Glipizid

Glipizid, tên tiếng Anh là glipizide, là thuốc hạ glucose máu đường uống thuộc nhóm sulfonylurea thế hệ hai. Thuốc được sử dụng kết hợp với chế độ ăn và vận động nhằm cải thiện kiểm soát đường huyết ở người lớn mắc đái tháo đường type 2. Glipizid kích thích tế bào beta còn hoạt động của tuyến tụy giải phóng insulin bằng cách đóng kênh kali nhạy cảm ATP. Thuốc không phù hợp để điều trị đái tháo đường type 1 hoặc nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Glipizid có dạng viên giải phóng tức thời và viên giải phóng kéo dài, với thời điểm uống và giới hạn liều khác nhau. Tác dụng bất lợi quan trọng nhất là hạ đường huyết, đặc biệt ở người cao tuổi, suy gan, suy thận, suy dinh dưỡng, bỏ bữa hoặc dùng đồng thời thuốc hạ đường huyết khác. Người bệnh không nên tự bắt đầu, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Sulfonylurea thế hệ hai
  • Hỗ trợ kiểm soát glucose máu ở người lớn mắc đái tháo đường type 2
  • Kích thích tế bào beta tuyến tụy giải phóng insulin
  • Viên giải phóng tức thời và viên giải phóng kéo dài
  • Hạ đường huyết, có thể nghiêm trọng hoặc tái phát
  • Viên thường khoảng 30 phút trước bữa ăn; viên kéo dài cùng bữa sáng hoặc bữa chính đầu tiên
  • Không điều trị đái tháo đường type 1 hoặc nhiễm toan ceton
  • Glucose máu, HbA1c, triệu chứng hạ đường huyết và chức năng cơ quan theo chỉ định

Hoạt chất Glipizid là gì?

Glipizid là thuốc sulfonylurea thế hệ hai dùng để giảm glucose máu ở người lớn mắc đái tháo đường type 2 còn khả năng sản xuất insulin nội sinh. Thuốc không chữa khỏi đái tháo đường và không thay thế chế độ ăn, vận động, theo dõi glucose hoặc các biện pháp kiểm soát nguy cơ tim mạch.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Glipizid

INN Glipizide

CAS 29094-61-9 Công thức C21H27N5O4S

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Glipizid

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Glipizide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Glipizid là cách viết thường gặp trong tiếng Việt và một số ngôn ngữ châu Âu của hoạt chất glipizide. Không nhầm Glipizid với gliclazide, glimepiride hoặc glyburide/glibenclamide; đây là các sulfonylurea khác nhau.

Tên viết tắt

GPZ

Tên Latinh / tên dược điển

Glipizidum

Tên USAN

glipizide

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

29094-61-9

UNII

X7WDT95N5C

PubChem CID

3478

RxNorm CUI

4821

Công thức phân tử

C21H27N5O4S

Dược động học của Glipizid

Glipizid được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa. Viên giải phóng tức thời đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 1–3 giờ. Viên giải phóng kéo dài bắt đầu làm tăng nồng độ huyết tương sau khoảng 2–3 giờ và đạt đỉnh trong khoảng 6–12 giờ.
Glipizid gắn protein huyết thanh khoảng 98–99%, được chuyển hóa chủ yếu ở gan và có thời gian bán thải cuối khoảng 2–5 giờ. Khoảng 90% liều được thải dưới dạng sản phẩm chuyển hóa, chủ yếu qua nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Glipizid giải phóng tức thời được hấp thu nhanh, đồng đều và gần như hoàn toàn; nồng độ đỉnh xuất hiện sau khoảng 1–3 giờ. Thức ăn không làm thay đổi tổng lượng hấp thu nhưng có thể làm chậm hấp thu khoảng 40 phút, vì vậy viên thường được dùng khoảng 30 phút trước bữa ăn.
Với viên giải phóng kéo dài, nồng độ thuốc tăng dần sau thời gian trễ 2–3 giờ và đạt đỉnh trong 6–12 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo có thể làm tăng nồng độ đỉnh nhưng không làm thay đổi đáng kể tổng mức phơi nhiễm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Glipizid sau một liều uống được ghi nhận khoảng 100% ở người mắc đái tháo đường type 2. Sinh khả dụng tương đối của viên giải phóng kéo dài 20 mg so với viên giải phóng tức thời 10 mg dùng hai lần mỗi ngày khoảng 90% ở trạng thái ổn định.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến của Glipizid sau tiêm tĩnh mạch khoảng 10–11 lít, cho thấy thuốc chủ yếu phân bố trong dịch ngoại bào. Khoảng 98–99% thuốc gắn với protein huyết thanh, chủ yếu là albumin.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Glipizid được chuyển hóa mạnh, chủ yếu tại gan. Các chất chuyển hóa chính là sản phẩm hydroxyl hóa thơm không có hoạt tính hạ đường huyết và các chất liên hợp phân cực. Một chất chuyển hóa phụ chiếm dưới 2% liều có hoạt tính hạ đường huyết yếu hơn hoạt chất mẹ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 80% liều được thải qua nước tiểu dưới dạng sản phẩm chuyển hóa và khoảng 10% qua phân. Dưới 10% liều được thải dưới dạng Glipizid không biến đổi trong nước tiểu và phân.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của viên giải phóng tức thời khoảng 2–4 giờ ở người có chức năng cơ quan bình thường. Nhãn viên giải phóng kéo dài ghi nhận thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 2–5 giờ sau một hoặc nhiều liều.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân trung bình của Glipizid khoảng 3 lít/giờ sau một liều tiêm tĩnh mạch ở người mắc đái tháo đường type 2.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Thức ăn có thể làm chậm hấp thu viên giải phóng tức thời.
  • Thời gian lưu thuốc trong đường tiêu hóa giảm đáng kể, chẳng hạn hội chứng ruột ngắn, có thể làm giảm phơi nhiễm của viên giải phóng kéo dài.
  • Suy gan có thể làm giảm chuyển hóa và kéo dài hạ đường huyết.
  • Ở người suy thận, các sản phẩm chuyển hóa có thể lưu hành lâu hơn.
  • Fluconazole làm tăng mức phơi nhiễm Glipizid.
  • Colesevelam có thể làm giảm hấp thu Glipizid giải phóng kéo dài.
  • Tuổi cao, suy dinh dưỡng và các bệnh nội tiết có thể làm tăng độ nhạy với tác dụng hạ đường huyết.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Glipizid

Glipizid thuộc nhóm sulfonylurea thế hệ hai. Nhóm này gắn vào thụ thể sulfonylurea trên kênh kali nhạy cảm ATP của tế bào beta tuyến tụy và kích thích bài tiết insulin.
Glipizid có thời gian bán thải tương đối ngắn so với một số sulfonylurea khác, nhưng vẫn có thể gây hạ đường huyết nghiêm trọng hoặc kéo dài ở người có yếu tố nguy cơ.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Glipizid gắn vào thành phần thụ thể sulfonylurea của kênh kali nhạy cảm ATP trên màng tế bào beta tuyến tụy. Sự đóng kênh kali gây khử cực màng, mở kênh calci phụ thuộc điện thế và làm tăng calci nội bào, từ đó kích thích giải phóng insulin.
Tác dụng phụ thuộc vào sự hiện diện của các tế bào beta tuyến tụy còn hoạt động. Một số tác dụng ngoài tuyến tụy, như cải thiện độ nhạy insulin và giảm sản xuất glucose tại gan, cũng có thể góp phần kiểm soát đường huyết.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Glipizid làm tăng đáp ứng tiết insulin và C-peptide sau bữa ăn. Với dạng giải phóng tức thời, đáp ứng tiết insulin có thể xuất hiện trong khoảng 30 phút sau khi uống. Tác dụng kiểm soát glucose ở một số người có thể kéo dài đến 24 giờ dù nồng độ thuốc trong huyết tương đã giảm đáng kể.
Viên giải phóng kéo dài duy trì nồng độ thuốc trong khoảng dùng 24 giờ và làm giảm dao động đỉnh – đáy so với viên thường dùng hai lần mỗi ngày.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Glipizid

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Glipizid

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Glipizid

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Vildagliptin

Phối hợp vildagliptin với sulfonylurea làm tăng nguy cơ hạ đường huyết so với vildagliptin đơn trị. Nhãn thuốc khuyến cáo có thể giảm liều sulfonylurea.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực cộng hợp hạ glucose: sulfonylurea kích thích tiết insulin không hoàn toàn phụ thuộc glucose, trong khi vildagliptin tăng đáp ứng incretin phụ thuộc glucose.

Ảnh hưởng:

Hạ đường huyết có thể gây vã mồ hôi, run, đói, lú lẫn hoặc mất ý thức. Trong dữ liệu SmPC, khi thêm sulfonylurea, hạ đường huyết xảy ra ở 1,2% với vildagliptin so với 0,6% với placebo; trong phối hợp sulfonylurea + metformin, tỷ lệ tương ứng là 5,1% và 1,9%.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Cân nhắc dùng liều vildagliptin theo nhãn khi phối hợp và giảm liều sulfonylurea để hạn chế hạ đường huyết. Giáo dục nhận biết và xử trí hạ đường huyết; cá thể hóa điều chỉnh theo glucose và nguy cơ người bệnh.

Glucose máu tự theo dõi, HbA1c; triệu chứng hạ đường huyết; tần suất cơn, đặc biệt ở người cao tuổi, suy thận hoặc ăn uống thất thường.

Bằng chứng: high
Nguồn:

eMC / SmPC | Galvus 50 mg tablets – Summary of Product Characteristics | Mục 4.2, 4.4 và 4.8: nguy cơ hạ đường huyết; cân nhắc giảm liều sulfonylurea | https://www.medicines.org.uk/emc/product/6225/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
EMA | Galvus EPAR | Liều vildagliptin 50 mg/ngày khi phối hợp sulfonylurea; cân nhắc giảm liều sulfonylurea | https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/galvus | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlorpromazine

Liều chlorpromazine cao có thể làm giảm kiểm soát đường huyết và giảm đáp ứng với thuốc điều trị đái tháo đường.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: giảm phóng thích insulin và ảnh hưởng dung nạp glucose.

Ảnh hưởng:

Tăng đường huyết hoặc mất kiểm soát đái tháo đường.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cảnh báo người bệnh, tăng tự theo dõi đường huyết và chỉnh thuốc đái tháo đường khi cần trong và sau khi ngừng chlorpromazine.

Đường huyết mao mạch, glucose niệu khi áp dụng và HbA1c trong điều trị kéo dài.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Glipizid

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *