Econazol, tên tiếng Anh và tên INN là econazole, là thuốc chống nấm phổ rộng thuộc nhóm dẫn xuất imidazol. Trong thuốc, hoạt chất thường được sử dụng dưới dạng econazole nitrate. Econazol ức chế enzym 14-alpha-lanosterol demethylase của nấm, làm giảm tổng hợp ergosterol và gây rối loạn cấu trúc màng tế bào nấm. Tùy dạng bào chế và nhãn thuốc, econazol được dùng điều trị nấm da chân, nấm bẹn, hắc lào, nhiễm Candida ngoài da, lang ben hoặc viêm âm đạo do Candida. Thuốc chủ yếu được dùng ngoài da hoặc đặt âm đạo, không dùng đường uống và không được để tiếp xúc với mắt. Hấp thu toàn thân thường thấp, nhưng tương tác làm tăng tác dụng chống đông của warfarin hoặc acenocoumarol đã được báo cáo, đặc biệt khi bôi trên diện rộng, vùng sinh dục hoặc dưới băng kín. Liều và thời gian điều trị phải theo đúng dạng thuốc, chẩn đoán và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc chống nấm azol, dẫn xuất imidazol.
- Dạng hoạt chất thường dùng: Econazole nitrate.
- Đường dùng: Ngoài da; đặt âm đạo hoặc bôi vùng sinh dục với sản phẩm chuyên biệt.
- Chỉ định thường gặp: Nấm da chân, nấm bẹn, hắc lào, Candida ngoài da, lang ben và viêm âm đạo do nấm men.
- Cách dùng: Thay đổi theo sản phẩm: kem ngoài da thường 1–2 lần/ngày; bọt 1 lần/ngày; viên đặt 150 mg dùng theo liệu trình ghi trên nhãn.
- Tác dụng phụ thường gặp: Ngứa, nóng rát, đau, đỏ hoặc kích ứng tại vị trí dùng.
- Tương tác đáng chú ý: Có thể làm tăng tác dụng của warfarin hoặc acenocoumarol.
- Lưu ý: Không dùng nhầm đường, tránh mắt và ngừng thuốc khi có phản ứng quá mẫn hoặc kích ứng rõ rệt.
Hoạt chất Econazol là gì?
Econazol là thuốc chống nấm phổ rộng thuộc nhóm imidazol. Hoạt chất thường được bào chế dưới dạng econazole nitrate để dùng ngoài da hoặc đường âm đạo trong điều trị một số nhiễm nấm do dermatophyte, nấm men và nấm mốc.
Econazol
INN Econazole
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Econazol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Econazole |
| Tên IUPAC | 1-[2-[(4-chlorophenyl)methoxy]-2-(2,4-dichlorophenyl)ethyl]imidazole |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Econazole nitrate, econazol nitrat. Econazole nitrate là dạng muối thường được sử dụng trong các chế phẩm thuốc, không hoàn toàn đồng nghĩa về khối lượng phân tử với econazole dạng base. |
| Tên viết tắt | ECZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Econazolum |
| Tên USAN | econazole |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 27220-47-9 |
|---|---|
| UNII | 6Z1Y2V4G4C |
| PubChem CID | 3198 |
| RxNorm CUI | 3743 |
| Công thức phân tử | C18H15Cl3N2O |
Dược động học của Econazol
Econazol dùng ngoài da có mức hấp thu toàn thân thấp. Sau khi bôi kem lên da bình thường, phần lớn thuốc lưu lại trên bề mặt và lớp sừng; nồng độ ức chế nấm đạt được trong biểu bì và đến vùng giữa của lớp bì. Dưới 1% liều bôi được thu hồi trong nước tiểu và phân.
Sau khi dùng bọt 1% mỗi ngày trong 29 ngày ở người lớn bị nấm da chân, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương là 417 pg/ml và thời gian đạt đỉnh trung bình khoảng 6,8 giờ.
Econazol cũng hấp thu kém qua da và âm đạo; phần thuốc đã hấp thu gắn khoảng 90% với protein huyết tương, được chuyển hóa chủ yếu ở gan và các chất chuyển hóa được thải qua nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Econazol hấp thu kém qua da và âm đạo. Sau khi bôi ngoài da, thuốc tập trung chủ yếu ở lớp sừng, biểu bì và lớp bì, trong khi nồng độ toàn thân rất thấp.
Việc bôi ở vùng sinh dục, dưới băng kín hoặc trên diện tích da lớn có thể làm tăng mức hấp thu toàn thân và nguy cơ tương tác với thuốc chống đông.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của econazol dùng ngoài da hoặc đặt âm đạo chưa được xác lập đầy đủ. Các nhãn thuốc cho thấy phơi nhiễm toàn thân nhìn chung thấp sau khi dùng tại chỗ, nhưng vẫn có thể tăng khi dùng trên diện rộng, vùng sinh dục hoặc dưới băng kín. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi bôi ngoài da, econazol đạt nồng độ cao tại lớp sừng, biểu bì và có thể thấm đến vùng giữa của lớp bì.
Khoảng 90% lượng econazol được hấp thu vào tuần hoàn gắn với protein huyết tương theo SmPC của các chế phẩm phụ khoa.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Lượng econazol được hấp thu được chuyển hóa chủ yếu tại gan. SmPC của chế phẩm phụ khoa ghi nhận năm chất chuyển hóa chính và hai chất chuyển hóa phụ.
Econazol có khả năng ức chế CYP3A4 và CYP2C9, nhưng tương tác toàn thân có ý nghĩa lâm sàng nhìn chung hiếm do mức hấp thu thấp khi dùng tại chỗ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các chất chuyển hóa của econazol được bài tiết chủ yếu qua nước tiểu. Sau khi bôi kem ngoài da, dưới 1% liều dùng được thu hồi trong nước tiểu và phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của econazol sau khi dùng ngoài da hoặc đặt âm đạo chưa được nêu rõ trong các nhãn thuốc và SmPC được tham khảo. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải định lượng của econazol sau khi dùng ngoài da hoặc đường âm đạo. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Những yếu tố có thể làm tăng phơi nhiễm toàn thân gồm:
- Bôi trên diện tích da lớn.
- Bôi ở vùng sinh dục.
- Dùng dưới băng kín.
- Dùng kéo dài hoặc dùng lượng lớn hơn hướng dẫn.
Dạng bào chế, vị trí bôi và tính toàn vẹn của hàng rào da có thể ảnh hưởng mức hấp thu; dữ liệu định lượng đầy đủ cho từng tình trạng da.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Econazol
Econazol thuộc nhóm thuốc chống nấm azol. Với chế phẩm ngoài da, thuốc được phân loại trong nhóm dẫn xuất imidazol và triazol dùng tại chỗ. Với chế phẩm phụ khoa, econazol thuộc nhóm dẫn xuất imidazol dùng chống nhiễm khuẩn và sát khuẩn phụ khoa.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Econazol ức chế enzym 14-alpha-lanosterol demethylase phụ thuộc cytochrome P450 của nấm. Enzym này cần thiết để chuyển lanosterol thành ergosterol. Sự giảm ergosterol và tích tụ các sterol bất thường làm rối loạn tính toàn vẹn và tính thấm của màng tế bào nấm, từ đó ức chế sự phát triển của nấm.
Các SmPC cũng mô tả econazol làm tổn thương màng tế bào và các màng dưới tế bào trong bào tương của nấm.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Econazol có hoạt tính chống nhiều dermatophyte, nấm men và nấm mốc. Các chủng được nêu trong nhãn kem ngoài da gồm Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton tonsurans, Epidermophyton floccosum, một số loài Microsporum, Candida albicans và Malassezia furfur.
Thuốc chủ yếu có tác dụng kìm nấm thông qua làm giảm ergosterol của màng tế bào. Ý nghĩa lâm sàng của hoạt tính in vitro đối với các vi sinh vật không nằm trong chỉ định phải được đánh giá riêng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Econazol
Chỉ định được phê duyệt thay đổi theo dạng bào chế và quốc gia:
- Kem ngoài da 1% theo nhãn Hoa Kỳ: nấm da chân, nấm bẹn, nấm thân; nhiễm Candida ngoài da và lang ben.
- Kem Pevaryl 1% theo SmPC tại Vương quốc Anh: Candida ngoài da, nhiễm dermatophyte và lang ben.
- Bọt Ecoza 1%: nấm da chân ở kẽ ngón do Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes hoặc Epidermophyton floccosum ở người từ 12 tuổi.
- Viên đặt âm đạo 150 mg: viêm âm đạo do Candida albicans và các nấm men khác.
- Kem Gyno-Pevaryl: viêm âm hộ–âm đạo do nấm và viêm quy đầu do nấm theo SmPC của sản phẩm.
Các ứng dụng tái định vị hoặc sử dụng econazol ngoài các bệnh nấm da và nấm đường sinh dục được ghi trong nhãn thuốc chưa có đủ căn cứ để trình bày như chỉ định đã được xác lập.
Không được sử dụng econazol cho chỉ định ngoài nhãn nếu không có đánh giá và chỉ định của bác sĩ.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn thuốc cụ thể, chỉ mang tính tham khảo và không được tự áp dụng:
- Kem econazole nitrate 1% theo nhãn Hoa Kỳ: bôi đủ phủ vùng tổn thương một lần mỗi ngày đối với nấm da chân, nấm bẹn, nấm thân và lang ben; bôi hai lần mỗi ngày đối với Candida ngoài da. Candida ngoài da, nấm bẹn và nấm thân thường được điều trị 2 tuần; nấm da chân thường điều trị 1 tháng.
- Kem Pevaryl 1% theo SmPC tại Vương quốc Anh: bôi hai lần mỗi ngày, thời gian thông thường 2–4 tuần; đánh giá lại nếu không cải thiện sau 4 tuần.
- Bọt Ecoza 1%: bôi một lần mỗi ngày trong 4 tuần cho nấm da chân kẽ ngón ở người từ 12 tuổi.
- Viên đặt Gyno-Pevaryl 150 mg: đặt một viên sâu trong âm đạo vào buổi tối, liên tục 3 ngày ở người lớn.
- Kem Gyno-Pevaryl 1%: nữ dùng khoảng 5 g đặt âm đạo mỗi tối trong ít nhất 14 ngày và bôi ngoài âm hộ; nam bôi lên dương vật, kể cả dưới bao quy đầu, một lần mỗi ngày trong ít nhất 14 ngày theo SmPC của sản phẩm.
Liều thực tế phải căn cứ vào sản phẩm đang dùng, vị trí nhiễm nấm, kết quả chẩn đoán và hướng dẫn chuyên môn.
Đối với thuốc bôi ngoài da:
- Rửa sạch và lau khô vùng da trước khi bôi.
- Bôi lượng vừa đủ phủ vùng tổn thương và vùng da lân cận theo hướng dẫn của sản phẩm.
- Không bôi vào mắt, miệng hoặc trong âm đạo nếu sản phẩm chỉ dùng ngoài da.
- Không tự băng kín vùng bôi vì có thể làm tăng hấp thu toàn thân.
- Rửa tay sau khi bôi, trừ khi bàn tay là vùng cần điều trị.
Đối với dạng bọt, tránh lửa, nguồn nhiệt và hút thuốc trong khi bôi và ngay sau khi bôi vì sản phẩm dễ cháy.
Đối với sản phẩm âm đạo, không dùng đường uống. Một số tá dược có thể làm hỏng bao cao su hoặc màng ngăn tránh thai bằng latex và có thể làm giảm tác dụng của thuốc diệt tinh trùng.
Cần theo dõi:
- Mức độ giảm ngứa, đỏ, bong vảy, tiết dịch hoặc tổn thương da.
- Dấu hiệu kích ứng như nóng rát, đau, sưng, nổi bóng nước hoặc viêm da tiếp xúc.
- Dấu hiệu quá mẫn như mày đay, phù mặt, phù môi hoặc khó thở.
- Khả năng tái phát hoặc chẩn đoán khác nếu không cải thiện sau đủ liệu trình.
Người đang dùng warfarin hoặc acenocoumarol có thể cần theo dõi INR hoặc thời gian prothrombin thường xuyên hơn, nhất là khi bôi vùng sinh dục, diện tích lớn hoặc dưới băng kín.
Cảnh báo và lưu ý về Econazol
Kem ngoài da chống chỉ định ở người quá mẫn với econazole nitrate hoặc bất kỳ thành phần nào của sản phẩm.
Kem và viên đặt âm đạo chống chỉ định ở người quá mẫn với econazol, các thuốc imidazol, các thuốc chống nấm âm đạo khác hoặc tá dược của sản phẩm.
Nhãn bọt Ecoza 1% không liệt kê chống chỉ định cụ thể, nhưng phải ngừng sử dụng nếu xuất hiện phản ứng quá mẫn hoặc kích ứng hóa học.
Tác dụng không mong muốn chủ yếu xảy ra tại vị trí sử dụng, gồm:
- Ngứa.
- Cảm giác nóng rát hoặc châm chích.
- Đau hoặc khó chịu.
- Đỏ da.
- Phát ban.
- Kích ứng, sưng hoặc bong tróc da.
- Nóng rát âm hộ–âm đạo đối với chế phẩm phụ khoa.
Trong các thử nghiệm với kem Pevaryl, ngứa và nóng rát da được ghi nhận ở khoảng 1,3%, còn đau ở khoảng 1,1% người sử dụng.
Các phản ứng ít gặp nhưng có thể nghiêm trọng gồm:
- Phản ứng quá mẫn.
- Phù mạch.
- Mày đay lan rộng.
- Viêm da tiếp xúc nặng.
- Phồng rộp hoặc bong tróc da rõ rệt.
Ngừng thuốc và tìm trợ giúp y tế khi xuất hiện sưng mặt, môi hoặc lưỡi, khó thở, phát ban lan rộng hoặc tổn thương da tiến triển nhanh.
- Chỉ sử dụng đúng đường dùng ghi trên bao bì.
- Tránh tiếp xúc với mắt và miệng.
- Ngừng sử dụng khi có dấu hiệu quá mẫn hoặc kích ứng hóa học.
- Thận trọng khi bôi trên da viêm dạng chàm.
- Không tự băng kín vùng bôi.
- Thận trọng ở người đang dùng warfarin hoặc acenocoumarol.
- Dạng bọt dễ cháy; tránh nhiệt, lửa và hút thuốc.
- Sản phẩm chứa acid benzoic có thể gây kích ứng và có cảnh báo liên quan đến vàng da ở trẻ sơ sinh; cần kiểm tra tá dược của từng sản phẩm.
- Kem và viên đặt phụ khoa không được dùng đồng thời với sản phẩm điều trị sinh dục khác nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Quá liều do bôi ngoài da đơn thuần chưa được mô tả rõ. Nếu nuốt nhầm lượng lớn, điều trị chủ yếu là hỗ trợ và xử trí triệu chứng.
Nuốt nhầm chế phẩm âm đạo có thể gây buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy. Nếu thuốc dính vào mắt, rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý và đi khám nếu triệu chứng còn kéo dài.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong các nhãn tham khảo.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Kem econazole nitrate 1% theo nhãn Hoa Kỳ: bảo quản ở 20–25°C.
- Bọt Ecoza 1%: bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C; không làm lạnh hoặc đông đá; tránh ánh nắng, nguồn nhiệt và nhiệt độ trên 49°C.
- Kem Gyno-Pevaryl: không bảo quản trên 25°C.
- Viên đặt Gyno-Pevaryl 150 mg: không bảo quản trên 30°C.
Giữ thuốc trong bao bì gốc và ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
- Bọt Ecoza 1% được chỉ định cho người từ 12 tuổi trở lên; độ an toàn ở nhóm dưới 12 tuổi chưa được xác lập trong nhãn này.
- Kem và viên đặt Gyno-Pevaryl không được chỉ định cho trẻ dưới 16 tuổi theo các SmPC được tham khảo.
- Giới hạn tuổi và liều dùng của kem econazole nitrate ngoài da 1% ở trẻ em không được nêu rõ trong nhãn kem được tham khảo.
- Một số kem có chứa acid benzoic, tá dược có thể làm tăng nguy cơ vàng da ở trẻ sơ sinh dưới 4 tuần tuổi.
Không tự sử dụng econazol cho trẻ em nếu chưa xác định đúng bệnh nấm và sản phẩm phù hợp với tuổi.
Các nghiên cứu kem econazole nitrate không có đủ số người từ 65 tuổi để xác định chắc chắn sự khác biệt về đáp ứng, nhưng kinh nghiệm được báo cáo không cho thấy khác biệt rõ rệt so với người trẻ.
Trong thử nghiệm bọt Ecoza, số người cao tuổi còn hạn chế và không ghi nhận khác biệt tổng thể về an toàn hoặc hiệu quả. SmPC của viên đặt 150 mg không yêu cầu liều hoặc thận trọng riêng cho người cao tuổi.
Cần xem xét bệnh đồng mắc và thuốc chống đông đang sử dụng.
Khuyến cáo thai kỳ khác nhau giữa các nhãn:
- Nhãn kem econazole nitrate tại Hoa Kỳ: chỉ dùng trong ba tháng đầu khi bác sĩ nhận thấy thuốc cần thiết; trong ba tháng giữa và cuối chỉ dùng khi thật sự cần.
- Nhãn bọt Ecoza: chỉ sử dụng khi lợi ích tiềm năng được đánh giá cao hơn nguy cơ đối với thai nhi.
- SmPC kem Pevaryl ngoài da tại Vương quốc Anh không khuyến cáo sử dụng trong thai kỳ do vẫn có hấp thu toàn thân.
- Các sản phẩm âm đạo chỉ nên dùng khi bác sĩ xác định cần thiết. Phụ nữ mang thai sử dụng viên đặt hoặc kem âm đạo phải tuân thủ hướng dẫn về cách đưa thuốc và vệ sinh tay.
Không tự điều trị triệu chứng âm đạo trong thai kỳ vì cần loại trừ các nguyên nhân khác và chọn liệu pháp phù hợp.
Chưa xác định econazol có bài tiết vào sữa mẹ ở người hay không. Dữ liệu động vật cho thấy econazol hoặc chất chuyển hóa có thể xuất hiện trong sữa sau khi dùng đường toàn thân.
Cần thận trọng khi sử dụng trong thời kỳ cho con bú. Nếu dùng kem ngoài da, không bôi lên núm vú hoặc vùng da xung quanh có thể tiếp xúc với miệng trẻ. Bác sĩ cần cân nhắc lợi ích cho con bú và nhu cầu điều trị của người mẹ.
Các nhãn tham khảo không đưa ra khuyến cáo điều chỉnh liều riêng cho người suy gan vì econazol dùng tại chỗ có mức hấp thu toàn thân thấp.
Do lượng thuốc hấp thu được chuyển hóa chủ yếu ở gan, cần thận trọng khi dùng trên diện rộng, vùng sinh dục, dưới băng kín hoặc trong thời gian kéo dài ở người suy gan nặng.
Các nhãn tham khảo không đưa ra khuyến cáo điều chỉnh liều riêng cho người suy thận.
Mặc dù chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu, phơi nhiễm toàn thân sau khi dùng ngoài da hoặc âm đạo thường thấp. Người suy thận nặng vẫn cần sử dụng đúng diện tích, liều và thời gian được hướng dẫn.
Econazol dùng ngoài da hoặc đường âm đạo không được ghi nhận có ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy trong các SmPC được tham khảo.
Tương tác thuốc của Econazol
Econazol có khả năng ức chế CYP3A4 và CYP2C9. Do hấp thu toàn thân thấp, phần lớn tương tác có ý nghĩa lâm sàng được xem là hiếm; tuy nhiên, tương tác với thuốc chống đông đường uống đã được ghi nhận.
- Warfarin hoặc acenocoumarol: econazol có thể làm tăng tác dụng chống đông. Có thể cần theo dõi INR hoặc thời gian prothrombin thường xuyên hơn và điều chỉnh liều thuốc chống đông bởi bác sĩ.
- Nguy cơ tương tác cao hơn khi econazol được dùng dưới băng kín, trên vùng da lớn hoặc vùng sinh dục.
- Sản phẩm âm đạo có thể làm hỏng bao cao su và màng ngăn tránh thai bằng latex; thuốc điều trị tại chỗ có thể làm giảm hiệu lực của thuốc diệt tinh trùng.
Thắc mắc về hoạt chất Econazol
Econazol là thuốc chống nấm thuộc nhóm imidazol, thường được sử dụng dưới dạng econazole nitrate. Thuốc dùng ngoài da hoặc đường âm đạo để điều trị một số nhiễm nấm do dermatophyte, Candida và Malassezia, tùy dạng bào chế và chỉ định được phê duyệt.
Tần suất bôi phụ thuộc nhãn sản phẩm và loại nhiễm nấm. Nhãn kem tại Hoa Kỳ hướng dẫn bôi một lần mỗi ngày cho phần lớn nấm da và hai lần mỗi ngày cho Candida ngoài da; SmPC kem Pevaryl hướng dẫn bôi hai lần mỗi ngày. Không tự tăng số lần bôi khi triệu chứng chưa cải thiện.
Có các chế phẩm econazole nitrate chuyên dùng đường âm đạo, chẳng hạn viên đặt 150 mg hoặc kem âm đạo 1%, được phê duyệt tại một số quốc gia để điều trị viêm âm đạo do Candida hoặc nấm men. Không được đưa kem bôi da hoặc bọt ngoài da vào âm đạo.
Có. Các nhãn thuốc ghi nhận econazol có thể làm tăng tác dụng chống đông của warfarin hoặc acenocoumarol. Nguy cơ đáng chú ý hơn khi bôi trên diện rộng, vùng sinh dục hoặc dưới băng kín. Người bệnh có thể cần theo dõi INR thường xuyên hơn theo chỉ định bác sĩ.
Thời gian điều trị phụ thuộc vị trí nhiễm nấm và dạng thuốc. Kem ngoài da thường được dùng khoảng 2–4 tuần; nấm da chân có thể cần khoảng 4 tuần. Bọt Ecoza dùng trong 4 tuần, còn viên đặt âm đạo 150 mg có liệu trình 3 ngày theo nhãn sản phẩm. Nếu không cải thiện sau đủ liệu trình, cần đánh giá lại chẩn đoán thay vì tự kéo dài điều trị.

