Efavirenz

Efavirenz, viết tắt là EFV, là thuốc kháng retrovirus thuộc nhóm ức chế enzym phiên mã ngược không nucleosid, hay NNRTI. Thuốc gắn trực tiếp và ức chế không cạnh tranh enzym phiên mã ngược của HIV-1, từ đó hạn chế virus tạo DNA và nhân lên. Efavirenz phải được phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác; sử dụng đơn độc có thể nhanh chóng dẫn đến kháng thuốc. Theo nhãn DailyMed, thuốc được chỉ định phối hợp điều trị HIV-1 ở người lớn và trẻ từ 3 tháng tuổi, cân nặng ít nhất 3,5 kg. Liều người lớn theo nhãn là 600 mg một lần mỗi ngày, uống khi đói, ưu tiên trước khi ngủ để giảm khó chịu thần kinh. Các phản ứng thường gặp gồm chóng mặt, mất ngủ, giấc mơ bất thường, giảm tập trung, buồn nôn, đau đầu và phát ban. Efavirenz có nhiều tương tác do ảnh hưởng đến CYP2B6 và CYP3A, vì vậy không được tự thêm, bỏ hoặc đổi thuốc trong phác đồ HIV.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc kháng retrovirus NNRTI điều trị HIV-1.
  • Nguyên tắc sử dụng: Luôn phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác, không dùng đơn trị.
  • Liều người lớn theo nhãn: 600 mg một lần mỗi ngày, uống khi đói, ưu tiên trước khi ngủ.
  • Tác dụng phụ nổi bật: Chóng mặt, mất ngủ, giấc mơ bất thường, giảm tập trung, phát ban và buồn nôn.
  • Nguy cơ nghiêm trọng: Rối loạn tâm thần, độc tính thần kinh muộn, tổn thương gan, phản ứng da nặng và kéo dài QTc.
  • Tương tác quan trọng: Rifampicin, thuốc điều trị viêm gan C, voriconazole, thuốc tránh thai nội tiết, methadone và thuốc kéo dài QT.
  • Hướng dẫn hiện hành: Phác đồ chứa thuốc ức chế integrase thế hệ 2 được ưu tiên cho phần lớn người mới điều trị; efavirenz không còn là lựa chọn ưu tiên phổ quát trong hướng dẫn NIH.
  • Thai kỳ: Nhãn FDA cảnh báo tránh ba tháng đầu, nhưng hướng dẫn NIH năm 2026 không hạn chế sử dụng efavirenz trong thai kỳ; cần quyết định bởi chuyên gia HIV–sản khoa.

Hoạt chất Efavirenz là gì?

Efavirenz là thuốc kháng HIV-1 thuộc nhóm NNRTI. Thuốc ức chế enzym phiên mã ngược của HIV-1, làm gián đoạn quá trình chuyển RNA của virus thành DNA. Efavirenz không loại bỏ HIV khỏi cơ thể và luôn phải được dùng trong một phác đồ phối hợp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Efavirenz

CAS 154598-52-4 Công thức C14H9ClF3NO2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Efavirenz

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Efavirenz

Tên IUPAC

(4S)-6-chloro-4-(2-cyclopropylethynyl)-4-(trifluoromethyl)-1H-3,1-benzoxazin-2-one

Tên khác / tên đồng nghĩa

EFV là chữ viết tắt thường dùng trong hướng dẫn điều trị HIV. Sustiva là tên thương mại gốc được sử dụng trong nhiều tài liệu chuyên môn.

Tên viết tắt

EFV

Tên Latinh / tên dược điển

Efavirenzum

Tên USAN

efavirenz

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

154598-52-4

UNII

JE6H2O27P8

PubChem CID

64139

RxNorm CUI

195085

Công thức phân tử

C14H9ClF3NO2

Dược động học của Efavirenz

Efavirenz được hấp thu qua đường uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 3–5 giờ khi dùng lặp lại. Trạng thái ổn định thường đạt sau 6–10 ngày. Thuốc gắn khoảng 99,5–99,75% với protein huyết tương, chủ yếu là albumin, sau đó được chuyển hóa mạnh qua gan và có thời gian bán thải kéo dài.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống, efavirenz đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 3–5 giờ ở người nhiễm HIV-1 dùng thuốc hằng ngày. Nồng độ ở trạng thái ổn định đạt sau khoảng 6–10 ngày.

