Hội chứng loạn sản tủy là một nhóm tân sinh dòng tủy trong đó tế bào gốc tạo máu phát triển bất thường, khiến tủy xương tạo ra hồng cầu, bạch cầu hoặc tiểu cầu kém hiệu quả. Hậu quả thường gặp là thiếu máu gây mệt và khó thở, giảm bạch cầu làm tăng nhiễm trùng, hoặc giảm tiểu cầu dẫn đến bầm tím và chảy máu. Một số người không có triệu chứng và chỉ được phát hiện qua công thức máu bất thường kéo dài. Chẩn đoán không dựa riêng vào số lượng tế bào máu mà cần khảo sát tủy xương, hình thái tế bào, nhiễm sắc thể và đột biến gen, đồng thời loại trừ thiếu vitamin, thuốc, rượu, nhiễm trùng hoặc bệnh tự miễn. MDS có phổ nguy cơ rộng: thể nguy cơ thấp có thể theo dõi và điều trị thiếu máu, còn thể nguy cơ cao thường cần thuốc làm thay đổi bệnh hoặc ghép tế bào gốc.
Hội chứng loạn sản tủy là bệnh gì?
Hội chứng loạn sản tủy là tên truyền thống của một nhóm bệnh hiện được WHO gọi là tân sinh loạn sản tủy. Dòng tế bào gốc tạo máu bất thường chiếm ưu thế trong tủy nhưng tạo ra tế bào trưởng thành kém hiệu quả, vì vậy tủy có thể giàu tế bào trong khi máu ngoại vi vẫn thiếu hồng cầu, bạch cầu hoặc tiểu cầu. “Loạn sản” mô tả hình thái trưởng thành bất thường; tuy nhiên hình thái đơn thuần không đủ vì thiếu vitamin B12, folate, đồng, thuốc hoặc nhiễm trùng cũng có thể gây thay đổi giống MDS. Bệnh khác với thiếu máu bất sản ở chỗ thường có bằng chứng dòng ác tính và khác bạch cầu cấp dòng tủy ở tỷ lệ blast, bất thường di truyền và tiêu chuẩn phân loại. MDS bao gồm nhiều thực thể sinh học khác nhau, từ thể tiến triển chậm chủ yếu gây thiếu máu đến thể có nguy cơ cao chuyển thành AML.
| Tên bệnh | Hội chứng loạn sản tủy |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Myelodysplastic syndromes / Myelodysplastic neoplasms |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | MDS; tân sinh loạn sản tủy; hội chứng tiền bạch cầu (tên cũ, không chính xác cho mọi trường hợp) |
| Mã ICD-10 | D46.9 – Hội chứng loạn sản tủy, không đặc hiệu; mã chi tiết cần chọn theo phân nhóm đã xác định |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tân sinh dòng tủy với tạo máu không hiệu quả; chuyên khoa Huyết học – Ung thư học |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tủy xương và các dòng tế bào máu là vị trí chính; thiếu tế bào máu có thể ảnh hưởng tim phổi, miễn dịch và hệ cầm máu. |
| Tính chất bệnh | Nhóm bệnh ác tính mắc phải, thường mạn tính nhưng có nguy cơ tiến triển thành bạch cầu cấp dòng tủy; không lây. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp và tăng rõ theo tuổi; đa số ca được chẩn đoán ở người cao tuổi, dữ liệu quần thể tại Việt Nam chưa đầy đủ. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng loạn sản tủy
Một tế bào gốc tạo máu tích lũy đột biến hoặc bất thường nhiễm sắc thể, tạo ra dòng tế bào cạnh tranh với tạo máu bình thường. Các tế bào tiền thân phân chia nhưng trưởng thành sai lệch, chết sớm trong tủy hoặc tạo ra tế bào ngoại vi có chức năng kém. Rối loạn điều hòa biểu sinh, sửa chữa DNA, nối RNA, tín hiệu và đáp ứng miễn dịch cùng góp phần vào kiểu hình. Khi dòng bệnh tích lũy thêm biến đổi, số blast có thể tăng, giảm tế bào máu nặng hơn và bệnh chuyển sang AML.
WHO 2022 và ICC 2022 phân nhóm MDS dựa trên bất thường di truyền xác định, mức blast và kiểu hình hình thái. Các nhóm thường được nhận diện gồm MDS với SF3B1, MDS với del(5q), MDS có bất hoạt TP53 hai alen và các nhóm phân theo blast hoặc loạn sản khi không có dấu ấn định danh. Trong thực hành, IPSS-R dùng tế bào máu, blast và nhiễm sắc thể; IPSS-M bổ sung đột biến gen để chia sáu mức nguy cơ. Phân loại xác định “bệnh là gì”, còn thang điểm giúp ước lượng diễn tiến và lựa chọn cường độ điều trị.
MDS gặp chủ yếu ở người trên 60 tuổi và tỷ lệ tăng mạnh theo tuổi. Nam thường được ghi nhận nhiều hơn nữ trong các cơ sở dữ liệu lớn. Bệnh có thể xuất hiện tự phát hoặc sau hóa trị, xạ trị. Tỷ lệ mắc khác nhau giữa quốc gia do cấu trúc tuổi, hệ thống đăng ký ung thư và tiêu chuẩn chẩn đoán. Việt Nam chưa có dữ liệu dân số đầy đủ để nêu một tỷ lệ quốc gia đáng tin cậy.
MDS không có đường lây. Quá trình bệnh bắt đầu trong tủy khi một dòng tế bào gốc mang biến đổi di truyền tăng dần theo thời gian; phơi nhiễm gây độc tủy hoặc điều trị ung thư trước đó có thể tạo áp lực chọn lọc thuận lợi cho dòng bất thường ở một số người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng loạn sản tủy
Phần lớn MDS nguyên phát không xác định được tác nhân duy nhất; nền tảng là các biến đổi mắc phải trong tế bào gốc tạo máu. MDS liên quan điều trị có thể xuất hiện sau một số hóa chất hoặc xạ trị. Một số trường hợp liên quan hội chứng di truyền gây suy tủy hoặc khuynh hướng ung thư, đặc biệt khi bệnh khởi phát trẻ, có tiền sử gia đình hoặc bất thường cơ quan kèm theo. Thuốc, rượu và thiếu vi chất có thể gây giảm tế bào hoặc loạn sản giả MDS nhưng không được coi là nguyên nhân MDS nếu không có bằng chứng dòng bệnh.
Không thay đổi được: tuổi cao, khuynh hướng di truyền, tiền sử rối loạn tạo máu dòng vô tính. Liên quan phơi nhiễm: hóa trị hoặc xạ trị trước đây, benzene, khói thuốc và một số môi trường nghề nghiệp. Có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh, và nhiều người MDS không tìm thấy phơi nhiễm rõ.
Cần đánh giá chuyên khoa khi người lớn tuổi có thiếu máu hồng cầu to, giảm nhiều dòng tế bào hoặc bất thường kéo dài không giải thích được; người từng điều trị ung thư; người có tiền sử gia đình bệnh suy tủy, AML hoặc MDS; và người trẻ có dấu hiệu hội chứng di truyền. Người dùng thuốc gây độc tủy cũng cần theo dõi công thức máu theo chỉ định.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng loạn sản tủy
Triệu chứng phụ thuộc dòng tế bào bị giảm và thường tiến triển từ từ. Thiếu máu gây mệt, hồi hộp, chóng mặt hoặc khó thở; giảm bạch cầu trung tính làm nhiễm trùng thường xuyên hoặc nặng; giảm tiểu cầu gây chấm xuất huyết, bầm và chảy máu. Một số người hoàn toàn không triệu chứng. Người cao tuổi có thể chỉ biểu hiện giảm hoạt động, lú lẫn khi nhiễm trùng hoặc mất khả năng tự lập.
- Mệt, yếu, da nhợt và khó thở khi gắng sức do thiếu hồng cầu.
- Hồi hộp, chóng mặt hoặc đau đầu khi thiếu máu ảnh hưởng cung cấp oxy.
- Nhiễm trùng tái diễn, sốt hoặc viêm phổi khi bạch cầu trung tính thấp.
- Dễ bầm, chấm xuất huyết hoặc chảy máu mũi khi tiểu cầu giảm.
- Chảy máu chân răng hoặc kinh nguyệt nhiều hơn bình thường.
- Giảm sức bền và khó hồi phục sau bệnh cấp do dự trữ tạo máu hạn chế.
- Lách to hoặc hạch to không phải biểu hiện điển hình và cần tìm bệnh phối hợp hay chẩn đoán khác.
- Triệu chứng tự miễn như viêm khớp, phát ban hoặc viêm mạch có thể đi kèm ở một số trường hợp.
- Đau xương, sụt cân hoặc đổ mồ hôi đêm rõ có thể gợi ý bệnh tiến triển hoặc chuyển dạng.
- Quá tải sắt do truyền máu kéo dài có thể gây rối loạn gan, tim hoặc nội tiết.
Nên đặt lịch khám: mệt kéo dài, khó thở khi gắng sức, bầm không rõ nguyên nhân hoặc công thức máu giảm kéo dài. Cần khám trong ngày: sốt, nhiễm trùng mới, chảy máu tăng, chóng mặt nhiều hoặc khó thở hơn. Cần tái khám sớm: nhu cầu truyền máu tăng, sụt cân, đau xương, số blast tăng, tác dụng phụ điều trị hoặc giảm tế bào máu sâu hơn so với lần trước.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu khi khó thở khi nghỉ, đau ngực, ngất, lú lẫn, chảy máu không cầm, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau đầu dữ dội kèm yếu liệt, hoặc sốt cao và rét run ở người giảm bạch cầu trung tính. Không tự lái xe nếu choáng hoặc đang chảy máu; không chờ thuốc hạ sốt che lấp triệu chứng.
Chẩn đoán Hội chứng loạn sản tủy
Quy trình chẩn đoán bắt đầu bằng xác nhận giảm tế bào máu kéo dài, xem lại thuốc và bệnh nền, sau đó loại trừ thiếu B12, folate, đồng, bệnh gan thận, nhiễm trùng, tự miễn và các nguyên nhân hồi phục. Chọc hút và sinh thiết tủy đánh giá tế bào, loạn sản, blast và xơ hóa. Nhiễm sắc thể đồ, FISH và xét nghiệm phân tử xác định dòng bệnh, phân loại và tiên lượng. Chẩn đoán nên được bác sĩ huyết học cùng chuyên gia huyết học hình thái rà soát.
Bác sĩ khai thác thời gian mệt, nhiễm trùng, chảy máu, truyền máu, thuốc, rượu, bệnh tự miễn, ung thư trước đây và tiền sử gia đình. Khám tìm nhợt, chấm xuất huyết, bầm, sốt, ổ nhiễm trùng, hạch, lách gan to, suy tim và dấu quá tải sắt. Đánh giá chức năng sinh hoạt giúp chọn mục tiêu điều trị thực tế.
Công thức máu, hồng cầu lưới và phết máu: xác định dòng giảm và hình thái. Tủy đồ, sinh thiết tủy: đánh giá mật độ, loạn sản, blast, sắt vòng và xơ hóa. Nhiễm sắc thể đồ/FISH: phát hiện del(5q), monosomy 7, phức hợp và bất thường khác. Panel gen: hỗ trợ phân loại, IPSS-M và tìm khuynh hướng di truyền. B12, folate, đồng, sắt, LDH, chức năng gan thận, virus và xét nghiệm tan máu: loại trừ nguyên nhân giống MDS và chuẩn bị điều trị.
Chẩn đoán MDS không dựa vào hình ảnh. Siêu âm, X-quang hoặc CT chỉ được dùng khi cần tìm lách gan to, ổ nhiễm trùng, chảy máu, bệnh nền hoặc biến chứng quá tải sắt. MRI gan có thể định lượng sắt ở người truyền máu kéo dài tại cơ sở có kinh nghiệm.
Chẩn đoán cần có giảm tế bào máu không giải thích được cùng bằng chứng tân sinh dòng tủy: loạn sản có ý nghĩa ở một hoặc nhiều dòng, tăng blast dưới ngưỡng AML, hoặc bất thường di truyền xác định theo WHO/ICC. Các nguyên nhân phản ứng và thiếu vi chất phải được loại trừ. Một số đột biến đơn lẻ có thể chỉ phản ánh tạo máu dòng vô tính theo tuổi, vì vậy không được chẩn đoán MDS chỉ dựa vào panel gen khi thiếu bối cảnh hình thái và lâm sàng.
Điều trị Hội chứng loạn sản tủy
Điều trị dựa trên nhóm nguy cơ, dòng tế bào gây triệu chứng, nhu cầu truyền máu, tuổi sinh học, bệnh nền và mục tiêu cá nhân. Nguy cơ thấp ưu tiên cải thiện chất lượng sống và giảm truyền máu; nguy cơ cao hướng đến kéo dài sống, trì hoãn AML và đưa người phù hợp tới ghép. Theo dõi đơn thuần hợp lý khi ít triệu chứng và chỉ số ổn định. Nhiễm trùng, chảy máu hoặc thiếu máu nặng cần xử trí ngay bất kể nhóm nguy cơ.
Các lựa chọn gồm thuốc kích thích tạo hồng cầu cho thiếu máu chọn lọc; luspatercept hoặc imetelstat ở một số MDS nguy cơ thấp phụ thuộc truyền máu; lenalidomide đặc biệt có vai trò ở MDS del(5q); azacitidine hoặc decitabine thường dùng cho nguy cơ cao; liệu pháp ức chế miễn dịch phù hợp với một số MDS giảm sản. Thuốc kích thích bạch cầu, kháng sinh và thải sắt được dùng theo tình huống. Mỗi thuốc cần theo dõi giảm tế bào, nhiễm trùng, huyết khối, gan thận hoặc độc tính đặc hiệu; không tự lựa chọn dựa trên tên đột biến.
Truyền hồng cầu và tiểu cầu là can thiệp hỗ trợ quan trọng khi có triệu chứng hoặc nguy cơ chảy máu. Đặt đường truyền trung tâm có thể cần cho điều trị kéo dài nhưng kèm nguy cơ nhiễm trùng và huyết khối. Ghép tế bào gốc đồng loài là thủ thuật điều trị có mục tiêu loại bỏ dòng bệnh, cần đánh giá người cho, nguy cơ ghép và tình trạng kiểm soát MDS trước ghép.
Không áp dụng
Chăm sóc hỗ trợ bao gồm truyền máu có mục tiêu, phòng và điều trị nhiễm trùng, kiểm soát chảy máu, thải sắt ở người phù hợp, tư vấn dinh dưỡng, phục hồi chức năng và hỗ trợ tâm lý. Tiêm chủng bất hoạt thường được cập nhật theo tình trạng miễn dịch. Chăm sóc giảm nhẹ có thể đồng hành từ sớm để kiểm soát mệt, khó thở và gánh nặng điều trị.
Bác sĩ theo dõi công thức máu, nhu cầu truyền, nhiễm trùng, chảy máu, chức năng gan thận và độc tính. Tủy xương được đánh giá lại khi tế bào máu xấu nhanh, blast ngoại vi xuất hiện, trước ghép hoặc để xác nhận đáp ứng. Ở người điều trị bằng thuốc làm thay đổi bệnh, đáp ứng cần nhiều chu kỳ mới rõ; không nên kết luận thất bại quá sớm nếu chưa có tiến triển hay độc tính không chấp nhận.
Theo dõi và điều trị MDS thường kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm. Thuốc kích thích tạo máu được đánh giá sau một khoảng đủ dài theo hướng dẫn; thuốc giảm methyl hóa thường cần nhiều chu kỳ trước khi xác định hiệu quả và được duy trì khi còn lợi ích. Ghép có giai đoạn điều trị tập trung nhưng theo dõi miễn dịch và tái phát kéo dài. Thời gian cụ thể phải cá thể hóa.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng trực tiếp gồm thiếu máu nặng, nhiễm trùng do giảm bạch cầu, chảy máu do giảm tiểu cầu và chuyển sang AML. Truyền máu lâu dài có thể gây quá tải sắt hoặc phản ứng truyền; điều trị có thể gây giảm tế bào sâu, nhiễm trùng, độc tính cơ quan và huyết khối. Sau ghép có nguy cơ bệnh mảnh ghép chống chủ, nhiễm trùng và tái phát.
Tiên lượng dao động rộng theo blast, nhiễm sắc thể, đột biến, mức giảm tế bào, phụ thuộc truyền máu, tuổi và bệnh nền. IPSS-R và IPSS-M phân tầng quần thể từ rất thấp đến rất cao, giúp thảo luận điều trị và thời điểm ghép. Một người nguy cơ thấp vẫn có thể chịu gánh nặng thiếu máu lớn; ngược lại, quyết định ở nguy cơ cao còn phụ thuộc khả năng chịu điều trị. Không nên quy đổi thang điểm thành thời gian sống chắc chắn.
MDS có thể tái phát sau ghép hoặc tiến triển trở lại sau khi mất đáp ứng thuốc. Dấu hiệu gồm giảm tế bào mới, tăng nhu cầu truyền, blast tăng hoặc tái xuất hiện bất thường phân tử. Theo dõi đều, đánh giá tủy đúng thời điểm và cân nhắc thử nghiệm lâm sàng hoặc chiến lược cứu vãn giúp xử trí sớm; không có biện pháp sinh hoạt nào bảo đảm ngăn tái phát.
Không thể phòng ngừa phần lớn MDS nguyên phát. Giảm phơi nhiễm khói thuốc, benzene và hóa chất nghề nghiệp; sử dụng bức xạ đúng an toàn; theo dõi công thức máu sau điều trị ung thư khi được khuyến cáo có thể giảm nguy cơ hoặc giúp phát hiện sớm. Phòng biến chứng gồm tiêm chủng phù hợp, vệ sinh tay, xử trí sốt nhanh, bảo vệ khỏi chấn thương và tuân thủ lịch xét nghiệm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng loạn sản tủy
Ăn đủ protein, năng lượng, rau quả và thực phẩm giàu vi chất giúp duy trì thể trạng nhưng không thay thế điều trị. Khi giảm bạch cầu, ưu tiên thực phẩm nấu chín, nguồn nước an toàn và tránh đồ sống có nguy cơ nhiễm khuẩn. Người quá tải sắt không nên tự kiêng mọi thực phẩm chứa sắt; đánh giá sắt cần dựa vào truyền máu và xét nghiệm. Thực phẩm bổ sung phải được rà soát tương tác.
Vận động được điều chỉnh theo hemoglobin, tiểu cầu và nguy cơ nhiễm trùng. Đi bộ ngắn, bài tập thăng bằng và sức mạnh nhẹ có thể giảm mất cơ; khi thiếu máu nặng nên chia hoạt động và nghỉ. Tiểu cầu thấp đòi hỏi tránh va chạm, dao cạo lưỡi và nâng nặng. Sốt hoặc nhiễm trùng là lý do tạm dừng tập và liên hệ bác sĩ.
Ghi nhận nhiệt độ, khó thở, mức mệt, chảy máu, bầm, số lần nhiễm trùng, lịch truyền máu và tác dụng phụ giúp cuộc tái khám hiệu quả hơn. Không thể tự đánh giá bạch cầu hoặc tiểu cầu bằng triệu chứng; công thức máu định kỳ vẫn bắt buộc. Báo ngay khi sốt từ ngưỡng được đội điều trị hướng dẫn, chảy máu tăng hoặc khả năng hoạt động giảm đột ngột.
- Không tự dùng kháng sinh còn dư hoặc thuốc kích thích tạo máu khi chưa có chỉ định.
- Không uống aspirin, thuốc chống viêm hay thảo dược tăng chảy máu nếu tiểu cầu thấp.
- Không bỏ qua sốt vì người giảm bạch cầu có thể nhiễm trùng nặng dù triệu chứng ban đầu ít.
- Không tự bổ sung sắt, B12 hoặc folate trước khi xác định thiếu và nguyên nhân thiếu máu.
- Không trì hoãn tái khám khi nhu cầu truyền máu tăng hoặc công thức máu thay đổi nhanh.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
MDS ở trẻ em hiếm, thường liên quan khuynh hướng di truyền, suy tủy bẩm sinh hoặc monosomy 7. Chẩn đoán hình thái khó hơn người lớn và cần hội chẩn Huyết học Nhi, di truyền lâm sàng. Ghép thường được cân nhắc theo sinh học bệnh và hội chứng nền; các thang điểm người lớn không áp dụng trực tiếp.
Ở người cao tuổi, cần phân biệt MDS với thiếu dinh dưỡng, bệnh thận, viêm mạn và tạo máu dòng vô tính không gây giảm tế bào. Mục tiêu điều trị phải tính đến frailty, nhận thức, nguy cơ té ngã, di chuyển, người chăm sóc và đa thuốc. Giảm cường độ không đồng nghĩa bỏ điều trị; trọng tâm là lợi ích thực tế và độc tính chấp nhận được.
MDS trong thai kỳ rất hiếm. Thiếu máu và giảm tiểu cầu làm tăng nguy cơ cho mẹ và thai, trong khi nhiều thuốc gây độc gen hoặc chưa đủ dữ liệu thai kỳ. Cần quản lý tại trung tâm có Huyết học và Sản nguy cơ cao, lên kế hoạch truyền máu và thời điểm sinh. Không tự ngừng thuốc hoặc trì hoãn đánh giá vì lo ảnh hưởng thai.
Quyết định cho con bú phụ thuộc thuốc đang dùng, thời gian sau hóa trị hoặc ghép, mức độ suy giảm miễn dịch và sức khỏe trẻ. Nhiều thuốc điều trị MDS có thể gây hại cho tế bào đang phát triển hoặc chưa biết mức bài tiết qua sữa. Bác sĩ cần tư vấn từng hoạt chất; có thể phải tạm ngừng cho bú trong một số giai đoạn nhưng không nên tự quyết định.
Giảm bạch cầu trung tính do MDS hoặc điều trị làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và nấm, đôi khi không tạo sốt cao. Người sau ghép còn có nguy cơ virus tái hoạt và nhiễm trùng cơ hội. Cần tuân thủ dự phòng, tiêm chủng và kế hoạch xử trí sốt của trung tâm; không tự dùng vaccine sống khi chưa được cho phép.
Suy tim hoặc bệnh phổi làm triệu chứng thiếu máu nặng hơn; suy thận ảnh hưởng tạo máu và lựa chọn thuốc; bệnh gan, nhiễm trùng mạn hoặc tự miễn có thể vừa bắt chước MDS vừa làm tăng độc tính. Đái tháo đường và giảm vận động tăng nguy cơ nhiễm trùng. Kế hoạch điều trị cần phối hợp các chuyên khoa và rà soát tương tác.
Người MDS sau phẫu thuật cần kế hoạch công thức máu, ngưỡng truyền, dự phòng nhiễm trùng và kiểm soát chảy máu cá thể. Giảm tiểu cầu hoặc thuốc chống đông có thể làm tăng biến chứng; thiếu máu ảnh hưởng phục hồi. Phẫu thuật chương trình nên được phối hợp giữa ngoại khoa, gây mê và Huyết học.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng loạn sản tủy
Có. Theo phân loại hiện đại, MDS là nhóm tân sinh ác tính dòng tủy, dù một số thể tiến triển rất chậm và chủ yếu gây thiếu máu trong nhiều năm. Từ “hội chứng” dễ khiến người đọc nghĩ đây chỉ là tập hợp triệu chứng, nhưng bản chất thường có một dòng tế bào gốc tạo máu bất thường. Mức nguy hiểm khác nhau theo blast, nhiễm sắc thể, đột biến và mức giảm tế bào. Vì vậy, chẩn đoán MDS không tự động đồng nghĩa phải hóa trị ngay; điều trị được chọn theo nguy cơ và gánh nặng triệu chứng.
MDS có thể tiến triển thành bạch cầu cấp dòng tủy, nhưng nguy cơ không giống nhau ở mọi thể. Người có blast cao, nhiễm sắc thể bất lợi, đột biến nguy cơ hoặc giảm nhiều dòng tế bào thường có nguy cơ lớn hơn. IPSS-R và IPSS-M giúp ước lượng nguy cơ theo nhóm. Theo dõi công thức máu, blast và tủy khi cần giúp phát hiện tiến triển. Không nên chờ xuất hiện triệu chứng nặng mới tái khám vì chuyển dạng có thể được nhận biết trước qua xét nghiệm.
Ghép tế bào gốc đồng loài là phương pháp duy nhất hiện có khả năng chữa khỏi MDS, nhưng nguy cơ liên quan ghép khiến phương án này chỉ phù hợp với một số người. Thuốc giảm methyl hóa, thuốc điều hòa tạo máu và chăm sóc hỗ trợ có thể cải thiện tế bào máu, giảm truyền hoặc làm chậm tiến triển, song không phải lúc nào cũng loại bỏ hoàn toàn dòng bệnh. Lợi ích của ghép được cân nhắc dựa trên nguy cơ MDS, tuổi sinh học, bệnh nền, người cho và mong muốn của người bệnh.
Không phải ai cũng cần truyền máu và nhu cầu có thể thay đổi theo diễn tiến hoặc đáp ứng điều trị. Truyền hồng cầu được dùng khi thiếu máu gây triệu chứng hoặc theo ngưỡng cá thể; tiểu cầu được truyền khi chảy máu hoặc nguy cơ cao. Một số thuốc có thể giảm nhu cầu truyền ở nhóm phù hợp. Truyền kéo dài có thể gây quá tải sắt, vì vậy bác sĩ theo dõi ferritin, số đơn vị truyền và đôi khi đánh giá sắt gan để cân nhắc thải sắt.
Không có thực phẩm nào chữa MDS. Chế độ ăn nên đủ năng lượng, protein và vi chất, ưu tiên thực phẩm nấu chín và vệ sinh an toàn nếu bạch cầu thấp. Người giảm tiểu cầu nên hạn chế rượu và tránh sản phẩm có thể tăng chảy máu khi chưa hỏi bác sĩ. Không tự uống sắt vì thiếu máu MDS không đồng nghĩa thiếu sắt, và người truyền máu nhiều có thể bị thừa sắt. B12, folate hoặc đồng chỉ bổ sung khi xét nghiệm xác nhận thiếu.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

