Budesonid

Budesonid, tên quốc tế là budesonide, là một corticosteroid tổng hợp có tác dụng chống viêm mạnh tại chỗ và hoạt tính mineralocorticoid yếu. Hoạt chất được bào chế dưới nhiều dạng như thuốc hít, hỗn dịch khí dung, xịt mũi, viên uống giải phóng tại ruột, hỗn dịch uống nhớt và bọt trực tràng. Mỗi dạng có vị trí tác động, chỉ định và liều dùng riêng: dạng hít dùng kiểm soát hen, xịt mũi giảm triệu chứng viêm mũi dị ứng, trong khi một số dạng uống hoặc trực tràng được phê duyệt cho bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan hoặc bệnh thận IgA. Budesonid không phải thuốc cắt cơn hen cấp. Dù có chuyển hóa bước đầu mạnh và mức phơi nhiễm toàn thân thường thấp hơn một số corticosteroid toàn thân, thuốc vẫn có thể gây nhiễm nấm, ức chế tuyến thượng thận, chậm tăng trưởng, tăng nguy cơ nhiễm trùng và các tác dụng corticosteroid khác.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Budesonid
  • INN: Budesonide
  • Nhóm dược lý: Corticosteroid tổng hợp, chủ vận thụ thể glucocorticoid
  • Mã ATC chính: R03BA02, R01AD05, A07EA06; mã khác tùy đường dùng
  • Đường dùng: Hít qua miệng, khí dung, xịt mũi, uống, trực tràng
  • Tác dụng: Chống viêm và điều hòa đáp ứng miễn dịch tại mô đích
  • Chỉ định phụ thuộc dạng thuốc: Hen, viêm mũi dị ứng, Crohn, viêm loét đại tràng, EoE, bệnh thận IgA
  • Không dùng cho: Cắt cơn co thắt phế quản cấp bằng budesonid đơn chất
  • Tác dụng phụ nổi bật: Nấm miệng, khàn tiếng, chảy máu mũi, đau đầu, buồn nôn, giảm cortisol
  • Nguy cơ nghiêm trọng: Ức chế tuyến thượng thận, hội chứng Cushing, nhiễm trùng, chậm tăng trưởng, tăng nhãn áp
  • Tương tác đáng chú ý: Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh và nước bưởi

Hoạt chất Budesonid là gì?

Budesonid là corticosteroid chống viêm tổng hợp. Thuốc gắn vào thụ thể glucocorticoid trong tế bào, làm thay đổi biểu hiện của nhiều gene liên quan đến phản ứng viêm và miễn dịch. Budesonid được thiết kế để tạo tác dụng mạnh tại mô đích, đồng thời bị chuyển hóa bước đầu nhanh sau khi hấp thu vào tuần hoàn.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Budesonid

INN Budesonide

CAS 51333-22-3 Công thức C25H34O6

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Budesonid

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Budesonide

Tên IUPAC

(1S,2S,4R,8S,9S,11S,12S,13R)-11-hydroxy-8-(2-hydroxyacetyl)-9,13-dimethyl-6-propyl-5,7-dioxapentacyclo[10.8.0.0^{2,9}.0^{4,8}.0^{13,18}]icosa-14,17-dien-16-one

Tên khác / tên đồng nghĩa

Budesonide.
Budesonidum.
Budesonida.
Hỗn hợp hai epimer 22R và 22S của budesonid.

Tên thương mại hoặc tên dạng bào chế như Pulmicort, Entocort, Uceris, Tarpeyo và Eohilia không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất.

Tên viết tắt

BUD

Tên Latinh / tên dược điển

Budesonidum

Tên USAN

budesonide

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

51333-22-3

UNII

Q3OKS62Q6X

PubChem CID

5281004

RxNorm CUI

19831

Công thức phân tử

C25H34O6

Dược động học của Budesonid

Budesonid được hấp thu với mức độ khác nhau tùy đường dùng và dạng bào chế. Sau khi vào tuần hoàn, thuốc liên kết protein huyết tương cao, phân bố rộng và được chuyển hóa nhanh, chủ yếu bởi CYP3A4. Chuyển hóa bước đầu tại gan đạt khoảng 80–90% đối với dạng uống thông thường. Các chất chuyển hóa chính có hoạt tính corticosteroid dưới 1% so với hoạt chất mẹ và được thải chủ yếu qua nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

  • Sau khí dung 1 mg ở trẻ 4–6 tuổi, nồng độ đỉnh được ghi nhận sau khoảng 20 phút.
  • Với viên nang bao tan trong ruột, thời gian đạt đỉnh thay đổi khoảng 30–600 phút.
  • Với hỗn dịch uống Eohilia, thời gian đạt đỉnh trung vị khoảng 2 giờ.
  • Với Tarpeyo, thuốc được thiết kế giải phóng muộn; thời gian đạt đỉnh trung vị khoảng 5,1 giờ.
  • Với viên Uceris giải phóng kéo dài 9 mg, thời gian đạt đỉnh trung bình khoảng 13,3 giờ và có độ biến thiên cao.
Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng phụ thuộc dạng thuốc:

  • Hỗn dịch khí dung qua máy phun ở trẻ 4–6 tuổi có sinh khả dụng tuyệt đối toàn phần, gồm phần hấp thu qua phổi và đường tiêu hóa, khoảng 6% liều ghi nhãn.
  • Viên nang bao tan trong ruột có mức sẵn có toàn thân sau liều đơn khoảng 9% ở người khỏe mạnh và khoảng 21% ở người mắc bệnh Crohn.
  • Hỗn dịch uống Eohilia có sinh khả dụng đường uống ước tính khoảng 14% khi đói.