Sự hấp thu tăng khi dùng cùng bữa ăn nhiều chất béo, vì vậy nhãn thuốc khuyến cáo uống khi đói.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của efavirenz.

Bữa ăn nhiều chất béo và năng lượng làm tăng phơi nhiễm efavirenz. Trong nghiên cứu của nhãn thuốc, bữa ăn khoảng 1.000 kcal làm tăng AUC trung bình khoảng 28% và tăng nồng độ đỉnh khoảng 79% so với uống lúc đói, có thể làm tăng tác dụng không mong muốn.

Giai đoạn II: Phân bố

Efavirenz gắn khoảng 99,5–99,75% với protein huyết tương. Nồng độ trong dịch não tủy được ghi nhận bằng khoảng 0,26–1,19% nồng độ huyết tương, nhưng tỷ lệ này cao hơn phần thuốc tự do trong huyết tương.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Efavirenz được chuyển hóa chủ yếu tại gan thành các chất chuyển hóa hydroxyl hóa, sau đó liên hợp glucuronide. CYP2B6 là enzym chuyển hóa chính; CYP3A và một số enzym khác cũng tham gia.

Efavirenz cảm ứng chuyển hóa của chính nó và cảm ứng CYP3A, CYP2B6. Thuốc cũng có thể ảnh hưởng CYP2C9 và CYP2C19, tạo ra nhiều tương tác có ý nghĩa lâm sàng.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 14–34% chất đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu, hầu như dưới dạng chất chuyển hóa; khoảng 16–61% được thu hồi trong phân. Efavirenz dạng không đổi chiếm phần lớn hoạt tính phóng xạ đo được trong phân.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối khoảng 52–76 giờ sau một liều và khoảng 40–55 giờ sau khi dùng nhiều liều.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải chuẩn áp dụng chung chưa được xác lập trong nhãn được tham khảo.

Độ thanh thải có thể tăng do hiện tượng tự cảm ứng enzym và có thể khác biệt đáng kể theo kiểu gen CYP2B6, tuổi, thai kỳ và thuốc dùng đồng thời.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm:

  • Bữa ăn nhiều chất béo làm tăng hấp thu và phơi nhiễm thuốc.
  • Đa hình CYP2B6 có thể làm giảm chuyển hóa, tăng nồng độ và tăng nguy cơ độc tính thần kinh hoặc kéo dài QTc.
  • Rifampicin và các chất cảm ứng enzym có thể làm giảm nồng độ efavirenz.
  • Thuốc ức chế enzym chuyển hóa có thể làm tăng phơi nhiễm efavirenz.
  • Suy gan có thể làm tăng nguy cơ độc tính vì thuốc được chuyển hóa mạnh tại gan.
  • Thai kỳ có thể ảnh hưởng hoạt tính CYP2B6; hướng dẫn NIH vẫn khuyến cáo liều 600 mg/ngày nếu sử dụng efavirenz trong thai kỳ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Efavirenz

Efavirenz là NNRTI thế hệ đầu, tác động trực tiếp lên enzym phiên mã ngược mà không cần được phosphoryl hóa trong tế bào. Thuốc khác với nhóm NRTI vì không cạnh tranh với nucleoside tại vị trí hoạt động của enzym.

Theo ATC, efavirenz đơn chất được xếp vào mã J05AG03.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Efavirenz gắn vào vị trí dị lập thể của enzym phiên mã ngược HIV-1 và ức chế enzym theo cơ chế không cạnh tranh. Sự thay đổi cấu hình của enzym làm giảm khả năng tổng hợp DNA của virus từ khuôn RNA.

Efavirenz không ức chế đáng kể enzym phiên mã ngược của HIV-2 hoặc các DNA polymerase alpha, beta, gamma và delta của tế bào người.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Efavirenz có hoạt tính kháng HIV-1 nhưng hàng rào kháng thuốc không cao. Khi dùng đơn độc hoặc thêm một mình vào phác đồ thất bại, các biến thể virus kháng NNRTI có thể xuất hiện nhanh.

Nồng độ efavirenz có mối liên hệ với kéo dài QTc, đặc biệt ở người chuyển hóa chậm do kiểu gen CYP2B66/6.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Efavirenz

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Efavirenz

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Efavirenz

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Velpatasvir

Efavirenz làm giảm khoảng một nửa phơi nhiễm velpatasvir.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Cảm ứng P-gp và CYP làm giảm phơi nhiễm velpatasvir.

Ảnh hưởng:

Trong nghiên cứu phác đồ efavirenz/emtricitabine/tenofovir DF, Cmax, AUC và Cmin velpatasvir còn khoảng 53%, 47% và 43%.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Không khuyến cáo dùng phác đồ chứa efavirenz; chuyển sang phác đồ HIV tương thích.

Theo dõi HCV RNA và phối hợp chuyên khoa HIV/HCV khi đổi phác đồ.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed/FDA | EPCLUSA Prescribing Information | Table 4 and PK Tables 8–9 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=7f30631a-ee3b-4cfe-866b-964df3f0a44f | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | HIV antiviral interaction table | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
PubMed | Mogalian et al., SOF/VEL and antiretroviral regimens in healthy volunteers | PMID 29522076 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29522076/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Voxilaprevir

Efavirenz có thể làm giảm nồng độ voxilaprevir; không khuyến cáo dùng phác đồ chứa efavirenz đồng thời.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược động học do cảm ứng P-gp/CYP. Nghiên cứu phác đồ efavirenz/emtricitabine/tenofovir cho thấy giảm phơi nhiễm velpatasvir; ảnh hưởng lên voxilaprevir được dự đoán theo cơ chế.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ giảm hiệu quả điều trị HCV và thất bại virus; mức giảm riêng của voxilaprevir chưa được định lượng trực tiếp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp; chọn phác đồ kháng retrovirus không cảm ứng mạnh.

Theo dõi đáp ứng HCV nếu đã dùng đồng thời; rà soát nguy cơ tương tác của toàn bộ phác đồ HIV.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02
electronic Medicines Compendium | Sofosbuvir/Velpatasvir/Voxilaprevir Gilead SmPC | Sections 4.3, 4.4, 4.5 and 5.2 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/772/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
PubMed | Review of Clinically Relevant Drug Interactions with Next Generation Hepatitis C Direct-acting Antiviral Agents | Review of VOSEVI pharmacokinetics and clinically relevant interactions; PMID 33083256 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33083256/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Ubrogepant

Efavirenz có thể làm giảm phơi nhiễm ubrogepant do cảm ứng CYP3A4.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Efavirenz được nhãn Canada liệt kê trong nhóm chất cảm ứng CYP3A4 yếu hoặc trung bình.

Ảnh hưởng:

Có thể giảm hiệu quả cắt cơn; mức giảm cụ thể cho cặp này chưa được định lượng.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Dùng ubrogepant 100 mg; nếu cần, liều thứ hai 100 mg sau ít nhất 2 giờ, không vượt liều tối đa ghi nhãn.

Theo dõi đáp ứng giảm đau, tái phát đau đầu và tổng liều trong 24 giờ.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Health Canada | UBRELVY product information; product monograph date 2026-06-24 | https://health-products.canada.ca/dpd-bdpp/info?code=102161&lang=eng | Kiểm tra ngày 2026-08-02
AbbViePro Canada | UBRELVY dosing and drug-interaction information, ©2026 | https://www.abbviepro.ca/en/Neuroscience/ubrelvy/dosing.html | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Efavirenz

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *