Xơ tủy nguyên phát là một tân sinh tăng sinh tủy mạn tính, trong đó dòng tế bào gốc tạo máu bất thường làm rối loạn môi trường tủy xương và thúc đẩy xơ hóa. Khi tủy xương giảm khả năng tạo máu, lách và gan có thể phải tham gia tạo máu ngoài tủy, gây lách to, đầy bụng hoặc đau tức hạ sườn trái. Người bệnh thường gặp mệt mỏi do thiếu máu, sụt cân, sốt nhẹ, đổ mồ hôi đêm, ngứa, đau xương hoặc dễ chảy máu; một số trường hợp được phát hiện tình cờ qua công thức máu. Chẩn đoán cần phối hợp sinh thiết tủy xương, xét nghiệm đột biến JAK2, CALR, MPL và loại trừ bạch cầu mạn dòng tủy, đa hồng cầu nguyên phát hay tăng tiểu cầu thiết yếu. Đánh giá nguy cơ sớm giúp lựa chọn theo dõi, điều trị triệu chứng, thuốc ức chế JAK hoặc ghép tế bào gốc phù hợp.
Xơ tủy nguyên phát là bệnh gì?
Xơ tủy nguyên phát là một tân sinh tăng sinh tủy mạn tính phát sinh từ tế bào gốc tạo máu đã mắc các biến đổi di truyền. Bệnh không đơn thuần là “sẹo trong tủy”: tế bào dòng tủy, đặc biệt là mẫu tiểu cầu bất thường, giải phóng các chất truyền tín hiệu làm thay đổi vi môi trường tủy, từ đó tăng lắng đọng sợi reticulin và collagen. Giai đoạn sớm có thể chưa xơ rõ, được gọi là thể tiền xơ; giai đoạn xơ hóa rõ thường đi kèm thiếu máu, tế bào non xuất hiện trong máu và lách to. Xơ tủy nguyên phát khác với xơ tủy thứ phát sau đa hồng cầu nguyên phát hoặc tăng tiểu cầu thiết yếu, đồng thời phải phân biệt với xơ tủy phản ứng do nhiễm trùng, bệnh tự miễn, ung thư di căn hoặc các bệnh tủy khác. Việc gọi đúng thể bệnh quan trọng vì tiêu chuẩn chẩn đoán, tiên lượng và lựa chọn điều trị không hoàn toàn giống nhau.
| Tên bệnh | Xơ tủy nguyên phát |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Primary myelofibrosis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | PMF; xơ tủy vô căn; myelofibrosis nguyên phát; metaplasia tủy ngoài tủy kèm xơ tủy |
| Mã ICD-10 | D47.4 – Xơ tủy xương (mã nhóm ICD-10 phù hợp nhất; cần đối chiếu hệ thống mã đang áp dụng tại cơ sở) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tân sinh tăng sinh tủy mạn tính; chuyên khoa Huyết học – Ung thư học |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tủy xương là cơ quan chính; lách và gan thường tham gia tạo máu ngoài tủy, đôi khi ảnh hưởng xương, phổi hoặc hệ tĩnh mạch cửa. |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính mạn tính, không lây; hình thành từ dòng tế bào gốc tạo máu bất thường, không phải bệnh nhiễm trùng. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp; chủ yếu được chẩn đoán ở người trung niên và cao tuổi, dữ liệu dịch tễ riêng cho Việt Nam còn hạn chế. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Xơ tủy nguyên phát
Một tế bào gốc tạo máu mắc đột biến điều khiển, thường liên quan trục JAK–STAT, tăng sinh thành dòng tế bào bất thường. Mẫu tiểu cầu và bạch cầu của dòng bệnh tiết cytokine như TGF-β và các yếu tố tăng trưởng, kích hoạt nguyên bào sợi trong tủy tạo reticulin và collagen. Tủy xương dần mất kiến trúc bình thường, sản xuất hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu trở nên không hiệu quả. Cơ thể bù trừ bằng tạo máu ngoài tủy tại lách và gan, gây phì đại các cơ quan này. Dòng tế bào ác tính tiếp tục tích lũy biến đổi di truyền có thể dẫn đến suy tủy nặng hơn, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, huyết khối hoặc chuyển dạng bạch cầu cấp.
Phân loại hiện hành tách xơ tủy nguyên phát thể tiền xơ/giai đoạn sớm và xơ tủy nguyên phát giai đoạn xơ hóa rõ. Hai thể khác nhau chủ yếu ở mức độ xơ hóa tủy, hình thái mẫu tiểu cầu và biểu hiện lâm sàng. Ngoài phân loại chẩn đoán, bác sĩ còn dùng các mô hình tiên lượng như DIPSS, DIPSS-plus hoặc MIPSS70+ phiên bản 2.0 để ước tính nguy cơ dựa trên tuổi, triệu chứng, công thức máu, blast, nhiễm sắc thể và đột biến. Các thang điểm này hỗ trợ quyết định thời điểm điều trị hoặc ghép, không dùng để tự dự đoán tuổi thọ cá nhân.
Xơ tủy nguyên phát là bệnh hiếm, thường xuất hiện ở người lớn tuổi; tuổi trung vị trong nhiều quần thể nghiên cứu nằm ở thập niên 60–70. Nam và nữ đều có thể mắc, một số chuỗi bệnh ghi nhận nam nhỉnh hơn. Bệnh có thể gặp ở mọi khu vực và dân tộc, nhưng số liệu phụ thuộc khả năng tiếp cận sinh thiết tủy và xét nghiệm phân tử. Chưa có hệ thống dữ liệu quốc gia đầy đủ để ước tính chính xác tỷ lệ mắc tại Việt Nam, vì vậy không nên suy diễn trực tiếp số liệu nước ngoài cho từng địa phương.
Bệnh hình thành nội sinh trong hệ tạo máu: một tế bào gốc tủy mắc biến đổi di truyền, tăng sinh ưu thế, làm lệch quá trình tạo máu và tiết tín hiệu gây tái cấu trúc mô đệm tủy. Không có đường phơi nhiễm, xâm nhập hoặc lây truyền từ người sang người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Xơ tủy nguyên phát
Nguyên nhân trực tiếp là sự xuất hiện và mở rộng của một dòng tế bào gốc tạo máu mang biến đổi mắc phải. JAK2, CALR và MPL là ba nhóm đột biến điều khiển thường gặp; các đột biến bổ sung như ASXL1, SRSF2, EZH2, U2AF1 hoặc IDH1/2 có thể ảnh hưởng kiểu hình và tiên lượng. Phần lớn đột biến phát sinh trong đời, không phải do một hành vi đơn lẻ và cũng không đồng nghĩa bệnh được truyền trực tiếp cho con. Một số trường hợp có khuynh hướng gia đình đối với tân sinh dòng tủy, nhưng cần tư vấn di truyền chuyên sâu trước khi kết luận.
Không thay đổi được: tuổi cao, tiền sử gia đình có tân sinh tăng sinh tủy hoặc khuynh hướng di truyền hiếm. Có thể giảm phơi nhiễm: tránh khói thuốc, bức xạ ion hóa và hóa chất nghề nghiệp không cần thiết theo quy định an toàn, dù bằng chứng cho từng yếu tố đối với xơ tủy nguyên phát còn hạn chế. Nhiều người bệnh không có yếu tố nguy cơ nhận biết được.
Nhóm cần cảnh giác hơn gồm người lớn tuổi có thiếu máu hoặc bất thường nhiều dòng tế bào máu kéo dài, người có lách to không giải thích được, người từng được chẩn đoán tân sinh tăng sinh tủy trong gia đình, và người có phết máu xuất hiện hồng cầu hình giọt lệ hoặc tế bào non. Đây là các dấu hiệu gợi ý cần khám Huyết học, không phải tiêu chuẩn tự chẩn đoán.
Triệu chứng và dấu hiệu của Xơ tủy nguyên phát
Khởi phát thường âm thầm và một tỷ lệ người bệnh chưa có triệu chứng khi phát hiện. Khi bệnh tiến triển, thiếu máu gây mệt và khó thở; lách to gây no sớm, đầy bụng hoặc đau hạ sườn trái; tăng chuyển hóa và cytokine gây sốt nhẹ, đổ mồ hôi đêm, sụt cân, ngứa. Công thức máu có thể tăng hoặc giảm bạch cầu, tiểu cầu tùy giai đoạn. Người cao tuổi và người có bệnh nền đôi khi biểu hiện chủ yếu bằng giảm sức bền, chán ăn hoặc suy nhược.
- Mệt mỏi, da nhợt hoặc hụt hơi khi gắng sức do thiếu máu.
- No sớm, chướng bụng hoặc đau tức hạ sườn trái do lách to.
- Sụt cân không chủ ý, sốt nhẹ và đổ mồ hôi đêm do hoạt hóa cytokine.
- Đau xương hoặc đau khớp, đôi khi kèm tăng acid uric.
- Dễ bầm tím, chảy máu mũi hoặc chảy máu chân răng khi tiểu cầu thấp hay rối loạn chức năng.
- Ngứa, giảm tập trung và giảm khả năng lao động do triệu chứng toàn thân kéo dài.
- Đau dữ dội vùng lách xuất hiện đột ngột, có thể gợi ý nhồi máu lách.
- Tăng áp lực tĩnh mạch cửa gây cổ trướng, giãn tĩnh mạch thực quản hoặc xuất huyết tiêu hóa.
- Ổ tạo máu ngoài tủy ngoài gan lách có thể chèn ép tủy sống, gây yếu hoặc rối loạn cảm giác.
- Tăng bạch cầu rất cao hoặc chuyển dạng cấp có thể gây triệu chứng tiến triển nhanh.
Nên đặt lịch khám: mệt kéo dài, sụt cân, no sớm, đau hạ sườn trái, dễ bầm hoặc công thức máu bất thường lặp lại. Cần khám trong ngày: sốt ở người đang giảm bạch cầu, chảy máu mới xuất hiện, khó thở tăng, đau bụng rõ hoặc chóng mặt nhiều. Cần tái khám sớm: lách to nhanh, nhu cầu truyền máu tăng, triệu chứng toàn thân nặng hơn, tác dụng phụ thuốc hoặc kết quả xét nghiệm thay đổi đáng kể.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi có khó thở khi nghỉ, đau ngực, ngất, chảy máu không cầm, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, sốt cao kèm rét run ở người suy giảm bạch cầu, đau bụng trái dữ dội đột ngột, yếu liệt mới xuất hiện hoặc lú lẫn. Không tự lái xe khi choáng, khó thở nặng hay đang chảy máu nhiều; không trì hoãn để thử thuốc hoặc mẹo dân gian.
Chẩn đoán Xơ tủy nguyên phát
Chẩn đoán cần phối hợp bệnh sử, khám lách và gan, công thức máu, phết máu ngoại vi, sinh thiết tủy xương, di truyền tế bào và xét nghiệm đột biến. Bác sĩ đồng thời loại trừ xơ tủy thứ phát do đa hồng cầu nguyên phát, tăng tiểu cầu thiết yếu, bạch cầu mạn dòng tủy, hội chứng loạn sản tủy và nguyên nhân phản ứng. Không một xét nghiệm máu đơn lẻ nào đủ xác định bệnh.
Bác sĩ hỏi về mệt mỏi, sụt cân, sốt, đổ mồ hôi đêm, đau xương, chảy máu, tiền sử huyết khối, bệnh tủy trước đó, thuốc và phơi nhiễm. Khám tập trung vào da niêm, hạch, kích thước lách và gan, dấu hiệu tăng áp lực tĩnh mạch cửa, suy tim hoặc nhiễm trùng. Mức độ suy yếu và khả năng sinh hoạt cũng được đánh giá để cân nhắc điều trị.
Công thức máu và phết máu: đánh giá thiếu máu, bạch cầu, tiểu cầu, hồng cầu hình giọt lệ và tế bào non. Sinh thiết tủy: xác định hình thái mẫu tiểu cầu và mức xơ reticulin/collagen. JAK2, CALR, MPL: hỗ trợ chứng minh dòng bệnh; panel gen mở rộng giúp tiên lượng. Nhiễm sắc thể đồ/FISH: phát hiện bất thường nguy cơ. LDH, acid uric, chức năng gan thận, sắt, B12, folate và xét nghiệm tan máu: đánh giá gánh nặng bệnh, nguyên nhân thiếu máu phối hợp và độ an toàn trước điều trị.
Siêu âm bụng thường dùng để đo lách và gan, đánh giá tĩnh mạch cửa hoặc cổ trướng. CT hay MRI được chỉ định khi cần làm rõ đau bụng, nhồi máu lách, huyết khối hoặc ổ tạo máu ngoài tủy. Hình ảnh không thay thế sinh thiết tủy và không đủ để xác định xơ tủy nguyên phát.
Tiêu chuẩn WHO/ICC yêu cầu phối hợp ba nhóm bằng chứng: hình thái sinh thiết tủy phù hợp với thể tiền xơ hoặc xơ hóa rõ; có đột biến JAK2, CALR, MPL hay dấu ấn dòng khác hoặc đã loại trừ xơ phản ứng; và không đáp ứng tiêu chuẩn của BCR::ABL1 dương tính, đa hồng cầu nguyên phát, tăng tiểu cầu thiết yếu, hội chứng loạn sản tủy hoặc tân sinh dòng tủy khác. Các tiêu chí phụ như thiếu máu, lách to, LDH tăng và hình ảnh leukoerythroblastosis phải được xác nhận trong bối cảnh chuyên khoa.
Điều trị Xơ tủy nguyên phát
Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng, kiểm soát lách to, cải thiện thiếu máu hoặc giảm tiểu cầu, hạn chế biến chứng và đánh giá cơ hội ghép. Người ít triệu chứng, nguy cơ thấp có thể được theo dõi có cấu trúc. Người có triệu chứng hoặc nguy cơ cao được lựa chọn thuốc dựa trên công thức máu, bệnh nền và điều trị trước đó. Ghép tế bào gốc đồng loài được cân nhắc sớm ở người phù hợp vì đây là phương pháp duy nhất có khả năng chữa khỏi, nhưng nguy cơ biến chứng đáng kể.
Các thuốc ức chế JAK như ruxolitinib, fedratinib, pacritinib hoặc momelotinib được lựa chọn theo mức tiểu cầu, thiếu máu, triệu chứng và khả năng tiếp cận; chúng chủ yếu giảm lách và triệu chứng, không mặc định loại bỏ dòng bệnh. Thiếu máu có thể được xử trí bằng thuốc kích thích tạo hồng cầu, danazol hoặc thuốc khác ở nhóm phù hợp; truyền máu được dùng khi có chỉ định. Hydroxyurea đôi khi kiểm soát tăng tế bào hoặc lách. Mỗi thuốc có nguy cơ giảm tế bào máu, nhiễm trùng, biến cố gan, tim mạch hay tương tác nên phải theo dõi chuyên khoa.
Xạ trị liều thấp vùng lách hoặc ổ tạo máu ngoài tủy có thể được cân nhắc hiếm khi để giảm đau hay chèn ép khi thuốc không phù hợp. Can thiệp tắc mạch hoặc thủ thuật điều trị huyết khối chỉ dành cho tình huống chọn lọc. Lợi ích thường tạm thời và có nguy cơ làm giảm tế bào máu, nhiễm trùng hoặc tổn thương cơ quan.
Cắt lách không phải lựa chọn thường quy nhưng có thể cân nhắc ở người lách rất to gây đau, tăng áp lực cửa hoặc nhu cầu truyền máu cao mà các phương án khác thất bại. Quyết định phải đánh giá nguy cơ huyết khối, chảy máu, nhiễm trùng, gan to và tử vong quanh mổ. Người được cắt lách cần kế hoạch tiêm chủng và dự phòng nhiễm trùng theo chỉ định.
Chăm sóc hỗ trợ gồm truyền hồng cầu hoặc tiểu cầu khi cần, xử trí nhiễm trùng sớm, kiểm soát đau và ngứa, hỗ trợ dinh dưỡng, điều trị thiếu sắt hoặc vitamin khi có thiếu thật sự, phòng ngừa huyết khối hoặc chảy máu theo đánh giá cá thể. Tư vấn tâm lý, phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ sớm có thể cải thiện chất lượng sống mà không đồng nghĩa ngừng điều trị bệnh.
Theo dõi thường bao gồm triệu chứng MPN, cân nặng, kích thước lách, công thức máu, blast ngoại vi, chức năng gan thận và tác dụng phụ thuốc. Sinh thiết tủy, nhiễm sắc thể hoặc panel gen được lặp lại khi nghi tiến triển, tăng blast hoặc chuẩn bị ghép. Cần liên hệ bác sĩ khi sốt, chảy máu, khó thở, đau lách tăng, phù, vàng da hoặc mệt nặng hơn rõ rệt.
Xơ tủy nguyên phát thường cần theo dõi suốt đời. Thuốc kiểm soát triệu chứng được duy trì khi còn lợi ích và dung nạp; đáp ứng lách hoặc triệu chứng thường được đánh giá sau nhiều tuần đến vài tháng. Quy trình ghép gồm đánh giá trước ghép, điều kiện hóa, giai đoạn hồi phục và theo dõi dài hạn. Không thể cam kết thời điểm khỏi vì diễn tiến phụ thuộc nguy cơ sinh học và đáp ứng từng người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm thiếu máu phụ thuộc truyền máu, giảm tiểu cầu và chảy máu, nhiễm trùng, huyết khối động mạch hoặc tĩnh mạch, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, nhồi máu lách, suy dinh dưỡng và tăng acid uric. Bệnh có thể chuyển sang bạch cầu cấp dòng tủy. Điều trị cũng có thể gây giảm tế bào máu, nhiễm trùng cơ hội, độc tính gan hoặc biến chứng ghép như bệnh mảnh ghép chống chủ.
Tiên lượng rất khác nhau: một số người ổn định nhiều năm, trong khi người khác tiến triển nhanh hoặc chuyển dạng cấp. Tuổi, triệu chứng toàn thân, thiếu máu, giảm tiểu cầu, blast, bất thường nhiễm sắc thể và các đột biến nguy cơ cao ảnh hưởng kết quả. Thang điểm chuyên khoa giúp phân tầng nhóm, nhưng không dự đoán chính xác tuổi thọ của một cá nhân. Kiểm soát triệu chứng và ghép ở người phù hợp có thể cải thiện kết quả.
Sau điều trị bằng thuốc, triệu chứng hoặc lách to có thể trở lại khi mất đáp ứng, giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột. Sau ghép, bệnh vẫn có thể tái phát và được theo dõi bằng công thức máu, dấu ấn phân tử hoặc đánh giá tủy. Giảm nguy cơ phụ thuộc lựa chọn thời điểm ghép, kiểm soát bệnh, tuân thủ theo dõi và xử trí sớm dấu hiệu mất đáp ứng.
Hiện chưa có biện pháp chắc chắn ngăn xơ tủy nguyên phát vì phần lớn đột biến phát sinh không dự đoán được. Có thể giảm nguy cơ sức khỏe chung bằng không hút thuốc, tuân thủ an toàn bức xạ và hóa chất, kiểm soát bệnh tim mạch, tiêm chủng phù hợp và khám sớm khi công thức máu bất thường. Phòng biến chứng tập trung vào theo dõi đều, xử trí nhiễm trùng, huyết khối, thiếu máu và tác dụng phụ thuốc.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Xơ tủy nguyên phát
Không có chế độ ăn chữa xơ tủy. Người bệnh nên ưu tiên đủ năng lượng và protein, chia bữa nhỏ khi lách to gây no sớm, uống đủ nước nếu không bị hạn chế, và bảo đảm vệ sinh thực phẩm khi giảm bạch cầu. Sắt, vitamin B12, folate hoặc sản phẩm bổ sung chỉ dùng khi đã xác định thiếu hoặc có chỉ định; tự bổ sung sắt có thể bất lợi ở người truyền máu nhiều.
Vận động nhẹ đến vừa như đi bộ, giãn cơ và bài tập sức mạnh thấp có thể duy trì thể lực nếu công thức máu cho phép. Khi lách to, tránh môn va chạm hoặc động tác làm tăng nguy cơ chấn thương bụng. Người thiếu máu nặng, sốt, chóng mặt hoặc tiểu cầu rất thấp cần giảm cường độ và hỏi đội điều trị. Giấc ngủ, nghỉ xen kẽ và điều chỉnh công việc giúp quản lý mệt mỏi.
Có thể ghi nhật ký nhiệt độ khi thấy rét run, mức mệt, khó thở, đau vùng lách, cân nặng, bầm chảy máu và khả năng ăn uống. Theo dõi lịch thuốc và kết quả xét nghiệm giúp nhận biết xu hướng, nhưng máy đo tại nhà không thay thế công thức máu hay khám. Báo sớm khi triệu chứng tăng nhanh, sốt hoặc xuất huyết.
- Không tự ngừng hoặc đổi liều thuốc ức chế JAK vì có thể làm triệu chứng bùng trở lại.
- Không dùng aspirin, thuốc chống viêm hoặc thảo dược ảnh hưởng đông máu khi chưa hỏi bác sĩ.
- Không tự bổ sung sắt chỉ vì mệt; cần xác định thiếu sắt và đánh giá tình trạng truyền máu.
- Không chơi môn đối kháng khi lách to vì nguy cơ chấn thương hoặc vỡ lách.
- Không trì hoãn khám khi sốt, chảy máu, khó thở hoặc đau bụng trái đột ngột.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Xơ tủy nguyên phát ở trẻ em rất hiếm và cần loại trừ hội chứng di truyền, rối loạn miễn dịch, nhiễm trùng hoặc xơ tủy phản ứng. Tiêu chuẩn và quyết định ghép phải được thực hiện tại trung tâm Huyết học Nhi; không thể áp dụng trực tiếp mô hình tiên lượng của người lớn.
Người cao tuổi chiếm tỷ lệ lớn và thường có bệnh tim mạch, suy thận, suy dinh dưỡng hoặc đa thuốc. Triệu chứng có thể bị nhầm với lão hóa. Điều trị cần cân bằng giảm triệu chứng với nguy cơ giảm tế bào máu, té ngã, tương tác thuốc và khả năng tự chăm sóc; đánh giá lão khoa hỗ trợ quyết định cường độ.
Thai kỳ ở người mắc xơ tủy nguyên phát hiếm nhưng có nguy cơ huyết khối, chảy máu, thai chậm phát triển và biến chứng do thuốc. Cần phối hợp Huyết học và Sản nguy cơ cao từ trước khi mang thai. Không tự ngừng thuốc; một số thuốc ức chế JAK hoặc thuốc gây độc tế bào có thể không phù hợp và phải được thay đổi theo kế hoạch cá thể.
Khả năng dùng thuốc khi cho con bú phụ thuộc hoạt chất, liều, chức năng gan thận của mẹ và nguy cơ cho trẻ. Nhiều thuốc điều trị xơ tủy chưa có dữ liệu an toàn đầy đủ hoặc có thể bài tiết qua sữa. Quyết định tiếp tục cho bú hay đổi điều trị cần được bác sĩ Huyết học, Sản và Nhi cùng đánh giá; không mặc định ngừng cho bú nếu chưa được tư vấn.
Bệnh và thuốc điều trị có thể làm giảm miễn dịch tế bào hoặc bạch cầu hạt, khiến nhiễm trùng diễn tiến nhanh và biểu hiện ít điển hình. Người đang dùng thuốc ức chế JAK cần được sàng lọc nguy cơ nhiễm trùng theo chỉ định, cập nhật tiêm chủng phù hợp và đi khám với ngưỡng thấp hơn khi sốt, ho, đau rát tiểu hoặc tổn thương da.
Bệnh tim mạch và tiền sử huyết khối ảnh hưởng lựa chọn dự phòng; bệnh gan thận ảnh hưởng chuyển hóa thuốc; bệnh phổi làm khó đánh giá khó thở; đái tháo đường tăng nguy cơ nhiễm trùng. Cần rà soát toàn bộ thuốc, kể cả thuốc nam và thực phẩm bổ sung, để giảm tương tác và điều chỉnh mục tiêu điều trị.
Sau cắt lách hoặc phẫu thuật khác, cần theo dõi chảy máu, huyết khối, nhiễm trùng, công thức máu và khả năng hồi phục dinh dưỡng. Người đã cắt lách có nguy cơ nhiễm khuẩn nặng suốt đời, nên tuân thủ lịch tiêm chủng và hướng dẫn xử trí sốt của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp về Xơ tủy nguyên phát
Xơ tủy nguyên phát có thể nguy hiểm vì làm suy giảm tạo máu, gây lách to, huyết khối, chảy máu, nhiễm trùng và đôi khi chuyển thành bạch cầu cấp dòng tủy. Mức độ không giống nhau ở mọi người: một số trường hợp nguy cơ thấp ổn định lâu, trong khi nhóm có thiếu máu nặng, blast tăng, bất thường nhiễm sắc thể hoặc đột biến nguy cơ cao cần theo dõi và điều trị tích cực hơn. Bác sĩ dùng thang điểm tiên lượng cùng tình trạng sức khỏe để đánh giá, thay vì dựa vào một triệu chứng đơn lẻ.
Ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài là phương pháp duy nhất hiện có khả năng chữa khỏi xơ tủy nguyên phát, nhưng chỉ phù hợp với một số người vì có nguy cơ nhiễm trùng, bệnh mảnh ghép chống chủ và tử vong liên quan ghép. Các thuốc ức chế JAK và chăm sóc hỗ trợ thường nhằm giảm lách to, cải thiện triệu chứng, thiếu máu hoặc chất lượng sống. Quyết định ghép dựa trên nguy cơ bệnh, tuổi sinh học, bệnh nền, người cho và mong muốn của người bệnh.
Bệnh không lây qua tiếp xúc, ăn uống, máu, quan hệ tình dục hay hô hấp. Phần lớn đột biến JAK2, CALR hoặc MPL là đột biến mắc phải trong tế bào tạo máu, không hiện diện ở mọi tế bào cơ thể và không truyền trực tiếp theo kiểu đơn gen. Tuy vậy, một số gia đình có khuynh hướng mắc tân sinh dòng tủy cao hơn. Khi nhiều người thân cùng mắc bệnh máu hoặc bệnh xuất hiện ở tuổi trẻ, bác sĩ có thể đề nghị tư vấn di truyền.
Phần lớn người bệnh vẫn có thể vận động, nhưng cường độ phải phù hợp với thiếu máu, tiểu cầu, lách to và bệnh tim phổi. Đi bộ, tập thăng bằng, giãn cơ hoặc sức mạnh nhẹ thường dễ dung nạp hơn. Khi lách to, nên tránh bóng đá, võ, nâng vật nặng hoặc môn có nguy cơ va đập vùng bụng. Dừng tập và liên hệ bác sĩ nếu đau ngực, choáng, khó thở bất thường, chảy máu hoặc đau hạ sườn trái tăng.
Nhập viện có thể cần khi sốt hoặc nhiễm trùng trên nền giảm bạch cầu, chảy máu đáng kể, thiếu máu gây khó thở hay đau ngực, đau lách dữ dội, huyết khối, chuyển dạng cấp, hoặc khi bắt đầu một số điều trị cần theo dõi sát. Người chuẩn bị ghép cũng thường cần điều trị nội trú theo quy trình của trung tâm. Không nên chờ lịch hẹn thường quy nếu có ngất, khó thở khi nghỉ, xuất huyết tiêu hóa, lú lẫn hoặc yếu liệt mới xuất hiện.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

