đại tràng kháng trị hoặc vấn đề giải phẫu sau mổ. Một số phẫu thuật có thể làm tiêu chảy nặng hơn do giảm chiều dài ruột hoặc thay đổi acid mật, vì vậy cần tư vấn dinh dưỡng và tiên lượng trước can thiệp.
Duy trì đủ nước, năng lượng, protein và vi chất; điều chỉnh khẩu phần dựa trên nhật ký triệu chứng thay vì loại bỏ hàng loạt thực phẩm. Hỗ trợ tiếp cận nhà vệ sinh, kế hoạch đi lại và sản phẩm bảo vệ da quanh hậu môn giúp cải thiện chất lượng sống. Tư vấn dinh dưỡng hữu ích khi sụt cân, bệnh celiac, ruột ngắn hoặc phải theo chế độ loại trừ.
Theo dõi cân nặng, số lần và dạng phân, triệu chứng về đêm, máu, đau, thức ăn, thuốc và mức độ ảnh hưởng sinh hoạt. Xét nghiệm lặp lại phụ thuộc nguyên nhân, có thể gồm công thức máu, điện giải, albumin, vi chất và chỉ dấu viêm. Cần báo bác sĩ khi xuất hiện sụt cân mới, sốt, chảy máu, phù, giảm lượng tiểu hoặc tác dụng phụ thuốc.
Thời gian điều trị rất khác nhau. Nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ thuốc có thể cải thiện sau khi xử lý nguyên nhân; bệnh celiac, bệnh viêm ruột, suy tụy hoặc rối loạn chức năng có thể cần quản lý dài hạn. Đáp ứng thường được đánh giá theo tuần đến tháng cùng với dinh dưỡng và xét nghiệm, không chỉ số lần đi tiêu trong vài ngày.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm mất nước mạn, rối loạn điện giải, thiếu sắt, vitamin B12, folate hoặc vitamin tan trong mỡ, sụt cân và suy dinh dưỡng. Tiêu chảy acid gây kích ứng da quanh hậu môn; đi tiêu cấp bách làm tăng nguy cơ té ngã và cô lập xã hội. Biến chứng đặc hiệu phụ thuộc bệnh nền, như loãng xương ở bệnh celiac, hẹp hoặc rò ở Crohn và nguy cơ ung thư trong một số bệnh viêm kéo dài.
Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân. Nhiều trường hợp do thuốc, không dung nạp hoặc nhiễm trùng có thể cải thiện rõ khi xử lý đúng; rối loạn chức năng và bệnh viêm thường kiểm soát theo đợt. Sụt cân, albumin thấp, viêm kéo dài và chẩn đoán muộn làm tiên lượng phức tạp hơn. Mục tiêu thực tế là giảm triệu chứng, phục hồi dinh dưỡng và phòng biến chứng chứ không cam kết hết hoàn toàn.
Triệu chứng thường tái phát khi tiếp xúc lại thực phẩm không dung nạp, dùng lại thuốc gây bệnh, bệnh viêm hoạt động hoặc điều trị nguyên nhân chưa đầy đủ. Rối loạn trục não-ruột có thể dao động theo stress và giấc ngủ. Kế hoạch giảm tái phát gồm tuân thủ điều trị, tái khám, điều chỉnh chế độ có hướng dẫn và không tự ngừng thuốc khi phân tạm thời bình thường.
Không thể phòng mọi nguyên nhân, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng sử dụng thuốc đúng chỉ định, nước sạch, an toàn thực phẩm và điều trị bệnh nền. Người có bệnh celiac cần tránh gluten theo hướng dẫn sau chẩn đoán; bệnh viêm ruột cần theo dõi để phòng biến chứng. Phòng suy dinh dưỡng dựa vào phát hiện sụt cân, bổ sung thiếu hụt có xét nghiệm và tư vấn dinh dưỡng sớm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tiêu chảy mạn
Không có một chế độ chung. Nhật ký thức ăn-phân giúp nhận biết lactose, fructose, polyol, caffeine hoặc chất béo làm tăng triệu chứng. Chế độ low-FODMAP chỉ nên thực hiện có thời hạn và tái đưa thực phẩm dưới hướng dẫn chuyên môn. Không tự bỏ gluten trước xét nghiệm bệnh celiac vì có thể làm sai kết quả. Người phân mỡ, sụt cân hoặc ruột ngắn cần đánh giá năng lượng và vi chất cá thể hóa.
Vận động đều mức vừa có thể hỗ trợ giấc ngủ, stress và sức khỏe tổng thể, nhưng cần bù dịch và tránh tập nặng khi chóng mặt hoặc tiêu chảy nhiều. Lập kế hoạch đường đi, nhà vệ sinh và thời điểm ăn giúp duy trì công việc. Bài tập sàn chậu có thể hữu ích nếu kèm són phân, sau khi được đánh giá đúng.
Ghi nhật ký ít nhất một đến hai tuần về dạng phân theo thang Bristol, số lần, thời điểm, thức ăn, thuốc, đau, tiêu chảy đêm và cân nặng. Theo dõi lượng tiểu và dấu hiệu mất nước khi phân nhiều. Không tự chẩn đoán bệnh celiac, dị ứng hoặc hội chứng ruột kích thích chỉ từ nhật ký; dữ liệu dùng để hỗ trợ bác sĩ chọn xét nghiệm.
- Không tự loại bỏ gluten trước khi hoàn tất xét nghiệm bệnh celiac nếu bác sĩ đang đánh giá.
- Không dùng thuốc cầm tiêu chảy kéo dài để che lấp máu, sốt, sụt cân hoặc đau về đêm.
- Không kiêng nhiều nhóm thực phẩm cùng lúc vì dễ thiếu năng lượng và vi chất.
- Không lạm dụng kháng sinh, men vi sinh hoặc thảo dược không rõ thành phần.
- Không bỏ tái khám khi triệu chứng giảm tạm thời nhưng xét nghiệm hoặc cân nặng còn bất thường.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ, tiêu chảy mạn có thể ảnh hưởng tăng trưởng, dậy thì và phát triển thần kinh do kém hấp thu. Bác sĩ đánh giá biểu đồ tăng trưởng, chế độ ăn, phân, nhiễm trùng và bệnh celiac; tiêu chảy chức năng ở trẻ nhỏ có đặc điểm riêng. Không tự đổi sang sữa hoặc chế độ loại trừ kéo dài. Sụt cân, chậm lớn, máu trong phân hoặc thức giấc ban đêm cần khám chuyên khoa nhi.
Cần rà soát thuốc kỹ vì metformin, magnesium, thuốc nhuận tràng, một số thuốc chống viêm và thuốc dạ dày có thể liên quan. Viêm đại tràng vi thể, ung thư và són phân phổ biến hơn so với người trẻ. Nguy cơ mất nước, suy thận và té ngã cao; mục tiêu điều trị phải cân bằng kiểm soát phân với tác dụng phụ và đa bệnh lý.
Tiêu chảy mạn có thể ảnh hưởng dinh dưỡng mẹ và thai nếu gây sụt cân hoặc thiếu vi chất. Cần phân biệt bệnh có từ trước với triệu chứng mới, rà soát thực phẩm và thuốc. Nội soi, hình ảnh và thuốc được lựa chọn theo tuổi thai và mức độ cần thiết; không tự ngừng thuốc điều trị bệnh viêm ruột vì đợt bệnh hoạt động cũng có nguy cơ cho thai kỳ.
Cần bảo đảm đủ dịch, năng lượng và vi chất để duy trì sức khỏe mẹ và nguồn sữa. Nhiều thuốc điều trị nguyên nhân có thể sử dụng trong cho con bú sau đánh giá, nhưng mức an toàn khác nhau. Không mặc định dừng cho bú hoặc theo chế độ kiêng nghiêm ngặt. Nếu trẻ cũng tiêu chảy hoặc tăng cân kém, cần đánh giá riêng cho trẻ.
Ngưỡng xét nghiệm nhiễm trùng thấp hơn vì Giardia, Cryptosporidium, cytomegalovirus và tác nhân cơ hội có thể gây bệnh kéo dài. Triệu chứng có thể không điển hình và kèm sụt cân nhanh. Điều trị phải phối hợp với chuyên khoa quản lý suy giảm miễn dịch; không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy trước khi loại trừ nhiễm trùng xâm lấn.
