Elbasvir là thuốc kháng vi rút tác động trực tiếp, ức chế protein NS5A của vi rút viêm gan C. Hoạt chất này không được sử dụng đơn độc mà được bào chế trong viên phối hợp cố định với grazoprevir, một chất ức chế protease NS3/4A. Theo nhãn Hoa Kỳ hiện hành, phối hợp elbasvir/grazoprevir được chỉ định điều trị viêm gan C mạn kiểu gen 1 hoặc 4 cho người lớn và trẻ từ 12 tuổi hoặc cân nặng từ 30 kg. Liều thông thường là một viên chứa elbasvir 50 mg/grazoprevir 100 mg mỗi ngày, dùng cùng hoặc không cùng thức ăn; thời gian điều trị thường từ 12 đến 16 tuần tùy kiểu gen, tiền sử điều trị và tình trạng kháng NS5A. Thuốc có nguy cơ tái hoạt viêm gan B, tăng men gan, mất bù gan và nhiều tương tác đáng chú ý. Người bệnh không nên tự dùng, thay đổi liều hoặc ngừng thuốc mà chưa trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Elbasvir là chất ức chế NS5A của HCV.
- Elbasvir chỉ được sử dụng trong phối hợp cố định với grazoprevir; không dùng như thuốc đơn trị.
- Chỉ định theo nhãn FDA: HCV mạn kiểu gen 1 hoặc 4 ở người lớn và trẻ từ 12 tuổi hoặc cân nặng từ 30 kg.
- Liều phối hợp thông thường: elbasvir 50 mg/grazoprevir 100 mg, uống một lần mỗi ngày cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Một số người bệnh kiểu gen 1a cần xét nghiệm đa hình kháng NS5A trước điều trị.
- Không dùng ở người suy gan Child-Pugh B hoặc C hay có tiền sử mất bù gan.
- Cần sàng lọc HBV và kiểm tra tương tác thuốc trước khi điều trị.
- Không tự áp dụng liều hoặc thời gian điều trị; bác sĩ phải lựa chọn phác đồ theo kiểu gen, tiền sử điều trị và bệnh lý đi kèm.
Hoạt chất Elbasvir là gì?
Elbasvir là chất ức chế protein NS5A của HCV. Protein NS5A tham gia vào quá trình sao chép RNA và lắp ráp hạt vi rút. Elbasvir được kết hợp với grazoprevir để tác động vào hai đích khác nhau của vòng đời HCV.
Elbasvir
INN Elbasvir, tên INN.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Elbasvir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Elbasvir, tên INN. |
| Tên IUPAC | methyl N-[(2S)-1-[(2S)-2-[5-[(6S)-3-[2-[(2S)-1-[(2S)-2-(methoxycarbonylamino)-3-methylbutanoyl]pyrrolidin-2-yl]-1H-imidazol-5-yl]-6-phenyl-6H-indolo[1,2-c][1,3]benzoxazin-10-yl]-1H-imidazol-2-yl]pyrrolidin-1-yl]-3-methyl-1-oxobutan-2-yl]carbamate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | MK-8742; EBR là chữ viết tắt thường dùng trong tài liệu chuyên môn. Zepatier là tên biệt dược của phối hợp elbasvir/grazoprevir, không phải tên khác của riêng elbasvir. |
| Tên viết tắt | EBR |
| Tên Latinh / tên dược điển | Elbasvirum |
| Tên USAN | elbasvir |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1370468-36-2 |
|---|---|
| UNII | 632L571YDK |
| PubChem CID | 71661251 |
| RxNorm CUI | 1721987 |
Dược động học của Elbasvir
Sau khi uống phối hợp elbasvir/grazoprevir, elbasvir đạt nồng độ đỉnh trung vị sau khoảng 3 giờ và trạng thái ổn định sau khoảng 6 ngày. Sinh khả dụng tuyệt đối ước tính khoảng 32%. Elbasvir gắn protein huyết tương trên 99,9%, được chuyển hóa một phần chủ yếu qua CYP3A và thải trừ chủ yếu qua phân. Thời gian bán thải biểu kiến khoảng 24 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Nồng độ đỉnh của elbasvir đạt được sau thời gian trung vị khoảng 3 giờ, với khoảng ghi nhận từ 3 đến 6 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo làm giảm AUC khoảng 11% và Cmax khoảng 15%, nhưng thay đổi này không được xem là có ý nghĩa lâm sàng; thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của elbasvir ước tính khoảng 32%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Elbasvir gắn với protein huyết tương người trên 99,9%, chủ yếu với albumin và alpha-1-acid glycoprotein. Thể tích phân bố biểu kiến ước tính khoảng 680 lít theo mô hình dược động học quần thể.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Elbasvir được thải trừ một phần qua chuyển hóa oxy hóa, chủ yếu bởi CYP3A. Không phát hiện chất chuyển hóa lưu hành của elbasvir trong huyết tương người ở mức có thể định lượng theo nhãn thuốc.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Elbasvir được thải trừ chủ yếu qua phân. Trong nghiên cứu dùng chất đánh dấu phóng xạ của các thành phần phối hợp, trên 90% liều được thu hồi trong phân và dưới 1% trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối biểu kiến trung bình hình học của elbasvir khoảng 24 giờ ở người nhiễm HCV. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Tuổi từ 65 trở lên làm AUC của elbasvir tăng ước tính khoảng 16%.
- AUC của elbasvir ở nữ giới cao hơn khoảng 50% so với nam giới trong phân tích dược động học quần thể.
- AUC ở người châu Á cao hơn khoảng 15% so với người da trắng.
- Suy thận nặng làm tăng phơi nhiễm elbasvir, nhưng mức thay đổi không được xem là có ý nghĩa lâm sàng và thuốc không bị loại đáng kể bằng thẩm tách máu.
- Xơ gan còn bù không làm thay đổi đáng kể AUC của elbasvir; tuy nhiên, thành phần grazoprevir tăng phơi nhiễm rõ rệt khi chức năng gan suy giảm.
- Thuốc cảm ứng hoặc ức chế CYP3A và P-gp có thể làm thay đổi nồng độ elbasvir.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Elbasvir
Elbasvir thuộc nhóm DAA ức chế NS5A. Grazoprevir trong cùng chế phẩm là chất ức chế protease NS3/4A. Phối hợp này có tác dụng trên HCV kiểu gen 1 và 4 nhưng không phải phác đồ toàn kiểu gen.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Elbasvir gắn vào protein NS5A của HCV và ức chế các chức năng cần thiết cho sự sao chép RNA cũng như hình thành hạt vi rút. Grazoprevir đồng thời ức chế protease NS3/4A, ngăn quá trình cắt polyprotein của HCV. Việc tác động vào hai đích giúp ức chế nhiều giai đoạn của chu trình nhân lên của vi rút.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Elbasvir có hoạt tính kháng vi rút trong ống nghiệm đối với các chủng HCV thuộc những kiểu gen nhạy cảm. Một số thay thế acid amin tại NS5A, đặc biệt ở các vị trí 28, 30, 31 hoặc 93 của HCV kiểu gen 1a, có thể làm giảm đáp ứng với phác đồ 12 tuần.
Trong nghiên cứu điện sinh lý tim, elbasvir ở mức nồng độ cao gấp khoảng 3–4 lần nồng độ điều trị không gây kéo dài QTc có ý nghĩa lâm sàng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Elbasvir
Elbasvir không có chỉ định điều trị độc lập; chỉ định áp dụng cho phối hợp elbasvir/grazoprevir.
Theo nhãn FDA sửa đổi tháng 3 năm 2026, phối hợp được chỉ định điều trị HCV mạn kiểu gen 1 hoặc 4 ở người lớn và trẻ từ 12 tuổi hoặc cân nặng từ 30 kg. Thuốc có thể được dùng đơn thuần hoặc cùng ribavirin tùy kiểu gen, tiền sử điều trị và kết quả xét nghiệm kháng NS5A.
EMA khuyến nghị sử dụng cho HCV kiểu gen 1a, 1b và 4, ở người có hoặc không có xơ gan còn bù.
WHO hiện ưu tiên các phác đồ toàn kiểu gen để đơn giản hóa điều trị. Khuyến nghị WHO năm 2022 dành cho trẻ từ 3 tuổi hài hòa các phác đồ sofosbuvir/daclatasvir, sofosbuvir/velpatasvir và glecaprevir/pibrentasvir; elbasvir/grazoprevir không thuộc nhóm phác đồ nhi khoa được hài hòa này.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây được trích từ nhãn FDA, không phải liều cá nhân hóa:
- Người lớn và trẻ từ 12 tuổi hoặc cân nặng từ 30 kg: Một viên chứa elbasvir 50 mg/grazoprevir 100 mg, uống một lần mỗi ngày cùng hoặc không cùng thức ăn.
- HCV kiểu gen 1a, chưa điều trị hoặc từng điều trị peginterferon/ribavirin, không có đa hình NS5A nền tại vị trí 28, 30, 31 hoặc 93: 12 tuần.
