Tăng áp lực tĩnh mạch cửa là tình trạng chênh áp trong hệ tĩnh mạch đưa máu từ ruột và lách về gan tăng bất thường. Xơ gan là nguyên nhân thường gặp nhất vì mô sẹo làm cản dòng máu qua gan, nhưng huyết khối tĩnh mạch cửa, bệnh mạch máu gan, hội chứng Budd–Chiari và một số bệnh tim cũng có thể gây hội chứng này. Người bệnh có thể chưa có triệu chứng cho đến khi xuất hiện lách to, tiểu cầu giảm, cổ trướng, tuần hoàn bàng hệ hoặc giãn tĩnh mạch thực quản. Khi áp lực đạt mức có ý nghĩa lâm sàng, nguy cơ mất bù và xuất huyết tăng rõ. Chẩn đoán dựa trên nguyên nhân nền, nội soi, siêu âm Doppler, đo độ đàn hồi và đôi khi đo chênh áp tĩnh mạch gan. Điều trị không chỉ nhằm “hạ áp” mà còn phải xử lý nguyên nhân, phòng chảy máu và kiểm soát các biến chứng.
Tăng áp lực tĩnh mạch cửa là bệnh gì?
Tăng áp lực tĩnh mạch cửa (Portal hypertension) là một hội chứng tuần hoàn, không phải một bệnh gan đơn lẻ. Hệ cửa thu nhận máu từ đường tiêu hóa, tụy và lách rồi đưa qua gan. Khi sức cản dòng máu tăng hoặc dòng máu cửa tăng quá mức, chênh áp giữa hệ cửa và tuần hoàn chủ tăng lên.

Trong xơ gan, chênh áp tĩnh mạch gan là phép đo chuẩn để phản ánh tăng áp cửa kiểu xoang; từ 10 mmHg trở lên được gọi là có ý nghĩa lâm sàng vì nguy cơ hình thành giãn tĩnh mạch và mất bù tăng. Tuy nhiên, phép đo này có thể không phản ánh đầy đủ các nguyên nhân trước xoang như huyết khối tĩnh mạch cửa. Tăng áp cửa khác với tăng huyết áp động mạch thông thường và không thể đánh giá bằng máy đo huyết áp ở cánh tay.
| Tên bệnh | Tăng áp lực tĩnh mạch cửa |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Portal hypertension |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tăng áp cửa; hội chứng tăng áp lực hệ tĩnh mạch cửa |
| Mã ICD-10 | K76.6 – Tăng áp lực tĩnh mạch cửa |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan - Mật - Tụy; rối loạn tuần hoàn cửa; chuyên khoa Gan mật và Can thiệp mạch |
| Cơ quan ảnh hưởng | Hệ tĩnh mạch cửa, gan và lách bị ảnh hưởng chính; tuần hoàn bàng hệ có thể hình thành tại thực quản, dạ dày, trực tràng và thành bụng, đồng thời gây cổ trướng. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng huyết động mạn hoặc bán cấp, không lây; thường do xơ gan nhưng cũng có thể do tắc mạch trước gan, bệnh mạch máu trong gan hoặc cản trở dòng máu sau gan. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở người xơ gan tiến triển. Các nguyên nhân không do xơ gan ít gặp hơn và phân bố theo tuổi, bệnh huyết khối, bệnh mạch máu hoặc ký sinh trùng từng vùng. |
| Bệnh có lây không? | Không. Tăng áp lực tĩnh mạch cửa không truyền từ người sang người. |
| Đường lây | Không áp dụng. Nếu nguyên nhân nền là viêm gan vi rút hoặc nhiễm ký sinh trùng, đường lây thuộc bệnh nguyên đó. |
Tổng quan chuyên môn về Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
Trong xơ gan, mô xơ và co thắt vi mạch làm sức cản trong gan tăng; đồng thời các chất giãn mạch ở tuần hoàn tạng làm lưu lượng máu cửa tăng. Áp lực cao thúc đẩy hình thành đường nối cửa-chủ tại thực quản, dạ dày và thành bụng. Dịch thoát ra ổ bụng khi tăng áp thủy tĩnh kết hợp giữ natri-nước và giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng. Máu đi vòng qua gan làm chất độc không được chuyển hóa đầy đủ, góp phần gây bệnh não gan. Ở nguyên nhân trước gan hoặc sau gan, vị trí tắc nghẽn khác nhau nhưng hậu quả chung là ứ máu hệ cửa.
Theo vị trí cản trở, tăng áp cửa được chia thành trước gan, trong gan và sau gan. Nhóm trong gan lại gồm trước xoang, tại xoang và sau xoang; xơ gan điển hình thuộc tại xoang. Theo mức độ ở người xơ gan, có tăng áp cửa chưa có ý nghĩa lâm sàng và tăng áp cửa có ý nghĩa lâm sàng. Phân loại giúp chọn xét nghiệm: chênh áp tĩnh mạch gan hữu ích nhất cho kiểu tại xoang, trong khi siêu âm Doppler và hình ảnh mạch máu quan trọng hơn khi nghi huyết khối hoặc tắc nghẽn ngoài gan.
Tăng áp cửa xuất hiện ở phần lớn người xơ gan tiến triển, nhưng không phải ai cũng có biến chứng cùng thời điểm. Xơ gan do viêm gan B, C, rượu và bệnh gan chuyển hóa chi phối dịch tễ theo từng khu vực. Ở trẻ em, huyết khối tĩnh mạch cửa ngoài gan và bệnh gan bẩm sinh có vai trò lớn hơn. Dữ liệu Việt Nam cho hội chứng này thường được báo cáo trong nhóm xơ gan hoặc xuất huyết tiêu hóa, chưa có tỷ lệ cộng đồng thống nhất.
Hội chứng hình thành khi dòng máu từ hệ tiêu hóa không đi qua gan và trở về tim một cách bình thường. Tắc nghẽn có thể nằm trước cửa gan, trong vi tuần hoàn gan hoặc sau gan; cơ thể đáp ứng bằng cách mở các mạch bàng hệ. Các đường vòng này giảm một phần áp lực nhưng tạo tĩnh mạch thành mỏng dễ vỡ và làm máu bỏ qua chức năng chuyển hóa của gan.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
Nguyên nhân trước gan gồm huyết khối hoặc chèn ép tĩnh mạch cửa, huyết khối tĩnh mạch lách và tăng lưu lượng do thông động-tĩnh mạch. Nguyên nhân trong gan gồm xơ gan, bệnh gan do ký sinh trùng, bệnh thâm nhiễm và rối loạn mạch máu gan. Nguyên nhân sau gan gồm hội chứng Budd–Chiari, bệnh tắc tĩnh mạch gan, suy tim phải nặng và viêm màng ngoài tim co thắt. Xơ gan vẫn là nguyên nhân phổ biến nhất ở người lớn.
Yếu tố nguy cơ gồm xơ gan, viêm gan vi rút mạn, uống rượu, bệnh gan chuyển hóa, ung thư hoặc viêm trong ổ bụng gây huyết khối, rối loạn tăng đông, bệnh tủy tăng sinh, phẫu thuật bụng và suy tim phải. Ở người đã có tăng áp cửa, tiếp tục uống rượu, viêm gan hoạt động, nhiễm trùng và không theo dõi giãn tĩnh mạch làm tăng nguy cơ biến chứng.
Người xơ gan, lách to, tiểu cầu giảm không giải thích được, huyết khối tĩnh mạch cửa, bệnh Budd–Chiari hoặc suy tim phải cần được đánh giá. Trẻ có lách to và xuất huyết tiêu hóa nhưng chức năng gan còn tốt có thể có tắc tĩnh mạch cửa ngoài gan. Người có rối loạn đông máu hoặc ung thư ổ bụng cần chú ý nguy cơ huyết khối hệ cửa.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
Giai đoạn đầu thường không đau và không có triệu chứng trực tiếp của “áp lực cao”. Biểu hiện đến từ nguyên nhân nền hoặc biến chứng: lách to gây giảm tế bào máu, cổ trướng làm bụng căng, giãn tĩnh mạch gây chảy máu và dòng nối cửa-chủ góp phần gây bệnh não gan. Một số người có tuần hoàn bàng hệ thành bụng. Diễn tiến có thể mạn tính hoặc xuất hiện cấp hơn khi tĩnh mạch cửa bị huyết khối.
- Lách to và tiểu cầu giảm: thường là dấu hiệu sớm của cường lách và ứ máu hệ cửa.
- Bụng to hoặc phù chân: xuất hiện khi tăng áp cửa kèm rối loạn giữ muối nước.
- Tĩnh mạch nổi ở thành bụng: phản ánh tuần hoàn bàng hệ, không phải lúc nào cũng rõ.
- Mệt, chán ăn, vàng da hoặc teo cơ: thường liên quan bệnh gan nền hơn là áp lực cửa đơn thuần.
- Giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày: thường không gây triệu chứng cho đến khi chảy máu.
- Đau bụng cấp hoặc tăng nhanh: có thể gợi ý huyết khối tĩnh mạch cửa, thiếu máu ruột hoặc biến chứng khác.
- Chảy máu trực tràng do tĩnh mạch bàng hệ: cần phân biệt với trĩ và bệnh đại trực tràng.
- Khó thở do dịch màng phổi liên quan gan hoặc hội chứng gan-phổi.
- Lú lẫn ở người chưa xơ gan rõ khi có shunt cửa-chủ lớn.
Nên đặt lịch khám khi có xơ gan, lách to, tiểu cầu giảm, huyết khối hệ cửa hoặc tĩnh mạch thành bụng nổi. Cần khám trong ngày nếu bụng tăng nhanh, phù nhiều, vàng da, đau bụng mới, sốt hoặc ý thức thay đổi. Cần tái khám sớm sau phát hiện giãn tĩnh mạch, thay đổi thuốc chẹn beta, chọc dịch hoặc can thiệp TIPS để theo dõi huyết áp, thận và bệnh não gan.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu khi nôn máu, đi ngoài phân đen hoặc đỏ, choáng, ngất, da lạnh, lú lẫn, khó thở, đau bụng dữ dội, bụng căng kèm sốt hoặc tiểu rất ít. Không tự lái xe nếu có chảy máu hay chóng mặt; không ăn uống nhiều, dùng thuốc cầm máu hoặc trì hoãn nội soi để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
Chẩn đoán gồm xác định có tăng áp cửa, vị trí tắc nghẽn, nguyên nhân và biến chứng. Bác sĩ kết hợp bệnh sử, khám lách và cổ trướng, công thức máu, chức năng gan-thận, siêu âm Doppler, đo độ đàn hồi, nội soi và CT/MRI mạch máu. Chênh áp tĩnh mạch gan được dùng ở trung tâm có kinh nghiệm khi cần xác nhận hoặc đánh giá đáp ứng trong một số bối cảnh. Không có xét nghiệm tại nhà đo được áp lực cửa.
Bác sĩ tìm lách to, cổ trướng, phù, tuần hoàn bàng hệ, vàng da, teo cơ, tiếng thổi mạch và dấu suy tim phải. Huyết áp, mạch và tưới máu ngoại vi quan trọng trước khi dùng thuốc hạ áp cửa. Khám thần kinh đánh giá bệnh não gan. Kích thước lách hoặc tĩnh mạch nổi không cho biết chính xác mức áp lực nên vẫn cần xét nghiệm hình ảnh.
Công thức máu đánh giá giảm tiểu cầu, bạch cầu và thiếu máu do cường lách hoặc chảy máu. Bilirubin, albumin, INR, men gan, creatinin và natri đánh giá bệnh gan và nguy cơ điều trị. Xét nghiệm huyết khối, bệnh tủy hoặc tự miễn được chỉ định khi nghi nguyên nhân không do xơ gan. Chênh áp tĩnh mạch gan là đo xâm lấn có giá trị trong tăng áp cửa tại xoang, nhưng không phải xét nghiệm sàng lọc thường quy cho mọi người.
Siêu âm Doppler đánh giá đường kính, hướng và vận tốc dòng tĩnh mạch cửa, huyết khối, lách, dịch và tuần hoàn bàng hệ. Đo đàn hồi gan-lách cùng số lượng tiểu cầu hỗ trợ nhận diện tăng áp cửa có ý nghĩa lâm sàng ở bệnh gan mạn tiến triển. CT hoặc MRI dựng hình mạch máu hữu ích khi nghi huyết khối, Budd–Chiari, khối u hoặc chuẩn bị TIPS. Nội soi đánh giá giãn tĩnh mạch và dấu nguy cơ chảy máu.
Trong xơ gan, chênh áp tĩnh mạch gan trên 5 mmHg xác định tăng áp cửa và từ 10 mmHg trở lên xác định mức có ý nghĩa lâm sàng. Baveno VII và hướng dẫn AASLD cho phép dùng tiêu chí không xâm lấn dựa trên độ cứng gan, tiểu cầu và bằng chứng hình ảnh trong nhóm phù hợp. Tiêu chí không áp dụng giống nhau cho mọi nguyên nhân; huyết khối ngoài gan hoặc bệnh trước xoang cần đánh giá mạch máu chuyên biệt.
Điều trị Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
Mục tiêu là điều trị nguyên nhân, ngăn lần mất bù đầu tiên, dự phòng xuất huyết và xử trí cổ trướng, bệnh não gan hay huyết khối. Lựa chọn dựa trên còn bù hay mất bù, nguyên nhân xơ gan hay không xơ gan, huyết áp, chức năng thận và đặc điểm giãn tĩnh mạch. Nhập viện khi có chảy máu, nhiễm trùng, suy thận, đau bụng cấp hoặc rối loạn ý thức.
Thuốc chẹn beta không chọn lọc có thể giảm áp cửa và được dùng ở người xơ gan có tăng áp cửa có ý nghĩa lâm sàng hoặc giãn tĩnh mạch theo chỉ định. Thuốc điều trị nguyên nhân gồm kháng vi rút, cai rượu hỗ trợ, điều trị bệnh chuyển hóa, tự miễn hoặc suy tim. Lợi tiểu dùng khi có cổ trướng; chống đông chỉ áp dụng cho một số huyết khối sau khi cân nhắc nguy cơ chảy máu. Không tự dùng thuốc vì tụt huyết áp và suy thận có thể xảy ra.
Nội soi thắt tĩnh mạch được dùng để dự phòng hoặc điều trị chảy máu trong tình huống phù hợp. TIPS tạo đường nối trong gan để giảm áp cửa, thường cân nhắc ở xuất huyết khó kiểm soát, tái phát hoặc cổ trướng kháng trị. Nong mạch, đặt stent, tiêu sợi huyết hoặc tái thông tĩnh mạch cửa chỉ dành cho nguyên nhân mạch máu chọn lọc. Mỗi thủ thuật có nguy cơ chảy máu, suy gan và bệnh não gan.
Phẫu thuật nối cửa-chủ hoặc cắt lách hiện chỉ dùng trong một số bệnh cảnh đặc biệt khi nội soi, thuốc và can thiệp mạch không phù hợp. Ghép gan điều trị cả xơ gan mất bù và tăng áp cửa do gan suy ở người đủ điều kiện. Với nguyên nhân ngoài gan và chức năng gan bảo tồn, lựa chọn phẫu thuật phụ thuộc giải phẫu mạch máu và kinh nghiệm trung tâm.
Hỗ trợ gồm ngừng rượu, dinh dưỡng chống mất cơ, tiêm chủng, phòng táo bón khi có nguy cơ bệnh não gan, chăm sóc sau nội soi và giáo dục nhận biết xuất huyết. Người có cổ trướng cần hướng dẫn natri và theo dõi cân nặng; người dùng thuốc chẹn beta cần biết cách nhận diện chóng mặt, ngất, mạch chậm hoặc tiểu ít.
Theo dõi huyết áp, mạch, triệu chứng chóng mặt, cân nặng, cổ trướng, chức năng thận và natri. Nội soi hoặc đánh giá không xâm lấn được lặp theo nguyên nhân, mức nguy cơ và chiến lược dự phòng. Sau TIPS cần siêu âm Doppler, kiểm tra shunt và theo dõi bệnh não gan. Huyết khối cần hình ảnh theo lịch chuyên khoa để đánh giá tái thông hoặc tiến triển.
Tăng áp cửa do xơ gan thường cần quản lý lâu dài; nguy cơ có thể giảm khi nguyên nhân được điều trị và độ xơ hóa cải thiện nhưng không biến mất ngay. Thuốc dự phòng, nội soi và theo dõi tiếp tục theo đánh giá nguy cơ. Huyết khối cấp hoặc nguyên nhân tim mạch có thời gian điều trị khác nhau. Không có một thời hạn chung cho mọi cơ chế.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng chính gồm giãn và vỡ tĩnh mạch thực quản-dạ dày, cổ trướng, viêm phúc mạc nhiễm khuẩn, bệnh não gan, hội chứng gan-thận, cường lách, thiếu máu, huyết khối hệ cửa và suy dinh dưỡng. TIPS có thể gây bệnh não gan hoặc suy tim; thuốc chẹn beta có thể gây tụt huyết áp và suy thận ở người không phù hợp.
Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân và việc đã có tăng áp cửa có ý nghĩa lâm sàng hay biến chứng. Người còn bù có thể ổn định lâu nếu điều trị nguyên nhân và dự phòng phù hợp. Xuất huyết, cổ trướng, suy thận hoặc bệnh não gan làm nguy cơ tăng mạnh. Huyết khối ngoài gan với chức năng gan bảo tồn có tiên lượng khác xơ gan mất bù, nên không thể suy luận chỉ từ tên hội chứng.
Giãn tĩnh mạch, cổ trướng và xuất huyết có thể tái diễn nếu áp lực cửa vẫn cao. Sau một lần chảy máu, dự phòng thứ phát thường cần phối hợp thuốc và nội soi; TIPS được cân nhắc khi thất bại. Huyết khối cũng có thể tái phát ở người có rối loạn tăng đông. Tuân thủ theo dõi và điều trị nguyên nhân là yếu tố then chốt.
Phòng tăng áp cửa bằng phòng và điều trị sớm bệnh gan mạn, tiêm vaccine viêm gan B, hạn chế rượu, kiểm soát cân nặng và điều trị viêm gan. Khi đã có hội chứng, mục tiêu là ngăn biến chứng bằng phân tầng không xâm lấn, thuốc hạ áp cửa khi phù hợp, nội soi theo chỉ định và tránh thuốc gây suy thận hoặc chảy máu. Không có thực phẩm nào thay thế các biện pháp này.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
Chế độ ăn phụ thuộc biến chứng. Người không cổ trướng không cần tự kiêng muối quá mức; khi có cổ trướng, natri thường được hạn chế theo hướng dẫn nhưng vẫn phải bảo đảm ăn đủ. Đạm không nên bị cắt bỏ. Tránh rượu, hải sản sống và thức ăn chưa chín. Nếu dùng thuốc ảnh hưởng kali hoặc có suy thận, lựa chọn thực phẩm cần cá thể hóa.
Vận động vừa sức giúp duy trì cơ và chức năng. Người chưa có biến chứng nặng có thể đi bộ và tập kháng lực nhẹ; người cổ trướng căng, thiếu máu, chóng mặt hoặc vừa xuất huyết cần nghỉ và phục hồi theo hướng dẫn. Tránh nâng nặng khi có tĩnh mạch nguy cơ cao, thoát vị hoặc huyết áp không ổn định.
Theo dõi cân nặng, vòng bụng, phù, màu phân, nôn máu, tri giác, huyết áp và mạch nếu dùng thuốc chẹn beta. Ghi lại chóng mặt, ngất, tiểu ít hoặc giảm sức gắng sức. Không thể theo dõi áp lực cửa bằng thiết bị gia đình; kết quả huyết áp cánh tay bình thường không loại trừ hội chứng.
- Không tự dùng thuốc chẹn beta, lợi tiểu hoặc chống đông khi chưa xác định nguyên nhân và nguy cơ chảy máu.
- Không dùng NSAID, rượu, thuốc nam hoặc sản phẩm “hạ áp cửa” không rõ bằng chứng.
- Không bỏ nội soi hoặc đánh giá không xâm lấn chỉ vì không có triệu chứng.
- Không xem tiểu cầu giảm đơn độc là đủ chẩn đoán, cũng không bỏ qua khi kèm lách to hoặc bệnh gan.
- Không trì hoãn cấp cứu khi nôn máu, phân đen hoặc ngất.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em, tắc tĩnh mạch cửa ngoài gan, teo đường mật và bệnh gan bẩm sinh là nguyên nhân quan trọng. Trẻ có thể tăng trưởng kém, lách to và xuất huyết giãn tĩnh mạch dù chức năng gan còn tương đối bảo tồn. Đánh giá mạch máu và lựa chọn phẫu thuật hoặc can thiệp khác người lớn; cần trung tâm Gan mật nhi.
Người cao tuổi thường có bệnh tim, thận và đa thuốc, làm lựa chọn thuốc chẹn beta, lợi tiểu hoặc chống đông phức tạp. Chóng mặt và hạ huyết áp làm tăng nguy cơ té ngã. Triệu chứng bệnh não gan có thể bị nhầm với sa sút trí tuệ. Mục tiêu cần cá thể hóa theo dự trữ chức năng và chất lượng sống.
Thai kỳ làm tăng thể tích máu và có thể làm giãn tĩnh mạch lớn hơn. Người có tăng áp cửa cần đánh giá trước thai kỳ hoặc sớm trong thai kỳ, kể cả khi chưa xơ gan. Nội soi và thuốc được cân nhắc theo nguy cơ mẹ-thai; quản lý phối hợp Sản nguy cơ cao và Gan mật là cần thiết. Không tự ngừng thuốc dự phòng.
Cho con bú thường được quyết định dựa trên nguyên nhân nền và thuốc sử dụng. Thuốc chẹn beta, chống đông hoặc thuốc điều trị bệnh gan có mức bài tiết qua sữa khác nhau; bác sĩ cần chọn hoạt chất và theo dõi trẻ phù hợp. Tăng áp cửa tự nó không lây qua sữa mẹ.
Người suy giảm miễn dịch có thể tái hoạt viêm gan, nhiễm trùng và huyết khối, từ đó làm nặng tăng áp cửa. Triệu chứng sốt có thể không rõ. Trước hóa trị hoặc thuốc sinh học cần sàng lọc nguyên nhân gan và đánh giá mạch máu khi có dấu hiệu. Ngưỡng nhập viện thấp hơn khi chảy máu hoặc đau bụng.
Suy tim phải, bệnh thận, bệnh tủy tăng sinh, ung thư và rối loạn đông máu có thể là nguyên nhân hoặc làm điều trị phức tạp. Cần phân biệt cổ trướng do tim, gan và ung thư. Thuốc hạ áp, lợi tiểu và chống đông phải được phối hợp để tránh tụt huyết áp, suy thận hoặc chảy máu.
Phẫu thuật bụng có thể làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch cửa, nhiễm trùng và mất bù. Người đã có tăng áp cửa có nguy cơ chảy máu và biến chứng hậu phẫu cao hơn. Theo dõi sau mổ gồm huyết động, hemoglobin, chức năng gan-thận, dịch ổ bụng và dấu huyết khối; dự phòng huyết khối phải cân nhắc cá thể.
Câu hỏi thường gặp về Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
Không giống tăng huyết áp động mạch đo ở cánh tay. Tăng áp cửa xảy ra trong hệ tĩnh mạch đưa máu từ ruột và lách về gan, nên máy đo huyết áp tại nhà không phát hiện được. Một người có thể có huyết áp cánh tay bình thường hoặc thấp nhưng áp lực cửa vẫn cao. Chẩn đoán dựa trên bệnh gan, siêu âm Doppler, nội soi, đo độ đàn hồi và đôi khi chênh áp tĩnh mạch gan.
Khả năng cải thiện tùy nguyên nhân. Điều trị viêm gan, ngừng rượu, kiểm soát bệnh gan chuyển hóa hoặc xử lý tắc mạch có thể giảm áp lực và nguy cơ biến chứng. Tuy nhiên, tăng áp cửa do xơ gan nặng thường cần quản lý lâu dài. Thuốc, nội soi và TIPS chủ yếu giảm nguy cơ hoặc xử trí hậu quả, không phải lúc nào cũng loại bỏ hoàn toàn nguyên nhân. Ghép gan có thể điều trị nền xơ gan ở người phù hợp.
Bản thân áp lực cao thường không gây đau đặc hiệu. Đau hoặc căng bụng có thể do cổ trướng, lách to, huyết khối tĩnh mạch cửa, viêm phúc mạc hoặc nguyên nhân khác. Đau bụng mới, tăng nhanh, kèm sốt, nôn, tiêu ra máu hoặc tiểu ít cần đánh giá sớm. Không nên tự dùng thuốc giảm đau NSAID vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và suy thận ở bệnh gan.
Nội soi thường cần để tìm và phân tầng giãn tĩnh mạch nếu người bệnh không thuộc nhóm có thể quản lý bằng tiêu chí không xâm lấn hoặc thuốc dự phòng phù hợp. Một số người xơ gan còn bù đang dùng thuốc chẹn beta không chọn lọc theo chỉ định có thể không cần nội soi sàng lọc ngay. Quyết định phụ thuộc độ cứng gan, tiểu cầu, bằng chứng hình ảnh, thuốc đang dùng và bệnh nền, không nên tự bỏ nội soi.
Không có món ăn nào hạ áp lực cửa trực tiếp như một phương pháp điều trị. Ăn đủ đạm và năng lượng giúp bảo vệ khối cơ; hạn chế natri có ích khi có cổ trướng; ngừng rượu và kiểm soát cân nặng giúp xử lý nguyên nhân gan. Chế độ quá nhạt, nhịn ăn hoặc “thải độc” có thể gây suy dinh dưỡng. Kế hoạch ăn uống cần dựa trên cổ trướng, thận, natri máu và bệnh chuyển hóa.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