Đái tháo đường có thể gây rối loạn thần kinh tự chủ hoặc liên quan thuốc; bệnh tụy gây kém tiêu hóa; bệnh tuyến giáp thay đổi nhu động; bệnh viêm ruột cần đánh giá hoạt tính. Suy thận và suy tim làm phức tạp việc bù dịch. Kế hoạch điều trị phải phối hợp thuốc nền, dinh dưỡng và theo dõi điện giải thay vì xử lý tiêu chảy tách biệt.
Cắt ruột, cắt túi mật, phẫu thuật dạ dày hoặc tạo hậu môn nhân tạo có thể gây tiêu chảy acid mật, hội chứng dumping, ruột ngắn hoặc tăng lưu lượng phân. Cần biết loại và chiều dài đoạn ruột đã cắt. Theo dõi dịch, điện giải, vitamin và chức năng thận là trọng tâm; điều trị dinh dưỡng và thuốc phải do đội tiêu hóa-phẫu thuật cá thể hóa.
Câu hỏi thường gặp về Tiêu chảy mạn
Trong thực hành, tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn ít nhất bốn tuần thường được gọi là tiêu chảy mạn. Khoảng hai đến dưới bốn tuần thường được xếp là tiêu chảy dai dẳng. Mốc thời gian chỉ là điểm bắt đầu đánh giá; người có máu trong phân, sốt, sụt cân, tiêu chảy ban đêm, mất nước hoặc suy giảm miễn dịch không nên chờ đủ bốn tuần mới đi khám. Bác sĩ còn xem độ lỏng, tần suất và thay đổi so với bình thường.
Không. Hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy là một nguyên nhân thường gặp, nhưng tiêu chảy mạn còn có thể do thuốc, bệnh celiac, viêm đại tràng vi thể, bệnh viêm ruột, tiêu chảy acid mật, suy tụy hoặc nhiễm Giardia. Đau bụng liên quan đi tiêu gợi ý hội chứng ruột kích thích, nhưng sụt cân, thiếu máu, máu trong phân và triệu chứng về đêm cần tìm bệnh hữu cơ. Chẩn đoán nên dựa trên đánh giá có hệ thống.
Không phải mọi người đều cần nội soi ngay. Nội soi thường được cân nhắc khi có dấu hiệu cảnh báo, tuổi hoặc nguy cơ ung thư phù hợp, calprotectin bất thường, tiêu chảy không giải thích được hoặc nghi viêm đại tràng vi thể. Sinh thiết quan trọng vì viêm đại tràng vi thể có thể có bề mặt đại tràng nhìn bình thường. Người trẻ với triệu chứng điển hình chức năng và xét nghiệm sàng lọc bình thường có thể được đánh giá theo lộ trình ít xâm lấn hơn.
Không nên loại bỏ gluten trước khi làm xét nghiệm bệnh celiac nếu đang được đánh giá, vì chế độ không gluten có thể làm kháng thể giảm và khiến kết quả khó diễn giải. Nếu celiac được xác nhận, chế độ không gluten cần nghiêm ngặt và có tư vấn dinh dưỡng. Nếu xét nghiệm âm tính, gluten không nhất thiết là nguyên nhân; loại trừ tùy tiện có thể gây thiếu chất, tăng chi phí và che lấp tác nhân khác.
Khả năng khỏi phụ thuộc nguyên nhân. Tiêu chảy do thuốc, nhiễm trùng hoặc không dung nạp cụ thể có thể hết khi xử lý đúng. Bệnh celiac, bệnh viêm ruột, suy tụy hoặc hội chứng ruột kích thích thường cần quản lý dài hạn nhưng có thể kiểm soát tốt. Mục tiêu gồm giảm số lần đi tiêu, ngăn mất nước và thiếu chất, cải thiện sinh hoạt và theo dõi biến chứng. Không thể dự đoán kết quả cá nhân nếu chưa xác định nguyên nhân.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