- HCV kiểu gen 1a có các đa hình NS5A nền nêu trên: elbasvir/grazoprevir kết hợp ribavirin trong 16 tuần.
- HCV kiểu gen 1b, chưa điều trị hoặc từng điều trị peginterferon/ribavirin: 12 tuần.
- HCV kiểu gen 1a hoặc 1b từng thất bại peginterferon/ribavirin và chất ức chế protease NS3/4A: phối hợp ribavirin trong 12 tuần.
- HCV kiểu gen 4 chưa điều trị: 12 tuần.
- HCV kiểu gen 4 từng điều trị peginterferon/ribavirin: phối hợp ribavirin trong 16 tuần.
Khuyến nghị chuyên môn có thể thay đổi theo quốc gia và theo các phác đồ mới. Không tự áp dụng thời gian hoặc phối hợp ribavirin; bác sĩ phải đánh giá kiểu gen, kháng NS5A, chức năng gan, chức năng thận và tiền sử điều trị.
- Uống một viên vào cùng thời điểm mỗi ngày, cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Nuốt nguyên viên theo hướng dẫn của sản phẩm.
- Giữ viên trong vỉ gốc cho đến khi sử dụng để tránh ẩm.
- Không tự chia liều, dùng thêm ribavirin hoặc phối hợp với thuốc HCV khác.
- Khi quên liều, không uống hai liều cùng lúc. Người bệnh nên làm theo tờ hướng dẫn của sản phẩm hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ.
- Không tự ngừng thuốc khi triệu chứng cải thiện; bỏ liều có thể làm giảm hiệu quả và góp phần hình thành kháng thuốc.
Trước điều trị:
- Xét nghiệm HBsAg và anti-HBc để đánh giá nhiễm HBV hiện tại hoặc trước đây.
- Xác định kiểu gen HCV; với kiểu gen 1a, nên xét nghiệm đa hình kháng NS5A nền.
- Đánh giá chức năng gan, mức độ xơ gan và tiền sử mất bù gan.
- Rà soát tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược và thực phẩm bổ sung.
Trong điều trị:
- Làm xét nghiệm chức năng gan vào tuần 8; nếu điều trị 16 tuần, kiểm tra lại vào tuần 12.
- Theo dõi dấu hiệu viêm gan, tăng bilirubin hoặc mất bù gan.
- Theo dõi INR ở người dùng warfarin, đường huyết ở người điều trị đái tháo đường và nồng độ tacrolimus khi dùng đồng thời.
- Đánh giá đáp ứng vi rút sau khi hoàn thành điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.
Cảnh báo và lưu ý về Elbasvir
Theo nhãn FDA, phối hợp elbasvir/grazoprevir chống chỉ định trong các trường hợp:
- Suy gan mức độ vừa hoặc nặng, tương ứng Child-Pugh B hoặc C.
- Có tiền sử mất bù gan.
- Dùng đồng thời thuốc ức chế OATP1B1/OATP1B3 làm tăng đáng kể nồng độ grazoprevir, như cyclosporine và một số thuốc ức chế protease HIV.
- Dùng đồng thời thuốc cảm ứng mạnh CYP3A, như carbamazepine, phenytoin, rifampin và St. John’s wort.
- Dùng đồng thời efavirenz.
- Khi phối hợp ribavirin, các chống chỉ định của ribavirin cũng được áp dụng.
Danh sách cụ thể có thể khác giữa nhãn FDA và SmPC của EMA; cần đối chiếu tài liệu sản phẩm được phê duyệt tại nơi điều trị.
Khi dùng elbasvir/grazoprevir trong 12 tuần không kèm ribavirin, các phản ứng thường gặp gồm:
- Mệt mỏi.
- Đau đầu.
- Buồn nôn.
- Mất ngủ.
- Tiêu chảy.
Ở trẻ từ 12 tuổi, đau đầu và buồn nôn là những phản ứng được ghi nhận thường xuyên nhất trong nghiên cứu quy mô nhỏ.
Khi dùng cùng ribavirin, thiếu máu, khó thở, phát ban, ngứa và các tác dụng khác của ribavirin có thể xuất hiện. Không nên quy tác dụng phụ của toàn bộ phác đồ cho riêng elbasvir khi chưa có căn cứ.
Các nguy cơ nghiêm trọng được ghi nhận với phối hợp elbasvir/grazoprevir gồm:
- Tái hoạt HBV, có thể dẫn đến viêm gan tối cấp, suy gan hoặc tử vong.
- Tăng ALT muộn, thường xuất hiện từ tuần 8 trở đi; khoảng 1% người tham gia thử nghiệm có ALT tăng trên 5 lần giới hạn trên bình thường.
- Mất bù gan hoặc suy gan, đặc biệt ở người có bệnh gan tiến triển hoặc yếu tố nguy cơ nền.
- Phù mạch trong dữ liệu hậu mãi.
- Thiếu máu nặng hoặc độc tính liên quan ribavirin khi phác đồ có ribavirin.
Cần được đánh giá y tế ngay khi xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm, lú lẫn, bụng trướng, nôn ra máu, phù mặt, khó thở hoặc mệt yếu tăng nhanh.
- Sàng lọc HBV trước điều trị và theo dõi tái hoạt HBV trong cũng như sau liệu trình.
- Không sử dụng ở Child-Pugh B, Child-Pugh C hoặc người từng mất bù gan.
- Làm xét nghiệm chức năng gan trước điều trị, vào tuần 8 và tuần 12 nếu liệu trình kéo dài 16 tuần.
- Cân nhắc ngừng DAA nếu ALT tăng từ 10 lần trở lên so với ban đầu; đánh giá khẩn cấp khi ALT tăng kèm triệu chứng viêm gan, bilirubin liên hợp tăng, phosphatase kiềm tăng hoặc INR tăng.
- Kiểm tra tương tác trước khi bắt đầu và mỗi khi thêm, ngừng hoặc đổi thuốc.
- Không dùng elbasvir đơn trị.
- Người bệnh từng thất bại phác đồ chứa chất ức chế NS5A cần được chuyên gia lựa chọn phác đồ lại; không tự dùng lại elbasvir/grazoprevir.
Kinh nghiệm quá liều ở người còn hạn chế và chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Cần theo dõi dấu hiệu, triệu chứng bất lợi và điều trị hỗ trợ phù hợp. Elbasvir gắn protein huyết tương rất cao nên không được loại bỏ đáng kể bằng thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc. Người nghi quá liều cần được đánh giá tại cơ sở y tế; không tự gây nôn.
Giữ thuốc trong vỉ và bao bì gốc đến khi sử dụng để tránh ẩm. Bảo quản ở nhiệt độ phòng theo điều kiện ghi trên nhãn sản phẩm và để xa tầm với của trẻ em. Điều kiện nhiệt độ cụ thể của từng sản phẩm tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn FDA cho phép sử dụng elbasvir/grazoprevir ở trẻ từ 12 tuổi hoặc cân nặng từ 30 kg với liều như người lớn. An toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở trẻ dưới 12 tuổi đồng thời cân nặng dưới 30 kg.
WHO năm 2022 khuyến nghị điều trị DAA cho trẻ mắc HCV mạn từ 3 tuổi, nhưng các phác đồ được hài hòa cho nhóm tuổi này là sofosbuvir/daclatasvir, sofosbuvir/velpatasvir và glecaprevir/pibrentasvir, không phải elbasvir/grazoprevir.
Không cần điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Tuy nhiên, người từ 65 tuổi trở lên có phơi nhiễm elbasvir và grazoprevir cao hơn, đồng thời tỷ lệ tăng ALT muộn trong thử nghiệm cũng cao hơn. Cần theo dõi chức năng gan và tương tác thuốc chặt chẽ hơn ở người dùng nhiều thuốc.
Chưa có dữ liệu đầy đủ ở người để xác định nguy cơ của elbasvir/grazoprevir đối với thai kỳ. Nghiên cứu trên động vật không ghi nhận độc tính phát triển ở mức phơi nhiễm được nghiên cứu, nhưng không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ ở người.
Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích dự kiến lớn hơn nguy cơ tiềm ẩn. Nếu phác đồ có ribavirin, phối hợp chống chỉ định ở phụ nữ mang thai và ở nam giới có bạn tình đang mang thai do nguy cơ của ribavirin.
Chưa xác định elbasvir hoặc grazoprevir có bài tiết vào sữa mẹ, ảnh hưởng đến tiết sữa hoặc gây tác động đối với trẻ bú mẹ hay không. Cả hai hoạt chất được phát hiện trong sữa động vật thí nghiệm.
Quyết định tiếp tục cho con bú hay điều trị phải cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm ẩn đối với trẻ. Khi dùng cùng ribavirin, cần áp dụng thêm khuyến cáo của ribavirin.
- Child-Pugh A: Không cần điều chỉnh liều, nhưng phải theo dõi chức năng gan và dấu hiệu mất bù.
- Child-Pugh B hoặc C: Chống chỉ định.
- Có tiền sử mất bù gan: Chống chỉ định theo nhãn FDA hiện hành.
- Người chờ ghép gan hoặc đã ghép gan: An toàn và hiệu quả chưa được xác lập trong nhãn FDA.
Mặc dù dược động học elbasvir không thay đổi rõ rệt, phơi nhiễm grazoprevir tăng khoảng 5 lần ở Child-Pugh B và 12 lần ở Child-Pugh C, làm tăng nguy cơ độc tính gan.
Không cần điều chỉnh liều elbasvir/grazoprevir ở bất kỳ mức độ suy thận nào, kể cả bệnh thận giai đoạn cuối đang thẩm tách máu, theo nhãn FDA. Elbasvir không được loại bỏ đáng kể bằng thẩm tách do gắn protein huyết tương rất cao.
Nếu phác đồ cần ribavirin, liều ribavirin phải được điều chỉnh riêng theo chức năng thận.
Theo SmPC của EMA, elbasvir/grazoprevir ít có khả năng ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Tuy nhiên, mệt mỏi đã được ghi nhận; người có triệu chứng nên thận trọng và tránh thực hiện công việc cần sự tỉnh táo cho đến khi biết rõ phản ứng của cơ thể.
Tương tác thuốc của Elbasvir
Elbasvir và grazoprevir là cơ chất của CYP3A và P-gp. Elbasvir cùng grazoprevir còn ức chế BCRP ở ruột, có thể làm tăng nồng độ một số thuốc dùng đồng thời.
Tương tác đáng chú ý:
- Carbamazepine, phenytoin, rifampin, St. John’s wort và efavirenz: chống chỉ định do làm giảm mạnh nồng độ thuốc và có thể gây thất bại điều trị.
- Atazanavir, darunavir, lopinavir, saquinavir, tipranavir và cyclosporine: chống chỉ định theo nhãn FDA do làm tăng nồng độ grazoprevir và nguy cơ tăng ALT.
- Etravirine, nafcillin, bosentan và modafinil: không khuyến cáo phối hợp vì có thể làm giảm hiệu quả.
- Ketoconazole đường uống và các thuốc ức chế mạnh CYP3A: có thể làm tăng nồng độ elbasvir/grazoprevir; một số phối hợp không được khuyến cáo.
- Phác đồ chứa cobicistat: không khuyến cáo.
- Atorvastatin: không vượt quá 20 mg mỗi ngày theo nhãn FDA.
- Rosuvastatin: không vượt quá 10 mg mỗi ngày theo nhãn FDA.
- Fluvastatin, lovastatin và simvastatin: dùng liều thấp nhất cần thiết và theo dõi bệnh cơ.
- Tacrolimus: theo dõi nồng độ thuốc, chức năng thận và tác dụng không mong muốn.
- Warfarin và thuốc điều trị đái tháo đường: cần theo dõi INR hoặc đường huyết vì chức năng gan có thể thay đổi khi HCV được kiểm soát.
Danh sách này không đầy đủ. Người bệnh phải cung cấp toàn bộ danh sách thuốc và thảo dược cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Elbasvir
Elbasvir là thuốc kháng vi rút tác động trực tiếp, có tác dụng ức chế protein NS5A của HCV. Thuốc được sử dụng cùng grazoprevir để điều trị viêm gan C mạn kiểu gen 1 hoặc 4 trong các trường hợp phù hợp.
Không. Chỉ định và chế phẩm đã được xác minh sử dụng elbasvir trong viên phối hợp cố định với grazoprevir. Không tự tách, phối hợp hoặc sử dụng elbasvir đơn trị.
Không bắt buộc. Thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Người bệnh nên uống vào cùng thời điểm mỗi ngày và làm theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Theo nhãn FDA, không cần điều chỉnh liều elbasvir/grazoprevir ở người suy thận, kể cả người đang thẩm tách máu. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn phải đánh giá chức năng gan, tương tác và nhu cầu điều chỉnh ribavirin nếu phác đồ có ribavirin.
Xét nghiệm được khuyến nghị cho người nhiễm HCV kiểu gen 1a. Một số đa hình NS5A nền tại vị trí 28, 30, 31 hoặc 93 làm giảm đáp ứng với liệu trình elbasvir/grazoprevir 12 tuần. Kết quả có thể ảnh hưởng đến thời gian điều trị và việc phối hợp ribavirin.

