Phình động mạch chủ ngực là tình trạng một đoạn động mạch chủ trong lồng ngực giãn bất thường do thành mạch suy yếu.
Bệnh thường không có triệu chứng và được phát hiện khi chụp hình ảnh; nguy cơ tăng ở người tăng huyết áp, có van động mạch chủ hai mảnh (bicuspid aortic valve, BAV), bệnh mô liên kết hoặc tiền sử gia đình. Đau ngực hay lưng đột ngột, ngất hoặc khó thở dữ dội cần gọi 115.
Phình động mạch chủ ngực là bệnh gì?
Phình động mạch chủ ngực là sự giãn khu trú hoặc lan tỏa của động mạch chủ từ gốc gần tim đến đoạn xuống trước khi qua cơ hoành. Kích thước bình thường thay đổi theo tuổi, giới, chiều cao và đoạn được đo, nên bác sĩ đánh giá cả đường kính tuyệt đối lẫn chỉ số theo cơ thể. “Giãn động mạch chủ” có thể là giai đoạn nhẹ hơn, trong khi “phình” phản ánh mức giãn rõ và nguy cơ cần theo dõi.

TAA không đồng nghĩa bóc tách động mạch chủ. Bóc tách là vết rách lớp trong làm máu tách các lớp thành mạch và có thể xảy ra có hoặc không có túi phình trước đó. Mục tiêu quản lý TAA là phát hiện người có nguy cơ, đo nhất quán và sửa chữa trước khi vỡ hoặc bóc tách.
| Tên bệnh | Phình động mạch chủ ngực |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Thoracic aortic aneurysm |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Túi phình động mạch chủ ngực; TAA; phình gốc động mạch chủ, động mạch chủ lên, quai hoặc động mạch chủ xuống tùy vị trí |
| Mã ICD-10 | I71.2 – Phình động mạch chủ ngực chưa ghi nhận vỡ; I71.1 – Phình động mạch chủ ngực đã vỡ theo WHO ICD-10 2019. Cần xác nhận bộ mã được hệ thống và đơn vị mã hóa tại Việt Nam sử dụng. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch – Bệnh động mạch – Bệnh động mạch chủ |
| Cơ quan ảnh hưởng | Động mạch chủ trong lồng ngực; có thể ảnh hưởng van động mạch chủ, tim, các nhánh nuôi não và tay, đường thở, thực quản hoặc tủy sống. |
| Tính chất bệnh | Bệnh mạn tính, không lây; có thể liên quan thoái hóa, tăng huyết áp, van động mạch chủ hai mảnh, bệnh mô liên kết hoặc tiền sử gia đình. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn phình động mạch chủ bụng và thường được phát hiện tình cờ; nguy cơ tăng theo tuổi nhưng thể di truyền có thể xuất hiện sớm. |
| Bệnh có lây không? | Không. Phình động mạch chủ ngực không lây qua tiếp xúc. |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Phình động mạch chủ ngực
Thành động mạch chủ chịu áp lực và lực căng theo từng nhịp tim. Thoái hóa các sợi elastin, mất tế bào cơ trơn, rối loạn chất nền ngoại bào và viêm làm thành mạch yếu dần. Khi đường kính tăng, lực căng thành tăng thêm, tạo vòng tiến triển giãn.
Ở bệnh di truyền như Marfan hoặc Loeys–Dietz, bất thường protein cấu trúc và tín hiệu tế bào làm động mạch chủ dễ giãn từ tuổi trẻ. Van động mạch chủ hai mảnh có thể đi kèm bất thường mô thành mạch và dòng chảy lệch. Tăng huyết áp làm tăng tải cơ học; xơ vữa nổi bật hơn ở động mạch chủ xuống.
TAA được phân theo vị trí: gốc động mạch chủ, động mạch chủ lên, quai, động mạch chủ xuống hoặc ngực–bụng. Hình thái có thể hình thoi, giãn quanh toàn bộ chu vi, hoặc dạng túi khu trú. Nguyên nhân được chia thành thoái hóa/xơ vữa, liên quan van động mạch chủ hai mảnh, di truyền có hội chứng, di truyền không hội chứng, viêm, nhiễm trùng hoặc sau chấn thương.
Phân loại vị trí quyết định phương pháp hình ảnh và sửa chữa: gốc/đoạn lên thường thuộc phẫu thuật tim hở, trong khi đoạn xuống có thể phù hợp stent graft. Ngưỡng can thiệp thay đổi theo nguyên nhân.
TAA thường được phát hiện ở người trung niên hoặc cao tuổi khi chụp ngực vì lý do khác. Nam giới có tỷ lệ chẩn đoán cao hơn trong nhiều nhóm thoái hóa, nhưng phụ nữ có thể gặp biến chứng ở kích thước cơ thể nhỏ hơn. Các thể di truyền và van động mạch chủ hai mảnh xuất hiện sớm hơn.
Tần suất thực sự khó xác định vì nhiều người không triệu chứng và không được sàng lọc đại trà. Dữ liệu dịch tễ riêng tại Việt Nam còn hạn chế. Gia đình có nhiều người phình hoặc bóc tách là tín hiệu quan trọng hơn tỷ lệ dân số chung đối với quyết định tầm soát.
Bệnh phát triển khi thành động mạch chủ mất độ bền trước tải áp lực lặp lại. Quá trình có thể bắt đầu từ rối loạn cấu trúc di truyền, thoái hóa theo tuổi, viêm hoặc tổn thương thành mạch, sau đó đường kính tăng dần. Đây không phải bệnh do tiếp xúc hay đường hô hấp và không có đường lây.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Phình động mạch chủ ngực
Nguyên nhân gồm thoái hóa thành mạch liên quan tuổi và tăng huyết áp; bệnh van động mạch chủ hai mảnh; hội chứng Marfan, Loeys–Dietz, Ehlers–Danlos mạch và Turner; biến thể gen gây bệnh động mạch chủ có tính gia đình; viêm động mạch; nhiễm trùng hiếm gặp; chấn thương và di chứng bóc tách.
Xơ vữa và hút thuốc thường liên quan phình động mạch chủ xuống hơn gốc hoặc đoạn lên. Ở nhiều người không xác định được một nguyên nhân duy nhất, nhưng tiền sử gia đình và đặc điểm toàn thân giúp định hướng xét nghiệm di truyền.
Có thể thay đổi: tăng huyết áp không kiểm soát, hút thuốc, rối loạn lipid và sử dụng chất kích thích làm tăng huyết áp đột ngột. Không thể thay đổi: tuổi, van động mạch chủ hai mảnh, hội chứng mô liên kết, biến thể gen, tiền sử gia đình phình hoặc bóc tách và phình ở vị trí động mạch khác.
Tốc độ tăng nhanh hoặc kích thước đã lớn là dấu hiệu nguy cơ biến chứng của túi phình đang có, không phải nguyên nhân ban đầu.
Người có Marfan, Loeys–Dietz, Ehlers–Danlos mạch, Turner, van động mạch chủ hai mảnh hoặc người thân bậc một mắc TAA/bóc tách cần được đánh giá chủ động. Người có tăng huyết áp lâu năm, hút thuốc, phình động mạch chủ bụng hoặc tiền sử bóc tách cũng có nguy cơ.
Người trẻ bị bóc tách, có nhiều túi phình hoặc gia đình có đột tử không giải thích nên được tư vấn di truyền. Không phải mọi người lớn tuổi đều cần chụp CT tầm soát TAA nếu không có yếu tố gợi ý.
Triệu chứng và dấu hiệu của Phình động mạch chủ ngực
Phần lớn TAA không gây triệu chứng cho đến khi lớn hoặc có biến chứng. Triệu chứng mạn phụ thuộc vị trí và cấu trúc bị chèn ép: đau âm ỉ ngực hoặc lưng, ho, khàn tiếng, khó nuốt hay khó thở. Phình gốc có thể gây hở van động mạch chủ, dẫn đến khó thở hoặc hồi hộp.
Đau đột ngột dữ dội, lan lưng, ngất, yếu liệt, chênh mạch hoặc khó thở cấp không phải biểu hiện “theo dõi thường quy”; đó có thể là hội chứng động mạch chủ cấp. Một số trường hợp vỡ diễn tiến rất nhanh mà không có dấu báo trước.
- Không triệu chứng: túi phình thường được phát hiện tình cờ trên X-quang, siêu âm tim hoặc CT.
- Đau ngực hoặc lưng âm ỉ: cảm giác sâu, kéo dài và không nhất thiết liên quan gắng sức.
- Khó thở: do hở van động mạch chủ, suy tim hoặc chèn ép đường thở.
- Khàn tiếng hoặc ho: túi phình quai có thể ảnh hưởng dây thần kinh quặt ngược hoặc phế quản.
- Khó nuốt: động mạch chủ giãn có thể chèn ép thực quản.
- Hồi hộp và giảm sức gắng: có thể xuất hiện khi phình gốc đi kèm hở van.
- Phù mặt, cổ hoặc tĩnh mạch nổi khi túi phình chèn ép tĩnh mạch chủ trên.
- Ho ra máu hoặc nôn ra máu rất hiếm nhưng có thể gợi ý thông vào đường thở hoặc thực quản.
- Đau xương hoặc khối đập ở thành ngực trong túi phình rất lớn.
- Khàn tiếng đơn độc kéo dài có nhiều nguyên nhân khác nhưng cần đánh giá nếu có bệnh động mạch chủ đã biết.
Nên đặt lịch khám: đã biết động mạch chủ giãn, có van động mạch chủ hai mảnh, hội chứng mô liên kết hoặc người thân bậc một mắc phình/bóc tách.
Cần khám trong ngày: đau ngực hoặc lưng mới kéo dài, khó thở tăng, khàn tiếng hoặc khó nuốt tiến triển ở người có TAA.
Cần tái khám sớm: bỏ lỡ lịch chụp, huyết áp thường xuyên cao, mang thai hoặc dự định mang thai, hoặc kết quả hình ảnh cho thấy kích thước tăng nhanh.
- Đau ngực, lưng hoặc bụng dữ dội xuất hiện đột ngột, có thể được mô tả như xé hoặc lan theo chiều cơ thể.
- Ngất, vã mồ hôi, khó thở cấp, da lạnh, tụt huyết áp hoặc tim đập nhanh.
- Yếu liệt, méo miệng, nói khó, mất thị lực, lú lẫn hoặc đau lạnh một chi.
- Ho ra máu, nôn ra máu hoặc đau ngực kèm sốc.
Chẩn đoán Phình động mạch chủ ngực
Chẩn đoán dựa chủ yếu vào hình ảnh. Bác sĩ xác định đoạn động mạch chủ, đường kính lớn nhất, hình thái, tốc độ thay đổi và liên quan van hoặc nhánh mạch. Việc so sánh chỉ đáng tin khi phương pháp và mặt phẳng đo nhất quán.
Bệnh sử tập trung vào tăng huyết áp, van động mạch chủ hai mảnh, hội chứng mô liên kết, phình ở nơi khác và gia đình có bóc tách hoặc đột tử. Xét nghiệm di truyền được cân nhắc ở người trẻ, có biểu hiện hội chứng hoặc tiền sử gia đình. Khi nghi biến chứng cấp, CT mạch thường được thực hiện khẩn nếu người bệnh ổn định.
Khám có thể hoàn toàn bình thường. Bác sĩ đo huyết áp hai tay, bắt mạch, nghe tiếng thổi hở van động mạch chủ và tìm dấu suy tim. Các dấu hình thể gợi ý Marfan, Loeys–Dietz, Turner hoặc Ehlers–Danlos được đánh giá khi phù hợp.
Khám thần kinh và mạch ngoại vi quan trọng nếu có đau cấp vì bóc tách có thể làm giảm tưới máu não hoặc chi. Không thể loại trừ TAA chỉ bằng nghe tim phổi hoặc không sờ thấy khối bất thường.
Không có xét nghiệm máu đặc hiệu chẩn đoán TAA ổn định. Creatinine được kiểm tra trước CT cản quang; lipid, đường huyết và chức năng cơ quan hỗ trợ quản lý nguy cơ và chuẩn bị phẫu thuật.
Khi nghi hội chứng động mạch chủ cấp, công thức máu, đông máu, men tim, nhóm máu và các xét nghiệm cấp cứu giúp đánh giá biến chứng nhưng không thay thế hình ảnh. Xét nghiệm gen được chỉ định có chọn lọc; kết quả âm tính không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ gia đình.
Siêu âm tim qua thành ngực đánh giá gốc, đoạn lên gần tim, van và chức năng tim. Siêu âm qua thực quản cho hình ảnh chi tiết hơn trong một số tình huống cấp hoặc trước mổ. CT mạch khảo sát nhanh toàn bộ động mạch chủ và nhánh, nhưng dùng tia X và cản quang.
MRI tránh tia ion hóa, phù hợp theo dõi dài hạn ở người trẻ khi khả thi, nhưng thời gian chụp dài hơn và có giới hạn với một số thiết bị. X-quang ngực có thể gợi ý trung thất rộng nhưng không đủ để chẩn đoán hoặc theo dõi kích thước.
TAA được chẩn đoán khi một đoạn động mạch chủ ngực giãn vượt giới hạn kỳ vọng theo vị trí và kích thước cơ thể. Không có một đường kính duy nhất áp dụng cho mọi đoạn và mọi người. Báo cáo cần nêu kỹ thuật đo, mặt phẳng vuông góc dòng mạch và đường kính tối đa.
Chỉ định sửa chữa dự phòng dựa trên đường kính, tốc độ tăng, triệu chứng, nguyên nhân, tiền sử gia đình và phẫu thuật tim kèm theo. Tăng nhanh thường là lý do can thiệp ở kích thước thấp hơn, nhưng ngưỡng cụ thể phải do chuyên gia xác định.
Điều trị Phình động mạch chủ ngực
TAA chưa đạt chỉ định sửa chữa được quản lý bằng kiểm soát huyết áp, giảm nguy cơ tim mạch, tư vấn hoạt động và chụp theo dõi. Khoảng cách chụp phụ thuộc kích thước, tốc độ tăng, vị trí và bệnh di truyền.
Sửa chữa được cân nhắc khi có triệu chứng do túi phình, kích thước đạt ngưỡng theo nguyên nhân, tăng nhanh hoặc cần phẫu thuật van/tim liên quan. Quyết định nên do đội động mạch chủ đa chuyên khoa cân bằng nguy cơ vỡ–bóc tách với nguy cơ phẫu thuật.
Thuốc hạ huyết áp, thường gồm beta-blocker hoặc thuốc tác động hệ renin–angiotensin ở đối tượng phù hợp, giúp giảm áp lực và lực đập lên thành mạch. Statin được cân nhắc khi có xơ vữa hoặc chỉ định tim mạch khác. Thuốc không làm động mạch chủ trở lại kích thước bình thường.
Loại thuốc và mục tiêu huyết áp phải cá thể hóa theo tuổi, bệnh thận, nhịp tim, thai kỳ và hội chứng di truyền. Không tự tăng thuốc khi đo thấy huyết áp cao một lần, và không dùng thuốc chống đông chỉ vì có túi phình.
Đặt stent graft động mạch chủ ngực qua đường động mạch đùi, thường gọi TEVAR, chủ yếu dùng cho tổn thương động mạch chủ xuống có giải phẫu phù hợp. Stent tạo đường dẫn bên trong và loại túi phình khỏi áp lực trực tiếp.
TEVAR ít xâm lấn hơn mổ mở nhưng cần vùng neo đủ, có thể phải xử lý nhánh quai và phải theo dõi suốt đời vì rò nội mạch, di lệch, tái can thiệp hoặc tổn thương thận. Phương pháp này không phải lựa chọn chuẩn cho mọi phình gốc hoặc đoạn lên.
Phẫu thuật mở thay đoạn động mạch chủ bằng ống ghép là phương pháp chính cho phình gốc và động mạch chủ lên. Tùy van, bác sĩ có thể bảo tồn van, thay van hoặc thực hiện phẫu thuật gốc phối hợp. Quai động mạch chủ đòi hỏi kỹ thuật bảo vệ não; phình ngực–bụng cần chiến lược bảo vệ tủy và cơ quan.
Ngưỡng mổ thấp hơn ở một số bệnh di truyền, tiền sử gia đình bóc tách, tăng nhanh hoặc khi mổ van đồng thời. Nguy cơ gồm chảy máu, đột quỵ, suy thận, tổn thương tủy và tử vong, nên kinh nghiệm trung tâm rất quan trọng.
Tự đo huyết áp đúng kỹ thuật, cai thuốc lá, ngủ đủ và quản lý lo âu giúp giảm các đợt huyết áp tăng. Tư vấn di truyền và hỗ trợ sàng lọc gia đình có giá trị ở thể di truyền.
Phục hồi tim sau mổ, dinh dưỡng và vật lý trị liệu giúp hồi phục sức bền. Không có thực phẩm bổ sung, thuốc nam hoặc bài tập thở nào làm co túi phình; các sản phẩm kích thích có thể làm nhịp tim và huyết áp tăng.
Theo dõi gồm huyết áp, triệu chứng, kích thước từng đoạn, tốc độ tăng và chức năng van động mạch chủ. Cần dùng cùng phương thức và trung tâm khi có thể để giảm sai số đo. Khoảng chụp có thể từ vài tháng đến vài năm tùy nguy cơ.
Sau TEVAR hoặc phẫu thuật, hình ảnh kiểm tra đánh giá ống ghép, rò, nhánh mạch và phần động mạch chủ còn lại. Người có bệnh di truyền cần theo dõi toàn bộ động mạch lâu dài, không chỉ đoạn đã sửa.
Theo dõi TAA thường kéo dài suốt đời. Túi phình nhỏ và ổn định có thể chỉ cần chụp định kỳ, còn túi phình gần ngưỡng hoặc tăng nhanh được kiểm tra thường hơn. Tốc độ lớn không đều giữa các năm nên không thể dự đoán chính xác ngày cần mổ.
Hồi phục sau TEVAR thường nhanh hơn phẫu thuật mở, nhưng cả hai đều cần theo dõi lâu dài. Thời gian trở lại công việc phụ thuộc loại thủ thuật, biến chứng và tính chất lao động.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng nguy hiểm nhất là bóc tách và vỡ động mạch chủ, gây chảy máu trong, sốc hoặc giảm tưới máu não, tim, tủy, thận và chi. Phình gốc có thể gây hở van động mạch chủ và suy tim; túi lớn có thể chèn ép đường thở, thực quản hoặc thần kinh.
Sau sửa chữa, biến chứng có thể gồm đột quỵ, chảy máu, suy thận, thiếu máu tủy, nhiễm trùng ống ghép, rò nội mạch và tái can thiệp. Nguy cơ cụ thể khác nhau rõ giữa vị trí và kỹ thuật.
Nhiều TAA tăng chậm và có thể theo dõi an toàn khi huyết áp được kiểm soát và lịch chụp được tuân thủ. Tiên lượng tốt hơn khi phát hiện trước biến chứng và sửa chữa dự phòng tại trung tâm có kinh nghiệm.
Nguy cơ cao hơn với kích thước lớn, tăng nhanh, triệu chứng, bệnh di truyền, tiền sử gia đình bóc tách hoặc tăng huyết áp không kiểm soát. Không thể dự đoán thời điểm vỡ của một cá nhân chỉ từ cảm giác cơ thể, vì nhiều túi phình không gây đau.
Đoạn đã thay bằng ống ghép thường không “phình lại” theo cùng cơ chế, nhưng phần động mạch chủ còn lại có thể tiếp tục giãn hoặc bóc tách. Sau TEVAR có thể xuất hiện rò nội mạch, giãn vùng neo hoặc cần can thiệp lại.
Nguy cơ giảm bằng kiểm soát huyết áp, không hút thuốc và chụp đúng lịch. Bệnh di truyền đòi hỏi theo dõi toàn bộ hệ động mạch và người thân, kể cả sau phẫu thuật thành công.
Không phải mọi TAA đều phòng được, nhất là thể di truyền. Kiểm soát huyết áp, không hút thuốc, điều trị lipid khi có chỉ định và tránh chất kích thích giúp giảm tải lên thành mạch. Người có van động mạch chủ hai mảnh hoặc hội chứng mô liên kết cần được đánh giá và theo dõi động mạch chủ theo chỉ định.
Phòng biến chứng gồm đo kích thước định kỳ bằng phương pháp nhất quán, sửa chữa đúng thời điểm và sàng lọc người thân bậc một khi hướng dẫn khuyến cáo. Không có vaccine phòng TAA.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Phình động mạch chủ ngực
Ăn theo hướng bảo vệ tim mạch với rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, cá và giảm muối giúp hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đồ uống nhiều đường và rượu quá mức.
Không có thực phẩm làm nhỏ túi phình. Người dùng warfarin do van cơ học, suy thận hoặc suy tim cần tư vấn riêng. Tránh sản phẩm kích thích hoặc thảo dược không rõ thành phần vì có thể làm tăng huyết áp hoặc tương tác thuốc.
Vận động aerobic mức vừa thường có lợi khi TAA ổn định và huyết áp được kiểm soát. Cần tránh nâng vật rất nặng, rặn kéo dài hoặc tập sức mạnh đến mức nín thở, vì huyết áp có thể tăng vọt. Giới hạn cụ thể phụ thuộc kích thước và nguyên nhân.
Người có triệu chứng mới, túi phình tăng nhanh hoặc sau mổ phải hỏi bác sĩ trước khi tập. Ngủ, kiểm soát stress và tuân thủ thuốc quan trọng hơn kiêng vận động hoàn toàn.
Đo huyết áp vào thời điểm ổn định, dùng băng quấn đúng cỡ và ghi lại giá trị cùng nhịp tim, triệu chứng. Duy trì hồ sơ các lần CT, MRI hoặc siêu âm với ngày, vị trí và đường kính để bác sĩ so sánh.
Không tự sờ hoặc “theo dõi túi phình” qua nhịp đập. Đau ngực/lưng đột ngột, ngất, khó thở hoặc dấu thần kinh cần cấp cứu bất kể huyết áp tại nhà là bao nhiêu.
- Không bỏ lịch chụp vì cảm thấy hoàn toàn khỏe.
- Không tự ngừng thuốc huyết áp hoặc tự tăng liều khi chưa được hướng dẫn.
- Không hút thuốc, dùng cocaine, amphetamine hoặc chất kích thích làm huyết áp tăng mạnh.
- Không nâng vật quá nặng, nín thở rặn hoặc thi đấu sức mạnh khi chưa được bác sĩ cho phép.
- Không dùng thảo dược hoặc thực phẩm chức năng quảng cáo “làm co túi phình”.
- Không tự lái xe khi xuất hiện đau ngực hoặc lưng dữ dội, ngất hay yếu liệt.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
TAA ở trẻ rất hiếm và thường liên quan hội chứng di truyền, bệnh tim bẩm sinh, viêm mạch hoặc tiền sử phẫu thuật. Kích thước phải được chuẩn hóa theo diện tích cơ thể thay vì dùng ngưỡng người lớn. Trẻ cần theo dõi tại trung tâm tim mạch nhi và di truyền; kế hoạch vận động, thuốc và mổ được cá thể hóa.
Ở người cao tuổi, TAA thường đi cùng tăng huyết áp, xơ vữa, bệnh phổi và thận. Quyết định sửa chữa phải cân bằng nguy cơ vỡ với nguy cơ phẫu thuật, tuổi sinh học, khả năng hồi phục và mong muốn cá nhân. TEVAR có thể phù hợp một số phình đoạn xuống nhưng không loại bỏ nhu cầu theo dõi.
Thai kỳ làm tăng thay đổi huyết động và nguy cơ biến chứng ở một số bệnh động mạch chủ di truyền hoặc động mạch chủ đã giãn. Người có TAA hoặc nguy cơ di truyền nên tư vấn tim mạch–sản khoa trước khi mang thai, đo động mạch chủ và lập kế hoạch sinh.
Thuốc huyết áp và ngưỡng can thiệp cần điều chỉnh; không tự ngừng thuốc. Đau ngực hoặc lưng đột ngột trong thai kỳ là cấp cứu.
Sau sinh, nguy cơ động mạch chủ ở người có bệnh di truyền vẫn cần được theo dõi. Nhiều thuốc huyết áp có lựa chọn tương thích cho con bú, nhưng phải xét từng hoạt chất và tình trạng trẻ. CT, MRI hoặc cản quang không mặc định buộc ngừng cho bú; cần làm theo hướng dẫn của bác sĩ và đơn vị chẩn đoán hình ảnh.
Suy giảm miễn dịch không phải yếu tố điển hình của TAA thoái hóa, nhưng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng động mạch chủ hoặc ống ghép ở một số bối cảnh. Sốt kéo dài, đau mới và dấu nhiễm trùng ở người có ống ghép cần được đánh giá sớm. Viêm mạch và thuốc ức chế miễn dịch cũng có thể ảnh hưởng tiến triển và phẫu thuật.
Bệnh thận ảnh hưởng lựa chọn cản quang; bệnh phổi và mạch vành tăng nguy cơ mổ; van động mạch chủ hai mảnh hoặc hở van động mạch chủ có thể cần được xử trí đồng thời. Bệnh mô liên kết làm thay đổi ngưỡng mổ và thường ưu tiên phẫu thuật mở hơn stent ở một số vị trí.
Kế hoạch cần phối hợp tim mạch, phẫu thuật tim, mạch máu, gây mê, di truyền và các chuyên khoa bệnh nền.
Sau mổ mở, người bệnh theo dõi đau ngực, vết mổ, sốt, khó thở, nhịp tim và phục hồi sức bền. Sau TEVAR, vị trí chọc đùi, mạch chân, chức năng thận và đau lưng mới cần được chú ý.
Hình ảnh kiểm tra theo lịch là bắt buộc để đánh giá ống ghép và phần động mạch chủ còn lại. Sốt, vết mổ đỏ, yếu chân, đau dữ dội hoặc dấu đột quỵ cần cấp cứu.
Câu hỏi thường gặp về Phình động mạch chủ ngực
Có thể nguy hiểm vì túi phình có nguy cơ bóc tách hoặc vỡ, nhưng không phải mọi túi phình đều sắp vỡ. Nguy cơ phụ thuộc đoạn động mạch chủ, kích thước so với cơ thể, tốc độ tăng, nguyên nhân di truyền, triệu chứng và huyết áp. Nhiều người được theo dõi an toàn trong nhiều năm. Điều quan trọng là đo bằng phương pháp nhất quán, kiểm soát huyết áp và không bỏ lịch. Đau ngực hoặc lưng dữ dội đột ngột, ngất, khó thở hay dấu đột quỵ phải được xem là cấp cứu.
Thuốc không làm đoạn động mạch chủ đã giãn trở về bình thường, nhưng có thể giảm tải lên thành mạch và làm chậm nguy cơ tiến triển. Phẫu thuật mở hoặc stent graft có thể sửa đoạn nguy cơ cao, song người bệnh vẫn cần theo dõi phần động mạch chủ còn lại suốt đời. Với thể di truyền, nguy cơ có thể tồn tại ở nhiều đoạn hoặc động mạch khác. Vì vậy, mục tiêu là kiểm soát an toàn và can thiệp đúng thời điểm hơn là hứa hẹn chữa khỏi hoàn toàn.
Một số trường hợp có tính di truyền, đặc biệt khi xuất hiện ở tuổi trẻ, đi cùng Marfan, Loeys–Dietz, Ehlers–Danlos mạch, van động mạch chủ hai mảnh hoặc có nhiều người trong gia đình bị phình, bóc tách hay đột tử. Nhiều trường hợp khác liên quan tuổi và tăng huyết áp mà không tìm thấy gen cụ thể. Bác sĩ có thể đề nghị tư vấn, xét nghiệm gen và chụp cho người thân bậc một. Kết quả gen âm tính không luôn loại bỏ nguy cơ gia đình, nên kế hoạch tầm soát vẫn dựa vào phả hệ.
Thường vẫn có thể vận động aerobic mức vừa như đi bộ, đạp xe nhẹ hoặc bơi khi túi phình ổn định và huyết áp được kiểm soát. Cần tránh nâng rất nặng, tập đến kiệt sức và nín thở rặn vì làm huyết áp tăng đột ngột. Giới hạn không giống nhau ở mọi người; bệnh di truyền, kích thước lớn, tăng nhanh hoặc mới phẫu thuật cần hướng dẫn riêng. Khi có đau ngực, lưng, choáng hoặc khó thở bất thường, phải dừng tập và đi khám.
Phẫu thuật được cân nhắc khi túi phình gây triệu chứng, đạt ngưỡng kích thước theo vị trí và nguyên nhân, tăng nhanh, hoặc khi người bệnh cần mổ van tim liên quan. Ngưỡng thường thấp hơn ở một số bệnh di truyền, tiền sử gia đình bóc tách hoặc cơ thể nhỏ. Động mạch chủ lên thường cần mổ mở, còn phình đoạn xuống có thể phù hợp TEVAR. Không nên tự so một con số trên mạng với kết quả cá nhân; đội động mạch chủ cần xem cả hình ảnh, xu hướng và nguy cơ phẫu thuật.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