Không nên áp dụng một tỷ lệ sinh khả dụng duy nhất cho mọi chế phẩm.

Giai đoạn II: Phân bố

Budesonid liên kết khoảng 85–90% với protein huyết tương. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định thường được báo cáo khoảng 2,2–3,9 L/kg, tùy nghiên cứu và chế phẩm. Thuốc ít hoặc không liên kết đáng kể với globulin gắn corticosteroid.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Budesonid được chuyển hóa nhanh và mạnh, chủ yếu qua CYP3A4, thành:

  • 16α-hydroxyprednisolone.
  • 6β-hydroxybudesonide.

Hai chất chuyển hóa chính có hoạt tính corticosteroid dưới 1% so với budesonid. Chuyển hóa tại mô phổi không đáng kể so với chuyển hóa tại gan.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Budesonid được thải trong nước tiểu và phân dưới dạng các chất chuyển hóa. Khoảng 60% lượng phóng xạ thu hồi sau khi dùng budesonid đánh dấu được tìm thấy trong nước tiểu. Không phát hiện budesonid nguyên dạng trong nước tiểu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải phụ thuộc chế phẩm:

  • Khoảng 2,3 giờ sau khí dung ở trẻ 4–6 tuổi.
  • Khoảng 2–3,6 giờ sau dùng đường tĩnh mạch trong các nghiên cứu dược động học.
  • Khoảng 3,3 giờ với hỗn dịch uống Eohilia.
  • Khoảng 5–6,8 giờ với viên nang giải phóng muộn Tarpeyo.

Không được dựa vào thời gian bán thải để tự thay đổi số lần dùng thuốc.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải huyết tương được báo cáo khoảng 0,9–1,8 L/phút ở người lớn khỏe mạnh, gần với lưu lượng máu qua gan. Điều này cho thấy budesonid là thuốc có độ thanh thải qua gan cao. Sau khí dung, độ thanh thải toàn thân ở trẻ 4–6 tuổi được ghi nhận khoảng 0,5 L/phút.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm:

  • Dạng bào chế và vị trí giải phóng thuốc.
  • Kỹ thuật dùng bình hít hoặc máy khí dung.
  • Chức năng gan.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4.
  • Nước bưởi.
  • Thức ăn và thời điểm dùng, tùy chế phẩm.
  • Thuốc làm thay đổi pH dạ dày có thể ảnh hưởng đặc tính giải phóng của viên Uceris.
  • Tuổi và kích thước cơ thể, đặc biệt ở trẻ em.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Budesonid

Budesonid thuộc các nhóm dược lý sau, tùy chế phẩm:

  • Corticosteroid dạng hít kiểm soát viêm đường thở.
  • Corticosteroid dùng tại mũi.
  • Corticosteroid tác dụng tại chỗ trong đường tiêu hóa.
  • Corticosteroid dùng trực tràng.
  • Corticosteroid giải phóng có mục tiêu tại hồi tràng.
  • Corticosteroid dùng ngoài da tại một số thị trường.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Budesonid khuếch tán vào tế bào và gắn với thụ thể glucocorticoid nội bào. Phức hợp này điều hòa phiên mã gene, qua đó làm giảm hoạt động của tế bào viêm và các chất trung gian như cytokine, histamin, eicosanoid và leukotriene.

Trong hen và dị ứng, thuốc làm giảm viêm, phù nề, tăng phản ứng đường thở và tiết dịch. Trong các bệnh viêm đường tiêu hóa, thuốc tác động tại niêm mạc ruột hoặc thực quản. Với dạng giải phóng tại hồi tràng dùng cho bệnh thận IgA, thuốc được thiết kế nhằm tác động lên mô lympho niêm mạc ruột; mức đóng góp tương đối của tác dụng tại chỗ và toàn thân chưa được xác định đầy đủ.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Budesonid có ái lực với thụ thể glucocorticoid cao, hoạt tính glucocorticoid mạnh và hoạt tính mineralocorticoid yếu. Thuốc có thể làm giảm cortisol nội sinh và ức chế trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận theo liều, thời gian điều trị, đường dùng và mức phơi nhiễm toàn thân.

Tác dụng toàn thân vẫn có thể xuất hiện dù thuốc được dùng tại chỗ hoặc có chuyển hóa bước đầu mạnh.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Budesonid

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Budesonid

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Budesonid

Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh

Ketoconazole, itraconazole, ritonavir, cobicistat, một số thuốc ức chế protease, clarithromycin và các thuốc ức chế CYP3A4 mạnh khác có thể làm tăng đáng kể nồng độ budesonid, dẫn đến hội chứng Cushing hoặc ức chế tuyến thượng thận.

Nước bưởi

Nước bưởi có thể làm tăng phơi nhiễm budesonid đường uống. Một số nghiên cứu ghi nhận mức phơi nhiễm tăng khoảng hai lần; cần tránh trong thời gian sử dụng các chế phẩm uống có cảnh báo này.

Corticosteroid khác

Dùng đồng thời nhiều corticosteroid qua đường uống, tiêm, hít, xịt mũi hoặc bôi da làm tăng tổng mức phơi nhiễm và nguy cơ tác dụng toàn thân.

Thuốc thay đổi acid dạ dày

Thuốc ức chế bơm proton, kháng thụ thể H2 và thuốc kháng acid có thể làm thay đổi đặc tính giải phóng của viên Uceris do lớp bao phụ thuộc pH.

Danh sách tương tác phải được kiểm tra theo đúng chế phẩm và toàn bộ thuốc đang dùng.

Thắc mắc về hoạt chất Budesonid

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 7 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *